Galatə

Zliya tsasliti Pəl kaa ka

Galatə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlməhi tə hiɗi ka Galatə tsasli Pəl zliya na. Ghala kwataŋata kiy, a Pəl niy təwramti məlməhi va, ghala vəghwə tsa vay, ghəci gwərapəy va mətsəhi ci niy nza na (nighəm mbə vəh 4:13-15).

Dza na mbaꞌa gəzanshi Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw Kəristəw kaa mbəzli mbə məlməhi va ki, dza mbəzli va mbaꞌa ghəshi zləɓavə kwəma va lə nəfə tsa wəzə tsa. Ma sa dzay Pəl ki na, mbaꞌa nihwəti mbəzli səəkəshi lə nahwəti kwəma kaa ka Galatə. Ma kə mbəzli va na, mbəzliy nəw Yesəw gwanashiy, ə kə ghəshiy nəw kwəma pəhəti Hyala kaa ka Zhəwifə, ka slanti fəꞌyasa shi, ghəshi kəə ɗi mənishi ka mbəzliy dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa, kə ghəshi niy ni. Ma sa favə Pəl tsəgha na, mbaꞌa nəfə tsa ci satiy. Va tsəgha tsaslanaghəshi na zliya na.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 mbaꞌa vəh 2 Kwaakwa na Yəwən kwəma wəzə na va gəzə Pələw, kə nihwəti mbəzli niy ni, va tsəgha gəzanshi Pəl kaa ka Galatə, Yesəw dəꞌwə ghən tsa ci ɓanavəra na Yəwən kwəma wəzə na, dza na mbaꞌa ghwənara ta gəzə nzə kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, mbaꞌa ka kwal Yesəw sənay tsəgha na kataŋ, kə ghəshi, mbaꞌa ghəshi zləɓavə, kə.

Vəh 3 paꞌ tə vəh 5:1-12 Ka mbay ndəə məniy ka ntsaa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa, sa nəwti ndə kwəma pəhəti Hyala kaa ka Zhəwifəw. Ntsaa zləɓavə sləni ghərati Yesəw Kəristəw vay, ghəci na ntsaa dzaa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa. Ya ndə Zhəwifə na ndə ya kala ndə ka Zhəwifə na ndə, slanti ndə fəꞌyasa lə slanti ma na gwaꞌay, shi kwətiŋ ni na ghəshi va Hyala. Ma kwəma ɗi Hyalay, mbaꞌa ndə ɓanavə nəfə tsa ci kaa Yesəw Kəristəw gwaꞌa tsəgha.

Vəh 5:13 mbaꞌa vəh 6 Mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw Kəristəwəy, ə kə ghəshi zlashi məni shi ɗi vəgha shi gəmgəm ni, ka məni shi ɗi Safə tsa Hyala, ka kəətiva kwa jipə shi.

Mbaꞌa pə ghwəy ɗi favə kwəma mbə zliya ka Galatə na wəzəy, pərɓa nəwər tsaa dzəkən sla fəꞌyasa lə saa dzəkən kwəma pəhəti Hyala, lə dzəkən mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, mbaꞌa dzəkən Abəraham, pə ghwəy dzaa jangəti, tə zliyaa pərasli kwəmaa kən slən tsa shiy.

Pəl səkwə mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Galatə

¹1:1 1:11-12; Rm 1:5; 1Kwər 9:1-2Yən yən Pəl, ndə kwal tsa Yesəw tsasliŋwəy na zliya na. Yənəy, ndə ngəri titəra naw, ndə ngəri ghwənara na diɓaw. Yesəw *Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci tivəra na, ghəshi lə Hyala, Dəy tsaa zhanakati mbə məti. ²1:2 1Kwər 16:1Ghəy lə nihwəti ngwarməhimməə nəw Yesəw tikə gwanaŋəy səkwəŋwəy na, ghwəy mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Galatə gwaꞌa gwaꞌa. ³Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Dəmmə Hyala, ghəshi lə Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghəshi ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy. ⁴1:4 2:20; Mt 20:28; Zhŋ 1:29; 2Kwər 5:21; Ef 5:2; 1Tim 2:6; Tit 2:14; Ebr 9:12-14, 26; 1Zhŋ 5:19A Yesəw Kəristəw ɓanavə ghən tsa ci kaa məti ta mbəə mbəlantəmmə va kwəma ghwəmmə jikir na, vantaa shi jikir ni tikə tə hiɗi sləkəmmə ghwəla. Tsəgha Dəmmə Hyala ɗi njasa mənti na va. ⁵Fal pə ghwəmməə fal Hyala, kaa ngəta kə Dikə ya paꞌ hwəmɓa. *Amin.

Wəzə hwər tsa Hyala na Yəwən kwəma wəzə na gwaꞌa tsəgha

⁶1:6 Ebr 12:15Ma sa favee kwəma ghwəyəy, mbaꞌa səəvəriɗa məhərlee. Ya sa nzana, mbaꞌa Hyala harvəŋwəy lə wəzə hwər tsa nzə va məntəmmə na, dzar kwa *Kəristəw ta nza ghwəy ka shi nzə kiy, njaa njaa zhikə na zhini ghwəy zhəghanavə hwəm tsəgha, ka dzaŋwəy ta nəw nahwəti Yəwən kwəma wəzə naa? ⁷1:7 5:8, 10; 2:4; SləniKY 15:1, 24Na kwagwaꞌa nay, nahwəti Yəwən kwəma wəzə na tiɓa ya jəw tsətsə, dzəghwakən wəzə hwər tsa məntəŋwəy Hyala vaw. Ma gəzaŋwəy ya kwəma na tsətsəy, sa nashee nihwəti mbəzli mbə pəla kwal tsaa səəvəri məhərli ghwəy, sa ɗi ghəshi zhəghə Yəwən kwəma wəzə na va gəzəvaa dzəkən Kəristəw. ⁸1:8-9 1Kwər 16:22Mbaꞌa kə ndə zhəkəə ɓanavəŋwəy nahwəti Yəwən kwəma wəzə na, dzar kwa tsahwəti kwal kwətiy, ghənghən lə na ɓanavəŋwəy ya vay, ntsa bəzla bəzla tsa kə tsava ndə kwa kwəma Hyala ya hwəmɓa nzə. Ya war ndə tə ghəy na, ya war ndə mbə ka kwal Hyala ghəshi shiy səəkə mə ghwəmə na gwaꞌa. ⁹Ava tsəghaa nava, war njasa niy gəzaŋwəy ya va niy nzay, war tsəgha ɗee zhiniy gəzaŋwəy diɓa sana: War mbaꞌa kə ndə səəkəə ɓanavəŋwəy nahwəti Yəwən kwəma wəzə na, dzar kwa tsahwəti kwal kwətiy, ghənghən lə naa zləɓavə ghwəy vay, ntsa bəzla bəzla tsa na tsava ndə kwa kwəma Hyala ya hwəmɓa nzə.

¹⁰1:10 1Tes 2:4-6Ma nə ghwəy mbə zəzə kwəma ghwəyəy, ta pəla fal tsa ndə ngəri gəzee kwəma gəzee va, nə ghwəy? Əŋ, tiɓaw! Va Hyala ndəghee tsee fal. Ma nə ghwəy mbə təkə kwəma ghwəy diɓay, sləni mənee na na, ta mbə ghənzəə təɓanci kaa ndə ngəri nə ya, nə ghwəy. Nava tiɓa vəyaw! War mbaꞌa kə tsəgha, ta mbəə təɓanci kaa ndə ngəri pən məni nzay, ka nzee ka ndə ghəra sləni tsa Kəristəw nzaw.

Njasa məniy Pəl ka ndə kwal tsa Yesəw, lə dza kwa pətsa səəkə Yəwən kwəma wəzə na gəzə na

¹¹1:11-12 1:1A ngwarməhira, fatəram, e ɗi gəzaŋwəy kwəma. A nə yay, ma Yəwən kwəma wəzə na na gəzaŋwəy yay, səəkə mbə kwəma təkəti ndə ngəri lə na ci təkə kwəma tsəgha naw. ¹²Kwəma ndara ndə mbaꞌa ghwənara li naw, va ndə ɓənivee ɓaw, tsəgha. Wa Yesəw *Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci citəra na kwəma na.

¹³1:13-14 SləniKY 8:3; 9:1; Flp 3:5-6; 1Kwər 15:9A ghwəy niy səəkəə favə, njasa niy nzee mbə nzəy tsee, ghalaa niy nzee mbə nəw kwal Hyala dzar kwa kwəma jiji garəti *ka Zhəwifə niy nza. Ghala pətsa vay, dalala niy səəkee mbə sanshi ngəraꞌwə kaa mbəzliy nəw Yesəw, kala zhəhwər tiɓa ti shi vəya ya jəw tsətsə. Mbaꞌee niy ɗi zamtishi gwanashi. ¹⁴Gwaꞌa gwaꞌee taŋamti nihwəti banahira mbə hwəlfə ghəy tə nəw kwəma garəti jijihiŋəy, mbaꞌee kəsəvə bekir dəvə njasa ɓanavəŋəy mətikwəkwər ghəy ghəy hwəlfə ka Zhəwifə.

¹⁵1:15-16 Zher 1:5; SləniKY 9:3-5; 22:21; Rm 1:5; 1Kwər 9:1; 15:10Ya tsəgha nzə kiy, mbaꞌa hwər tsa Hyala zhanati tə ya tərəŋw. Dza na ghala yən ghwəlara kwa hwər mərə, mbaꞌa niy təravəra. Dzəghwa na, daꞌ harvəra ta ghəranta sləni nzee ki. ¹⁶Dza na mbaꞌa citəra zəghwə nzə, ta mbee dza ta gəzanshi Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən zəghwə nzə va kaa hwəlfə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Əy, ma dzəghwee sa natee kwəma va tsəgha Hyala camtəra gwaꞌa ki na, zhinee maw dza ta njəɗi kwəmaa dzəkən va tsahwəti ndə ghwəla nee kiw! ¹⁷Səəkee ya mbə Zherəwzalem ta ɗəw va kwa taŋa *ka kwal Yesəw kənee ɓaw. Nzaꞌjəw, yən maɗira, ka dzəti hiɗi ka Arapə. Dzee tərəɗ yən zhini zhəghəkəvara səəkəə zhimbə məlmə Damasə. ¹⁸1:18 SləniKY 9:26-28Dzəghwee, piya mahkan yən mənti, ghala citəra Hyala Zəghwə nzə, mbaꞌee maɗira ka dzaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem ta dzee sənay Piyer ki. Dza ndəs yən tsəhəra vəgha, hi tsa ghəy məŋ lə cifə ghəy mənti li. ¹⁹1:19 Mt 13:55Ghalaɓa na kwəməti mətsə ghəy lə tsahwəti ndə ta ka kwal Yesəw ya kwətiŋ nzəw, war Zhakə zəmbəghəy Yesəw Ndə sləkəmmə, gwaꞌa tsəgha. ²⁰Kwəma kataŋ naa sa tsasliŋwəy ya na sənzənva. Ava ghwəmmə kwa kwəma Hyala, ka sla dzərvə yaw.

²¹1:21 SləniKY 9:30Dzəghwee ləy hwəm na, ka dzara ta dza dzar mbə məlməhi tə hiɗi ka Shiri lə shi ka Shilishi. ²²Ma ghala pətsa va na, niy səəkə mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Zhəwde nara lə mətsə shi gar sənara ghəshi diw. ²³War kwemer gəgəzə nihwətiy dzəkənee gwaꞌa tsəgha na shiy niy fafavə ghəshi. Sa niy nə məndi: «Aya, ntsaa niy sammə ngəraꞌwə vay, aa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Yesəw nana, ka gəzə kwəma Yesəw va niy ɗi na zamti kaa mbəzli» kə məndi niy ni. ²⁴Dza tapə ghəshi ka mananta ꞌwəsa kaa Hyala tə mbərkə kwəma mənti na lə ya.

Njasa gha Pəl kwəmay lə nihwəti *ka kwal Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem

¹2:1-10 SləniKY 15:1-192:1-2 1Kwər 15:2; Flp 2:16; Barnabasə: SləniKY 4:36; Titə: 2Kwər 2:13Ma sa məntee piya məŋ lə faɗəy, maɗ ghəy maɗiŋəy ta zhaa zhimbə məlmə Zherəwzalem ghəy lə Barnabasə. Mbaꞌee pəməvə Titə kwasəbə ghəy. ²2:2 2:6, 9Ma kwəma zhəghəvee va tiy zhimbə Zherəwzaleməy, sa nzana mbaꞌa Hyala gəzara dəꞌwə ghən tsa nzə ta zhee zhimbə. Ma sa tsəhəree na, dza ghəy mbaꞌa ghəy ɓasəŋəy kwətiŋəy jaꞌjaꞌ, ghəy lə mbəzli dikə dikə ni mbə nəw Yesəw. Mbaꞌee canatishi Yəwən kwəma wəzə na va canshee kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ngəshi. Sa nzana, kala ɗi ndəree ya jəw dzar kwa sləni ghəratee niy nza, ya na nzee mbə ghəra nzə sənzənva.

³Ndə nja Titə tsa nza ghəy va li shi kwa zəərə kiy, ntsa *sla sla fəꞌyasa tsa naw, ndə ka *Gərekə na. Ya tsəgha nzə na, gəzanakə kwəma ndə, war gha slanti fəꞌyasa, kəw. ⁴2:4 1:7; 5:1, 13; SləniKY 15:1, 24; 1Kwər 9:21Ma gəzee kwəma va tsəghay, sa nzana ghalaɓay, mbaꞌa nihwəti ka slasla dzərvə ghəlambəvashi mbə ghəy ta mbə ghəshiy famti njasa gwəra ghəy ghən tsa ghəy, kala sləkəŋəy nahwəti kwəma ghwəla, tə mbərkə sa jakəŋəy ghəy lə Yesəw *Kəristəw. Mbəzliy nəw Yesəw nza ghəy, kə ghəshi, tapə ghəshi dzəmbəshi mbə mbəla mbəzli ta sla fəꞌyasa. ⁵Na na ghəy na, yanatishi kwəma ghəy ngəshi ya jəw tsətsə na ghəyəw, ta mbə kataŋ tsa Yəwən kwəma wəzə na vaa nzəyta mbə ghwəy kala mbəərəva ma, pə ghəy.

⁶2:6 Rm 2:11Ghala pətsaa canshee Yəwən kwəma wəzə na va gəzanshee kaa mbəzli kaa mbəzli dikə dikə ni va na, kəkəra ghəpə tsahwəti ndə mbə shi ya kwətiŋ nzə, avanay tsaꞌ tərmbə kwəma va gha, kəw. Ma na neyey, kwəmee mbə kwəma mbəzli dikə dikə ni kwa kwəma mbəzli nee, ya war mbəzli dikə dikə niy məni ghəshi, ya kala ghəshi na ghəshiw. Sa wana gəzee tsəghay, sa nzanay, tihəvəri mbəzli Hyala ghənghən ghənghən na nanzəw. ⁷2:7 1:15-16; Rm 1:5Mbaꞌa ghəshi favə mbə kwəma va, Hyala sərakənɗa na dza ta gəzanshi Yəwən kwəma wəzə na kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, njasa niy səranakən na va dza ta gəzə kwəma va kaa hwəlfə ka Zhəwifə kaa Piyer kwərakwə, kə ghəshi. ⁸Ta na navay, a Hyala təravəra ta nzaa ndə kwal tsa Yesəw, ta dza va mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, njasa təravə na va Piyer ta nza ka ndə kwal tsa Yesəw, ta dza va ka Zhəwifə. ⁹Dzəghwa mbaꞌa kar Zhakə lə Piyer, mbaꞌa Zhaŋ, ghəshi shəlhi mbə mbəzliy nəw Yesəw favə njasa mənti Hyala wəzə hwər tsa nzə, mbaꞌa ndara sləni tərəŋw na va. Mbaꞌa ghəshi ndaŋəy dəvə shi, ngəŋəy lə Barnabasə, ta mbəə ci jakə tsa jakəti ghəy miy tsa ghəy li shi, ka sa kwətiŋ tsa ta ghəra sləni ghəy. Ghəy na, ka dza ta ghəra mbə mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, ma ghəshi na, mbə hwəlfə ghəy ghəy ka Zhəwifə nashi ki. ¹⁰2:10 Rm 15:26War kwəma kwətiŋ na sa gəzaŋəy ghəshi, ta dza ghəy zəzə dzəkən, war zəzəə dzəkən kəəti mbəzli kama shiy və shi mbə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem gwaꞌa tsəgha. Ava ghənzə na kwəma ɗivee ta ghəra nzə sənzənva.

Ntsaa zləɓavə sləni ghərati *Kəristəw na ntsaa dzaa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa

¹¹Ma sa səəkəy Piyer dzəmbə məlmə ka Antiyəshəy, dza na mbaꞌa mənti kwəmaa təɓə ma ya jəw nzə, mbaꞌee naɓəti kwa kwəma mbəzli tiɓa gwanashi. ¹²2:12 SləniKY 11:3Sa nzanay, kwataŋa war sa tsəhəy nay, mbə zəmə shi zəmə ghəshi niy nza lə ngwarməhimməə nəw Yesəw kamaa *ka Zhəwifə niy *slanti ma fəꞌyasa, gwanashi jakəjakə. Dzəghwa mbaꞌa nihwəti mbəzli səəkəshi, sa ghwənikəshi Zhakə. Mbəzli vay, ka Zhəwifəə nəw Yesəw, kala ɗi zlata nəw kwəma pəhəti ka Zhəwifə niy nza ghəshi. Ma sa tsəhəshi ghəshi na, kala zhini Piyer ɗi zəmə shiy lə ngwarməhimməə slanti ma fəꞌyasa va ghwəla ki, va hazləni mbəzliy səəkəshi va. ¹³Ma sa nay nihwəti ka Zhəwifəə nəw Yesəw Piyer mbə məni tsəgha na, bakə bakə nəfə tsa shi məniy, mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə məni njasa məni Piyer va kwərakwə. Dzəghwa paꞌ lə Barnabasəy ghəshi kəsambə mbə kwəma va, ka məni tsəgha nja sa shi va kwərakwə. ¹⁴Ma sa nay ya ghəshi dzashiy dzəmbə məni kwəmaa dzava ma lə Yəwən kwəma wəzə na kataŋ kataŋ kiy, ma pən kaa Piyer tiɓa kwa kwəma mbəzli gwanashi na: «A Piyer, ma ghay! A gha sənay, ndə ka Zhəwifə nzee, pə gha. Sa səəkəŋa gha tikəy, mbərəkə gha niy zlata nəw na ka Zhəwifə kwəma, ka nzəy njasa nza *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə gha niy nza. Njaa njaa zhini ghaa ɗi mbəla mbəzliy kamaa ka Zhəwifəə dzəmbə nəw kwəma pəhəti ka Zhəwifəa?» pən ngəci.

¹⁵Ma na na ghəyəy, ka Zhəwifə nza ghəy baw ghala səəkə tə hwəlfə ghəy. Mbəzli yakə hwəlfə mbəzliy niy nəw ma kwəma pəhanavə Hyala kaa ka Zhəwifə nza ghəyəw. ¹⁶2:16 3:10-12; Rm 3:20-30Ya tsəgha nzə kiy, a ghəy sənay, ndə tiɓaa tsəhəy kwa kwəma Hyala kala hazləni ma, kala war ntsaa yivə sləni ghərati Yesəw Kəristəwəw, pə ghəy. Ka mbə ndəə tsəhəy kwa kwəma nzə kala hazləni ma tə sa mənti ndə kwəma pəhəpəhə naw. Ghəy sana sənzənvay, kaa Yesəw Kəristəw ɓanavə ghəy nefer ghəy, ta mbə Hyalaa nighəŋəy ka mbəzliy dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa. Sa mbay ghəy nəwti kwəma pəhəpəhə na naw, war sa yivə ghəy sləni ghərati Yesəw Kəristəw na gwaꞌa tsəgha. Sa nzanay, ndə tiɓa mbaꞌa məniy ka ntsaa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa, sa mənti na kwəma pəhəpəhə naw.

¹⁷2:17 Rm 2:17–3:20Avanaŋəy sənzənva, ya ghəy ghəy ka Zhəwifə kiy, dzar kwa sləni Kəristəw va ghərati na pəla ghəy dzəghwa kwəma Hyala. Ma dza nihwəti mbəzliy niy, ka nəw kwəma pəhəpəhə na nza ghwəmmə ghwəlaw, ghənzə tsəgha na, yəmyəm nza ghwəmmə lə hwəlfə nihwəti mbəzli ka məni *kwəma jikir na, dza ghəshiy ni. Sa nzana tsəgha na, ə nzana, na jikir na kwəma na ɗi Kəristəw məndiy məni shəkənaa njaa? Əŋ, əhəŋ, nava tiɓaw! ¹⁸Mbaꞌa pən zhiniy zharaa dzəmbə məni kwəma pəhəpəhə na va kama gar kəətitəra kiy, ntsa jikir tsa dzee nza ghalaɓa nza, sa nzana, mbaꞌee niy zlata. ¹⁹2:19 6:14; Rm 7:6; 6:2-4Ma ta na tsee ghən na, ntsa məti məti tsa nzee, va kwəma pəhəpəhə na, ghənzə pəəslitəra na. Nanay bərci və gar zhiniy sləwara ghwəlaw, kaa Hyala na piy tsee nana. Sa nzanay, e mətira kwasəbə Kəristəw ghala pətsa daŋwavəgha məndi va vəgha tsəm. ²⁰2:20 1:4; Zhŋ 17:23; Rm 8:10-11; 2Kwər 5:14Nana kiy, yən dəꞌwə ghən tsee piy naw, Kəristəw piy na mbə ya. Ya nimaɓa shi mənee tikə tə hiɗi niy, tə zləɓa tsa zləɓavee sləni ghərati Zəghwə Hyala mənishee, ghəci saa ɗitəra tərəŋw, paꞌ ka zləɓavə məti tə ya. ²¹Ma wəzə hwər tsa məntəra Hyala va lə Yesəw Kəristəwəy, ka ndəghamtee tepəw. Mbaꞌa kə ndə gar tsəhəy kwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa, war tə sa mənti na kwəma pəhəpəhə na vay, gəmta niy dza məti Kəristəw nza ghalaɓa ki.

Ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala na saa dzaa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma

¹3:1 5:7A mbəzli ka Galatə, wa shiy mənishi nza ghwəy nja hyeler tay? A ntsaa həərətəŋwəya? E niy citəŋwəy nanzə wəzə wəzəə dzəkən Yesəw *Kəristəw tsa daŋwavəgha məndi vəgha tsəm mbaꞌa mətiy war tə ghwəy sa? ²3:2-5 4:6; Rm 8:9-16; 2Kwər 3:6, 17E ɗi ɗəw kwəma va ghwəy, a ghwəy zləɓakəra kwətiŋ. A nə yay: Ya *Safə tsa Hyala va ɗewɗew tsa ndaŋwəy na ta nza ghəci lə ghwəyəy, va sa nəwti ghwəy *kwəma pəhəti Hyala va wəzə ndaŋwəy na tanaa, naa va sa favə ghwəy Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghwəy zləɓavə kwəma va na nə ya? ³Wa shiy mənishi kama məhərli mbə ghən ghwəy ya jəwa? Mbaꞌa ghwəy niy sənay, tə mbərkə bərci ndaŋwəy Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa ghwəy niy məniŋwəy ka mbəzli Hyala na. Zhini ghwəy nana na, tapə dzəmbəŋwəy, ka ɗi kərni nəw nzə lə ni ghwəy bərci, pə ghwəy na? ⁴3:4 4:11A ghwəy nay sənzənva kiy, gar ɗaŋ səɗa ghənghən ghənghən səəkə Hyalaa citəŋwəy kwəma wəzə tsa mənti na tə ghwəy ki. War gəmta kwəma va ta nza tsəgha, pə ghwəy ki na? Tiɓa tepəw! Ka dza kwəma dikə na vaa mənta war gəmta tsəghaw! ⁵Nighətiməy, a Hyala ndaŋwəy Safə tsa nzə ɗewɗew tsa, mbə ghəra sləni maɗaŋa maɗaŋa na ghənzə dzar mbə ghwəy diɓa. Sa bərkə ghwəy na, sa nzana mbə nəw kwəma pəhəpəhə na va ghəyəy, va tsəgha ndaŋəy na, nə ghwəy na? Əhəŋ! Tsəgha naw! Sa favə ghwəy Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghwəy zləɓavə kwəma va, ndaŋwəy na.

⁶3:6 Ghava 15:6; Rm 4:3Təkətim dzəkən *Abəraham di, njaa niy nə Zliya Hyalaa dzəkəna? A kəy, sa nzana, mbaꞌa Abəraham ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala, va tsəgha garəti Hyala ka ntsaa dzaa dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, kə niy ni. ⁷3:7 Rm 4:11-12Ma sa nzana tsəgha ghənzə kiy, a ghwəmmə mbəə ni, ya wa ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyalay, aa zhəghəy ka zəghwə yakə Abəraham baw, pə ghwəmmə. ⁸3:8 Ghava 12:3Ghala kwataŋata gəzəkə Hyala, ma kəy: «Hwəlfə mbəzliy dzaa ndara nefer shi gwaꞌay, ta mənti shi dzee ka mbəzliy dzaa dzəghwa kwəmee kala hazləni tiɓa» kə. Ava va tsəgha nzana, kwataŋata Zliya Hyala gəzanamti Yəwən kwəma wəzə na na kaa Abəraham, ma kə ngəci na: «A Abəraham, war tə mbərkə gha dza hwəlfəhi *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kwəmavə təfə miy» kə. ⁹3:9 Rm 4:16Ma Abərahaməy, aa niy ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala, na təfanati Hyala miy tsa nzə. Ava tsəgha na kwərakwə ki, ma mbəzliy dzaa ɓanavə nefer shi kaa Hyala nja Abəraham kwərakwə kiy, war ta təfanatishi miy dza Hyalaa dza, nja Abəraham.

¹⁰3:10 Nəw 27:26; Zhk 2:10Ma na mbəzliy bərkə va, nja na ghəy dzaa tsəhəŋəy kwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa tə sa mənti ghəy kwəma pəhəti na, kə ghəshiy, mbəzli bəzla bəzla ni na ghəshi kwa kwəma Hyala. Sa nzanay, a zliya Hyalay gəzəkə: «A Hyala bazlamti ntsaa fə ma ghən ta məni kwəma tsaslitim mbə zliya kwəma pəhəti Hyala va gwanata tsa nzə həzlimə həzlimə» kə. ¹¹3:11 Aba 2:4; Rm 1:17; 3:20Talay, aa patsəkəvəriy dzəti ngwəla gwaꞌa gwaꞌa. Ndə tiɓaa məniy gar dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa, tə sa məni na kwəma pəhəti naw. Sa nzanay, a Zliya Hyala gəzəkə: «Ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyalay, ghəci na saa dzaa mbay dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni mbə nəfə ci, ghəci na saa dza kwəmavə piy tsaa kəɗi ma» kə. ¹²3:12 SləniTaH 18:5; Rm 10:5A ghwəmmə sənay ki, sa ɓanavə Hyala kwəma pəhanavə na kaa *Məyizəy, niy nə na, ntsaa ndara nəfə tsa ci, kəw. Ma kə niy niy, war ntsaa məni kwəma pəhətee va gwanata na saa dza piy, kə niy ni.

¹³3:13 Nəw 21:23; Rm 8:3; 2Kwər 5:21Ma na na ghwəmmə kiy, a Kəristəw pəliti ghən tə ghwəmmə, mbaꞌa mbəlantəmmə va bəzlaa niy nza kən ghwəmmə, sa məni ma ghwəmmə kwəma pəhəti Hyala. Dzəghwa mbaꞌa bəzla Hyala zhəghakənvataa dzəkən, mbaꞌa məndi daŋwavəgha vəgha tsəm, njasa gəzəkə Zliya Hyala va, ma kə na: «Ya wa ntsa daŋwavəgha məndi vəgha tsəm ta pəəsliy, ntsa bazlamti Hyala na» kə. ¹⁴3:14 3:2-5; Zhəw 3:1-2Ma shi mənti Yesəw Kəristəw va kwəma va ti tsəghay, war ta mbə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kwəmavə təfə miy tsa gəzanakə Hyala va kaa *Abəraham tə mbərkə sləni ci va ghəci Yesəw na, mbaꞌa ta mbə ghwəmməə kwəmavə Safə tsa Hyala va ɗewɗew tsa gəzəkə na ɓəmmə tə sa ɓanavə ghwəmmə nefer ghwəmmə.

Ka taŋəti kwəma gəzəkə Hyala *kwəma pəhəti naw

¹⁵A ngwarməhiraa nəw Yesəw, e ɗi pəəghətəŋwəy kwəma lə kwəma sənata ghwəmmə gwanammə, sa ka məndiy məni ya hwəmɓa. A ghwəmmə sənay war mbaꞌa kə mbəzli ɓəliti ꞌwəslə lə kwal tsa kataŋ tsa kwa jipə shiy, tsahwəti ndə tiɓa mbaꞌa mbay pəlamti ɓəli ꞌwəslə tsa ɓəliti mbəzli va, ya ka zhiniy mətsahakən nahwəti kwəmaa dzəkən tepəw. ¹⁶3:16 Ghava 12:7; 17:7-8Ava tsəgha na lə Hyala kwərakwə, aa niy ɓəliti ꞌwəslə lə Abəraham mbəradzə. A kə niy ni ngəciy: «E taa ndaŋa shiy, ghwəy lə jijiŋa» kə niy niy. Gəzəkə Zliya Hyala na, kaa ngəci ghəshi lə jijihiy, kə, gar nə ghwəmmə na, ta nihwəti mbəzli ɗaŋ na kwərakwə ɓasa, pə ghwəmməw. War nja ndə kwətiŋ na gwaꞌa tsəgha. Ava ghəcia Yesəw *Kəristəw ki.

¹⁷3:17 Səvəri 12:40Ma kwəma ɗee na gəzaŋwəy mbə kwəma nay: A Hyala ɓəliti ꞌwəslə lə Abəraham dzəkən kwəma gəzəkə na va mananci gwaꞌa. Ləy hwəm piya bələkwə faɗə mbaꞌa mahkan mətsəkə na, mbaꞌa Hyala zhiniy ɓanavə kwəma pəhəti na kaa hwəlfə Abəraham mbə dəvə *Məyizə ki. Mbay kwəma pəhəti na vaa bashamti ɓəli ꞌwəslə tsa ɓəliti Hyala va lə Abəraham tepəw. ¹⁸3:18 Rm 4:14; 11:6Mbaꞌa kə ndəə mbay kwəmavə mbəliy tə sa məni ndə kwəma pəhəti Hyala nzay, sa niy gəzamti Hyala mbəli ndə dza ndəə mbəliy ghwəla kiw. Abəraham sana kiy, sa niy gəzəkə Hyala ɓanci shiy, va tsəgha ɓanavəshi na lə wəzə hwər tsa nzə.

¹⁹3:19 Rm 4:15; ka kwal Hyala: SləniKY 7:38, 53; Ebr 2:2Ya sa nzana tsəgha kiy, war tawa maw Hyalaa ɓanshi kwəma pəhəti na kaa mbəzli kia? Ma kwəma mətsahanakə Hyala va kwəma pəhəti na kaa mbəzli tiy, ta mbə ndə ngəriy sənay təhəvəri na wəzə na kwəma ɗi Hyala, lə na jikir na ɗi ma na, na. Paꞌ ka dzar vəghwə tsa dza ntsa mbə hwəhwə tsa Abəraham vaa səəkə ti, nja kwəmaa niy gəzəkə na vaa dzəkən səəkə tsa ci. Ma nza bərci kwəma pəhəti na va kəray geꞌi ghalaɓa ta nza ki. Ma na kwəma pəhəti Hyalay, ka kwal nzə niy ghwənashi na li. Dza ka kwal va mbaꞌa ghəshi gəzanci kwəma va kaa Məyizə, ntsa nja mətəkwal tsa kwa jipə shi lə mbəzli. ²⁰3:20 Nəw 6:4Ya hwəmɓa favə ghwəmmə, mətəkwal kə məndi kiy, kwa jipə mbəzli gar bakə na. Əy ma ghala pətsa gəzəkə Hyala shi dza na ta mananci kaa Abərahaməy, a ghwəmmə favə, Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə kwətita gəzanci na, kə məndi.

*Kwəma pəhəti Hyalay, kwal gwəma na, ta mbə ghwəmməə zləɓa sləni ghərati Yesəw *Kəristəw

²¹3:21 Rm 7:13; 8:2Njaa ɗi kwəma va gəzə kia? Ə njəghəzliva kwəmaa niy gəzəkə Hyala ta məni, lə kwəma pəhəti naa ɓanavə kaa *ka Zhəwifə ɗi naa gəzə na? Am, tsəgha naw. War mbaꞌa kə nəw kwəma pəhəpəhə naa mbay ɓanavə piy kaa ndə nzay, a ndə dzaa mbay məniy ka ntsaa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa lə nəw kwəma pəhəti na nza. Dzəghwa ki na, ka mbə kwəma pəhəpəhə naa mənti tsəghaw. ²²3:22 Rm 3:9-30; 11:32A Zliya Hyala gəzəkə, ma kəy: «War mbə dəvə *kwəma jikir na na ya tsamaɓa ntsa tə hiɗi gwanay» kə. Ma mənta na tsəghay, ta mbə Hyalaa mananshi kwəma gəzəkə na va məni nzə kaa mbəzli, lə sləni ghərati Yesəw Kəristəw, sa ka ghəshi ɓanavə nefer shi ngəci.

²³3:23 4:3Ma niy nza kwataŋa, Yesəw Kəristəw ghwəla ta ghəra sləni ciy, mbəzli kwa dəŋw niy nza ghwəmmə va kwəma pəhəti *Məyizə, paꞌ vəgha vici səəkə Hyalaa citəmmə kwal tsaa zləɓavə sləni ghərati Kəristəw. ²⁴3:24-25 Rm 10:4Va tsəgha niy mənta kwəma pəhəti Hyala ghalaɓa va ghwəmmə ka ntsaa immə lə kwal tsa wəzə tsa, ta ndəghə səəkə tsa Yesəw Kəristəw ki. Ma ghala pətsa ka Yesəw Kəristəw səəkəy na, ka mbəzliy dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa, ghwəmmə taa nza va Hyala sa ka ghwəmmə zləɓati sləni ci va. ²⁵Nana sa ghəramti Yesəw sləni ci kiy, a kwal ghwəniy va ghwəmmə ta zləɓa sləni ghərati na va. Mbəzli kwa dəŋw tsa kwəma pəhəpəhə na nza ghwəmmə ghwəlaw. ²⁶3:26 4:5, 7; Zhŋ 1:12; Rm 8:14-17Sa nzanay, war tə zləɓa tsa zləɓavə ghwəy sləni ghərati Yesəw, məniŋwəy ghwəy ka ndərazhi Hyala, mbə jakə tsa jakəŋwəy ghwəy lə Yesəw Kəristəw. ²⁷3:27-28 Rm 10:12; 1Kwər 12:13; Kwəl 3:9-113:27 Rm 6:3; Ef 4:24Ghala pətsa məniŋwəy məndi *bateməy, ghalaɓa jakəŋwəy ghwəy lə Kəristəw, gwanaŋwəy ka ndə kwətiŋ li. Dzəghwa məhərli kwətiŋ na sa ghwəy li ghala pətsa va ki. ²⁸Va tsəgha nzana, nana kiy, ghala kwa jipə mbəzliy jakəshi mbə Yesəw Kəristəw nashi ghwəla kiw. War yəm ghəshi gwanashi kwa kwəma Hyala, ya ndə ka Zhəwifə na ndə, ya ntsaa kamaa ndə ka Zhəwifə, ya ndə papa, ya ndə yaya, ya zal na, ya war mali na gwaꞌa. ²⁹3:29 3:7, 14, 18; 4:7War kama ghwəy mbəzli mbə dəvə Kəristəwəy, mbəzli mbə hwəhwə tsa yakə *Abəraham gə ghwəy kwərakwə. Ya nimaɓa shi zəmə ghi gəzəkə Hyala va ɓanci kaa Abəraham lə hwəhwə tsa ciy, a na ghwəy bəla tiɓa mbə shi kwərakwə ki.

¹Ma slar tsa kwəma ɗee na gəzaŋwəyəy. Ghala mbə lə kwəma zəghwəə zaləə nza va kəghi tsa dəy, war nja mava ghala ka naa nza jəwəyəw. Ya tsəgha naa ndə zəmə ghi ta shi kəghi tsa va gwaꞌay. ²Nihwəti mbəzli ka məndiy fəy, ka sləkə, ka ndəghwə lə shi ci va shi gwaꞌa. Paꞌ tə vəghwə tsa slanati dəy ta sləkə shi ci va ghəci. ³4:3 4:9-10Ava tsəgha niy nza kwəma va lə ghwəmmə kwərakwə ki. Ghala pətsaa niy nza ghwəmmə nja ndərazhi kwərakwə kiy, meviviy tsəfəkwə kwa kwəma hyeler lə mbəreketi niy nza ghwəmmə. ⁴4:4-5 3:13; Zhŋ 1:14Ma dzəghwa Hyala sa bərkəy vəghwə tsa nzə ki na, mbaꞌa ghwənikə Zəghwə nzəə dzəghwa hwər tsa mali. Dzəghwa baw mali va yakəghwa, mbaꞌa məniy ka ndə nəw *kwəma pəhəpəhə na, ⁵ta mbə ghəciy mbəərəkə mbəzliy niy nza ka mevivi nəw kwəma pəhəpəhə na. Ma nza məntəmmə ka ndərazhi Hyala ki.

⁶4:6 Rm 8:15-16Ma dza Hyala nza ghwəy va ka ndərazhi nzə ki na, mbaꞌa ghwənikə Safə tsa Zəghwə nzəə dzəmbə nefer ghwəmmə. Safə tsa va na, ka har Hyala mbə nefer ghwəmmə: «A Di» kə. ⁷4:7 Rm 4:13; 8:17Nana kiy, mevivi kwəma pəhəpəhə na nza ghwəyəw. Ndərazhi Hyalaa gə ghwəy nana. Njana nza ghwəy ka ndərazhi Hyala kiy, war ta ɓəŋwəy ni ghwəy shi zəmə ghi fənəy na kaa ndərazhi nzə dza na.

Njasa səəvərivata məhərli Pəl va kwəma ka Galatə

⁸4:8 1Kwər 8:4-6Niy nza mbəradzəy, niy sənata Hyala ghwəyəw, mbəreketi niy tata ghwəy, shiy kama ka Hyala kataŋ na niy sləkəŋwəy na tsəgha. ⁹4:9-10 Ef 1:21; Kwəl 2:8-234:9 1Kwər 8:3; Kwəl 2:15Nana kiy, a ghwəy sənata Hyala kataŋ na, mbaꞌa ghwəy zləɓavə. Awə na ghwəyəw, a Hyala zləɓavəŋwəy kee ni kaa gəzə nzə. Njaa njaa zhini ghwəy zhəghətəvaŋwəy ta nəw kwəma jijihiŋwəy, kama vəri ti, ghənzə saa mbay maa mənti nahwəti kwəma ya jəw nzə kia? Wa shiy mənishi zhini ghwəy ɗi nza mbə dəvə niva shiy, ka məniŋwəy mevivi shi kia? ¹⁰4:10 Nəw 4:19; SləniKY 7:42; Rm 14:5Dzəghwa ghwəy mbaꞌa ghwəy kəslimbə ghən kən zəzəə dzəkən nahwəti vici, ya tsahwəti tir, ya nahwəti piya, njasa niy va jijihiŋwəy məni, tawam kia? ¹¹Ma gəla kwəma vay, a ɓəra hazləni, vantaa sləni ghəratee va gwanata mbə ghwəy mənta ka sa gəmta na.

¹²4:12 1Kwər 9:19-21A ngwarməhiraa nəw Yesəw, ə cəꞌwəŋwəyee, a pə ghwəy məntiy, səvəriŋwəyəm mbə kwəma jiji, njasa nzee tsa. Njasa niy zlatee va kwəma jijihira *ka Zhəwifə yən mbə ghwəy kwərakwə.

Ma yənəy, məntəra *kwəma jikir na ghwəy ya jəw tsətsəw. ¹³4:13 SləniKY 16:6; 2Kwər 12:7A ghwəy sənay, ghala vəghwə tsaa niy gəzaŋwəy ya va Yəwən kwəma wəzə nay, yən gwərapəra niy nza na. ¹⁴Zəlghwə tsee vay, nja nighə kwəma niy nza na tə ghwəy. Dzəghwa ya tsəgha nzə kiy, niy zlara ghwəyəw, niy ndərətəra ghwəy diɓaw. A ghwəy niy kaꞌwətəra, tsərtsər, njasa nzee ka *ndə kwal tsa Hyala, ya ka Yesəw *Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci ghalaɓa. ¹⁵Ghala pətsa vay, tərəŋw niy vəshiŋwəy ghwəy. Dzəghwa nana kiy, gəla vəshi va tiɓaw. Əy, wa shiy mənishi va kia? E mbay gəzəə dzəkən ghwəy, mbala a ghwəy niy mbəə lakəmə mətsə ghwəy ta faghwara yən mbə zəlghwə tsee va nzay, ci ghwəy lakəmə nza ghalaɓa, pən. ¹⁶Naa ə mənɗee ka ndə mbəz tsa ghwəy nana, njana gəzaŋwəyee kwəma kataŋ na shəkəna?

¹⁷4:17 1:7Ma mbəzliy pala kwal tsaa zhəghəvəri Yəwən kwəma wəzə na vay, kwəma mbə sa shi va ya jəwəw. War kwal tsaa təhəvəriŋwəy lə ya, ta mbə ghəshiy mbahəhwəŋwəy dzəvəgha kaɓaka shi gwaꞌa tsəgha na ɗi tsa ɗikəvashi ghəshi va. ¹⁸Yən kwərakwəy, e ɗikəvara ta kwəma kən ghwəy nja mbəzli va, nanzə kiy, ta wəzə tsa tar kaɓaka ghwəy ɗikəvaree na nee, ya hwəmɓa nzəy, mbə pəla wəzə nzee dzar kaɓaka ghwəy, nzee mbə ghwəy, lə kamee mbə ghwəy gwaꞌa. ¹⁹4:19 1Kwər 4:15Əy ma kiy ndərazhi ya ni gaga niy, mbə sa ngəraꞌwə nzee diɓa ta kwəma kən ghwəy nja maliy nza va mbə kemahə, paꞌ fəca ka ghwəy məniŋwəy nja Kəristəw. ²⁰Jəw ɗee sə fəyəmmə lə ghwəy tə pətsa kwətiŋ tsa e gəzaŋwəy kwəma sənzənva, ta mbə ghwəy favəw. Gwaꞌa gwaꞌa hashiree ta kwəma kən ghwəy nana nee ki.

Kwəmaa dzəkən zəghwə mava mali, lə zəghwə mali ɓəɓə na

²¹A nə ya ngəŋwəy di ghwəy ghwəy mbəzliy ɗi vaa nəw kwəma pəhanavə Hyala kaa *ka Zhəwifəy, fa favə ma ghwəy kwəma gəzəkə kwəma va tanaa, njaa? ²²4:22 Ghava 16:15; 21:3Ma kə kwəma pəhəpəhə na vay: Yaꞌ yavə *Abəraham ndərazhiy zhər bakə kwa miꞌi bakə kwərakwə. Tsahwətiy kwa mava mali, *Agar slən tsa nzə. Tsahwəti na, kwa na ɓəɓə na mali, *Sara slən tsa nzə. ²³4:23 Ghava 17:18-19; Rm 4:17-20; 9:7-9Ma na tsa mava va zəghwə nja Agar nanzəy, hwər tsa nzəə ɓəvə na, njasa ka nihwəti miꞌi vaa ɓəvə kwərakwə. Ma na hwər tsa mali kwa ɓəɓə nja Saray, Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə gəzanakə na, kwataŋata, ta ɓə hwər dza gha, kə ngəta, maɗi na ta ɓə.

²⁴4:24 Səvəri 19:20; Gal 3:23; 4:1; 5:1; Agar: Ghava 16:1Ma kwəma miꞌi bakə ni ni favə ghwəmmə kwəma shiy, kwəma nja kwəma fir tsaa dzəkən kwəma *sla kiri tsa slahwə Hyala bakə tsa ghənghən ghənghən lə mbəzli ɗi naa cimmə. Kwa taŋa *sla kiri tsa vay, mə dəlagwa har məndiy, *Shinay sla Hyala lə mbəzli. Ava ghənzə na Agar ki, mava tsa va. Ndərazhi ya na gwanashi na, mevivi ghəshi. ²⁵Agarəy, ghənzə na dəlagwa har məndiy Shinay, tə hiɗi ka Arapə. Agar vay, a ghwəmmə mbəə yəməti lə məlmə Zherəwzalem ndatsə na. Sa nzana, mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem gwanashi na, mevivi kwəma pəhəpəhə na ghəshi. ²⁶4:26 Ebr 12:22; ShiZhŋ 21:2Əy, ma na məlmə Zherəwzalem kataŋ na mə ghwəmə kiy, bərci va kwəma pəhəpəhə naa dzəkənəw. Ava ghənzə na məŋwəmmə. A ghwəmmə mbəə yəməti lə Sara kwərakwə ki. ²⁷4:27 Ezay 54:1Sa nzanay, a Zliya Hyala gəzəkə, a kəy:

A jiŋa maliy səəkəmaa yakə zəghwə, vəshi pə ghaa vəshi.

War ngwəmə pə ghaa ngwəmə lala tərəŋw va vəshi,

gha gha saa səəkə maa kemahəhwə kemahə ta ya zəghwə.

Sa nzanay, ɗaŋɓa mali ndəghamtim dza naa

yakə ndərazhi kən mali kwa zal, kə məndi.

²⁸Ma ghwəy na ghwəy kiy ngwarməhiraa nəw Yesəwəy, yəmyəm nza ghwəy lə *Izakə. Ka ndərazhi Hyala məniŋwəy ghwəy kataŋ kataŋ, shiy yakəvashi nja kwəma gəzəkə Hyala kaa Abəraham. ²⁹4:29 Ghava 21:9Njasa niy nzana va ghala mbəradzə, zəghwəə yay nja ndərazhi gwaꞌa ni na, kala ɗi ma mətsə tsaa yay dza kwa bərci *Safə tsa Hyalay, ava war tsəgha zhini kwəma vaa nəwva sana paꞌ nana ki. ³⁰4:30 Ghava 21:10Vanta kwəma gəzəkə Zliya Hyala diɓa, a kəy: «Tihəkəvəri mava lə zəghwə nzə gwaꞌa. Sa nzanay, ka dza zəghwə mavaa zəməvə ghi jakə ghəshi lə zəghwə mali ɓəɓə naw» kə. ³¹Ava va tsəgha na kiy ngwarməhiraa nəw Yesəwəy, mənimmə ghwəmmə nja ndərazhi mava maliw. Əhəŋ, ndərazhi mali ɓəɓə na nza ghwəmmə.

Ka nza ghwəy mevivi kwəma pəhanavə Hyala kaa *ka Zhəwifə ma

¹5:1 2:4; 4:5, 9; 5:3Ghwəmmə kiy, a *Kəristəw ɓəkəvərimmə mbə dəvə *kwəma pəhəpəhə na ta mbə ghwəmməə gwəra ghən tsa ghwəmmə. Nana kiy, gwəmavə tə ghwəy kwəma. Ka zhini ghwəy zləɓa ndəə zhəghəŋwəy ta nza ghwəy ka mevivi kwəma pəhəti Hyala ghwəla ma!

²Favəm kwəma ɗee na gəzəŋwəy di. A nə ya ngəŋwəy yən Pələy, war mbaꞌa pə ghwəy zləɓati məndiy *slantəŋwəy fəꞌyasay, ghənzə tsəgha na, gəmta na məti mətiy Kəristəw va tə ghwəy. ³5:3 3:10, 12; Rm 2:25Ə zhinee gəzaŋwəy kwəma va, favə tə ghwəy, ya wa ntsaa zləɓati məndiy slanci fəꞌyasay, war ta nəw kwəma ɗəw kwəma pəhəti Hyala dza tsava ndə gwaꞌa gwaꞌa, ɗi na, lə ɗi ma na! ⁴War mbaꞌa pə ghwəy pəla kwal tsaa məniŋwəy ka mbəzliy dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa, lə nəw kwəma pəhəpəhə nay, ghalaɓa na, a ghwəy tihəvərivaŋwəy lə Kəristəw kwərakwə ki, ndaŋ nza ghwəy kaa zhəhwər tsa Hyala va məntəŋwəy na mbə Kəristəw. ⁵5:5 2:16; Rm 8:23-25Ma ghəy na na ghəyəy, a ghəy sənay ta zhəghətəŋəy dza Hyala ka mbəzliy dzəghwa kwəma nzə kala hazləni tiɓa, sa zləɓavə ghəy sləni ghərati Kəristəw tə ghəy. Ava kwəma fəy ghəy ghən tsa ghəy gəzliŋə ti səvəri mbə bərci *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa. ⁶5:6 3:28; 5:22; 6:15; Rm 4:11; 1Kwər 7:19; Ef 6:23War mbaꞌa kə ndə zləɓavə jakəy lə Yesəw Kəristəwəy, slanti ndə fəꞌyasa, lə slanti ma ndə na, ghala mbə va Hyalaw. Kwəmaa gwəramti wəzə na mbə kwəma vay, zləɓati sləni ghərati Yesəw Kəristəw tə ghwəmmə, lə ɗi nihwəti mbəzli kwərakwə.

⁷Ma kwataŋay, lə kwal tsa kataŋ tsa niy ghati ghwəy zləɓa sləni ghərati Yesəw Kəristəw. Sana kiy, wa ntsaa zhini vaa ngəɗitəŋwəy ta zlata nəw na kataŋ na va kwəma kia? ⁸5:8 1:6-7Ma kwəma ngəngəɗiŋwəy gəla mbəzli va va li tsəgha nay, sənay tə ghwəy, kwəmaa səəkə va Hyalaa harvəŋwəy, a ghwəy mbəə nza li naw! ⁹5:9 1Kwər 5:6Gwəmavə tə ghwəy kwəma mbə kwəma məni ghwəy, a kə məndiy niy, cinjini manati məndi war jəwə tsətsə ka naa pəslamti shi sa gwanashi, kə məndiy ni. ¹⁰5:10 1:7Yən kiy, a Ndə sləkəpə gəzara kwəma mbə nəfə tsee dzəkən ghwəy, mbaꞌee sənay kataŋ na, pən. Ghwəyəy ka dza ghwəy zəzəti kwəma ghənghən lə sa zəzətee vaw. Ma na ntsaa ngəɗitəŋwəy va, ya ndə ka waɓa nay, ta ɓasə ngwəvə dza Hyalaa dzəkən.

¹¹5:11 6:12, 14; 1Kwər 1:23Ma na nee kiy ngwarməhiraa nəw Yesəwəy, ya war tsəgha na nihwəti mbə gəzə, wa ghwəlay na Pəl mbə gəzəpə war ndə slanti na fəꞌyasa dza Hyala nighə ndə ka ntsaa dzəghwa kwəma nzə, kala hazləni ma kə, kə ghəshiy, dzərvəə slaslara ghəshi. Ghwəlara pən niy nza mbə gəzəpə kwəma va tsəghay, wa na kwəma sasara ghəshi va ngəraꞌwə ti kia? Mbaꞌa kə ndə gar məniy ka ntsaa dzəghwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa lə *sla fəꞌyasa nzay, ka dza kwəma məti Yesəw vəgha tsəm zhanshi kaa mbəzli ghalaɓa ya war ə gəzə məndi kwəma ci nzaw. ¹²Ma kwəma gəla mbəzli va vəya ta na tsee ghənəy, shi ɗikəvashi ghəshi va ta gəzaŋwəy, war ka sla fəꞌyasa, kə ghəshiy, tsəꞌwamti tə ghəshi gwanashi fəlghən, lə shəpər shi ta!

Ghənghən na shi səkwa hwətəl tsa ndə ngəri ti shi, lə shi ɗi *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa

¹³5:13 1Kwər 6:12; 10:23-24; 1Pi 2:16Na na ghwəy na ghwəy kiy ngwarməhiray, sənay tə ghwəy, Hyala harvəŋwəy naa dzəghwa kwal tsa nzə, ta gwəra ghən tsa ghwəy ghwəy, kala sləwaŋwəy kwəma pəhəpəhə na ghwəla, pə ghwəy. Nanzə kiy, əntaa ghwəy ni na, njana ndaŋəy na kwal tsaa gwəra ghən tsa ghəyəy, ə dza ghəy dza ta məməni ya nimaɓa shi ɗi vəgha ghəy ɓasa, pə ghwəy ma. Əhəŋ. War ɗi pə ghwəy ɗiva kwa jipə ghwəy, ka kəəkəəti ghən tsa ghwəy. ¹⁴5:14 SləniTaH 19:18; Rm 13:9*Kwəma pəhəti Hyala va nə na: «Ɗi nihwəti mbəzli gwanashi njasa ɗi gha va ghən tsa gha kwərakwə!» kəy, mbaꞌa kə ndə nəwti kwəma va na, aa kərkamti nəw kwəma pəhəti Hyala gwanata. ¹⁵5:15 Zhk 4:1-2Ma war mbaꞌa pə ghwəy kəslimbə ghən mbə ngwəngwəliva kwa jipə ghwəy ka i i ghən tsa ghwəy, nja shəkwadeshiy, sənay tə ghwəy, ta ghavə dza ghwəy zamti ghən tsa ghwəy, mbə gəla kwəma va tsəgha, pə ghwəy.

¹⁶5:16 5:25; Rm 8:2-13Favə tə ghwəy kwəma ɗee na gəzaŋwəy: Zlanayəm ghən tsa ghwəy kaa Safə tsa Hyala, a ghəci ciŋwəy njasa ka ghwəy dza kwa kwal tsa Hyala. Ghalaɓa kiy, ka dza ghwəy məni kwəma səkwa hwətəl tsa ghwəy ti ghwəlaw. ¹⁷5:17 Rm 7:13-23Ma shi səkwa hwətəl tsa ndə ngəri ti shiy, ghənghən na ghəshi lə ni ɗi Safə tsa Hyala shiy. Ni ɗi Safə tsa Hyala shiy kwərakwə kiy, ghənghən ghəshi lə ni ɗi vəgha shiy. War ə hwəci ghəshi, ka njəghəzliva kwa jipə shi. Dzəghwa ki na, kala mbə ghwəy məni kwəma wəzə na va ɗi ghwəy məni nzə. ¹⁸5:18 Rm 6:14; 7:4Mbaꞌa kə Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa mbə sləwaŋwəyəy, ka mbə kwəma pəhəpəhə naa zhiniy sləkətəŋwəyəw.

¹⁹5:19-21 Rm 1:28-32; 1Kwər 6:9-10; Ef 5:3-5; Kwəl 3:5-8; 1Tim 1:9-10; 2Tim 3:2-5; 1Pi 4:3; ShiZhŋ 22:15Ma na ni ɗi vəgha shiyəy, mbəmbə na ghəshiw, avanashi: Məni ghwərghwər, ka məni kwəma rəɗa rəɗa na, lə kwəma haꞌwə haꞌwə na, ²⁰ka ta mbəreketi, ka məni ɗəfəl, lə ɗaŋə shiy, kala ɗi ma kwəma nihwəti mbəzli, ka mbəz, ka hərhə, ka ɓə nəfəə dzəkən ndə, ka məni gaɓə lə mbəzli, ka tihəva, ka məni shiy ghənghən nihwəti ghəshi lə nihwəti, ²¹ka ɗi shi ndə, ka ghiva lə sa shiy ghipə, lə ka zəmə zəmə gəmgəm na va, mbaꞌa məməni nihwəti gəla shi tsəgha ni va. Njasa niy gəzəkəŋwəy ya va kwataŋay, tsəgha zhinee gəzaŋwəy sənzənva ɓa, gəla mbəzliy məni niva shiyəy, ka kwəmavə nzəy ghəshi tə pətsa sləkə Hyalaw.

²²5:22 Ef 5:9Ma na ni ka Safə tsa Hyala shiy məni səvəri mbə ndə nashi kiy, avanashi: Ɗipə, vəshi, zərkə, səꞌwa kwəma, zhəhwər, wəzə hwər, garə tə kwəma kataŋ, ²³5:23 1Tim 1:9; 2Pi 1:6wəzə nəfə, lə ndəghwə ghən va kwəma, ava tsəgha. Ma ntsaa məni ni tsəgha ni va shiy kiy, fəti və dzar kwa kwəma pəhəpəhə na ya namaɓaw. ²⁴5:24 2:19; 6:14; Rm 6:6; Kwəl 3:5; 1Zhŋ 3:6Ma na mbəzliy ni, mbəzliy nəw Yesəw *Kəristəw nza ghəy, kə ghəshiy, a ghəshi paslamti vəgha shi lə hwətəl tsaa səkwa mbə vəgha shi ta shi gəmgəm ni gwaꞌa, vəgha tsəm tsa pəəsliti məndi Kəristəw. ²⁵5:25 5:16; 1Kwər 6:19; Ef 4:30Ma yəwən piy tsa kwəmavə ghwəmmə tsay, Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa ndammə na. Njana nzana tsəgha kiy, zlay ghwəmmə a ghəci sləwammə njasa ɗi na. ²⁶5:26 Rm 12:10; Flp 2:3Ka kəli ghən ghwəmmə ma, ka ɓə ɓə nəfə ghwəmməə dzəkən nihwəti mbəzli ma, ka hərhə ghwəmmə kwa jipə ghwəmmə diɓa ma, ava tsəgha.

Kəətivam mbə kwəma kən ghwəy kwa jipə ghwəy

¹6:1 Mt 18:15; Zhk 5:19; 1Kwər 10:12A ngwarməhiraa nəw Yesəw, mbaꞌa kə tsahwəti ndə mbə ghwəy mənti *kwəma jikir na ya gəla namaɓa kwəma nay, kəəti pə ghwəy kəəti ntsa va, a ghəci zhəghəvaa zhəghwa kwal tsa ci wəzə tsa. Ghwəy ghwəy mbəzli nza bərci *Safə tsa Hyala va mbə kəətiy, war sahə pə ghwəy dzaa gəzanci kwəma, lə məhərli wəzə na. A nanzə kiy, məni tə gha məhərli wəzə, gha gha ntsaa dza vaa dza ta kəəti ndə, vantaa gha dzaa zhəmbəŋa lə ghaŋayəy mbə məni kwəma ci va jikir na kwərakwə ɓa. ²6:2 1Kwər 9:21; 2Kwər 11:29Ə pə ghwəy kəəkəəti ghən tsa ghwəy mbə kwəma kən ghwəy shəndəkə na. Ghalaɓay, kwəma ɓanavəŋwəy *Kəristəw ta məni nzə, na sa mənti ghwəy tsəgha. ³6:3 1Kwər 4:7Mbaꞌa kə ndə mənti ghən tsa ci, nja ma yənəy, ntsa pərɗa tsa nzee, kə, kala gar nza ghəci tsəghay, ghən tsa ciy səəti tsava ndə dəꞌwə ghən tsa ci. ⁴Ya wa ndəy, a kə nəwamti sləni məni na gwanata, sa wəzə na kəy, ma nza ghəci fal ghən tsa ci. Ka pəla yəmə sləni ci ghəci lə na tsahwəti ndə ma. ⁵6:5 Rm 2:6; 14:12Sa nzanay, ya wa ndə dza naa nighəə dzəkən na kən ghən tsa ci kwəma.

⁶6:6 1Kwər 9:11, 14Mbaꞌa kə ndəə ɓəni kwəma Hyala kaa tsahwəti ndəy, təhə kə tsa ɓanancim va ndə kwəma Hyalaa təhə shi və wəzə ni, ghəshi lə ntsaa ɓananci kwəma va.

⁷Ma na kwəma ɗee gəzaŋwəyəy, ka ngəɗiŋwəy kwəma ma, Hyala na nanzəy, ndə tiɓa gar tsaɓanati tsaɓana liw. Shi ka ndəə tsaŋwambə mbə hiɗiy, ghəshi ka ndəə məni səəkə kwamti. Tsəgha na lə ghwəmmə kwərakwə. Ya wa ndəy, geꞌi lə sləni ghərahwə na dza naa kwəma zhəmə ci. ⁸6:8 Zhŋ 3:6; 6:63; Rm 8:6, 13Mbaꞌa kə ndəə məni war shi səkwa hwətəl tsa ci ti shiy, ta zay dza na mbə məni kwəma hwətəl tsa ci va kwərakwə. Ma mbaꞌa kə ndəə məni war kwəma canci Safə tsa Hyala na, ta kwəma piy tsaa kəɗi ma dza ndə mbə nəw kwəma canci Safə tsa Hyala va kwərakwə. ⁹6:9 2Tes 3:13Ghənzə tsəgha kiy, məni pə ghwəmməə məni kwəma wəzə na, kala dali ma və. Sa nzana, kala dza pə ghwəmmə dalimməy, ta kwəmavə zhimə ghwəmmə dza ghwəmmə, sa ka vəghwə tsa va məniy. ¹⁰6:10 Zhŋ 13:34; Rm 12:10; 13:8; 14:15; 1Kwər 8:1; vəh. 13; 2Kwər 8:7-8; Gal 5:6, 13-14; Ef 5:2; Flp 2:2; 1Tes 3:12; 4:9; 1Tim 1:5; Ebr 13:1; 2Pi 1:7Ava va tsəgha na kiy, ya war hwəmɓa kwəmavə ghwəmmə kwaləy, ə pə ghwəmməə məni wəzə kaa mbəzli gwanashi. Kwatama kaa ngwarməhimmə nəw ghwəmmə Yesəw li shi.

Kwa kərni ci kwəma Pəl, lə səkwəpə tsa ci

¹¹6:11 1Kwər 16:21Kwa kərni shi nashi ghwəy ni kiy, lə dəvee dəꞌwə ghən tsee tsasliŋwəyshee. A ghwəy mbay sənay, ya tə bəvə bəvə tsa shi. ¹²6:12 5:2, 11Ma mbəzliy ɗikəvashi vaa dzəmbə gəzaŋwəy, war ghwəy *slanti fəꞌyasa, kə ghəshiy, mbəzliy ɗi məni shiy war ta təɓanshi kaa mbəzli gwaꞌa tsəgha na ghəshi. Ə hazləni ghəshi va nəghətaa *ka Zhəwifə dzaa sanshi ngəraꞌwə, sa ka ghəshi ni, war kwataka məti *Kəristəw vəgha tsəm dza naa mbəliti mbəzli, kə ghəshi. Va tsəgha fambə ghəshi kwəma *sla fəꞌyasa. ¹³Ma kwəma gəzee vaa dzəkən shi tsəghay, sa nzana ya ghəshi ghəshi mbəzliy slanti fəꞌyasa vay, ka nəw kwəma pəhanavə Hyala kaa ka Zhəwifə ghəshiw. War ta slaslantəŋwəy fəꞌyasa, ta mbə ghəshiy vəshi vəshi shi, ka kəli ghən tsa shi lə ghwəy, sa dza ghwəy ɗanatishi fəti, na nashi kwəma məni ghəshi ti gwaꞌa tsəgha. ¹⁴6:14 1Kwər 1:23, 29, 31; 2:2; Gal 2:19Ma na nee ta na tsee ghənəy, sə tiɓa ka vəshee li kala war lə kwəma məti tsa mətiy Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw tə tsəməw. War tə kwəma məti ci va mətiy nay, shi gəmshi ni nighee shiy ya nimaɓa shiy tikə tə hiɗi ni. Ma mbəzli tə hiɗi kwərakwə ki na, nja shi gəmshi ni ghəshi nashi ni ya va shi ɗee.

¹⁵6:15 5:6; Rm 6:3-4; 2Kwər 5:17; Ef 4:24Nana ghala mətiy Yesəw ta mbəzliy, ghala mbə kar ntsaa slanti fəꞌyasa, lə ntsaa slanti ma va Hyalaw. War zhəghanti piy tsa ghwəmmə ka yəwən na sa ɗi Hyala gwaꞌa tsəgha. ¹⁶6:16 Cem 125:4-5Ya tsamaɓa ndə na ntsaa nəw gəla tsa tsəgha tsa va kwaliy, nzəyəy zərkə tsa Hyala lə wəzə hwər tsa nzə li, ghəshi lə mbəzli Hyala kataŋ kataŋ ni gwanashi.

¹⁷6:17 2Kwər 4:10Dza nzay, ka dzee ɗi ndəə səsəəra məhərlee lə zhiniy ɗəɗəw kwəma gəzamtəŋwəy ya na diɓaw. Ma yənəy, ya war veviyerhi tə vəghee niy, a ghəshiy cinti kaa ndə, mava tsa Yesəw Kəristəw nzee, kə ghəshi.

¹⁸6:18 Flp 4:23; 2Tes 3:18; 2Tim 4:22; Flm 25; ShiZhŋ 22:21A ngwarməhiraa nəw Yesəw, tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki, məntəŋwəy wəzə hwər tsa ci Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw gwanaŋwəy. *Amin.