Efesə

Zliya tsasliti Pəl kaa ka

Efesə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ghala vəghwə tsa tsasli Pəl zliya nay, ghəci kwa fərshina niy nza na, (nighəm mbə vəh 3:1 lə 4:1). Ɗaŋ tsa mbəzliy, ghəci kwa fərshina tə hiɗi ka Rəm na, kə ghəshi. Dzəghwa nihwəti mbəzli ɓa na, ghəci kwa fərshina tə hiɗi ka Shezare na, kə ghəshi.

Kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Efesə tsasliti Pəl zliya na. Ma məlmə Efesə vay, məlmə dikə na na, tə hiɗi Azəy niy nza na. Mbəzli ka zhəghə dəvə tə hiɗi ghənghən ghənghən ka naa səəkəə dzəmbə, sa nza məlmə va vəgha kwəfa dikə na. Ghala pətsaa wə Pəl kwa mahkana wə ciy, aa niy nzəyəhwə nzəy mbə məlmə va piya mahkan. A ghwəy dzaa kəsata kwəma va mbə zliya ka kwal Yesəw vəh 19:1 mbaꞌa tə vəh 20:1. Zhini sa kəramti na kwa mahkana wə ci diɓa na, mbaꞌa niy harvə mbəzliy ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə Efesə ta gəzanshi kwəma. Kwəma va ɓay, mbə Zliya ka kwal Yesəw, vəh 20:17-38 na.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 paꞌ tə vəh 2:1-10 Pəl mbə gəzə njasa məntəmmə Hyala wəzə hwər tsa nzə tərəŋw dalala ghwəmmə mbəzli nzə; mbaꞌa mbəlitəmmə səvəri mbə dəvə məti.

Vəh 2:11 paꞌ tə vəh 3:1-21 Pəl mbə gəzəə dzəkən kwəmaa niy ghwəɓəy Hyala, mbaꞌa vaɗatiy dzəti ngwəla, nza mbəzli mbəə sənata. Ma zəzə kwəma nzə va vaɗati Hyala tə ngwəla kiy, mbaꞌa jakəti mbəzliy nəw Yesəw gwanashi ta nza ka hwəhwə tsa kwətiŋ tsa. Mbəzli ka Zhəwifə lə niy kamaa ka Zhəwifə na, mbəzli kwətiŋ ghəshi, war Yesəw sa tə ghən shi gwaꞌa tsəgha.

Vəh 4 paꞌ tə vəh 6:1-9 Pəl gəzanshi kaa mbəzliy nəw Yesəw, nza ghəshi nzəyshi jakəjakə, ka ɗiva, ka məni shiy təɓə va mbəzli Hyala, lə bərci safə tsa Hyala ta mətsəhəva ghəshi kwa kwəma kwa kwəma.

Vəh 6:10-24 Pəl gəzə kaa mbəzliy nəw Yesəw nza ghəshi ɓəvə shi mbəz, ghənghən ghənghən, shi ɓanavəshi Hyala ta dza ta pa lə hyeler mbaꞌa ndə jaka ghəci mazə tsa shi, nza ghəshi təɗanakənshi.

Kwəma dikə na mbə zliya nay, shəndəkə tsa tə Yesəw Kəristəw lə mazə tsa məni naa dzəkən mbəzli dikə dikə ni mə ghwəmə lə ni tikə tə hiɗi, mbaꞌa jakə tsa jakəshi mbəzliy nəw Yesəw ka vəgha kwətiŋ.

Səkwəpə

¹1:1 Ndə kwal tsa Yesəw: Gal 1:1; Efesə: SləniKY 18:19-21; 19:1Yən tsasli na zliya na, yən yən Pəl, ntsa təravə Hyala ta nza ka ndə kwal tsa Yesəw *Kəristəw. Kaa ngəŋwəy tsaslee, ghwəy mbəzli Hyala mbə məlmə Efesə, mbəzliy jakəshi lə Yesəw Kəristəw, ka nəw lə nəfə kwətiŋ. ²Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Dəmmə Hyala, ghəshi lə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghəshi ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy.

Fal Hyala ghwəmmə ta shi wəzə ni fəyəmmə na tə mbərkə sləni ghərati Yesəw *Kəristəw

³1:3 2:6; 2Kwər 1:3Fal Hyala Dəy Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw ghwəmmə, sa nzana mbaꞌa mərshiy ndammə ya nimaɓa shi nzə wəzə ni mə ghwəmə gwanashi tə mbərkə jakəva tsa ghwəmmə lə Kəristəw. ⁴1:4 5:27; Zhŋ 15:16; 17:24; 2Tes 2:13Hyala ghwəla ta nga hiɗi təratəmmə na, ta nza ghwəmmə ka mbəzli nzə, tə mbərkə jakəva tsa ghwəmmə lə Kəristəw. Ta mbə ghwəmməə nza ɗewɗew kala fəti dzar kwa ghwəmmə kwa kwəma nzə təratəmmə na. ⁵1:5 Zhŋ 1:12Sa ɗitəmmə Hyala kiy, dza na kwataŋata na, mbaꞌa məntəmmə ta nza ka ndərazhi nzə tə mbərkə sləni ghərati Yesəw Kəristəw. Ava ghənzə na nanzə kwəma tarəti Hyala lə ghwəmmə, səvəri mbə wəzə hwər tsa nzə. ⁶1:6 Mt 3:17; Rm 5:2; Kwəl 1:13Ghənzə tsəgha kiy, fal Hyala ghwəmmə ta zhəhwər tsa nzə va dalala tsa mənti na tə ghwəmmə, tə mbərkə Zəghwə nzə va ɗiti na.

⁷1:7 tə mbərkə miymiy Yesəw mbəlishi mbəzli: Kwəl 1:13-14; miymiy: Ef 2:13; Rm 3:25-26; Kwəl 1:20; 1Zhŋ 5:7; dikəy zhanta hwər tsa Hyala ta ndə ngəri: Ef 2:7Tə mbərkə miymiy Kəristəw shəkəshi mbəlimmə ghwəmmə, zhini tə mbərkə ghəci Hyala pəlatammə kwəma ghwəmmə jikir na mənti ghwəmmə kwa hwər nzə. Ava tsəgha cikəvəri Hyala njasa nza dikə tsa zhəhwər tsa mənti na ta ndə ngəri. ⁸Dzəghwa na səvəri mbə wəzə hwər tsa nzə va tərəŋw tsa məntəmmə na kiy, mbaꞌa ndammə məhərli tərəŋw lə sənata kwəma tərəŋw diɓa. ⁹1:9-10 1:22; Kwəl 1:16, 20Ta mbə ghwəmməə sənata kwəma nzə va niy təkəti na məni nzə səvəri mbə Yesəw Kəristəw, mbaꞌa niy mbələy. Ghala kwataŋata niy təkəti na məni kwəma va, lə wəzə hwər tsa nzə. ¹⁰Geꞌi tə kwa kərni vəghwə dza Hyalaa kərni məni kwəmaa niy təkəti na va. Ka na dzay, ɓasə ɓasəti shi mə ghwəmə lə shi tə hiɗi gwanashi, mbaꞌa fambəshi mbə dəvə Kəristəw, ta məni mazə ghəciy dzəkən shi kwətiy.

¹¹1:11 1:4; Rm 8:28-29Hyala məni na shiy gwaꞌa njasa tarəkə na, lə njasa ɗi na dəꞌwə ghən tsa nzə. Va tsəgha təravəŋəy na ghala kwataŋata, njasa niy təkəti na, ta mbə ghəy nza ka shi nzə, tə mbərkə jakəva tsa ghəy lə Kəristəw. ¹²Ta mbə məndiy fal dikə tsa Hyala tə mbərkə ghəy ghəy shiy ꞌwa vaa ɓanavə nefer ghəy kaa Kəristəw!

¹³1:13 4:30; 2Kwər 1:22; Kwəl 1:5Ghwəy kwərakwə kiy, sa favə ghwəy gəzə Yəwən kwəma kataŋ na va wəzə na citəŋwəy kwal tsaa mbəliŋwəyəy, mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Yesəw Kəristəw. Dza Hyala ki, mbaꞌa fati lamba nzə tə ghwəy lə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa, njasa niy gəzəkə na va məni kwataŋa. ¹⁴1:14 2Kwər 1:22Nana ki, njana kwəmavə ghwəmmə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsay, ta kwəmavə shi wəzə ni fənəy Hyala kaa mbəzli nzə dza ghwəmmə. Tə Safə tsa va sənay ghwəmmə, ta kwəmavəshi dza ghwəmmə, pə ghwəmmə. Fəca dza Hyalaa kərkamti mbəlimmə dza ghwəmməə kwəmavə shi va gwanashi. Va tsəgha kiy, fal dikə tsa Hyala ghwəmmə!

Kwəma mananta Pəl ꞌwəsa kaa Hyala ti

^15-161:16 Kwəl 1:3Tə mbərkə kwəma va gwanatay, tərəŋw mənee ꞌwəsa kaa Hyala. Ya hwəmɓay, mbə mananta ꞌwəsa nzee tə ghwəy diɓa, sa favee njasa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Ndə sləkəpə Yesəw *Kəristəw, zhini tərəŋw ghwəy ɗi mbəzli Hyala. Ya war hwəmɓa nzee mbə cəꞌwə kiy, ¹⁷1:17 5:17; Fir 2:6; Kwəl 1:9-10mbə cəꞌwə kee nza va Hyala Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw, ghənzə Didi kwa shəndəkə, a ghənzə ɓəŋwəy Safə tsa nzə, ta sənata kwəma, ka ciŋwəy Hyala, ta mbə ghwəy sənata wəzə. ¹⁸1:18 4:4; Kwəl 1:12Mbə cəꞌwə, kee nza ta mbə ghənzəə ghwənamtəŋwəy məhərli ghwəy, ta mbə ghwəy sənashi shi haraŋwəy Hyala va ta fə ghən ghwəy gəzliŋə ti shi. Mbaꞌa ta mbə ghwəy sənay njasa nza dimə tə shəndəkə tsa fəy Hyala ta fəə dzəti mbəzli nzə. ¹⁹1:19-20 2Kwər 13:4; Kwəl 2:12Mbə cəꞌwə kee nza diɓa ta mbə ghwəy sənay njasa nza tərəŋw tsa bərci Hyala ꞌyahəꞌyahəshi, mbaꞌa ndamməshi ghwəmmə mbəzliy ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Yesəw. ²⁰1:20 SləniKY 2:33; Kwəl 3:1Ghala pətsa zhinikəmə Hyala va Kəristəw kwa kwəli, mbaꞌa ɓəvəə fəy ka mazə tə kwa bəzəmə nzə mə ghwəməy, bərci va niy ghərati na sləni va gwanata. ²¹1:21 6:12; Rm 8:38; Gal 4:8-9; Kwəl 1:13, 16, 20; 2:9-10, 15, 20Sa fəy na tiɓa ki na, ka məni mazə ghəciy dzəkən hyeler gwanashi, lə dzəkən shi nza bərci və shi dikə dikə ni, lə shi hazləni məndi və shi tə hiɗi, lə shiy sləkəpə tə hiɗi gwanashi, mbaꞌa dzəkən slən shi har məndi slən tsa shi ya mbə vəghwə tsa sənzənva tsa, ya mbə vəghwə tsaa dzaa səəkə. ²²1:22 1:10; 4:15; 5:23; Cem 8:7; Kwəl 1:18; 2:19A Hyala ɓəvə shiy gwanashi, mbaꞌa fanambəshi mbə dəvə Kəristəw ta sləkəshi ghəci. Dza na mbaꞌa mənti ka ghən tsa kən mbəzliy nəw Yesəw gwanashi. ²³1:23 vəgha Kəristəw na mbəzli nəw: 2:16; 4:1-16, 25; 5:30; 1Kwər 12:4-11, 27; Kwəl 2:19; 2:14, 18; 4:1-6; Kwəl 3:15; Kəristəw na sa tə hiɗi gwanashi ya paꞌ kwəmaɓa: 3:19; 4:10Ma mbəzliy nəw Kəristəw kwərakwə ki na, vəgha Kəristəw ghəshi. Kəristəw na, tiɓa ghəci gwanay tsa ci mbə mbəzliy nəw, ghəci sa tə hiɗi gwanashi ya paꞌ kwəmaɓa diɓa.

Wəzə hwər tsa Hyala ndammə ma piy tsa ꞌwarꞌwar tsa

¹2:1 2:5Niy nzay, ya tsəgha niy nza ghwəy tə ghwəməŋwəyəy, nja mbəzli bəkwə bəkwə ni niy nza ghwəy kwa kwəma Hyala, va sa ɗanati ma ghwəy fəti mbaꞌa va kwəma ghwəy jikir na. ²2:2 6:12; Zhŋ 12:31; 14:30; SləniKY 26:18; 1Zhŋ 2:16Sa niy nzanay, war njasa məni mbəzli tə hiɗi ni nəw ma Yesəw niy məni ghwəy shiy kwərakwə. Ka ghwəy dzay, ka ɗi fəti niy nza, ta məni kwəma ɗi mazə tsa hyelerəy nzəy dzar mbə safə. Ya tsəgha nzə sanay, *hil tsa va sləwa na mbəzliy ɗi ma fəti va Hyala. ³2:3 5:6, 8; Rm 1:28; Kwəl 3:6Ghwəmmə kwərakwə kiy, tsəgha niy nza ghwəmmə gwanammə, njasa nza ghəshi va, ka məni war shi ɗi nəfə tsa ghwəmmə. Ka pəla war məni shi maw vəgha ghwəmmə, lə shi ɗi məhərli ghwəmmə. Sa niy nza nzəy tsa ghwəmmə va tsəgha kataŋ kataŋ kiy, va tsəgha niy nza ghwəmmə ka mbəzli nza fəti və shi kwa kwəma Hyala kwərakwə ki, njasa nza nihwəti mbəzli va sana.

⁴2:4 Rm 8:39; 9:16; Zhk 5:11Dzəghwa ki na, dikəy wəzə hwər va Hyala tə ghwəmmə. Sa nzana tərəŋw ghənzə ɗitəmmə kiy, ⁵2:5 2:8; Rm 3:24; 6:13; Kwəl 2:13ya tsəgha niy nza ghwəmmə nja mbəzli bəkwə bəkwə ni kwa kwəma nzə va kwəma ghwəmmə jikir na na, dza na mbaꞌa ndammə piy kwasəbə *Kəristəw kwərakwə. Ava va tsəgha kiy, war tə mbərkə zhəhwər tsa Hyala tə ghwəy mbəliŋwəy ghwəy sana. ⁶2:6 1:3; Kwəl 2:12; 3:1Səvəri mbə jakəva tsa ghwəmmə lə Yesəw Kəristəw ndammə Hyala bərciy sati mbə məti, mbaꞌa ndammə məni mazə kwasəbə Yesəw mə ghwəmə. ⁷2:7 1:7; Rm 5:20Wəzə tsa məntəmmə Hyala va mbə Yesəw Kəristəwəy, ta mbə nihwəti mbəzliy taa nza, mbə tsahwəti vəghwə tsaa dzaa zhikəə sənay njasa nza dikə tsa zhəhwər tsa nzə ta mbəzli, ka taŋamti nihwəti shiy gwaꞌa gwaꞌa, nə na. ⁸2:8 Mt 20:15; Zhŋ 4:10; SləniKY 15:11; Gal 2:16Sa mbəlitəŋwəy Hyala vay, tə mbərkə sləni ghərati ghwəy naw, vəli tə gəm vəlitəŋwəy na, war tə zhəhwər tsa nzə tə ghwəy gwaꞌa tsəgha na. Səvəri mbə sa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa zhəhwər tsa nzə va. ⁹2:9 Rm 3:28; 1Kwər 1:31; 2Tim 1:9; Tit 3:5Məniy mbəli tsa mbəlitəŋwəy Hyala dzar kwa sləni mənti ghwəy, gar nə ndə na: «Tə slənee mbəliree» kə, ka məni fəgəw. ¹⁰2:10 Tit 2:14Gha ghwəmmə mənimmə njasa nza ghwəmmə tsa sanay, tə sləni ghərati Hyala na, səvəri mbə jakəva tsa ghwəmmə lə Yesəw Kəristəw məntəmmə na tsəgha. Sa nzana, ghwəmmə dəꞌwə ghən tsa ghwəmmə sanay, sləni ghərati Hyala nza ghwəmmə, ta mbə ghwəmməə ghəra na wəzə na sləni. Sləni wəzə na va dza ghwəmməə ghəray, Hyala va dəꞌwə ghən tsa nzə gwəmanti na ghala kwataŋata, ta mbə ghwəmməə ghəra nzə.

Jakəva ka mbəzli kwətiŋ ni tə mbərkə Yesəw *Kəristəw

¹¹2:11-13 Rm 11:172:11 5:8; sla fəꞌyasa: Gal 5:6; Flp 3:3Nighətim sənzənvay, *ka Zhəwifə yakəŋwəy məndiw. Ka Zhəwifəy, «Mbəzliy *slanti fəꞌyasa nza ghəy na ghəy» kə ghəshi, ma ghwəy na, mbəzliy slanti ma fəꞌyasa ghəshi harŋwəy. Fəꞌyasa slanti ghəshi va tala kiy, sləni mənti ndə ngəri lə dəvə ciy dzəti ndə na. Ghwəy ghwəy ka Efesəy, zəzəvəm njasa niy nza ghwəy kwataŋa. ¹²2:12Rm 9:4; 1Kwər 15:19; Kwəl 1:21-22; 1Tes 4:13; kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə niy nza shiy gəzəkə Hyala ɓə kaa ni nzə mbəzliw: 2:19Ghala pətsa vay, mbəzli kərakə kərakə ni lə Kəristəw niy nza ghwəy. Niy nza jakəva tsa ghwəy tiɓa lə hwəlfə təravə Hyala nja ka Zhəwifəw, ka məlmə niy nza ghwəy və shi. Ma kwəma wəzə na niy pəhəti Hyala ta mananshi kaa mbəzli mbə nanzə va hwəlfə təravə nay, niy nza kwal va ghwəy gar kwəmavəw. Tikə ghwəy niy nza lə nzəy tsa ghwəy tə hiɗi ni ngar ki na, niy nza na ghwəy kwəma wəzə na fəy ghwəy ghən tsa ghwəy gəzliŋə ti, ta kwəmavə tiɓaw. Niy sənata Hyala kataŋ na ghwəyəw, tsəgha niy nza ghwəy. ¹³2:13mbəzli ndəkwə ndəkwə ni lə ni kərakə ni: 2:17; 3:6; miymiy: 1:7; Gal 1:4Sa jakəŋwəy ghwəy lə Yesəw Kəristəw nana kiy, ghwəy ghwəy mbəzliy niy nza va kərakə ni lə Hyala na, ndəkwə ndəkwə zhəghəŋwəy ghwəy li nana. Tə mbərkə miymiy ci va shəkəshi nza ghwəy tsəgha. ¹⁴2:14 zərkə: 2:16; 4:3; Kwəl 1:20; hwəlfə kwətiŋ na: 1:23; Rm 10:12; 1Kwər 12:13; Gal 3:28Kwataŋay ka jaka niy nza ka Zhəwifə lə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Dzəghwa Yesəw mbaꞌa ɓəkə zərkəə dzəghwa jipə shi, mbaꞌa jakəti ka Zhəwifə lə mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, ka hwəlfə kwətiŋ na. Lə məti ci ngəzlamti na zlaraa niy tihəvərimmə, dza na mbaꞌa ɓanti mbəz tsa kwa jipə ghwəmmə. ¹⁵2:15 2Kwər 5:17; Kwəl 2:14Kwəma pəhəti ka Zhəwifə lə shi gəzəpə na məni ghənghən ni gwaꞌay, aa paslamtishi, ta mbəə jakəti hwəlfə bakə na va ka hwəlfə ꞌwarꞌwar na kwətiŋ, mbə jakəva tsa shi li. Dza na mbaꞌa faghwa zərkə kwa jipə shi tsəgha ki. ¹⁶2:16 1:23; Rm 5:10; Kwəl 1:20-22Lə kwəma məti ci va vəgha tsəməy, li paslamti na mbəz tsa kwa jipə hwəlfə bakə na va, li ghəci jakətishi ka vəgha ndə kwətiŋ, zhini mbaꞌa sləkati kwəma kwa jipə shi lə Hyala. ¹⁷2:17 Ezay 57:18-19; SləniKY 2:39Ava tsəgha səəkə Yesəw Kəristəw gəzaŋwəy Yəwən kwəma wəzə na ɓəpə zərkə, ghwəy mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kərakə ni vəgha Hyala, mbaꞌa kaa ngəŋəy ghəy ka Zhəwifə, ghəy ni ndəkwə ni vəgha nzə. ¹⁸2:18 3:12; Rm 5:2War tə mbərkə Yesəw Kəristəw kwəmavə ghwəmmə kətiva gwanammə dzəvəgha Didi Hyala. *Safə tsa Hyala tsa kwətiŋ tsa kəətitəmmə na ta tsəhə vəgha Hyala.

¹⁹2:19 2:12; 3:6; Ebr 12:22-23Ma nana kiy, ghwəy ghwəy mbəzliy kama vaa ka Zhəwifəy, ka səəkə səəkə, ya ka məlmə nza ghwəy ghwəlaw. War jakə nza ghwəy gwanaŋwəy mbə hwəlfə mbəzli Hyala, mbəzli kəghi tsa nzəə gə ghwəy nana kwərakwə. ²⁰2:20 Mt 16:18; 1Kwər 3:10-11; ShiZhŋ 21:14Ghwəyəy nihwəti hərezli ndəɓəti məndi ciki li shi nza ghwəy. Ma ka gəzə kwəma Hyala ghəshi lə *ka kwal Yesəw na, hərezli fə məndi səɗa ciki li shi. Dzəghwa Yesəw Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci na hakwə tsaa jihəti ciki tsa va ghəci. ²¹2:21 1Kwər 3:16Ghəci mənti na ciki tsa va dzəŋ dzəŋ, zhini tə mbərkə ci ghəci kəlivaa sati. Ta nza ka *ciki Hyala tsa ɗewɗew tsa, mbə slən tsa ci ghəci Ndə sləkəpə. ²²2:22 1Pi 2:5War tə sa jakayvaŋwəy ghwəy li nza ghwəy ka nihwəti hərezli fambə məndi ta nga ciki tsa dza Hyalaa nzəy mbə, lə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa kwərakwə ki.

A Hyala cikəvəri shiy niy fəy na tə ghwəɓə, ka gəzəshi Pəl kaa mbəzli

¹3:1-3 Kwəl 1:253:1 fərshina: 4:1; Flp 1:7; Kwəl 4:18; Flm 1, 9Tə mbərkə kwəma va kiy, mbə cəꞌwə Hyala nzee tə ghwəy, yən yən Pəl. Avanay kwa fərshina nzee sana sa kalaghwara məndi tə mbərkə kwəma Yesəw *Kəristəw sa gəzaŋwəy ya ghwəy *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. ²Ta na navay, a ghwəy favə njasa pəərətəra Hyala lə wəzə hwər tsa nzə, ta dzee ta məni sləni mbə ghwəy. ³3:3 3:6Dzəghwa na mbaꞌa camtəra kwəma shiy niy zəzəti na va ghala kwataŋata ta mənishi, niy fəy na tə ghwəɓə niy nza ki. E gəzəkəŋwəy kwəmaa dzəkən kwəma va jəwə mbə zliya na. ⁴3:4 Rm 16:24; 2Kwər 11:6War jangə ma ghwəy kwəma vay, ta sənay dza ghwəy dza njasa sənatee kwəma tar Kəristəw, niy fəy Hyala tə ghwəɓə. ⁵3:5 Kwəl 1:26Ma niy nzay, niy cikəvəri kwəmaa fəy na va tə ghwəɓə Hyalaa dzəti ngwəla kaa mbəzliw. Dzəghwa na nana kiy, mbaꞌa cikəvəri lə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa kaa mbəzli nzə ɗewɗew ni, nja *ka kwal Yesəw ghəshi lə ka gəzə kwəma Hyala. ⁶3:6 kwəmaa niy fəy Hyala tə ghwəɓə: 1:9-10; 2:13-14, 18-19; 3:9-11; Rm 16:25; Kwəl 1:26-27Tə mbərkə Yəwən kwəma wəzə na vay, ta kwəmavə zəmə ghi tsa fəy Hyala kaa mbəzli nzə dza *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kwərakwə, jakə lə ka Zhəwifə. Vəgha Yesəw Kəristəw ghəshi gwanashi. Zhini gwanashi ghəshi taa kwəmavə shiy gəzəkə Hyala ɓəpə mbə Yesəw Kəristəw. Ava ghənzə na kwəmaa niy fəy Hyala tə ghwəɓə.

⁷Yən kiy, tə wəzə hwər tsa nzə ndara Hyala sləni gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli. Sləni ndara na vay, bərci nzə na sa va cikəvəri na. ⁸3:8 yən gwəra na kwa tsee kwal: 1Kwər 15:8-10; Gal 1:13-16; Flp 3:6-8; 1Tim 1:12-16Yən kiy, yən gwəra na kwa tsee kwal mbə mbəzliy nəw Kəristəw. Ma dza Hyala na, mbaꞌa məntəra wəzə hwər, dzəghwa na həŋ ndara gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, ta dzee gəzanshi kwəma shiy səəkə va Kəristəw ka taŋamti nihwəti shiy gwaꞌa gwaꞌa, kala mbay ndəə sənay bərkətishi. ⁹3:9 1:4Hyalaa ngati shiy gwaꞌa ghwənara na, ta dzee pəraslanavə kaa mbəzliy dzəkən shiy niy zəzəti na məni ghala kwataŋa mbaꞌa niy ghwəɓəyshi. ¹⁰3:10 1:21, 23Ma cimmə Hyala kwəma vaa səvəri nana ki, ə ɗi Hyala ka kwal nzə lə ya nimaɓa shi ka bərci mə ghwəməə nashi mbəzliy nəw Yesəw jakəjakə ka mbəzli kwətiŋ, sa ka ghəshi nay jakəva tsa va na, mbaꞌa ghəshi sənay ɗaŋ tsa kwəma sənata Hyala ghənghən tsa nzə. ¹¹War njasaa niy təkəti na va məni nzə ghala kwataŋatay tsəgha mənti na, lə Yesəw Kəristəw Ndə sləkəmmə mənti na kwəmaa təkəti na va. ¹²3:12 Rm 5:2; Ebr 4:16; 10:19Sa nzana, mbaꞌa ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Yesəw Kəristəw tsa va kiy, jakəjakə nza ghwəmmə li. Va tsəgha kwəmavə ghwəmmə kwal, kala hazləni kwa hwər ghwəmmə ya jəw nzə ta dzəghwa kwəma Hyala. ¹³3:13 Kwəl 1:24Va tsəgha sana kiy, ə cəꞌwəŋwəy ya, əntaa ghwəy taa zhiniy dza her ka zhəyŋwəy lə hwəm, va sa nzee mbə sa ngəraꞌwə sana tə kwəma ghwəy ma. Sa nzanay, dimə tərəŋw na dza ngəraꞌwə tsa see tsa tə kwəma ghwəy fatəŋwəy.

Njasa nza ɗi tsa ɗimmə Yesəw *Kəristəw

¹⁴3:14 6:18-19Va tsəgha tsəfəkwəree kwa səɗa Hyala sana, ghənzə Didi. ¹⁵Ghənzə sa səvəri mbəzli mə ghwəmə lə ni tə hiɗi gwaꞌa səvəri mbə. ¹⁶3:16 Kwəl 1:11Ə cəꞌwee ghənzə sa nza bama və tərəŋw, a ghənzə ɓəŋwəy bərciy dzəmbə nefer ghwəy lə Safə tsa ɗewɗew tsa, a ghwəy mbəə nza lə bərci, əntaa ghwəy ɓarva kwa kwal tsa nzə. ¹⁷3:17 Zhŋ 14:23; Ef 5:2; Kwəl 1:23; 2:7Zhini mbə cəꞌwə Hyalee ta mbə Kəristəw nzəy mbə nefer ghwəy sa nzana mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy. Əə cəꞌwee ta mbə ghwəy ɗiva kwa jipə ghwəy tərəŋw nja ngwarməmə, kala kəɗi ma ɗiva tsa va. ¹⁸3:18 Kwəl 2:2Ma nza ghwəy lə nihwəti mbəzli Hyala gwanaŋwəy mbəə sənay njasa ɗitəmmə Kəristəw. Mbaꞌa ghwəy sənay ɗi tsa ɗitəmmə na vay, ka kərkəvaw, mbə ɗimmə na ya hwəmɓa, aa ɗiti ya wa ndə, ya kwəma na ndə gwaꞌa, pə ghwəy. ¹⁹3:19 1:23; 5:2, 25; 2Kwər 5:14; Kwəl 2:9-10Zhini mbaꞌa ghwəy sənay ɗi tsa Kəristəw vay, aa taŋamti sənata kwəma ndə ngəri, pə ghwəy. Ya tsəgha sənay ya ka favə ɗi tsa va gwanay ndə ngəriw pənəy, war mbə cəꞌwə Hyala nzee ta mbə ghwəy favə. Ma nza Hyala təhayŋwəy nefer ghwəy viɗi viɗi, ya lə namaɓa kwəma nzə gwaꞌa gwaꞌa.

²⁰3:20 Kwəl 1:29A Hyalaa mbay ghərati sləni lə bərci nzə va fambə na mbə ghwəmmə, ka taŋamti shi ɗəw ghwəmmə və, lə shi təkə ghwəmmə gwaꞌa. ²¹Ghənzə tsəghay, ə pə ghwəmməə fal Hyala mbə slən tsa Yesəw Kəristəw, ghwəmmə mbəzliy nəw Yesəw. Fal ghwəmmə ya hwəmɓa nzə, paꞌ kwa ndimndim jiji! *Amin.

Ka vəgha ndə kwətiŋ mənishi mbəzliy nəw Yesəw

¹4:1 3:1Va tsəgha na ki, yən yən sa kwa fərshina tsa tə sa ghəree sləni kaa Ndə sləkəpə Yesəwəy, ə cəꞌwəŋwəyee, a nə yay, nəwəm kwəma Hyala njasa haraŋwəy na ta nəw nzə. ²4:2 5:2; Kwəl 3:12-13Əntaa ghwəy kəli ghən tsa ghwəy ma, ka məhərli pə ghwəy məniŋwəy, yaŋ pə ghwəy kaa kwəma ya namaɓa nzə. Ɗim ghən tsa ghwəy tərəŋw, ka səꞌwa kwəma ndə, ya tsamaɓa mənti na kwa jipə tsa ghwəy. ³4:3 2:14-16; Kwəl 3:14-15Ma jakə tsa jakayŋwəy *Safə tsa Hyala va ɗewɗew tsa mbaꞌa faghwa zərkə kwa jipə ghwəyəy, jihəkəvaŋwəyəm əntaa jakəva tsa va kərəy kwa jipə ghwəy. ⁴4:4 1:23; 2:18Ghwəy gwanaŋwəy ghwəy mbəzliy nəw Yesəw va kiy, vəgha kwətiŋ nza ghwəy. Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa, sa kwətiŋ tsaa kwəmavə ghwəy gwanaŋwəy. Shi haraŋwəy Hyala va ta fə ghən ghwəy gəzliŋə ti shi ɓa na, shiy kwətiŋ ghəshi. ⁵4:5 Zhŋ 10:16; 1Kwər 8:6; batem: Mt 28:19; Rm 6:3-4Ghwəmmə gwanamməy, kwətiŋ na tsa ghwəmmə Ndə sləkəmmə, kaa ndə kwətiŋ ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə, *batem tsa kwətiŋ tsa sa məntəmmə məndi. ⁶4:6 1Kwər 12:6War kwətiŋ na Hyala gwaꞌa tsəgha, ghənzə dəshi mbəzli gwanashi. Ghənzə məni mazə dzəkən mbəzli gwaꞌa gwaꞌa. Ghənzə ghəra sləni lə mbəzli gwaꞌa, ya paꞌ kwəmaɓa.

⁷4:7 Rm 12:3, 6; 1Kwər 12:11Vəgha kwətiŋ nza ghwəmmə tsəgha, ma nanzə kiy, ya tsamaɓa ndə mbə ghwəmmə sanay, a *Kəristəw ɓanavə ni ci bərci ta ghəra sləni njasa taranakəshi na. ⁸4:8 Cem 68:19Ma kwəma mənti Kəristəw va tsəghay, war njasa niy gəzəkə məndi va mbə zliya na, sa niy ni va:

Aa pəhəti ka jaka ci, mbaꞌa dzəməy dzəmə ghwəmə li shi

dza na mbaꞌa tahanavə bərci ta ghəra sləni

kaa mbəzli tikə tə hiɗi, kə niy ni.

⁹4:9 Zhŋ 3:13Ma sa nə na va aa dzəməy kəy, njaa ɗi kwəma va gəzə kala ə ghəci səkway tikəə dzəti hiɗi ni di, maɗi na ta gha dzəməa? ¹⁰4:10 1:23Va tsəgha nzana, ma ntsaa səkway vaa dzəti hiɗi kiy, ghəcia saa zhiməy vaa dzəməə dzəti pətsa kərkə ghwəmə ɓa ki, ta mbəə nza, war ghəci sa tiɓa ya pa kwəmaɓa gwaꞌa gwaꞌa. ¹¹4:11 1Kwər 12:28Ava ghəcia saa tahanavə bərci va ta ghəra sləni kaa mbəzli ghənghən ghənghən njasa ɗi na, dzəghwa na, mbaꞌa ɓanavə bərci kaa nihwəti mbəzli ta nza ghəshi ka ka kwal ci, nihwəti na, ta nza ka ka gəzə kwəmaa səəkə va Hyala, nihwəti na, ta nza ka mbəzliy dza ta ci kwəma nzə kaa nihwəti mbəzliy sənata ma, ma nihwəti na, ta nza ka ka ndəghwə mbəzli ci, nihwəti diɓa na, ta nza ka ka ɓananshi kwəma Hyala kaa mbəzli. ¹²4:12 1Kwər 14:26Tawa tahanavəshi Kəristəw bərci va kaa mbəzli va tsəghay, ta mbə ghəshiy gwəma mbəzli Hyala gwanashi, ta ghəra sləni nzə, mbaꞌa ta mbə ghəshi, ghəshi shiy mənishi va ka vəgha Kəristəw kwətiŋ kəli dza kwa kwəma kwa kwəma. ¹³4:13 Kwəl 1:28Ma tsəgha kiy, nza ghwəmmə nza jakəjakə gwanammə, tə sa nzana kaa zəghwə Hyala ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə, mbaꞌa ghwəmmə sənay Zəghwə va. Ma nza ghwəmmə mənimmə ka mbəzli təhə təhə ni, mbəzliy kərkamti kwəma gwanata nja Kəristəw ki. ¹⁴4:14 1Kwər 14:20; Ebr 5:13-14; Zhk 1:6Ghalaɓa kiy, ka dza ghwəmməə nza nja ndərazhi jəw jəw ni va, ka məndiy ngəɗəhwə lə dzərvəw. Mbəzliy pala tsəhwəli va ta ngəɗi nihwəti mbəzliy dzəmbə kwəmaa kama ka kwəma Hyala kataŋ nay, ka dza ghəshiy ngəɗəhwəmmə lə na shi va ɓəni kwəma ghənghən ghənghən na ghalaɓaw. ¹⁵4:15-16 5:24:15 1:22Na na ghwəmməy, ta nzəyəmmə dza ghwəmmə tə na kataŋ na kwəma Hyala, ka ɗiva kwa jipə ghwəmmə gwanammə. Ma tsəgha kiy, ta kəli dza ghwəmmə kwa kwəma, ka mənimmə yəm lə Kəristəw. Ghəci na ghən tsa ghwəmmə. ¹⁶4:16 1:23; 2:21-22; 4:13, 25; Kwəl 2:19War tə mbərkə ghəci, ghəci ghən tsa va kwəmavə ghwəmmə, ghwəmmə mbəzliy nəw gwanashi jakəva ka vəgha kwətiŋ, njasa tsəɓəti Hyala va vəgha ndə kwa dighesler ci, ta nza ghəci ka ndə kwətiŋ. Ghala pətsa ka shi tə vəgha ndə vaa nza mbə ghəra sləni shi wəzə wəzə njasa təɓə ghəshiy məni gwanashiy, kar nahwəti bəlaa nza gwəŋəta, kala war mbə kəəti ghən tsa shiw. Ava tsəgha na kwəma mbə ghwəmmə, ghwəmmə mbəzliy nəw Yesəw, kama na war mbə məni na ci sləni ndə ya wa ndə, zhini ka ɗiva ghwəmmə kwa jipə ghwəmməy, ta mətsəhə kəli dza ghwəmmə kwa kwəma kwa kwəma, ghwəmmə vəgha Kəristəw va.

Njasa təɓə na ndəə nza nana, sa ɓanavə na nəfə tsa ci kaa Yesəw

¹⁷4:17-18 5:8; Rm 1:21; 1Pi 1:14Avanta kwəma ɗee gəzaŋwəy mbə slən tsa Ndə sləkəpə: Əntaa ghwəy dzaa zhiniy məni shiy ghwəla mbə nzəy tsa ghwəy nja shi məni mbəzliy nəw ma Hyala ma. Ghəshi na nashiy, kwəma gəzanshi məhərli shi va kama ghən tiy nəw ghəshi. ¹⁸Məhərli shi vay, mbə kwəsli na, kwəma sənata ghəshi tiɓaw. Caslakə slakə mənti ghəshi ghən tsa shi. Va tsəgha kiy, ka mbay ghəshiy kwəmavə piy tsa ꞌwarꞌwar tsa ɓəpə Hyalaw. ¹⁹4:19 Kwəl 3:5Haꞌwə kwa na shi mətsə ya jəwəw, mbərəkə zlanay ghəshi ghən tsa shi kaa məni shi haꞌwə haꞌwə ni jikirkir ni, ya nimaɓa shi rəɗa rəɗa ni gwanashi na, kala ɗi ma ghəshiy təhəva lə məni shi.

²⁰4:20 Rm 8:13; Gal 6:8; Kwəl 3:9Na na ghwəy na ghwəy kiy, niy ɓanavəŋwəy gəla niva shiy məndi mbə kwəmaa niy ɓəniŋwəy məndiy dzəkən *Kəristəwəw. ²¹A ghwəy favə kwəmaa gəzəvaa dzəkən gwaꞌa. Ghwəy ghwəy mbəzliy nəw Yesəwəy, a məndi ɓanavəŋwəy kwəma kataŋ kataŋ na, njasa ɓanavəpə Yesəw. ²²Ghənzə tsəgha kiy, zlayəm nzəy tsa ghwəy kwataŋa. Ghalaɓay, shi ɗi vəgha ghwəy niy ngəɗiŋwəy na, mbaꞌa ghəshi niy fambəŋwəy mbə kwəma hwəvə hwəvə na, mbaꞌa ghəshi yaɗamtəŋwəy. ²³4:23 Rm 12:2A pə ghwəy zlatanavə məhərli ghwəy lə nəfə tsa ghwəy kaa Hyala a ghənzə zhəghantishi ta nza ghwəy ꞌwarꞌwar. ²⁴4:24 Ghava 1:26-27; 2Kwər 5:17; Kwəl 3:10Kəsəvəm nzəy tsa ꞌwarꞌwar tsa, saa məniy geꞌi kwa zəzə kwəma Hyala. Ma nza na kataŋ na va kwəma fambəŋwəy mbə nzəy tsa slar tsa təɓanta kaa Hyala.

²⁵4:25 4:16; Zak 8:16-17; Kwəl 3:8-9Ghənzə tsəgha kiy, zlatam slasla dzərvə, war kwəma kataŋ na pə ghwəy gəzə kwa jipə ghwəy. Sa nzanay, ka bəlahi tə vəgha Yesəw jakəshi ka vəgha ci kwətiŋ, mənimmə ghwəmmə gwanammə. ²⁶4:26 Zhk 1:19-20Mbaꞌa kə nəfə tsa ghwəy satiy va kwəmay, nighə tə ghwəy əntaa ghwəy tərəŋwəy dzəmbə *kwəma jikir na, ka nzəy ghwəy lə nəfə paꞌ hetihwer ma, ²⁷əntaa ghwəy dzaa ɓanavə kwal tsaa kəriŋəŋwəy dzəti pi kaa *ndə jaka ma. ²⁸4:28 1Tes 4:11Mbaꞌa kə ndə niy ghəliy, ə kə zlata ghəli va, a ghəci ghəra sləni kataŋ na lə dividivi ci, ta mbəə kwəma ni ci shiy, mbaꞌa ta kwəmavə shiy kəəti ka cicikwə. ²⁹4:29 5:4; Kwəl 3:8; 4:6; Zhk 3:10Əntaa ghwəy gəzə kwemerəy həhəərə mbəzli ma, gəzəm war kwəmaa dzaa təɓə, gar kəətiti nihwəti mbəzli ta kwəmavə bərci mbə nzəy tsa shi lə Hyala. Kwəma gar kəətiti mbəzliy fa kwəma ghwəy mbə kwəma kən shi pə ghwəy gəzə. ³⁰4:30 1:13-14; Ezay 63:10; Gal 5:25Əntaa ghwəy məni shiy ɓə nəfə tsa *Safə tsa Hyalaa sati ma, sa nzanay, li fati Hyala lamba nzə tə ghwəy, lamba fatəŋwəy na va ciŋwəy na njasa dza Hyalaa mbəlantəŋwəy gwaꞌa gwaꞌa mbə dəvə kwəma jikir na. ³¹Ka kəsə ndə ghwəy kwa hwər ma, ka sati nəfə tsa ghwəy ma, ka ghwərvə ghwəy ma, ka nanaɓə ghən tsa ghwəy ghwəy lə gəzə kwemer ghyanakə ni ma, ka tsərəva ghwəy ma, gwaꞌa pə ghwəy ɓanti hwəlfə kwəma ndərəm ndərəm na səvəri mbə ghwəy. ³²4:32 Mt 6:14; 18:22-35; Kwəl 3:12-13Ə pə ghwəy məni wəzə hwər, ka zhəhwər ta ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy, pəlata tə ghwəy kwəma jikir na məntəŋwəy məndi mbə nəfə tsa ghwəy, njasa pəlataŋwəy Hyala va na ghwəy, tə mbərkə sləni ghərati Kəristəw.

Nzəy tsa mbəzliy nəw Yesəw mbə waŋ pi tsa nza ghəshi nana

¹5:1 Mt 5:48; 1Zhŋ 3:1Ghwəyəy, ndərazhi Hyala ɗiti na nza ghwəy. Njana nzana tsəgha kiy, məni pə ghwəy məni kwəma nja ghənzə kwərakwə ki. ²5:2 3:17-18; 4:2, 15-16; 1Kwər 8:1; 2Kwər 5:14; Gal 6:10; Flp 2:2; Kwəl 2:2; 3:14-15; shi sləniy məndi kaa Hyala: Gal 1:4; Ebr 10:5-10War ɗi pə ghwəy ci mbə kwəma məni ghwəy gwanata. Njasa ɗitəmmə *Kəristəw va paꞌ ka zləɓati mətiy tə ghwəmmə, mbaꞌa ɓanavə ghən tsa ci kaa Hyala, ka məjəꞌa shi vəlanati məndi kaa Hyala, shi slənəy məndi gwəraa təɓanta.

³5:3-5 Gal 5:19-215:3 Kwəl 3:5Sanay, mbəzli Hyala məniŋwəy ghwəy. Sa nzana va tsəgha kiy, shiy nja kar məni ghwərghwər, lə kwemer rəɗa rəɗa ni, lə məni mətsə ta shiyəy, ka təɓə məndiy favə gaka shi mbə ghwəy ghwəla ya kaɗi kaɗi nzəw. ⁴5:4 4:29; Kwəl 3:8Ya kwemer haꞌwə haꞌwə ni, lə shi kama ghən ti shi, lə ndi gwəmti gəmgəm nay, ka səkwa gəla ni tsəgha ni va shiy tə miy tsa ghwəy ma. Wəzəɓa ꞌwəsa pə ghwəy mananta kaa Hyala lə miy tsa ghwəy. ⁵5:5 Rm 5:17Sənay tə ghwəy, ndə tiɓa mbə mbəzliy məməni ghwərghwər, lə kwəma rəɗa rəɗa na, mbaꞌa dzaa kwəmavə nzəy tə pətsa sləkə Kəristəw, vəgha Hyalaw. Tsəgha na kwərakwə lə ndə mətsə, sa nzana, məni mətsə ta shiyəy, ghala mbə lə ta mbəriw.

⁶5:6 Rm 1:18; Ef 2:3; Kwəl 2:4, 8; 3:6Əntaa ghwəy zləɓa məndiy ngəɗiŋwəy lə kwemer kama ghən va ti shi ma. War va gəla hwəlfə shi tsəgha ni va gwəra nəfə tsa Hyalaa satiy dzəkən mbəzliy ɗi ma fəti va və gwanashi. ⁷Əntaa ghwəy zləɓa jakəva lə gəla mbəzli tsəgha ni va tepə ma!

⁸5:8 niy nzay: 2:3, 11-12; 4:17-18, 22; Kwəl 3:7; Tit 3:3; mbə waŋ pi: Zhŋ 8:12; Kwəl 1:13; 1Pi 2:9Niy nzay, mbəzliy dza mbə kwəsli niy nza ghwəy. Nana ki sa jakəŋwəy ghwəy lə Ndə sləkəpə Yesəwəy, mbəzliy dza mbə waŋ pi nza ghwəy. Va tsəgha kiy, mənim kwəma nja mbəzliy dza mbə waŋ pi nana. ⁹5:9 Gal 5:22-23Sa wana gəzee tsəghay, sa nzana mbəzliy dza mbə waŋ piy, shi wəzə ni ka ghəshiy məni, ka gəzə kwəma tiɗiɗ na, lə na kataŋ na. ¹⁰5:10 Rm 12:2; 1Tes 5:22Ghənzə tsəgha kiy, ɗikəvaŋwəyəm ta pəla ɓəni sənata naa təɓanci kwəma kaa Ndə sləkəpə. ¹¹Ka tsəhə dəvə ghwəy ghwəy ya jəw dzəmbə məni shi kama ghən va ti shi məni mbəzli mbə kwəsli va ma. Wəzəɓa ghwazhə ghwazhə kəslanshi ghwəy kwəma shi va məni ghəshi jikir naa dzəti ngwəla. ¹²Na kataŋ nay, a haꞌwəə ghəranci kaa ndə va gəzə shi məməni ghəshi va mbəmbə ni, ya kwataka lə miy gwaꞌa tsəgha. ¹³5:13 Zhŋ 3:20-21Dzəghwa tə pətsa nza waŋ piy, ghwazhəta ka kwəma shi vaa nza tə ngwəla. ¹⁴5:14 Ezay 26:19; 60:1; Rm 13:11; Zhk 5:8Sa nzana ya nimaɓa shiy na shiy cikəvərivashiy dzəti ngwəlay, ta zhəghəshi dza ghəshi ka shi mbə waŋ pi. Va tsəgha ha ghwəmə kwa cəm, ma pə ghwəmməy:

Fərghəŋa di, gha ntsa tə hi, zhakatiŋa mbə məti,

a Yesəw Kəristəw mbərəə dzəkən gha nja vici,

pə ghwəmmə.

¹⁵Ava va tsəgha na ki, mənim məhərli ta dza dza ghwəy kwa kwal Hyala, əntaa nzəy tsa ghwəy taa nza nja sa mbəzliy sənata ma kwəma. Wəzəɓa nza ghwəy ka ka sənata kwəma na. ¹⁶5:16 Kwəl 4:5Ma vəghwə tsa ndatsə tsay, jikir na, ghənzə tsəgha kiy, ka kəslimbə ghən ghwəy ma, kwəma wəzə na pə ghwəy məni ya hwəmɓa nzə. ¹⁷5:17 1:17; Rm 12:2Ma diɓay, əntaa ghwəy dzaa mənti ghən tsa ghwəy nja deshəter ma. Təkəm kwəma wəzə, a ghwəy mbəə sənay njasa ɗi Ndə sləkəpə ghwəy məni.

¹⁸5:18 Fir 23:31-35; Rm 13:13Ka sa shi sa ghwəy gar ghyamtəvaŋwəy ma, shi dza niva shiy ghakəŋwəy tiɓa kala war fambəŋwəy mbə kwəma gəmgəm naw. Wəzəɓa zlashi ghwəy nefer ghwəy a ghəshi tihəshi paf paf lə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa na. ¹⁹5:19-20 Cem 33:2-3; Kwəl 3:16-17; Ebr 13:15Ɓəm bərci kwa jipə tsa ghwəy kaa ghən tsa ghwəy lə cemer kwa Zliya Hyala, lə ndəgha waza, mbaꞌa lə nihwəti cemer ghənghən njasa dza Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa ciŋwəyshi. Faləm Ndə sləkəpə, ka hanci cəm, ka zləɓa wəzə lə nəfə kwətiŋ gwanaŋwəy. ²⁰War ꞌwəsa pə ghwəy mananta kaa Didi Hyala ta shiy gwanashi, ya hwəmɓa nzə, lə slən tsa Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw.

Njasa təɓə nzəy tsa kar zal lə mali ci

²¹5:21–6:9 Kwəl 3:18–4:1; 1Pi 2:18–3:7; 1Tim 2:1-13; Tit 2:1-10; 1Zhŋ 2:12-175:21 1Pi 5:5Ɗim fəti kaa ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy. Sa nzana mbəzliy ɗi fəti ta kwəma *Kəristəw ghwəy gwanaŋwəy.

²²5:22-24 Kwəl 3:18; Tit 2:5; 1Pi 3:15:22 1Kwər 14:34-35Avee gəzaŋwəy ghwəy miꞌi, ɗim fəti va zhər ghwəy, njasa ɗanci ghwəy kaa Ndə sləkəpə. ²³5:23 1:22; 1Kwər 11:3Sa nzanay, zal sləwa na mali ci, njasa sləwa Kəristəw va mbəzliy nəw kwərakwə. Mbəzliy nəw vay, vəgha ci na ghəshi, shi mbəliti na. ²⁴Ghənzə tsəghay, war njasa fa mbəzliy nəw Yesəw va kwəma war və na, tsəgha pə ghwəy ghwəy miꞌiy fa kwəma va zhər ghwəy, ya namaɓa kwəma nzə gwaꞌa.

²⁵5:25-28 1:23; Kwəl 3:19; 1Pi 3:75:25 3:19Ghwəy ghwəy zhər kwərakwə kiy, ɗi pə ghwəy ɗi miꞌi ghwəy, njasa ɗiti Kəristəw va mbəzliy nəw, paꞌ ka zləɓavə məti ta kwəma shi. ²⁶5:26 batem: Rm 6:3-4; Tit 3:5; Ebr 10:22Mənti na tsəghay, ta mbə ghəshiy nza ka mbəzli Hyala, dza na mbaꞌa yaɓantishi lə *batem, mbaꞌa lə gəzə kwəma ci. ²⁷5:27 1:4; 2Kwər 11:2; Flp 1:10; Kwəl 1:22Sa ɗi na ghəshiy səəkə ta garə kwa kwəma ci, nja makwa dza məndi ta pəhanci, lə məgəla ti shi, war ka mbərə riw riw riw, kala para fəti tar kaɓaka shi gar tsəərəshi ndə. ²⁸Ava tsəghaa na zhər kwəma ka ghəshi məni kwərakwə ki. Ghwəy ghwəy zhərəy, ɗi pə ghwəy ɗi miꞌi ghwəy njasa ka ndə vaa ɗi ghən tsa ci kwərakwə. Ma ntsaa ɗiti mali ciy, ghən tsa ciy ɗiti na. ²⁹A ghwəmmə sənay na kwagwaꞌa na kiy, ndə tiɓa kala ɗi ghən tsa ciw, war ka zəmanci shi zəmə, ka ndəghwə, ka ndəə məni, njasa məni Kəristəw va lə ghwəmmə, ghwəmmə mbəzliy nəw, ³⁰5:30 1:23; 1Kwər 12:27sa nza ghwəmmə gwanamməə bəlahi tə vəgha ci. ³¹5:31 Ghava 2:24A ghwəy sənay njasa niy tsasliti məndi mbə Zliya Hyala, ma kə məndi niy niy: «Ava va tsəgha dza zal səvəriy ɓarvay vəgha kar dəy lə mbəghəy, nza ghəshi dzaa jakəshi lə mali ci. Ma nza ghəshi bakanashi mənishi ka vəgha kwətiŋ» kə məndi niy ni. ³²5:32 ShiZhŋ 19:7Ma mbə gəzə kwəma vay, a kwəma tiɓa dikə tə ghwəɓə. Ma vəya nee sa bərkə yay, dzəkən kwəma Kəristəw lə mbəzliy nəw kwəma ci gəzəva kwəma va. ³³Nanzə diɓay, aa gəzəva kaa ngəŋwəy kwərakwə ki. Ya tsamaɓa ndə ci mbə ghwəyəy, ɗi kəə ɗi mali ci njasa ɗi na ghən tsa ci. Tsəgha mali kwərakwə ɓa, ka ɗi fəti va zata.

Njasa təɓə nzəy tsa ndərazhi lə mbəzliy yakəshi

¹6:1 Kwəl 3:20Ghwəy ghwəy ndərazhiy nəw Ndə sləkəpə kwərakwə kiy, fam kwəma va mətikwəkwər ghwəy. Sa nzanay, ghənzə na na wəzə na kwəma. ²6:2-3 Nəw 5:16Ghənzə na kwa taŋa kwəma gəzəkə Hyala ɓəpə zhəmə ti, mbə *kwəma pəhəti na gwanata. Sa nə na va: «Fa kwəma va kar dəŋa lə məŋa, ³ghalaɓa kiy, ma nza gha nza kwəriŋ mbə nzəy tsa gha dzəghwa ɗaŋ piya gha taa nza tə hiɗi» kə.

⁴6:4 Kwəl 3:21Gha gha didi kwərakwəy, ka i ndərazhi gha gha lə naɓəshi gar sati nəfə tsa shi ma, ɓananshi kwəma lə məhərli, ka ishi lə kwal njasa citəŋwəy Ndə sləkəpə Yesəw kwərakwə.

Njasa təɓə nzəy tsa mevivi lə mbəzliy sləwashi

⁵6:5-8 Kwəl 3:22-25; 1Tim 6:1-2; Tit 2:9-10; 1Pi 2:18-21Ghwəy ghwəy meviviy, fam kwəma lə gwərgwərə va mbəzliy sləwaŋwəy tikə tə hiɗi, ka haꞌwə ti shi lə nəfə tsa ghwəy kwətiŋ, njasa ka ghwəy vaa fa kwəma va *Kəristəw. ⁶6:6 1Kwər 7:22Əntaa ghwəy vəshi ta ghəranshi sləni war ghala ka ghəshi nza tiɓa mbə ndəghwəŋwəy ta mbəə təɓanshi gwaꞌa tsəgha ma. Ghəra pə ghwəy ghəra sləni njasa ɗiti Hyala ghwəy ghəra, lə nəfə tsa ghwəy kwətiŋ, nja mevivi Kəristəw. ⁷Jihəvam, ta ghəra sləni ghwəy lə nəfə wəzə. Njasa ghəranci ghwəy kaa Ndə sləkəpə kala kaa ndə pə ghwəy nighə. ⁸6:8 2Kwər 5:10; Kwəl 3:24-25A ghwəy sənay, a zhəmə ntsaa ghərati sləni wəzə na tiɓa va Ndə sləkəpə. Ya tsama ndə na gwaꞌa, ya ntsa papa tsa, ya ntsa yaya tsa.

⁹6:9 Kwəl 3:25; 4:1; Zhk 2:1Ghwəy ghwəy mbəzliy sləwa mevivi ghwəy kiy, kəsəvəshim wəzə kwərakwə. Ka gəzanshi kwəma ghwəy war lə ꞌwaŋə ma. Sənay tə ghwəy, ghwəy li shi gwanaŋwəy njasa nza ghwəy vay, mə ghwəmə na Ndə sləkəŋwəy gwaꞌa, pə ghwəy. Ghəci na naci kiy, ka ndəgha fəti na tsaŋ bəlaw, yəmshi na mbəzli gwanashi və.

Fir dzəkən shi mbəz ɓanavə Hyala kaa ka nəw Yesəw ta mbəz lə ndə ka jaka

¹⁰6:10 Zhŋ 15:5; 1Kwər 16:13Ma nana kiy, kwa kərni kwəma na sa ɗee na gəzaŋwəy. Ma pə ghwəy məntiy, nzəyŋwəyəm jakəjakə lə Ndə sləkəpə, pəlam bərci ghwəy səvəri mbə ghəci sa nza bərci və tərəŋw kala kəɗi ma. ¹¹6:11-17 2Kwər 10:4; 1Tes 5:8; Ezay 59:176:11 Zhk 4:7Ɓəvəm shi mbəz ndaŋwəy Hyala gwanashi, ta mbə ghwəy nzəyŋwəy tə pətsa ghwəy, lə ta kamti shi mbəz dza *ndə jaka tsa Hyalaa səəkə ta ghəraŋwəy li shi, dzar kwa tsəhwəli ci ghənghən ghənghən na. ¹²6:12 1:21; 2:2; 1Pi 5:8-9Sa nzanay, tsa ghwəmmə mbəz tsa mbəz ghwəmmə na lə mbəzli ka nashi mətsə ghwəmmə naw. Ghwəmmə lə hyeler, mbaꞌa lə nihwəti shi ka bərci, mbaꞌa nihwəti shiy məni mazəə dzəkən mbəzli mbə kwəsli tikə tə hiɗi ni, mbaꞌa lə hyeler dzəy tə ghwəmə, mbəz na. ¹³6:13 Rm 13:12Va tsəgha ki, ma pə ghwəy mənti nanay, ɓəvəm shi mbəz ghwəy ndaŋwəy Hyala gwanashi. Ta mbə ghwəy ka shiy fəca vici dza ntsa pa ghwəy jaka liy pəsli tə ghwəy. Ma nza ghwəy nza war miy mbəz, kala zhəghə hwəm tsa ghwəy tiɓa paꞌ fəca ka mbəz tsa va kəɗi.

¹⁴6:14 Ezay 11:5Gwəmatəvaŋwəyəm. Kəsəvəm gəzə na kataŋ na kwəma, a ghwəy pahamtəvaŋwəy li, ka məjəꞌa məgapa pəhəva ghwəy li ta mbəz. Dzəghwa paꞌ ghwəy pakən məni kwəma lə kwal tsa nzə, ka məjəꞌa kwəbaŋ tsahi tsa dza səə mbay ma dzəmbəy ti mbə mbəz. ¹⁵6:15 Ezay 52:7; Rm 10:15Jihəkəvaŋwəyəm ta dza ta gəzə Yəwən kwəma wəzə na va ɓəpə zərkə, ka məjəꞌa kwekweher mbə səɗa ghwəy. ¹⁶Ɓanavəm nəfə tsa ghwəy ya hwəmɓa kaa Hyala. Ma nəfə tsa dza ghwəy vaa ɓanavəy, ka məjəꞌa gal tsa ta dəvə ghwəy dza naa nza, ta mbə ghwəy ka havə kwa darə, sa ka ndə jaka həŋwəy li. ¹⁷6:17 Ezay 40:2; Ebr 4:12Zləɓavəm mbəli tsa mbəlitəŋwəy Hyala, ka məjəꞌa gaza fə ghwəy dzəmbə ghən tsa ghwəy ta ndəghwə ci. Dzəghwa mbaꞌa ghwəy kəsəvə kwəma Hyala ta dəvə ghwəy ka məjəꞌa kafaꞌi ndaŋwəy Safə tsa ɗewɗew tsa ta mbəz lə ndə jaka.

¹⁸6:18-19 3:14; Lk 18:1; SləniKY 4:29; Rm 15:30; Kwəl 4:2-4Shi va gwanashiy, kala cəꞌwə pə ghwəy mənishi, ka cəꞌwə va Hyala a ghənzə kəətiŋwəy. Cəꞌwə pə ghwəy cəꞌwə Hyala ya hwəmɓa njasa ka Safə tsa nzə ɗewɗew tsa ciŋwəy. Ka dəkəva ghwəy ta cəꞌwə tepə ma. Ka zlay cəꞌwə ghwəy ta nihwəti mbəzli Hyala gwanashi ma. ¹⁹Cəꞌwə tə ghwəy tə ya kwərakwə, a Hyala mbəə citəra njasa kee gəzanshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli lə bərci, kala hazləni kwa hwər tsee. Kwəma wəzə na vay, tə ghwəɓə niy fəy Hyala kwataŋa, dzəghwa na nana mbaꞌa cikəvəri kaa mbəzli. ²⁰6:20 3:2; 2Kwər 5:20; Kwəl 4:4*Kəristəw fəyra na ka kwəsəkə tsa kən kwəma va ta dzee gəzanshi kaa mbəzli. Ya war tsəgha nzee kwa dəŋw sanay, cəꞌwəm Hyala, a ghənzə ɓəra bərci, ta mbee gəzə kwəma nzə njasa ɗi na, ghwazhə ghwazhə, kala hazləni mee.

Kwa kərni səkwəpə tsa Pəl

²¹6:21-22 Tishikə: SləniKY 20:4; Kwəl 4:7-8; 2Tim 4:12; Tit 3:12A ngwarməhira, vanay yən ghwənəghəŋwəy Tishikə ta gəzaŋwəy kwəmee gwanata, njasa nzee nana tikə, ya njasa mənee na mənee sləni gwaꞌa, ta mbə ghwəy sənata. Ghəci na zəməmmə tsa mbə nəw Yesəw tsa ɗee tərəŋw, ntsaa kəsəvə sləni Ndə sləkəpə bekir dəvə. ²²Ghənzə na kwəma ghwənee ti kaa ngəŋwəy sana, sa ɗee ghəciy gəzaŋwəy njasa nza ghəy tikə, ta mbə nəfə tsa ghwəy dəpəy. ²³6:23 zərkə: 2Kwər 13:11Ɓəŋwəy zərkə Didi Hyala, ghəshi lə Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw dzəmbə nefer ghwəy gwanaŋwəy, ghwəy ngwarməhiraa nəw Yesəw. Mbaꞌa ndaŋwəy ɗi ghən tsa ghwəy tərəŋw, mbaꞌa bərci ta mbə ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Kəristəw. ²⁴6:24 Gal 6:18; 1Pi 1:8A ngwarməhira, mənti wəzə hwər tsa nzə Hyala kaa ndə ya tsamaɓa ndə ci na ntsaa ɗi kwəma Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw lə nəfə kwətiŋ ya hwəmɓa. Ava tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki.