Kwələsə

Zliya tsasliti Pəl kaa ka

Kwələsə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ma ghala pətsa tsasli Pəl zliya nay, ɗaŋɓa mbəzliy ni, ghəci kwa fərshina mbə məlmə ka Efesə na, kala tsəgha na mbə məlmə Shezare, aw na mbə məlmə Rəm, kə ghəshi. Kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə ka Kwələsə tsasli Pəl zliya na. Ma məlmə ka Kwələsə vay, tə hiɗi ka Azəy na, ndəkwə ndəkwə vəgha məlmə ka Efesə. Epafərasə ntsa mbə məlmə shi niy gha naa gəzanshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli mbə məlmə Kwələsə va. Ma sa gəzanshi Epafərasə na, mbaꞌa mbəzli ɗaŋ zhəghəti nefer shi ta nəw Yesəw Kəristəw. Ava tsəgha ghatəvashi mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Kwələsə va ki. Ma na Pəl dəꞌwə ghən tsa ciy, səəkə ghəshi kwəmay lə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə vaw (vəh 1:7 lə 4:12).

Ma Pəl kwa fərshina kiy, mbaꞌa Epafərasə tsa va niy tsəhəy və ta gəzanci shiy kəsashi mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Kwələsə. Mbaꞌa gəzanci njasa səəkəshi nihwəti mbəzli ta ngəɗishi lə ɓəni nihwəti shiy dzəkən kwəma jijihi. Ma kə ghəshiy: War nəw kwəma Yesəw gwaꞌa tsəghay, ka nzana mək ta mbəliti ndəw, ə kə məndiy nəw nahwəti kwəma jiji, ka slanti fəꞌyasa, zhini ka santa ngəraꞌwə kaa vəgha, kə ghəshi. Zhini ma kə ghəshi na, ə kə ndəə ndəghwə ghən tsa ci va zəmə shi mahalakə ni lə va sa shi mahalakə ni, mbaꞌa nihwəti shiy diɓa, kə ghəshi. Ma sa favə Pəl kwəma va ki na, na tsaslanaghəshi na zliya na ki.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1:1-14 Pəl səkwə ka Kwələsə, ka mananta ꞌwəsa kaa Hyala ta kwəma shi.

Vəh 1:15-23 Pəl gəzə kaa ka Kwələsə njasa nza Yesəw ka ntsaa taŋamti shi ngati Hyala, mə ghwəmə lə tə hiɗi gwaꞌa. Zhini ghəci dikə tsa mbəzliy nəw gwanashi.

Vəh 2:4-25 Pəl makə ka Kwələsə va zləɓa kwəma mbəzliy ɓananshi shi gəmgəm ni va.

Vəh 3 paꞌ tə vəh 4:1-6 Pəl ɓananshi kwəma kaa ka Kwələsəə dzəkən nzəy tsa ꞌwarꞌwar tsa, lə dzəkən nzəy kwa jipə shi, lə dzəkən nzəy kəy ghyeghyer shi, mbaꞌa nzəy lə mbəzliy nəw ma Yesəw.

Vəh 4:7-18 Kwa kərni gəzə kwəma, mbaꞌa səkwəva.

Pəl səkwə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Kwələsə

¹1:1 Ndə kwal tsa Yesəw:Gal 1:1Yən tsasli na zliya na, yən yən Pəl, ntsa təravə Hyala ta nza ka ndə kwal tsa Yesəw *Kəristəw, ghəy lə zəməmmə Timəte tsasliŋwəy na. ²Kaa ngəŋwəy ghwəy mbəzli Hyala mbə məlmə ka Kwələsə, ngwarməhiŋəy mbə nəw Kəristəw lə nəfə kwətiŋ. A səkwəŋwəy ghəy, məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Dəmmə Hyala, mbaꞌa ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy.

Pəl mananta ꞌwəsa kaa Hyala, ta ka Kwələsə

³1:3 Ef 1:16; 1Tes 1:2-3Ya hwəmɓa cəꞌwə ghəy Hyala, Dəy Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəwəy, mbə mananta ꞌwəsa ka ghəy nza tə ghwəy. ⁴1:4 Ef 1:15Sa nzanay, a ghəy favə njasa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Yesəw Kəristəw, lə njasa ɗi ghwəy nihwəti mbəzli Hyala diɓa. ⁵1:5 1Pi 1:3-4; Ef 1:13Sa məni ghwəy va tsəghay, sa nzana mbaꞌa ghwəy fəy ghən tsa ghwəy gəzliŋə ta shi mə ghwəmə gwəmati Hyala ta ɓəpəshi na. Ma tə kwataŋata, ghala pətsa tsəhə Kwəma Wəzə na va kataŋ na va ghwəyəy, a məndi niy gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən shi fəy Hyala ta ɓəpəshi. ⁶1:6 SləniKY 2:41; Rm 1:13; 1Tim 3:16Ava tsəgha pəlivərivata Kwəma wəzə na vaa dzəmbə mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa ki. Ya kwəmaɓa na, mbaꞌa mbəzli zhəghəti məhərli shiy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw. Tsəgha na va ghwəy kwərakwə ki. Ya ghala pətsaa gha ghwəy vaa favə kwəmaa dzəkən wəzə hwər tsa Hyala mbaꞌa ghwəy sənay kataŋ tsa ci, ya paꞌ ndatsəy, mbə ghəra sləni na kwəma va mbə nefer ghwəy. ⁷1:7 Epafərasə: 4:12; Flm 23Epafərasə ɓanavəŋwəy na Kwəma Wəzə na va. Madigaŋəy tsa tərəŋw tsa na. Ka ghəra sləni Yesəw Kəristəw nza ghəy li. Ghəciy, lə nəfə kwətiŋ ghəra na sləni Yesəw Kəristəw mbə ghwəy. ⁸1:8 1Kwər 8:1Ava ghəci gəzaŋəy na njasa kəətitəŋwəy *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa, ta ɗi nihwəti mbəzli.

⁹1:9-10 Ef 1:17; Flp 1:9Va tsəgha ki, sa favə ghəy kwəmaa dzəkən ghwəyəy, mbə cəꞌwə Hyala nza ghəy tə ghwəy vici va vici va. Ma mbə cəꞌwə ghəy na, ka cəꞌwə Hyala a ghənzə mbəə ciŋwəy shi ɗi na ghwəy mananta, mbaꞌa ndaŋwəy sənata kwəma, ka sənashi ni wəzə ni shiy kwa kwal tsa nzə lə bərci Safə tsa nzə ɗewɗew tsa. ¹⁰1:10 Ef 4:1; 2:10; Flp 1:27Ghalaɓa kiy, ma nza ghwəy mbay dza kwa kwal tsa Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw njasa dza naa təɓanci. Ya hwəmɓa na, ka məni shi dza naa ɗi. Ka məni shi wəzə ni ghənghən ghənghən. Ka mətsəhə sənata kwəma Hyala kwa kwəma kwa kwəma. ¹¹1:11-12 Rm 5:2; Ef 1:18Mbə cəꞌwə ka ghəy nza va Hyala, a ghənzə ndaŋwəy bərci dza kwa bəla gwanata lə bərci mbə shəndəkə tsa nzə, nza ghwəy mbəə səꞌwa kwəma gwanata, ka jihəva paꞌ tə kwa kərni. ¹²ꞌWəsa pə ghwəy mananta kaa Dəmmə Hyala lə vəshi. Sa nzana mbaꞌa ghwənantəŋwəy kwal ta kwəmavə na ghwəy bəla ghwəy mbə shi wəzə ni fəy na tə pətsa waŋ tsa mə ghwəmə, kaa ni nzə mbəzli. ¹³1:13-14 Zhŋ 5:18; Lk 22:53; SləniKY 26:18; Ef 1:6, 7, 21; 2:2; 6:12Tsəgha na, aa zləghwəkəvərimmə mbə dəvə *ndə jaka tsaa kəsətəmmə lə bərci mbə kwəsli, dza na mbaꞌa fambəmmə mbə dəvə zəghwə nzə ɗi na, nza ghəci mbəə sləkəmmə. ¹⁴Tə mbərkə zəghwə nzə mbəərəkəmmə Hyala va ndə jaka, mbaꞌa pəlatammə kwəma ghwəmmə jikir na.

Gəzə kwəmaa dzəkən Yesəw Kəristəw

¹⁵1:15 Zhŋ 1:18; 2Kwər 4:4; 1Tim 6:16; Ebr 1:3A ghwəy sənay kiy ngwarməhiray, ndə tiɓa mbaꞌa mbay nata Hyala lə mətsə ciw. Ma *Kəristəw tsa nay mbəzli va lə mətsə shiy, nja Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə na. Ghəci na Məkaji kən shi ngati Hyala gwaꞌa gwaꞌa! ¹⁶1:16 1:13; Zhŋ 1:3, 19; 1Kwər 8:6; Ebr 1:2Sa nzanay, lə Yesəw dəꞌwə ghən tsa ci ngati Hyala ya nimaɓa shiy gwaꞌa gwaꞌa. Shi mə ghwəmə lə ni tə hiɗi shiy gwaꞌa. Shi mbay mətsə ndəə nashi, lə ni mbashi ma naa nashi gwaꞌa. Lə Yesəw tsa va ngati Hyala shi nza bərci və shi dikə dikə ni mə ghwəmə, mbaꞌa shiy sləkəpə, mbaꞌa hyeler, mbaꞌa nihwəti shi ka bərci gwaꞌa. Lə Zəghwə nzə va ngati Hyala shi va gwanashi. Dza na mbaꞌa zlashi mbə dəvə ci, ka shi ci! ¹⁷1:17 Zhŋ 1:1; 8:58Hyala ghwəla ta nga hiɗiy, tiɓa niy nza Yesəw ghala ndimndim. Ava tə mbərkə bərci ci nza shi mənti Hyala ghwəlashi sana. ¹⁸1:18 ghəci na ghən tsa mbəzliy nəw: 2:19; 3:15; Ef 1:22-23; ghəci na məkaji tsa kən shiy gwanashi: SləniKY 4:2; 26:23; 1Kwər 15:20; ShiZhŋ 1:5Ghəci na ghən tsa mbəzliy nəw. Ghəci ꞌwamshi na kwal, mbəzliy nəwəy, nja vəgha ci na ghəshi. Tə mbərkə ci kwəmavə mbəzli yəwən piy. Ghəci na Məkaji tsa Hyala. Ghəci gha Hyalaa zhanakati mbə mbəzliy bəkwəshi. Ɗi naa gəzəy, ghəci na Məkaji tsa kən shiy gwaꞌa gwaꞌa. ¹⁹1:19 2:9-10; Zhŋ 1:16; Ef 1:23Tsəgha ɗi Hyala ta mbə ghən tsa nzə cikəvərivay ya mbə nimaɓa shi məni Zəghwə nzə gwaꞌa. ²⁰1:20 Rm 3:25-26; Ef 1:9-10, 21; 2:13-16A Hyala mawti sləka kwəma ta jakəva lə shi ngati na gwanashi, dza kwa Zəghwə nzə. Ma nana kiy, a zərkə kwa jipə nzə lə mbəzli. Ghala məti Zəghwə nzə va vəgha tsəm, ka shikəshi miymiy ci tsahwəy zərkə tsa vaa dzəghwa jipə nzə lə shi mə ghwəmə, mbaꞌa shi tə hiɗi. ²¹1:21-22 Rm 5:10; Ef 2:12-13; 5:27Ghwəy kwərakwə kiy ngwarməhiray, kwataŋa na, mbəzli tihə tihə ni, ka pa jaka niy nza ghwəy lə Hyala, va *kwəma jikir naa niy təkə ghwəy mbə nefer ghwəy. Dzəghwa tsəgha sləni ghəra ghwəy niy nza. ²²Nana kiy, a Hyala ghwənikə Zəghwə nzə, mbaꞌa məniy ka ndə ngəri, ta məti. Lə məti ci va sləkamti Hyala kwəma kwa jipə ghwəy li nana. Ma mənti Hyala kwəma va tsəghay, ta mbə ghwəy nza ka mbəzli ɗewɗew ni kwa kwəma nzə, kala kwəma rəɗa rəɗa na dzar kwa ghwəy, kala kama məndi gar ndaŋwəy fəti! ²³1:23 2:7; Ef 3:17; 1Tim 3:16; Ebr 3:6Nanzə kiy, ə pə ghwəy garəŋwəy lə bərci tə kwəma Yesəw va ɓanavə ghwəy nefer ghwəy. Mbaꞌa ghwəy kəsəvə wəzə wəzə njasa ɓanavəŋwəy məndi. Əntaa ghwəy taa zlata nahwəti təkə kwəmaa səəkə ta tsəkwamti na fəy ghwəy va ghən tsa ghwəy gəzliŋə ti ma. Kwəmaa favə ghwəy va ghala pətsaa gəzaŋwəy məndi kwəma Yesəw Wəzə nay, ghənzə na Yəwən kwəma wəzə na gəzancim kaa ya tsamaɓa ndə ci tə hiɗi gwaꞌa. Yənəy, a Hyala təravəɗa ta gəzə kwəma va kaa mbəzli.

Sləni ɓanavə Hyala kaa Pəl ta ghəra mbə mbəzliy nəw Yesəw

²⁴1:24 2Kwər 1:5; 11:23-29; Ef 3:13Sənzənvay, mbə vəshi nzee lə ngəraꞌwə tsa see tə ghwəy. Ma ngəraꞌwə tsa see tsa tə ghwəy kiy, ə kərnayee ngəraꞌwə tsaa niy tərə mbə sa sahwə *Kəristəw va ta mbəzliy nəw va mənishi ka vəgha ci. ²⁵1:25 Ef 3:1-3Mbaꞌee mənira ka ndə ghəra sləni mbə mbəzliy nəw Yesəw. Ava tsəgha na sləni ndara Hyala ta məni mbə ghwəy. Ma ɗi na gəzəy, ə ghwənara na ta gəzə kwəma nzə kwa pətsa kəray na kaa mbəzli tə hiɗi gwanashi. ²⁶1:26-27 2:2; 4:4; Ef 3:6Kwataŋatay mbəmbə niy nza kwəma zəzəti Hyala va ta məni, kala sənata mbəzli. Ma dzəghwa na nana ki na, mbaꞌa cikəvəriy dzəti ngwəla kaa mbəzli nzə ta mbə ghəshiy sənata. ²⁷1:27 shəndəkə: 3:4; Rm 5:2; Ef 1:18Sa nzanay, ə niy ɗi Hyala canatishi njasa nza shəndəkə tə kwəma nzə va niy ghwəɓəy na tərəŋw tsa ci, ta *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Ma zəzə kwəma ghwəɓəy Hyala va niy nzay, ghənzə na Yesəw Kəristəw tsa mbə nefer ghwəy va sənzənva. Tə mbərkə Kəristəw tsa va fəy ghwəy ghən tsa ghwəy gəzliŋə ta nza li tə pətsa nza shəndəkə tsa Hyala. ²⁸1:28 Ef 4:13Kwəma Kəristəw tsa va na sa gəzə ghəy kaa mbəzli gwanashi ki. Dzəghwa ghəy ka gəzanshi, ka ɓananshi shiy lə məhərli wəzə, ta mbəə nza ya wa ntsaa jakəy lə Yesəw Kəristəw na, mbaꞌa məniy ka ntsaa təhəy kwa kwəma Hyala. ²⁹1:29 Ef 3:20; Flp 4:13Ava va tsəgha ghəree sləni va, ka mbəz, lə bərci ndara Yesəw Kəristəw va ghəra sləni tərəŋw na mbə ya.

¹Sanay, e ɗi ghwəy sənata njasa nza caslakə tsa sləni nzee mbə ghəra nzə tə ghwəy, ghwəy mbəzli ka Kwələsə lə ka Lawədishe, lə ta nihwəti mbəzli ɗaŋaŋ, shiy sənara ma di. ²2:2 1:26-27; Ef 5:2Ma sləni tsəvee va mbə ghəra nzə tsəghay, ta mbə ghwəy nza lə bərci mbə nefer ghwəy gwanaŋwəy, ta jakəti ghən tsa ghwəy ka ɗiva ghwəy kwa jipə ghwəy. E ɗi ghwəy kwəmavə məhərliy sənata kwəma Hyala wəzə wəzə tərəŋw, ta mbə ghwəy sənata kwəmaa niy ghwəɓəy Hyala va. Kwəmaa niy ghwəɓəy na vay, ghənzə na Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci. ³2:3 Fir 2:4-5; 1Kwər 1:24, 30; Ef 3:19Kəristəw tsa vay, mbə mbələyvata sənata kwəma wəzə na lə məhərli wəzə na. Ghəci kəətimmə na, ta sənata zəzə kwəma Hyala gwaꞌa. Ya wa shi ɗi ndə sənashiy dzəkən Hyalay, aa taa kəsashi və. Ma shi vay, shiy gwəramti wəzə na ghəshi.

⁴2:4 2:8; Rm 16:18Sa wana gəzaŋwəy ya kwəma va tsəghay, vantaa tsahwəti ndə dzaa ghavəə ngəɗəhwəŋwəy lə tsəhwəli ci, va nəw kwal Hyala. ⁵2:5 1Kwər 5:3Ya tsəgha nzee kərakə lə ghwəy sənzənvay, tə pətsa kwətiŋ tsa na məhərli ghwəmmə. Lə vəshi nzee mbə nəfə tsee tərəŋw, sa nzana mbaꞌee favə njasa ghəra ghwəy sləni ghwəy lə kwal, zhini mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy wəzə wəzə kaa Yesəw Kəristəw.

A ghwəmmə kwəmavə piy tsa ꞌwarꞌwar tsa mbə Yesəw *Kəristəw

⁶Njana nzana mbaꞌa ghwəy zləɓavə Yesəw Kəristəw, ka Ntsaa sləkəŋwəyəy, jakəjakə pə ghwəy li mbə nzəy tsa ghwəy. ⁷2:7 1:23Garəŋwəyəm lə bərci tə Yesəw tsa va, njasa ka fə vaa tsəhə hililiŋə nzəə dzəmbə hiɗi təɗəm ta garə ti shi. Ɓanavəm piy tsa ghwəy kaa Yesəw Kəristəw mbə nzəy tsa ghwəy gwanay. Mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa ngəci, njasa niy ɓanavəŋwəy mbəzliy ɓəniŋwəy kwəma Hyala va. Ka mananta ꞌwəsa tərəŋw ya hwəmɓa kaa Hyala.

⁸2:8 1Tim 6:20A ngwarmərə, məni tə ghwəy məhərli wəzə, vantaa tsahwəti ndə dzaa ngəɗitəŋwəy lə papala sənashi nihwəti kwemer, kwemer dzərvə dzərvə ni, kala ghən ti shi. Ma kwemer shi vay, kwəma jijihishi na, zhini kwemer va diɓay, ta mbəreketi, lə kihə hyeler na ghəshi. Dzar kwa Kəristəw səəkə ghəshiw. ⁹2:9-10 1:19; 2:15, 20; Ef 1:21Əntaa ghwəy dzaa zləɓa kwəma shi ma, A na ni Hyala shiy gwanashiy, mbə vəgha Yesəw Kəristəw na ghəshi. ¹⁰Səvəri mbə jakəva tsa ghwəy lə Yesəw Kəristəw tsa va kiy, a ghwəy kwəmavə shiy gwanashi, cesl cesli. Yesəw Kəristəw sləkə na shi nza bərci və shi, lə hyeler tə hiɗi gwaꞌa.

¹¹2:11 Ef 2:11Kwataŋay, a Hyala niy gəzanshi kaa *ka Zhəwifə ta *sla fəꞌyasa, nza mbəzli mbəə sənashi, mbəzli nzə na ghəshi, kə məndi. Ma ghwəy ghwəy shiy jakəŋwəy va lə Yesəw Kəristəwəy, aa manati shiy tə ghwəy kwərakwə, nza ghwəy mbəə sənay, mbəzli nzə nza ghəy, pə ghwəy. Lə dəvə ndə ngəri mənti na shi va kiw. Yesəw Kəristəw mənti shi na. Shi mənti na vay, ə mbəlantəŋwəy na səvəri mbə dəvə *kwəma jikir na, kala məni mazə ghənzəə dzəkən ghwəy ghwəla. ¹²2:12 3:1; Rm 6:3-4; Ef 1:19-20; 2:6Ghala pətsa məniŋwəy məndi *bateməy, njasa nzana mbaꞌa məndi laghwaŋwəy kwa hiɗi lə Yesəw na. Njasa zhakatiy Yesəw va mbə mətiy, tsəgha zhakatiŋwəy ghwəy kwərakwə. Sa nzana, mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Hyalaa zhanakati Yesəw va sati mbə mətiy, a bərci və ta mbay zhanakatəŋwəy kwərakwə. ¹³2:13 Ef 2:1, 5Kwataŋay, nja mbəzliy bəkwəshi niy nighəŋwəy Hyala, va kwəma ghwəy jikir na. Mbəzliy nəw ma Hyala niy nza ghwəy, niy slaslamti fəꞌyasa ghwəyəw. Nana kiy, a Hyala zhanakatəŋwəy mbə məti, a ghwəy kwəmavə piy tsa kataŋ tsa mbə Yesəw Kəristəw. Dzəghwa Hyala mbaꞌa pəlay jikir tsaa məni ghwəmmə mbə nəfə tsa nzə gwaꞌa gwaꞌa. ¹⁴2:14 Ef 2:15-16; 1Pi 2:24A ghwəmmə sənay, kwataŋay, a ngwəvə Hyala niy nza kən ghwəmmə, tə sa nəwti ma ghwəmmə *kwəma pəhəti na. Ma nana kiy, a Hyala ɓəhwə kwəma ghwəmmə va jikir na, mbaꞌa fakən kən Yesəw Kəristəw ghala daŋwati məndi vaa dzəti tsəm tə ghwəmmə. Ava tsəgha ɓanti na fəti kən ghwəmmə ki. ¹⁵2:15 2:9-10Ghala vəghwə tsa məti Yesəw va vəgha tsəməy, a Hyala təɗanakən bərci kaa hyeler lə shi nza bərci və shi gwaꞌa. Dza na mbaꞌa pəmətishi kwa kwəma nzə nja mevivi. Mbaꞌa ꞌwəshamtishi kwa kwəma mbəzli gwaꞌa, ka panavəshi haꞌwə.

¹⁶2:16 Rm 14:1-6Njana nzana tsəgha ghənzə kiy, əntaa ghwəy taa zləɓa ndəə sləkəŋwəy ka slaŋwəy ngwəvə va shi zəmə ghwəy, ya va shi sa ghwəy ma. Ka zləɓa ghwəy ndəə slaŋwəy ngwəvə ya va makwaghwa yəwən tir, ya va *vici dəkəva ma. ¹⁷2:17 Ebr 8:5Ma kwəma niva shiy gwanashiy, nja məcakwə shiy dzaa səəkə fəyshi Hyala tsəgha, ta mbəə canshi kwəma kaa mbəzli. Ma na kataŋ na kwəma ɗi shi vaa canshi kaa mbəzli kiy, ghəci na Yesəw Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci. ¹⁸2:18 Ef 1:21A nihwəti mbəzli tiɓay, ə kə ndə zhəghəti ghən tsa ci jəwə, ka sa ngəraꞌwə kaa vəgha ci, ka tsəfəkwə kwa kwəma ka kwal Hyala, kə ghəshiy ni. Gəla mbəzli vay, əntaa ghwəy zləɓa ghəshiy ɓəŋwəy fəti ma. War lə shi nashi ghəshi kwa shiw ka ghəshiy vəshi, Hyala ciŋəy na shi va kwa shiw, kə ghəshiy ni. War ka kəli ghən tsa shi gəm tsəgha. Ka zəzə war dzəkən shi tikə tə hiɗi. ¹⁹2:19 1:18; Ef 4:16Ghəshiy, jakəjakə na ghəshi lə Yesəw Kəristəw ghəci mazə tsa shi ghwəlaw, Yesəwəy, nja ghən na, ma mbəzliy nəwəy, vəgha ci. Mbəzliy jakəshi lə Kəristəwəy, və kwəma ghəshi bərci. Tə mbərkə ghəci jakəshi ghəshi lə nəfə kwətiŋ. Ava tsəgha kəli ghəshi dza kwa kwəma kwa kwəma kwa kwal Hyala, njasa ɗi Hyala ki. A Kəristəw jakəti mbəzli ci ta mbə ghəciy nza li shi kwətiŋ, njasa ka dəghesler tə vəgha ndə vaa tsəəɓəshi ka ndə kwətiŋ lə bəlititi.

Ma ntsaa mətiy lə Kəristəwəy, ka sləkəvə shi tə hiɗi ghwəlaw

²⁰2:20 2:9-10; Gal 4:3-5, 9A ngwarmərə, a ghwəy sənay kiy, mbəzliy bəkwəshi kwasəbə *Kəristəw nza ghwəy gwanaŋwəy. Va tsəgha na kiy, ka mbay hyeler lə mbəreketiy sləkəŋwəy ghwəlaw. Ya sa nzana tsəgha ghənzə kiy, tawa zhini ghwəy zhəmbəŋwəy mbə məni shiy nja mbəzliy sənay ma Yesəw diɓa kia? Wa shiy mənishi va, zhaŋwəy ghwəy zhəmbə nəw kwəma jijihiŋwəy, diɓa kia? Tawa zləɓa ghwəy məndiy gəzaŋwəy gəla shi nə məndi va. ²¹2:21-22 Ezay 29:13; Mt 15:9; 1Tim 4:3; Ebr 13:9Shi tsaꞌ ni vay, əntaa gha ɓəshi ma. Əntaa gha dzəghə nini ma. Əntaa gha dapə nini lə dəvə gha diɓa ma, kə məndia? ²²Gəla kwəma jijihi vay, dzəkən shiy dzaa kərəshi sa ka məndiy ghərahwə sləni li shi gəzə ghəshi kwəma. Ndə ngəri zəzəvəshi na ta ɓənishi kaa mbəzli. ²³Ta na navay, mbaꞌa kə ndəə nighə kwəma va na, nja kwəmaa səəkə mbə sənata kwəma ka naa nza. Sa nzanay, ə gəzə na kaa mbəzli a ghəshi jihəvaa dzəmbə cəꞌwə Hyala, ka zhəghəti ghən tsa shi jəwə, ka sa ngəraꞌwə kaa vəgha shi. Shi va gwanashi e gəzaŋwəyəy, ka dza ghəshiy kəətitəŋwəy ta mbay ghwəy zhini ghən kaa shi jikir ni maw vəgha ndə ngəriw.

¹3:1 2:12; Ef 1:20Ghwəy kiy, a ghwəy sənay mbəzli zhanakati Hyala sati mbə məti kwasəbə Yesəw Kəristəw nza ghwəy. Va tsəgha na kiy, ta shi mə ghwəmə pə ghwəy fə ghən. Shi vay, tə pətsa nza Yesəw Kəristəw ghəshi. Məɓa nzəyəy na tə dəvə kwa bəzəmə Hyala. ²3:2 Mt 6:33War dzəkən shi mə ghwəmə pə ghwəy zəzə ya hwəmɓa. Ka zəzə ni tə hiɗi ghwəy ma. ³3:3 Rm 6:4; 2Kwər 5:14A ghwəy sənayəy, mbəzliy bəkwəshi nza ghwəy. Dzəghwa Hyala mbaꞌa mbələyŋwəy piy tsa ghwəy jakə lə Kəristəw. ⁴3:4 Gal 2:20; Flp 1:21; shəndəkə: 1:27; Flp 3:21; 1Kwər 15:43; 1Zhŋ 3:2Yesəw Kəristəw na piy tsa ghwəy kataŋ tsa. Sa ka na zhəkəy, ta səəkə dza ghwəy dza li gwanaŋwəy kwərakwə lə shəndəkə tsa ci.

Nzəy tsa kwataŋa lə nzəy tsa ꞌwarꞌwar tsa

⁵3:5-8 Gal 5:19-213:5 Rm 6:6, 11; Gal 5:24; Ef 4:19; 5:3Ghənzə tsəgha kiy, kərakə pə ghwəy fəy məni shi tikə tə hiɗi ni gəmgəm ni. Mbaꞌa ghəshi mənishi nja shi bəkwə bəkwə ni mbə piy tsa ghwəy. Kərakə pə ghwəy lə ghwərghwər, lə məni kwəma rəɗa rəɗa na, mbaꞌa məni shi haꞌwə haꞌwə ni, lə maw shi gəmgəm ni, mbaꞌa məni mətsə. Sa nzanay, məni mətsə ta shiyəy, ghala mbə lə ta mbəriw. ⁶3:6 Ef 5:6Tə mbərkə shi gəmgəm ni va gwanashi məməni mbəzli dza Hyalaa ɓakən nəfə kən mbəzliy ɗi ma fəti ta kwəma nzə va ki. ⁷3:7 Rm 1:18; Ef 5:8Kwataŋa kiy, tsəgha niy nza ghwəy nja mbəzli va kwərakwə ki. Kwəma jikir na mbə vəgha ghwəy niy sləkəŋwəy na.

⁸3:8 Ef 4:29; 5:4Nana kiy, zlashim shi jikir ni va, ka sati nəfə tsa ghwəy ma, ka ɓə nəfə ghwəy dzəkən mbəzli ma, ka məni ndərəm ghwəy ma, ka tsəərə mbəzli ghwəy ma, ka gəzə kwəma haꞌwə haꞌwə na ghwəy səkwa tə miy tsa ghwəy ma. ⁹3:9 Ef 4:22, 25Ka slasla dzərvə ghwəy kaa ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy ma. Sa nzanay, a ghwəy zlay nzəy tsa ghwəy niy nzəy ghwəy kwataŋa, lə shiy niy məni ghwəy gwaꞌa. ¹⁰3:10 Ghava 1:26-27; Ef 4:24A ghwəy kwəmavə nzəy tsa ꞌwarꞌwar tsa nana, Hyala ndaŋwəy na. Ma nzəy tsa ꞌwarꞌwar tsa vay, Hyala ka naa gwəma njasa səəmə vici, nza ghwəy mbəə nza nja ghənzə, ghənzə saa ngati nzəy tsa ꞌwarꞌwar tsa va, zhini mbaꞌa ghwəy sənata wəzə wəzə.

¹¹3:11 2:11; Gal 3:28; 1Kwər 12:13Ava va tsəgha nzana nana kiy, shiy tiɓaa tihəvəri *ka Zhəwifə lə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifəw. Shiy tiɓaa tihəvəri mbəzliy *slanti fəꞌyasa lə mbəzliy slanti maw. Ya mbəzliy tsəhwəlishi ma, lə niy məni kwəma nja mbəzli mbəradzəy, shiy tiɓaa tihəvərishiw. Ya mbəzli paꞌpa ni, lə ni ya ya niy, shiy tiɓaa tihəvərishiw. War *Kəristəw kwətiy na ntsa dikə tsa kən shi. Ghəci sa mbə nefer ni ci mbəzli gwanashi. ¹²3:12-15 Ef 4:2-4Mbəzli Hyala nza ghwəy, sa tsəhavəŋwəy na, tə sa ɗitəŋwəy na. Ghənzə tsəgha kiy, məniŋwəyəm ka mbəzliy zhəhwər ta nihwəti mbəzli. Ka məni wəzə kaa mbəzli, ka kəli ghən tsa ghwəy ghwəy ma, wəzə kə hwər tsa ghwəy, ə pə ghwəy səꞌwa kwəma. ¹³3:13 Ef 4:32Səꞌwa pə ghwəy səꞌwa kwəma kwa jipə ghwəy. Mbaꞌa kə ndə məntəŋwəy kwəmay, pəlayəm mbə nəfə tsa ghwəy. Ya hwəmɓay, pəlatam kwəma mbə nefer ghwəy kwa jipə ghwəy, njasa pəlataŋwəy Ndə sləkəpə va na ghwəy mbə nəfə ci kwərakwə. ¹⁴3:14 Ef 5:2Dzəkən shi va gwanashi kiy, mətsahakənəm ɗi, sa nzanay, ɗi na saa dzaa jakətəŋwəy ka mbəzli kwətiŋ. ¹⁵3:15 1:18, 20; 2Kwər 13:11; Ef 1:23; 4:4Zlayəm kwal kaa zərkə tsa ndaŋwəy Yesəw Kəristəw va a ghəci nighəə dzəkən nefer ghwəy. Sa nzanay, ta nza ghwəy ka ndə kwətiŋ harvəŋwəy Hyala gwanaŋwəy, lə ta mbəə nza mbə zərkə tsa va. War ꞌwəsa pə ghwəy mananta ya hwəmɓa. ¹⁶3:16-17 Ef 5:19-20; Ebr 13:15Zlatanavəm kwal kaa kwəma Kəristəw a ghənzə təhayŋwəy nefer ghwəy tərəŋw. Ɓənim kwəma Hyala kwa jipə ghwəy, gəzəm kwəma kaa ghən tsa ghwəy, lə sənata kwəma mbə wəzə, lə məhərli wəzə na. Manantam ꞌwəsa kaa Hyala kwa cəm, lə nefer ghwəy gwanashi. Ka fal slən tsa nzə lə cemer kwa Zliya Hyala, ka ndəgha waza, ka fal lə cemer dza Safə tsa nzə ɗewɗew tsaa ciŋwəy. ¹⁷Ya wa kwəma məni ghwəy, lə na gəzə ghwəy gwaꞌay, lə slən tsa Ndə sləkəmmə Yesəw kə taa nza. Manantam ꞌwəsa kaa Dəmmə Hyala mə ghwəmə lə slən tsa ci diɓa.

Njasa dza nzəy tsa mbəzliy nəw Hyala təɓə kwa jipə shi

¹⁸3:18–4:1 Ef 5:21–6:9Favə tə ghwəy, ghwəy ghwəy miꞌiy, ɗim fəti va zhər ghwəy njasa təɓə miꞌiy jakəshi lə Ndə sləkəmməə məni.

¹⁹Ghwəy ghwəy zhər diɓay, ɗi pə ghwəy ɗi miꞌi ghwəy wəzə. Əntaa ghwəy nza ghyanakə mbə nzəy tsa ghwəy li shi ma.

²⁰Ghwəy ghwəy ndərazhi ɓay, fam kwəma, ya namaɓa va mətikwəkwər ghwəy. Ava kwəma ɗi Ntsaa sləkəmmə ghwəy məni.

²¹Ghwəy ghwəy didihi ɓay, əntaa ghwəy dzaa ɓə nefer ndərazhi ghwəy sati ma. Vantaa vəgha shi dzaa mətita mbə kwəma dza ghəshiy məni.

²²Ghwəy ghwəy mevivi diɓay, ɗi pə ghwəy ɗaŋshi fəti kaa mbəzliy sləkəŋwəy ya mbə namaɓa sləni gwaꞌa. Əntaa ghwəy dzaa jihəva ta ghəra sləni war ghala pətsa ka ghəshiy nza tiɓa, ta mbə ghəshiy falŋwəy gwaꞌa tsəgha ma. Ə pə ghwəy məni sləni ghwəy lə nəfə kwətiŋ. Sa nzanay, va Ntsaa sləkəmmə hazləni ghwəy. ²³Ya wa sləni ghəra ndəy, lə nəfə kwətiŋ kəə ghəra. Njasa nzana kaa Ndə sləkəmmə Yesəw ghəci ghəra. Ka ghəra ghəci njasa nzana kaa ndə ngəri ma. ²⁴3:24 Ef 6:8A ghwəy sənay kiy, Yesəw Ntsaa sləkəmmə dəꞌwə ghən tsa ci dza naa waŋwəy zhəmə ghwəy. Shi wəzə ni fənəy na mə ghwəmə kaa mbəzli ci dza naa ɓəŋwəy. Kaa Yesəw *Kəristəw ghəci dikə tsa ghwəy ghəra ghwəy sləni va. ²⁵3:25 Zhk 2:1Ma ntsaa dzaa mənti *kwəma jikir na naci kiy, ta kwəmavə zhəmə jikir tsa mənti na va dza na. Ka dza Hyalaa təra ghalaa dzəghwa mbəzli mbə sla ngwəvə nzəw.

¹4:1 SləniTaH 25:43Kaa ngəŋwəy gəzee kwəma na, ghwəy ghwəy mbəzliy sləkə mevivi. Kəsəvəm mevivi ghwəy lə kwal tsa kataŋ tsa, lə nəfə tsa wəzə tsa pə ghwəy nzəyŋwəy li shi. Sənay tə ghwəy, a Ntsaa sləkəŋwəy tiɓa mə ghwəmə kwərakwə, pə ghwəy.

Kwa kərni gəzə kwəma Pəl

²4:2-4 Rm 15:30; Ef 6:18-194:2 Flp 4:6; 1Tes 5:17A ngwarməhira, ə pə ghwəy cəꞌwə Hyala ya hwəmɓa, Əntaa ghwəy dali va məni ꞌwəsa tsa ghwəy kaa ngəta mbə cəꞌwə ma. ³4:3 Rm 15:30Ghala pətsa ka ghwəy nza mbə cəꞌwəy, cəꞌwə tə ghwəy Hyala tə ghəy kwərakwə, nza Hyala mbəə mətsəhə ghwəniŋəy kwal ta gəzə kwəma nzə ghəy kaa mbəzli. Ta mbə ghəy canakəvəri kwəmaa niy ghwəɓəy Hyala mbə *Kəristəw dzəti ngwəla kaa mbəzli. Tə mbərkə kwəma va nzee kwa fərshina sənzənva. ⁴4:4 1:26Cəꞌwəram Hyala, a ghənzə ɓəra bərciy gəzəkəvəri kwəma va paꞌi paꞌi kaa mbəzli, njasa təɓə na yən gəzə.

⁵4:5 Ef 5:16Lə məhərli wəzə na kə nzəy tsa ghwəy mbə mbəzliy nəw ma Yesəw Kəristəw. War kwəmavə ma ghwəy vəghwə ya hwəmɓay, əntaa ghwəy zlay kəətishi ma. ⁶4:6 Ef 4:29; 1Pi 3:15Mbaꞌa pə ghwəy gəzanshi kwəmay, kwəma wəzə na kə dzaa səvəri mbə miy tsa ghwəy, gar tsəꞌwəta mbə nefer shi. Sənay tə ghwəy njasa ka ghwəy zləɓanci kwəma wəzə kaa ntsaa dzaa ɗəw kwəma va ghwəy.

Kwa kərni səkwəpə tsa Pəl

⁷4:7 Tishikə: Ef 6:21-22A ngwarməhira, ta ghwəniŋwəy zəməmmə Tishikə dzee. Zəməmmə tsa ɗee, ghəy li ghəra na sləni kaa Ndə sləkəmmə Yesəw kwa zəərə kwətiŋ na. Lə nəfə kwətiŋ ghəra na sləni va. Ghəci dza naa gəzaŋwəy kwəma taree njasa nza na gwaꞌa gwaꞌa. ⁸Va tsəgha ghwənee kaa ngəŋwəy, a ghəci gəzaŋwəy njasa nza nzəy tsa ghəy tikə. Nza ghwəy mbəə kwəmavə bərci mbə nefer ghwəy. ⁹4:9 ꞌWəneshim: Flm 10-12Ghəshi lə ꞌWəneshim, tsahwəti zəməmmə tsa ɗi ghwəmmə dza naa dza. Ma ghəci kwərakwəy, ntsaa kəsəvə sləni Yesəw bekir dəvə ci na. Ntsaa səəkə mbə məlmə ghwəy na. Ghəshi dza naa gəzaŋwəy kwəma tikə, ya namaɓa nzə gwaꞌa.

¹⁰4:10 Aristarkə: SləniKY 19:29; 27:2; Flm 24; Markə: SləniKY 12:12Mbə səkwəŋwəy na Aristarkə, ntsa nza ghəy li tikə kwa fərshina sənzənva. Mbə səkwəŋwəy na Markə, ntsa nza kar Barnabasəə kwəy məmə li. Sa ka na tsəhəy vəgha ghwəyəy, kaꞌwəti tə ghwəy wəzə, njasa niy gəzaŋwəy ya va. ¹¹Mbə səkwəŋwəy na Yesəw tsa har məndiy Zhəsətəsə kwərakwə. Mbə *ka Zhəwifəə ɓanavə nefer shi kaa Hyalay, war mbəzli mahkan ni va na shiy ghəra sləni lə ya, ta gəzə kwəmaa dzəkən sləkə tsa sləkə Hyala mbəzli. Ghəshi dəpətəra na nəfə tsee.

¹²4:12 Epafərasə: 1:7; Flm 23Mbə səkwəŋwəy na Epafərasə, ntsaa səəkə mbə məlmə ghwəy diɓa. Ndə ghəra sləni tsa Yesəw *Kəristəw na. Mbə cəꞌwə Hyala ka naa nza tə ghwəy tərəŋw ya hwəmɓa, nza ghənzə mbəə garətəŋwəy kwa kwal tsa nzə wəzə wəzə, kala kwəfəghə ma ghwəy. A ghwəy mbəə nza ka mbəzli təhə təhə ni kwa kwal tsa nzə. Mbaꞌa ghwəy sənashi shi ɗi Hyala wəzə, nza ghwəy mənishi. ¹³Yən dəꞌwə ghən tseyey, e sənay njasa tsəva na mbə sləni tərəŋw ta kəətiŋwəy ghwəy lə mbəzli ka Lawədishe, mbaꞌa ka Hyerapəlisə. ¹⁴4:14 Ləwka: 2Tim 4:11; Flm 24; Demasə: 2Tim 4:10Mbə səkwəŋwəy na madigammə Ləwka tsa ɗi ghwəmmə, dəkwətər tsa ghwəmmə, mbə səkwəŋwəy na Demasə kwərakwə.

¹⁵4:15 Lawədishe: ShiZhŋ 3:14Səkwətəŋəy tə ghwəy ngwarməhimmə mbə nəw Yesəw mbə məlmə ka Lawədishe. Zhini mbaꞌa ghwəy səkwəti Nimfa diɓa, lə mbəzliy ɓasəva ta cəꞌwə Hyala kəghi tsa nzə gwaꞌa. ¹⁶Ma sa ka ghwəy jangamti zliya na gwaꞌay, nza ghwəy vəlanavəshi kaa mbəzliy nəw Yesəw Kəristəw mbə məlmə Lawədishe, nza ghəshi jangəti kwərakwə. Sa ka ghəshi vəlikəvəŋwəy na shi va tsaslanaghəshee kwərakwə ɓa na, nza ghwəy zhiniy jangəti. ¹⁷4:17 Arshipə: Flm 2Gəzancim kaa Arshipə a ghəci məni məhərli, ta mbə ghəciy ghəra sləni fanambə Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw va mbə dəvə ci lə kwal tsa nzə.

¹⁸4:18 1Kwər 16:21; Ef 1:1; 3:1Yən yən Pəl kiy, avanɗaa tsasli kwəma na dzəghwa tikə lə dəvee, ta səkwəŋwəy. A səkwəŋwəy ya. Əntaa ghwəy zamti ghən ta nza tsa nzee tsa kwa fərshina ma. Nza ghwəy nza ki, nza Hyala məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə.