Sləni ka kwal Yesəw

Sləni ghərahwə

Ka kwal Yesəw

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Zliya nay, Ləwka tsasliti na. Aa tsasləhwə nahwəti zliya Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw Kəristəw. Dza na mbaꞌa vəlanaghə zliyahi va kaa ntsa dikə tsa, Tiyəwfiləsə, kə məndi kaa slən tsa ci. Ma kwəma tsasliti na mbə zliya nay, va nihwəti mbəzli favə na. Ma nihwəti shiy ghənghən ghənghən diɓa na, va mbəzli favəshi naw, ghəci dəꞌwə ghən tsa ci niy nashi na, sa niy nza na kwasəbə Pəl.

Mbaꞌa pə ghwəy nighə mbə vəh 1:8, ta kəsata kwəma dza ghwəy mbə, war nja kwəmaa niy gəzəkə Yesəw va ghala vəghwə tsaa niy kafə na ta dzay dzəmə ghwəmə. Ma kə niy ni kaa ka kwal ciy: «Ə na na nzanay, ta kwəmavə bərci dza ghwəy, sa ka Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa səəkəy dzəkən ghwəy. Ma ghalaɓa na, nza ghwəy nzaa ka ndəgha fətiy dzəkənee, ka gəzə kwəmee kaa mbəzli. Sa ghwəy dzay, ka gha mbə Zherəwzalem, ka dzar tə hiɗi ka Zhəwde gwaꞌa gwaꞌa, lə tə hiɗi ka Samari, ka kərni tə pətsa kərkə hiɗi gwaꞌa» kə niy ni.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1 paꞌ tə vəh 7 Sləni ɓanavə Yesəw va kaa ka kwal ci vay, a ghəshi manamti. Ghəshi niy nza naa ka ndəgha fəti ta kwəma Yesəw, lə ka gəzə nəwər tsa va mbə məlmə Zherəwzalem.

Vəh 8 paꞌ tə vəh 12 Tsəgha ghəshi gəzanshi nəwər tsa va kaa mbəzli tə hiɗi ka Zhəwde zhini mbaꞌa tə hiɗi ka Samari.

Vəh 13 paꞌ tə vəh 28 Mbaꞌa ghəshi tsəhəshi paꞌ tə pətsa kəray hiɗi lə gəzə nəwər tsa va kaa mbəzli.

Ma mbə zliya nay, a ghwəmmə kəsay, Hyala ghwənikə na Yesəw ntsa tivə na ta mbəli mbəzli, lə ta ghwənanshi kwal kaa hwəlfə mbəzli tə hiɗi ghənghən ghənghən ta nza ghəshi ka mbəzli nzə. Əy ma ki na, ɗaŋ na *ka Zhəwifəə ɗi kwəma vaw, ma kə ghəshi mbə zəzə kwəma shiy kwataka hwəlfə shi dza Hyalaa mbəlanti, kə ghəshi. Ma mbə zliya na kiy, a gəzammə Ləwka wəzə, ma Hyalay ka təra hwəlfə mbəzli na təra təra ta ɗishiw. Ya ntsa mbə hwəhwə tsa ka wa na war ɓanavə ma na nəfə tsa ci kaa Yesəwəy, ta kwəmavə piy dza na (vəh 10 mbaꞌa 11).

Ma ləy hwəm sa ghwənay Safə tsa Hyala Pəl ta wə tə hiɗi kərakə kərakə ni ghənghən ghənghən ta gəzə Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw kaa mbəzli ki na (13:1–21:16), dzəghwa nihwəti ka Zhəwifə ka ɓə nəfəə dzəkən Pəl, sa gəzanshi na nəwər tsa va kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Mbaꞌa ghəshi kəsəvəə faghwa kwa fərshina mbaꞌa ghəshi ɓəghə paꞌ mbə məlmə Rəm, kaa mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi ta sla ngwəvəə dzəkən (21:17–28:31).

Mbaꞌa pə ghwəy ɗi favə kwəma mbə zliya na wəzəy, a pə ghwəy jangə pərɓa nəwər tsaa dzəkən ka Zhəwifə lə mbəzliy kamaa ka Zhəwifə mbaꞌa dzəkən Rəm, mbə zliyaa pərasli kwəmaa dzəkən slən tsa shiy.

Yesəw ɓananshi kwa kərni kwəma ci kaa *ka kwal ci, mbaꞌa dzay dzəmə ghwəmə

¹1:1 Lk 1:1-4A Tiyəwfiləsə,

Mbə kwa taŋa zliya tsasləghəŋee vay, dzəkən sləni ghərahwə Yesəw lə kwəma ɓənəhwə na kaa mbəzli tsasləghəŋee kwəma, njasa gha na sləni ci, ^2-31:2-3 10:41; 13:31; 28:23; Lk 24:36-42, 46-51; 1Tim 3:16paꞌ fəca vici ɓəhwə Hyalaa dzəmə ghwəmə. Ghəci ghwəla ta dzay dzəmə ghwəmə ləy hwəm pəəsli tsaa pəəsliti məndi vay, aa niy zhakatiy mbə məti. Dza na mbaꞌa citəvay tə ghwəməy kaa ka kwal ci va tsəhavə na. Ɗaŋ səɗa ghəci citəvay ngəshi lə kwal ghənghən ghənghən, mbə vici faɗə mətsəkə, ta mbə ghəshiy sənay tə ghwəməy na, kə ghəshi. Ka gəzanshi lə bərci *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa njasa dza ghəshiy məni. Ka gəzanshi kwəmaa dzəkən njasa sləkə Hyala mbəzli. ⁴1:4-5 Lk 3:16; 24:49; Zhŋ 14:16Dza na tə nahwəti vici sa jakəshi ghəshi lə ka kwal ci va na, mbaꞌa gəzanshi kwəma, ma kə na: «Əntaa ghwəy taa ɓarvaŋwəy mbə məlmə Zherəwzalem dzaŋwəy kərakə ma. Ndəghəvə tə ghwəy Safə tsa Hyala va niy gəzəkə Didi vəliŋwəy niy gəzaŋwəyee kwataŋa. ⁵Sa nzanay, lə yam niy mənipə Zhaŋ *batem, ma ləy hwəm jəwəy ta səəkə dza Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa dzəkən ghwəy» kə.

⁶1:6 Lk 24:21Dzəghwa ka kwal Yesəw va tsəgha ki, ghəshi ɓasə ɓasə vəgha, tapə ta ɗəw kwəma və, ma kə ghəshi na: «A Ndə sləkəpə, ghala vəghwə tsa va dza ghaa zhananshi mazə kaa ka *Izərayel na?» kə ghəshi. ⁷1:7 Mk 13:32Ma kə Yesəw ngəshi na: «Na na ghwəyəy, kwəma ghwəy mbə kwəma sənay vəghwə, ya vici tivə Didi njasa tarəvə na lə bərci ciw. ⁸1:8Lk 24:47-48; ka ndəgha fəti dzəkənee: 1:21-22; 2:32; 3:15; 5:32; 10:39; Zhŋ 15:27Ə na na nzanay, ta kwəmavə bərci dza ghwəy, sa ka Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa səəkəy dzəkən ghwəy. Ghalaɓa na, nza ghwəy nza ka ka ndəgha fətiy dzəkənee, ka gəzə kwəmee kaa mbəzli. Sa ghwəy dzay, ka gha mbə Zherəwzalem, ka dzar mbə Zhəwde gwaꞌa gwaꞌa, lə *Samari, ka kərni tə pətsa kərkə hiɗi gwaꞌa» kə.

⁹1:9 Lk 24:51; Zhŋ 6:62; 1Pi 3:22Ma ləy hwəm sa gəzəkə na tsəgha na, mbaꞌa bərci Hyala kafay, ka dzəmə ghwəmə li. War ghəshi mbə nighə tsəgha na, dzəghwa timbətimbə mbaꞌa kəələhwə ghəci mbə dzəmə, kala zhini ghəshiy nay ghwəla. ¹⁰1:10 Lk 24:4Ma sa nza ghəshi war mbə vərghə pətsaa dzəmə ghwəmə tsəgha ghəci mbə dzəməy, dza vətəghə zhər bakə tsahwəshi tiɓa lə kwəbeŋer tezlezl tezlezl ni kən ghən shi. ¹¹1:11 Lk 21:27; ShiZhŋ 1:7Ma kə zhər va ngəshi na: «A zhər ka Galile, wa nava garəŋwəy ghwəy, ka vərghə pətsaa dzəmə ghwəməa? Ma Yesəw tsa nay ghwəy va dzay dzəmə ghwəmə səvəri mbə jipə ghwəyəy, ta zhəghəva dza naa səəkə njasa nay ghwəy va ghəci mbə dzəmə ghwəmə» kə ghəshi.

Ti Matiyasə dzəghwa pətsa Zhəwdasə

¹²1:12 Lk 24:52Dza *ka kwal Yesəw va ki, mbaꞌa ghəshi səkwashi mə kəlaŋ tsa ɓasəshi ghəshi va mə, ka dzashiy dzəmbə Zherəwzalem. Kəlaŋ *ꞌWəlivə, kə məndi slən tsa kəlaŋ tsa va. Ma kəlaŋ tsa va na, ndəkwə ghəci lə məlmə Zherəwzalem gar kiləwmetər kwətiŋ. ¹³1:13 Lk 6:14-16Ma sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmə ciki tsa ngati məndi mə ghən tsahwəti, sa ka ghəshiy nza mbə ndimndim. Avanay slən tsa mbəzli va: Piyer ghəshi lə Zhaŋ, Zhakə, Andəre, Fəlipə, Təmasə, Bartelemi, Matiye, Zhakə tsa Alfe, Shimaŋw ndə pərslə ta hiɗi ci, mbaꞌa Zhəwdə zəghwə Zhakə. Ava tsəgha na ghəshi. ¹⁴1:14 Lk 23:49Dza ghəshi gwanashi, mbaꞌa ghəshi sləkati miy tsa shi ka sa kwətiŋ tsa ta cəꞌwə Hyala, vici va vici va, jakə lə miꞌi mbə shi, mbaꞌa Marəy mbəghəy Yesəw, lə kar ngwarməhiy Yesəw gwaꞌa.

¹⁵ꞌWakəvə Piyer fəca nahwəti vici mbə ɓasəva tsa shi va tsəgha, gar garəy mbə jipəjipə mbəzliy nəw Yesəw, mbəzli gar bələkwə, bakə mətsəkə ghən kən shi. Ma kə na: ¹⁶1:16 Cem 41:10«A ngwarməhira mbə nəw Yesəw, kwəmaa niy gəzəkə *Safə tsa Hyala ghala kwataŋata lə miy tsa Davitəə dzəkən Zhəwdasə mbə Zliya Hyalay, aa təɓəə mənta kwa pətsa gəzəkə na. Ntsaa zhəghəy ka ndə pəmə mbəzliy kəsə Yesəw. ¹⁷Ghəciy, ntsa mbə ghwəmmə niy nza na, lə na ci bəla mbə sləni ghəra ghwəmmə. ¹⁸1:18-19 Mt 27:3-8Dzəghwa mbaꞌa kwəmavə gəna tə kwəma ci jikir na, mbaꞌa pahwə za ti. Ghavə tsəgha ki, ɓə ɓəti tərə, mbaꞌa hwər tsa ci pəsliy, ngwəy her tə ngwəla, mbaꞌa mətiy. ¹⁹Ma kwəma va na, gwaꞌa gwaꞌa məndi sənata mbə Zherəwzalem. Paꞌ lə slənta ghəshi fanati kaa za va kwa kwəma shi “Hakeldama” kə məndi. Ɗi slən tsa va gəzəy: “Za miymiy” kə məndi» kə.

²⁰1:20 Cem 69:26; 109:8Zhini ma kə Piyer ɓa na: «Vanta kwəmaa tsaslita mbə *zliya kwa cəm tsa *Davitə nanzə ki, ma kəy:

Ghi tsa ciy, kwəfi kə taa nza.

Əntaa ndə ta nzəy kwa ya kwətiŋ ma, kə.

Zhini ma kə ɓa na:

Nza tsahwəti ndə ɓə pi sləni tsa ci, kə.

^21-221:21-22 Lk 1:2; 3:21; 24:51Va tsəgha na ki, sənzənvay, a ndəə təɓə kwətiŋ dzəvəgha ghəy, ta ndəgha fətiy dzəkən zhakati tsa Yesəw mbə məti. Ma ntsa vay, ndə mbə mbəzliy niy nza vici va vici va kwasəbə ghəy ghala vəghwə tsaa niy nza Yesəw lə ghəy, ꞌwava na tə vici mananati Zhaŋ *batem, ka sar paꞌ fəca ɓarva na mbə jipə ghəy ta dzay dzəmə ghwəmə təɓə na» kə.

²³Sa favə mbəzli kwəma Piyer va tsəgha na, dza ghəshi təra ghəshi təravə mbəzli bakə mbə mbəzli va, kar *Zhezhefə tsa har məndiy Barsabasə, zhini ɓa na, Zhəsətəsə, kə məndi tsahwəti slən tsa ci, ghəshi lə Matiyasə. ²⁴1:24 Zhŋ 2:24-25Dza ghəshi ki, ka cəꞌwə Hyala, ma kə ghəshi na: «A Ntsaa sləkəŋəy, ntsaa sənay pətsa mbə nefer mbəzli gwaꞌa, citəŋəy tsa tivə gha ndə mbə mbəzli bakə ni ni, ²⁵a ghəci ɓə pətsa Zhəwdasə ta nza ghəci ka ndə kwal tsa gha, njana nzana mbaꞌa Zhəwdasə zlata sləni va ta dzay kwa tsa ci kwal» kə ghəshi.

²⁶1:26 Fir 16:33Dzəghwa ghəshi slaꞌ slaꞌ ghəshi slaslati dandərɗə ta mbəə tishi. Mbaꞌa dandərɗə tsa va tivə Matiyasə. Kə məndi ki, mbaꞌa məndi jakambə mbə ka kwal Yesəw va məŋ lə tan ni.

Njasa səəkə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa dzəkən mbəzli

¹2:1 SləniTaH 23:15-21; Nəw 16:9-11Dzəghwa sa mənta vici makwaghwa Paŋtekwətə ki na, mbaꞌa mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw ɓasəshi gwanashi mbə pətsa kwətiŋ tsa. ²Fa ghəshi tsəgha na, gaka tsahwəta səəkə mə ghwəmə ndəɓa gaka səpapəli, pə gha, gizl gizl gizl təhay ciki tsa nza ghəshi va mbə gwaꞌa. ³2:3-4 Lk 3:16Nighə ghəshi ki na nihwəti shiy tsahwəshi nja ghani ghwə. Ka tihəvaa dzəkən shi gwanashi kwətiŋ kwətiŋ. ⁴2:4 paf paf Safə tsa Hyala tahay nefer shi: 4:31; 6:3, 5; 7:55; 8:17; 10:44; 11:15, 24; 13:9; 15:8; 19:2, 6; gəzə kwəma lə ghani mbəzli ghənghən ghənghən: 4:31; 10:45-46; 19:6; 1Kwər 12:10; 14:2-12Dzəghwa tsəgha ki, paf paf Safə tsa Hyala tahay nefer shi gwanashi. Dza ghaꞌ ghəshi ghavə gəzə kwəma lə ghanihi mbəzli ghənghən ghənghən, njasa ɓanavəshi Safə tsa Hyala gəzə nzə.

⁵Ghalaɓay, a *ka Zhəwifəə nəwti kwəma Hyala, ka hazləni və niy nza mbə Zherəwzalem, tə hiɗi ghənghən ghənghən niy səəkəshi ghəshi. ⁶Ma sa favə ghəshi gaka va tsəgha na, dza ghəshi ɓasə ghəshi ɓasəkəvashi. Dzəghwa tərəŋw mbəzliy ɓasəkəvashi va hashishi kala sənata ma kwəma ka ghəshi gəzə, sa nzana ya tsamaɓa ndə mbə mbəzliy səəkəshi va na, ka favə kwəma gəzə mbəzliy zləɓavə Yesəw va kwa kwəma ci yakə məndi li. ⁷2:7 1:11Nja maɗaŋa tərəŋw nava kwəma mənta tiɓa və shi gwanashi ki: «ꞌYahəꞌyahəta na nana kwəma» kə ghəshi. Ma kə ghəshi na: «Ka Galile mbəzliy gəzə kwəma ni gwanashi nanzə tsəy? ⁸War njaa səəkə na sana favə ghwəmmə, njasa nza ghwəmmə kwətiŋ kwətiŋ tsa ghwəmmə, kwəma yakəmmə məndi li ghəshi gəzəa? ⁹Əhətimam, sənzənvay, ghwəmmə ghwəmmə mbəzli tikə niy, mbə ka Partə, mbə ka Medi, lə ka Elam, mbaꞌa ka Mesəwpətami, mbə mbəzli tə hiɗi ka Zhəwde, lə ka Kapadəsə, mbə ni tə Pəŋw, mbaꞌa ni tə hiɗi ka Azəy, ¹⁰mbə ka Firigi, mbə ka Pamfili, mbə ka *Ezhipətə, lə mbəzli mbə giwahi ka Libiy ndəkwə ni vəgha Shiren, mbə niy səəkəshi tə hiɗi ka *Rəm, mbə *ka Zhəwifə yaya ni lə niy dzəmbəshiy dzəmbə kwəma ka Zhəwifə dzəmbə dzəmbə. ¹¹Zhini ɓa, tiɓa ka Kəretə, lə ka Arapə. Tsəgha nza ghwəmmə, vərtsa, war gwanammə ghwəmmə ka favə, ghəshi ka gəzə kwəma kwa ghani ghwəmmə, kwəmaa dzəkən sləni Hyala dikə na na?» kə ghəshi.

¹²2:12 1Kwər 14:23Mbaꞌa kwəma va səti məhərli shi gwanashi, shaŋ ghəshi ta sənata kwəma ka ghəshi gəzə. Dza tapə ghəshi mbə ɗəɗəw kwəma kwa jipə shi: «Wantsa gəla nana kwəmaa?» kə ghəshi.

¹³Ma nihwəti mbəzli nashi ki na, ka sawa mbəzliy zləɓavə Yesəw va, a kə ghəshi na: «Waa ghiy ghyamtəvashi ghəshi va tay nə məndi» kə ghəshi.

Gəzə kwəma Piyer mbə makwaghwa Paŋtekwətə

¹⁴ꞌWakəvə Piyer tsəgha, gar garəy ghəshi lə nihwəti *ka kwal Yesəw va məŋ lə tan ni, dza tapə ghəci ta gəzə kwəma zlaŋzlaŋ, ma kə na: «A mbəzli *ka Zhəwifə, lə mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem, sənatam kwəma na ndatsə di, favəm kwəma dzee na ta gəzəŋwəy wəzə. ¹⁵A mbəzli niy, ghishi ghəshi njasa bərkə ghwəy vaw. A ghwəy nay sanay, gar tsahi məsliɗəshi na bərkə vici gwaꞌa tsəgha. ¹⁶Ma kwəma nay, ghənzə na sa niy gəzəkə ndə Hyala Zhəwel va, niy nə na:

¹⁷2:17-21 Zhəw 3:1-5A kə Hyalay:

“Dzaa nza geꞌi tə kwa kərni vəghwəy,

ta viyakən Safə tsee dzee dzəkən ke ngəri gwanashi.

Ndərazhiy zhər ghwəy, lə ghyehi ghwəy gwanashiy,

ka gəzə kwəmee kaa mbəzli dza ghəshiy nza.

Gwəla ghwəyəy, ta nata kwəma dza ghəshi nja kwa shiw,

ma pəhepəhir ghwəy na, war mbə shishəw ghəshi taa nza.

¹⁸Ava tsəgha dza naa nza.

Ghala vəghwə tsa vay, ta viyakən Safə tsee dzee dzəkən ka slənee,

shiy zhər, lə shiy miꞌi gwanashi,

nza ghəshi gəzə kwəmee kaa mbəzli.

¹⁹Ta məni shi səəkə ma məndiy nashi dzee dzəy tə ghwəmə,

lə shi maɗaŋa ni takə tə hiɗi:

Ta nza dza miymiy tiɓa, lə ghwə, mbaꞌa inəghwə nja kwəleɓi.

²⁰Viciy, nja kwəsli dza naa zhəghəta,

tir na, mbaꞌa zhəghəy nja miymiy.

Ma ləy hwəm shi va ki na, nza səəkə tsa Ndə sləkəpə məniva.

Vici səəkə tsa ci vay, vici dikə na lə bama ti dza naa nza.

²¹2:21 22:16; Rm 10:13Ya wa ntsaa dzaa harkə slən tsa Ndə sləkəpə fəcava kiy,

ta mbəliy dza na” kə Hyala, kə Zhəwel niy ni.

²²2:22 Lk 24:19; Zhŋ 3:2; SləniKY 2:43; 4:30; 5:12-16; 6:8; 14:3; 15:12; 19:11-12; Rm 15:19; Ebr 2:4Avanay nana kiy zhər ka *Izərayeləy, ta gəzəŋwəy kwəma dzee, favə tə ghwəy wəzə. Ma Yesəw ndə ka Nazaretə tsa sənay ghwəy vay, ntsa cikəvəri Hyala dikə tsa ci niy nza na. Sa nzanay, a Hyala cikəvəri kwəma maɗaŋa na lə shi dimədimə ni, mbaꞌa shiy cipə kwəma səvəri mbə Yesəw tsa va. Mbaꞌa ghwəy sənay dəꞌwə ghən tsa ghwəy. ²³2:23 3:15; 4:28; 7:52; Lk 23:33; 1Tes 2:15Dzəghwa mbəzli kiy, mbaꞌa ghəshi kəsəti Yesəw tsa va. Dza ghwəy, mbaꞌa ghwəy daŋwavəgha vəgha tsəm njasaa niy gəzəkə Hyala va lə njasaa niy pəhəti na ghala kwataŋata. Mbəzliy sənata ma Hyalaa harvə ghwəy ta pəəsli ci. ²⁴2:24 3:15; Lk 24:5Ma dzəghwa Hyalay, mbaꞌa zhanakati mbə məti, ka ɓəkəvəri mbə ngəraꞌwə tsa məti. Va sa nzana kala mbə mətiy kəsəti. ²⁵2:25-28 Cem 16:8-11A *Davitə niy gəzəkə kwəmaa dzəkən kwəma ci ghala kwataŋata, a kə niy niy:

War kwa kwəmee niy nayee Ndə sləkəra njasa səəmə vici,

tə kwa bəzəmee, va nəghətee dzaa hazləni.

²⁶Va tsəgha vəshi nəfə tsee, ka ꞌwəshee, yən mbə gəzə kwəma.

Ya mətiy mətiree na,

gəzliŋə dza ghən tsee nza ta kwəma gəzəkə Hyala.

²⁷2:27 13:35Sa nzanay, ka dza ghaa zlara jakə lə mbəzli bəkwə bəkwə niw.

Ka dza ghaa zlay ntsa ghaa ghwaɓəyəw.

²⁸A gha camtəra kwal tsa dzee dza kwa ta kwəmavə piy.

Paf dza nəfə tsee təhəy va vəshi

sa kee nza kwa kwəma gha, kə niy ni.

²⁹2:29 1Mezh 2:10; SləniKY 13:36A ngwarməhiraa zhər, ndaram kwal jəwə, e gəzaŋwəy kwəma bazhə bazhə dzəkən ndə nja jijimmə Davitə. Ghəciy, aa mətiy, ta na tsa ci ghən. Sa mətiy na na, laꞌ məndi lamti, tiɓa kwəli ci vəgha ghwəmmə ya paꞌ ndatsə. ³⁰2:30 2Sam 7:12-13, 16Ma sa nzana *ndə gəzə kwəma Hyala ghəci niy nzay, mbaꞌa niy sənata kwəma zəmanakə Hyala fəla ta məni nzə. A kə niy ni ngəci na: “E zəməkəŋa fəla, yən kala dzaa ɓanavə mazə tsa gha sa ka gha mətiŋa kaa ndə kwətiŋ mbə jijihiŋa” kə niy ni ngəci. ³¹2:31 Cem 16:10Ma sa nata Davitə kwəma va tsəgha ghala kwataŋata kiy, mbaꞌa gəzəy kwəma sati tsa *Kəristəw mbə məti, ghala kwa nə na vaa ni:

Ka dza Hyalaa zlay ntsa tivə na mbə mbəzli bəkwə bəkwə niw,

ka dza naa zlay ghwaɓəyəw, kə.

³²2:32 1:8Yesəw tsa gəzəŋwəy ya tsa kwəma ciy, ava dzəkən gəzəva kwəma va ki. Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə zhakati na mbə məti. Ma ghəy gwanaŋəy na, ka ndəgha fəti nza ghəy ta kwəma va. ³³2:33 fəy tə dəvə kwa mbəzəmə Hyala: 2:34; 3:13; 5:30-34; 7:55-56; Mk 16:19; Lk 20:42; 22:69; Rm 8:34; Ef 1:20; Kwəl 3:1; Ebr 8:1; 1Pi 3:22; ɓanavə Safə tsa ɗewɗew tsa: 1:4; Zhŋ 14:16-17; 15:26Ma sa zhanakati Hyala mbə mətiy, mbaꞌa ɓəghə dzəmə ghwəmə, dza na, mbaꞌa fəy tə dəvə kwa bəzəmə nzə, ta məni mazə ghəci. Dzəghwa Hyala ki, mbaꞌa ɓanavə Safə tsa nzə va ɗewɗew tsa niy gəzəkə na. Na viyakənŋəy na sana sa nay ghwəy tsa, ka favə lə sləmə ghwəy gwaꞌa. ³⁴2:34-35 Cem 110:1; Lk 20:42-43; Ebr 1:13Ta na Davitə dəꞌwə ghən tsa ciy, zhakatiy na mbə məti, ka dzay dzəmə ghwəməw. Nanzəy aa gəzəkə, a kə na:

“Səəkə nzəyŋa tə dəvə kwa bəzəmee,

³⁵paꞌ fəca kee zhəghəti ka jaka gha ka mbəzli tə dəvə gha”

kə Ndə sləkəpə kaa Ntsaa sləkəra, kə Davitə.

³⁶2:36 3:15Va tsəgha gəzee kaa ngəŋwəy, ghwəy ka Izərayel gwanaŋwəy. Sənay tə ghəy wəzə wəzə: Ma Yesəw tsa daŋwavəgha ghwəy tsa vəgha tsəməy, ghəci na sa mənti Hyala ka Ndə sləkəpə, lə ka Kəristəw Ntsa tivə Hyala» kə Piyer.

³⁷2:37 16:30; Lk 3:10, 12, 14Ma sa favə ghəshi tsəgha na, tərəŋw nəfə tsa shi slay. Ma kə ghəshi kaa Piyer lə nihwəti ka kwal Yesəw va na: «A ngwarməhiŋəy, njaa ka ghəy məni nana kia?» kə ghəshi.

³⁸2:38 3:19; Lk 3:3Ma kə Piyer ngəshi na: «Tsam titihwə kaa Hyala, ka zhəghə nzəy tsa ghwəy tə hiɗi. Zləɓavəm a məndi məniŋwəy *batem, kwətiŋ kwətiŋ tsa ghwəy mbə slən tsa Yesəw Kəristəw, ta mbə Hyalaa pəlayŋwəy jikir tsa ghwəy mbə nəfə tsa nzə. Ma nza ghwəy kwəmavə vəli Hyala, Safə tsa nzə ɗewɗew tsa. ³⁹2:39 Ezay 57:18-19; Ef 2:17Sa nzana, ma kwəmaa gəzəkə Hyalaa sləkəmmə mbə miy nzəy, kaa ngəŋwəy lə kaa ndərazhi ghwəy mbaꞌa kaa nihwəti mbəzli kərakə ni dza na ta har taa nza na kwəma va» kə.

⁴⁰Lə gəzə kwemer ɗaŋaŋ tsəgha canatishi Piyer kwəma Hyala, mbaꞌa mətsahanavəshi bərci, ma kə na: «Səvəriŋwəyəm mbə jipə mbəzli mbə vəghwə tsa ndatsə tsa zashi, ta mbəlanti ghən tsa ghwəy!» kə.

⁴¹2:41 2:47; 4:4; 5:14; 6:1, 7; 8:4; 11:21, 24; 12:24; 13:49; 16:5; 19:20; 21:20; 2Tes 3:1Dzəghwa ki, ɗaŋ mbəzli zləɓavə kwəma Piyer mbə shi, mbaꞌa məndi mananatishi batem. Ma fəcava na, ndə ngəri gar bələkwə bələkwə mahkan mətsəkə mətsahakənvay na kən mbəzliy nəw Yesəw. ⁴²Dza ghəshi ka ɓasəva vici va vici va ta nəw lə ɓəni shi ɓənipə ka kwal Yesəw, ka jakəva gwanashi lə nihwəti ngwarməmə, ka təhə shi zəmə shi, ka cəꞌwə gwaꞌa.

Njasa niy nzəyshi mbəzliy yivə kwəma Hyala

⁴³Ghalaɓa kiy, tərəŋw ndə ya tsamaɓa ci mbə shi niy hazləni va Hyala. Mbə məni kwəma maɗaŋa na, lə shiy cipə kwəma *ka kwal Yesəw niy nza. ⁴⁴2:44-45 4:32-35Dzəghwa mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw, mbaꞌa ghəshi jakəshi ka mbəzli kwətiŋ, ka fə shi və shi gwaꞌa jakəjakə. ⁴⁵Ka ghəshiy dza na, ka ɗəl veher shi, lə ya nimaɓa shi və shi gwaꞌa. Ma gəna ka ghəshiy kwəmavə tə shi va na, ka təhə kwa jipə shi. Ya wa ndə na, war geꞌi lə ghəzli kən ghəciy kwəmavə gəna. ⁴⁶2:46 Lk 24:53Njasa səəmə vici gwaꞌa na, wan mbə ɓasəva ghəshi mbə *ciki Hyala, ka zəmə shi zəmə shi jakəjakə mbə ceker, sayi lə vəshi mbə nefer shi tərəŋw, ⁴⁷2:47 2:41ka fal Hyala mbəzli gwanashi na, ka maw kwəma shi. Dzəghwa ki, vici va vici va Ndə sləkəpə ka mətsahanshi mbəzliy mbəlishi.

Kar Piyer lə Zhaŋ mbaꞌa vədir

¹3:1 10:3, 9, 30Dza kar Piyer lə Zhaŋ tə nahwəti vici, mbaꞌa ghəshi kafəshi ta dzəmbə *ciki Hyala ta cəꞌwə. Vici gar tsahi mahkan ka məndiy cəꞌwə cəꞌwə va. ²3:2 14:8Ma sa tsəhəshi ghəshi miy ciki Hyalay, mbaꞌa ghəshi kəsay tsahwəti ndə tiɓa, vədir ghəci ghala yakə məndi. Njasa səəmə viciy, tsəgha ka məndiy ɓə ntsa vaa səəkəə dzəvəgha gəzli miy ciki Hyala tsa va, ta mbə ghəciy cəꞌwə va mbəzliy səəkə ta dzəmbə ciki Hyala. Ma gəzli va na, «gəzli wəzə na» kə məndi kaa slən tsa nzə. ³Ma sa nashi na kar Piyer lə Zhaŋ mbə dzəmbə ciki Hyala na, tapə ghəci ta cəꞌwə shiy və shi. ⁴Dza kar Piyer lə Zhaŋ tsəgha, fə ghəshi fati mətsəhi shi ti. Ma kə Piyer ngəci na: «Nighəŋəy!» kə. ⁵Tapə ghəci ka nighəshi lə məhərli. Ma kə mbə ghən ci na: «Ta kwəmavə shiy dzee və shi» kə. ⁶Ma kə Piyer ngəci na: «Na neyey, ghənzə vəya, ya gəna, ya tsahi mbəzəw. Ma nanzəy, ta ndaŋa ni ya shi vəya dzee: Lə slən tsa Yesəw *Kəristəw ndə ka Nazaretə gəzəŋee, satiŋa na gha dza» kə. ⁷Dza na baŋ kəsəvə tə dəvə kwa bəzəmə ci, mbaꞌa kafakati. Nzaꞌjəw shiɗshiɗ ci lə pətsa dzar ta tatəlhi ci kwəmavə bərci. ⁸3:8 14:10; Zhŋ 5:14Dza na, mbaꞌa satiy garəy lə zli, dzəghwa na ka dza. Mbaꞌa kafəy kwasəbə shi ta dzəmbə ciki Hyala. Ma ghəci mbə dza na, kala ɓərmə, kala fal Hyala ghəciy məni.

⁹Gwanashi mbəzli tiɓa mbə nay ghəci mbə dza, ka fal Hyala. ¹⁰Mbaꞌa ghəshi sənay ghəci saa nza va miy ciki Hyala vəgha gəzli wəzə na mənzəy, ka ndəghə mbəzli ta cəꞌwə shiy və shi. Ma sa sənay ghəshi tsəgha na, tərəŋw ghəshi hazlənishi, ka mananshi maɗaŋa kwəma mbəli tsa ci va.

Gəzə kwəma Hyala Piyer mbə *ciki Hyala

¹¹3:11 5:12; Zhŋ 10:23Ntsa va kiy, kala ɓarva ghəci tə səəbə kar Piyer lə Zhaŋ. ꞌWakəvə mbəzli gwanashi tsəgha sa mananshi kwəma va maɗaŋa, war ka kəsli bali kwasəbə shi, ka nəwshi dzar dzəmbə gərka har məndiy gərka «*Saləmaŋw». ¹²Ma sa nay Piyer məndiy məni tsəgha, ma kə kaa mbəzli va na: «A mbəzli ka *Izərayel, tawa nighə ghwəy mbəli tsa zal tsa nja kwəma maɗaŋa na kia? Wa shi nighəŋəy ghwəy ti njasa nzana ghəy mbəlanti ntsa lə bərci ghəy, ya lə nəw kwəma Hyala ghəya? ¹³3:13 2:33; 7:32; Səvəri 3:6, 15; Lk 23:13-23Waa Hyala *Abəraham lə *Izakə mbaꞌa *Zhakwapə, Hyala jijihimmə fati na shəndəkə tə Yesəw. Yesəw tsa vay, ghəci na saa kəsəghə ghwəy va kaa mbəzli dikə dikə ni, ta pəəsli ci, dzəghwa ghwəy mbaꞌa ghwəy ndəramti kwa kwəma Pilatə, mbə ɗi pəlay Pilatə niy nza ngar. ¹⁴Tsa ɗewɗew tsa ndə slar tsa kiy, ghəci na tsa ndərəti ghwəy, ma ndə bəkwə mbəzli na, pəlayŋəy tsava, pə ghwəy kaa Pilatə. ¹⁵3:15 2:23-24; 4:10; 5:30-31; 10:39-40; 13:30; 17:31; Ebr 2:10Dzəghwa tsəgha ki, mbəh ghwəy pəəsliti mazə tsaa ɓəpə piy. Dza Hyala nanzə ki mbaꞌa zhanakati mbə məti. Ghəy na ka ndəgha fətiy dzəkən zhakati tsa ci va mbə məti. ¹⁶3:16 Mt 9:22Ma ntsa sənay ghwəy tsa nay ghwəy mbəli mbəli sanay, bərci mbə slən tsa Yesəw mbəliti na. Sa nzana mbaꞌa ghəy ɓanavə nəfə tsa ghəy kaa slən tsa va. Sa ɓanavə ghəy nəfə tsa ghəy kaa Yesəw, va tsəgha mbəliy ntsa, sa nay ghwəy tsa kwəriŋ sana kwa kwəma ghwəy gwanaŋwəy.

¹⁷3:17 Lk 23:34; 1Tim 1:13Ya tsəgha nzə kiy, ngwarməhiray, e sənay kwəma sənata ma ghwəy mənti ghwəy, ghwəy lə mezhizhə ghwəy gwanaŋwəy. ¹⁸3:18 5:42; Lk 24:27, 44-46Mbalaa, ma tala ki na, kwəma gəzəkə Hyala lə miy tsa ka gəzə kwəma nzə gwanashi ghala kwataŋata na sava, ma dzəghwata na kwa. Sa niy nə ghəshi va: “A *Kəristəw Ntsa tivə Hyala dzaa sahwə ngəraꞌwə” kə ghəshi niy ni. ¹⁹3:19 2:38Ghənzə tsəgha kiy, tsam titihwə kaa Hyala, ka zhəghə nzəy tsa ghwəy tə hiɗi. Zhəghanavəm məhərli ghwəy ngəta, a ghənzə pəlataŋwəy kwəma ghwəy jikir na kən ghwəy mbə nəfə nzə. ²⁰Ma tsəgha kiy, ta ɓəkə vəghwə dəkəva dza Ndə sləkəpəə dzəkən ghwəy, Mbaꞌa ta ghwənikəŋwəy Kəristəw tsaa tivə na va ta mbəliŋwəy ghala kwataŋata. Ava ghəci na Yesəw!

²¹Nana diy, mə ghwəmə dza Yesəw nzəyəy paꞌ ghala vəghwə tsa dza shiy gwanashiy gwəmashi, njasa niy gəzamti Hyala va mbəradzəta lə miy tsa ka Hyala nzə ɗewɗew ni. ²²3:22-23 Nəw 18:15, 19; SləniKY 7:37A *Məyizə niy gəzəkə, a kə niy niy:

A Hyala ghwəy kwa sləkəpə taa ghwənikəŋwəy

*Ndə gəzə kwəma Hyala njee,

ntsa mbə hwəlfə ghwəy dza naa nza.

War və dza ghwəy fa kwəma,

ya wa kwəma dza naa gəzəŋwəy gwaꞌa!

²³Ma ta nza, ya wa ntsaa dzaa fa ma kwəma va

ndə gəzə kwəma Hyala tsa vay,

ta təhamti tsava ndə dza məndi mbə mbəzli Hyala,

ka zamti kwa kwəɗəp, kə niy ni.

²⁴3:24 3:18Ghava na tə *Saməyal, ka dzar lə ka gəzə kwəma Hyalaa səəkə ləy hwəm ci gwanashiy, ya wa ndə mbə shi na, aa niy gəzəhwə kwəma ghala kwataŋataa dzəkən vəghwə tsa nza ghwəmmə tsa mbə. ²⁵3:25 Ghava 12:3; Gal 3:8, 16Ma kwəmaa niy gəzəkə Hyala va lə miy tsa ka gəzə kwəma nzə, ta məni dzee, kəy, kaa ngəŋwəy na. A na ghwəy bəla mbə sla kiri tsaa niy slati Hyala va lə jijihiŋwəy, ghala kwa niy nə na va kaa Abəraham: “Səvəri mbə jijihiŋa dzee təfanshi miy kaa mbəzli tə hiɗi gwanashi” kə niy ni. ²⁶3:26 13:46; 18:6; Rm 1:16Ava va tsəgha ghwənikə Hyala ndə ghəra sləni tsa nzə pərɓa kaa ngəŋwəy. Ta təfəŋwəy miy ghwənikə na, sa dza naa nza, mbaꞌa taa zhəghəkəŋwəy kwətiŋ kwətiŋ tsa ghwəy mbə kwəma ghwəy jikir na» kə Piyer.

Kar Piyer lə Zhaŋ tə pi sləka kwəma

¹4:1-2 Sadəsehi: 5:17; 23:8; Lk 20:274:1 Lk 22:4, 52Ma kar Piyer lə Zhaŋ ghwəlashi mbə gəzə kwəma va kaa mbəzli tsəgha na, ꞌwakəvə *ka ta Hyala, lə Ntsaa sləkə ka ndəghwə *ciki Hyala, mbaꞌa *ka Sadəsehi, ndəs ghəshi səəkəshi. ²4:2 zhakati: 2:24; 4:33; 17:18; 26:23Sati sati nefer shi tə sa ɓananshi kar Piyer kwəma kaa mbəzli, mbaꞌa sa nə ghəshi, a Yesəw zhakatiy mbə məti, kə ghəshi. A ndəə mbay zhakatiy mbə məti, ɗi ghəshiy gəzə lə kwəma shi va tsəgha. ³4:3 5:18Dza ghəshi, mbaꞌa ghəshi kəəsəhwəshi, mbaꞌa ghəshi dzaa faghwashi kwa fərshina, ta ndəghə vici həzlimə, sa dzata vici ta ɓasə ngwəvəə dzəkən shi. ⁴4:4 2:41Dzəghwa ya tsəgha nzə na, ɗaŋ mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw mənishi mbə mbəzliy favə kwəma shi va. Ɗaŋ tsa mbəzli va na, gar bələkwə bələkwə cifə mətsəkə.

⁵Ma way pi tə həzlimə va na, mbaꞌa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka Zhəwifə, lə mətikwəkwər zhər, lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ɓasəshi mbə məlmə Zherəwzalem. ⁶Kar Anə, dikə tsa ka ta Hyala, mbaꞌa Kayifə, mbaꞌa Zhaŋ, mbaꞌa Alekəsandərə, lə niy tərmbə mbəzli mbə hwəlfə ka ta Hyala gwaꞌa gwaꞌa. ⁷4:7 Lk 20:2Dzəghwa pəmə ghəshi pəməkə kar Piyer ki. Ma sa səəkəshi ghəshiy dzəghwa kwəma shi na, tapə ghəshi ta ɗəw kwəma və shi, ma kə ghəshi ngəshi na: «Wa ntsaa ndaŋwəy ni ghwəy ni bərci məni ghwəy shi ni li shi tay? Naa lə slən tsa wa mənishi ghwəya?» kə ghəshi.

⁸4:8 2:4Ma kə Piyer sa təhəy nəfə tsa ci lə *Safə tsa Hyala ngəshi na: «A mbəzli dikə dikə ni mbə mbəzli ghəy, lə mətikwəkwər ka *Izərayel, ⁹njana ɗəw ghwəy kwəma va ghəy ndatsəə dzəkən wəzə tsa mananati ghəy kaa vədir, ka ɗəw njasa ꞌwa naa mbəliyəy, ¹⁰4:10 3:6; 3:15wəzəa nava, ta zləɓaŋwəy dzee. Sənay tə ghwəy gwanaŋwəy, diɓay, sənay tə hwəlfə ka Izərayel gwaꞌa, Yesəw *Kəristəw ndə ka Nazaretə tsa daŋwavəgha ghwəy va vəgha tsəm pəəsliti, dza Hyala mbaꞌa zhanakati mbə mətiy, ava tə mbərkə bərci mbə slən tsa ci nay ghwəy zal tsa məgarə kwa kwəma ghwəy sana mbəli mbəli kwəriŋ! ¹¹4:11 Cem 118:22; Lk 20:17; 1Pi 2:4-7Waa Yesəw na saa niy gəzə Zliya Hyala va kwəmaa dzəkən, sa niy nə na va:

Ma hakwə tsaa ndəghamti ghwəy va, ghwəy ka ndəɓə shiyəy,

ghəci na saa zhəghəy ka hakwə tsaa gwəramti jihə ciki,

kə niy ni.

Dzəkən Yesəw gəzəva kwəma va. ¹²4:12 Mt 1:21; 1Kwər 3:11Sa nzanay, war ghəci kwətiy na saa dzaa mbəlitəpə. Tsahwəti slən tsa ndə tiɓa tə hiɗi, mbaꞌa Hyala gəzanakəshi kaa mbəzli, ta mbəliŋwəy dza ghwəy li, kəw» kə.

¹³Dzəghwa sa nay ka ɓasə kwəma njasa gəzə kar Piyer lə Zhaŋ kwəmaa dzəkən Yesəw, kala gwərsə ma tsəgha na, tapə nava kwəma mbə mananshi maɗaŋa ki. Va sa nzana, mbaꞌa ghəshi sənashi tərəŋw. Ma kar Piyer na, mbəzli gəmshi ni ghəshi, a niy nza ghəshi ka mbəzliy jangəshi nja nihwəti mbəzli, gar nə ghəshi, kə ghəshi nzaw. War ma na sənata ghəshi na, war nza tsaa nza ghəshi kwasəbə Yesəw gwaꞌa tsəgha. ¹⁴Zhini diɓa na, mbə nay ntsaa mbəliy va ghəshi kwəriŋ məgarə tiɓa vəgha kar Piyer lə Zhaŋ, kwəma mbata ghəshiy ndəramti mbə tiɓaw, war hashi, ghəshi hashishi tsəgha. ¹⁵4:15 5:34-35Dza ma kə ghəshi ki na: «Kadiwəm, ləvəriŋwəyəm di» kə ghəshi kaa kar Piyer. Ma sa gəzanshi ghəshi tsəgha na, mbaꞌa mbəzli va ɓarvashi mbə jipə shi. Dza ghəshi tapə ta sləka kwəma dza ghəshiy məni, ¹⁶4:16 Zhŋ 11:47ma kə ghəshi na: «Njaa dza ghwəmmə məni lə mbəzli ni kia? Vanay sanay, a mbəzli mbə Zherəwzalem gwanashi sənay, maɗaŋa dikə na nay, mbəzli ni mənti na, kə ghəshi. Ka mbay ghwəmmə zhiniy ndəramti kwəma va ghwəlaw. ¹⁷4:17-19 5:28-29, 40Ghənzə tsəghay, wəzəɓa dza ghwəmməə daməshi na, vantaa ghəshi dzaa mətsəhə zləlivəri kwəma va dzar mbə mbəzli. Mbaꞌa ghwəmmə naɓətishi, a ghəshi zlay gəzanshi kwəma lə slən tsa Yesəw va kaa mbəzli» kə ghəshi.

¹⁸Ma sa sləkamti ghəshi kwəma shi va tsəgha na, dza ghəshi daꞌ ghəshi harashi. Ma kə ghəshi kaa ngəshi na: «Ndatsə pə ghwəy kəray lə gəzəpə kwəma ya ɓənipə shiy lə slən tsa Yesəw tsa» kə ghəshi. ¹⁹Ma kə kar Piyer lə Zhaŋ kaa zhananshi na: «Nighətim dəꞌwə ghən tsa ghwəy di, ndata ka təɓə na va Hyala, ghəy kə dzaŋəy ta ɗi fəti va ghwəy mbərəkəta va Hyala. ²⁰Ma na na ghəy na ghəyəy, ka mbay ghəy zlata gəzə kwəma nata mətsə ghəy, lə na favə sləmə ghəyəw» kə ghəshi.

²¹Ma sa gəzamti kar Piyer kwəma va tsəgha na, dza mbəzliy ɓasə kwəma va, naɓə naɓayshi diɓa, mbaꞌa ghəshi pəlashi. Sa sənay ma ghəshi njasa ka ghəshi mbay sanamiyshi ngəraꞌwə ghwəla, sa hazləni ghəshi va mbəzli. Sa nzana ya wa ndə gwaꞌa na, war mbə fal Hyala ghəci ta mbəli tsa vədir tsa va va. ²²Ma vədir tsa mbəliti kar Piyer va lə kwəma maɗaŋa maɗaŋa nay, a piya ci taŋəti faɗə mətsəkə ghala yakə məndi.

Cəꞌwə mbəzliy nəw Yesəw

²³War sa pəlashi məndi kar Piyer lə Zhaŋ tsəgha na, mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəvəgha ngwarmbəghəhishi mbə nəw Yesəw. Tapə ghəshi ta slanshi kwəma gəzanakəshi mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ghəshi lə pəhepəhir zhər mbə *ka Zhəwifə. ²⁴4:24 Səvəri 20:11; Cem 146:6Ma sa famti mbəzliy nəw Yesəw kwəma va tsəgha na, tapə ghəshi dzəmbəshi gwanashi mbə cəꞌwə Hyala, ma kə ghəshi na: «A Ndə sləkəpə, gha mənti na ghwəmə lə hiɗi, lə yam, mbaꞌa ya nimaɓa shiy gwaꞌa. ²⁵4:25-26 Cem 2:1-2Gha gəzəkə na lə bərci Safə tsa gha mbə miy tsa jijiŋəy *Davitə, ndə ghəra sləni tsa gha, ma pə ghay:

Wa shiy mənishi ghwərvəshi mbəzli tə hiɗia?

Tawa zəzə mbəzli tə hiɗi war kwemer kama ghən ti shia?

²⁶Tawa kafəshi ka sləwa hiɗi ta mbəmbəzəa?

Tawa jakətəvashi mezhizhə ta ghəra kar Hyala kwa sləkəpə,

ghəshi lə *Kəristəw Ntsa tivə Hyalaa? pə gha.

²⁷4:27 Erədə: Lk 23:7-11; Pilatə: Lk 23:1Kataŋ kiy, tsəgha na. Ava tikə mbə məlmə na jakətəvashi kar *Erədə ghəshi lə Paŋwəsə Pilatə, mbaꞌa nihwəti ka məlmə, lə hwəlfə ka *Izərayel gwaꞌa, ta ghəra ndə ghəra sləni tsa gha ɗewɗew tsa, Yesəw tsa tivə gha, ta nza ghəci ka Kəristəw. ²⁸4:28 2:23Mbə kwəma mənti ghəshi va tsəghay, kwəlaꞌ faghwa ghəshi kwa kwəmaa niy tarəkə gha kwataŋata lə bərci gha mbaꞌa lə ɗi tsa gha. ²⁹4:29 Ef 6:19Sənzənva kiy, Ntsaa sləkəŋəyəy, nighəti gwəlaŋ tsa məniŋəy ghəshi! Va tsəgha, ə cəꞌwəŋa ghəy, ɓanavə bərci kaa ka ghəraŋa sləni, a ghəshi mbay gəzə kwəma gha kaa mbəzli kala hazləni ma ya jəw nzə. ³⁰4:30 2:22Ndaŋəy bərci gha ta mbə ghəy mbəli mbəzli, ka məni shiy cipə kwəma, lə ka məni kwəma maɗaŋa maɗaŋa na, lə slən tsa ndə ghəra sləni tsa gha ɗewɗew tsa, Yesəw» kə ghəshi.

³¹4:31 2:4War sa cəꞌwamti ghəshi cəꞌwə tsəgha na, ꞌwakəvə pətsa nzəyshi ghəshi va ti tsəgha, məŋkəɗ kəɗ kəɗ məŋkəɗiy. Dzəghwa paf paf nefer shi tihəshi gwanashi va *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa. Mbaꞌa ghəshi ghavə gəzə kwəma Hyala tsəgha lə bərci, kala hazləni ma.

Mbəzliy nəw Yesəw jakəti shi və shi gwanashi, ka təhə shi shi

³²4:32-35 2:44-45; 6:1; Lk 14:33; 18:22Dzəghwa ghalaɓa ki, ma mbəzli ɗaŋ ni va ɓanavə nefer shi kaa Yesəw gwanashi na, war nəfə tsa kwətiŋ tsa lə məhərli kwətiŋ na ghəshi mənishi. Ndə tiɓa mbə shi ya kwətiŋ, mbaꞌa ni ya wa shi və na: «Am, shi ya ghəshi kwətira nee» kəw. War jakəjakə niy fə ghəshi shi və shi. ³³Ma *ka kwal Yesəw na, ka ndəgha fəti ta zhakati tsa Ndə sləkəpə Yesəw mbə məti lə bərci mbə tərəŋw. Hyala ki na, ka təfanshi miy dalala kaa ngəshi gwanashi. ³⁴Niy nza ndə mbə shi ya kwətiŋ gar gəzə na: «Gwaꞌee va ndərma shi tsaꞌ ni va» kəw. Sa niy nzanay, ya war vəh, ya ghi niy nza na va ndə gar ɗələy, ɗəl niy ɗəl na, sa ka na ɗəlamti na, laŋ dzaa ɓəkəvə gəna kwəmavə na gwaꞌa. ³⁵Mbaꞌa ɓanavəshi kaa ka kwal Yesəw, ka ma nza ghəshi tihəshi kaa mbəzli gwaꞌa, ya wa ndə na, gar ghəzli ci, gar ghəzli ci dzaa kwəmavə shiy.

³⁶Tsəgha mənti *Zhezhefə, ntsa yakə məndi mbə hwəhwə tsa mbəzli Levi, tə məlmə ka Shipər, Barnabasə, kə məndi kaa slən tsa fanati ka kwal Yesəw. Shi ɗi slən tsa vaa gəzəy: «Zəghwəə mətsəhəpə bərci». ³⁷Mbaꞌa ɗəlamti vəh tsa ci. Dza həŋ ɓəkə gəna va, mbaꞌa ɓanavə kaa ka kwal Yesəw.

Kar Ananiyasə lə mali ci Safira

¹A tsahwəti ndə niy nza tiɓa, Ananiyasə, kə məndi kaa slən tsa ci, mali ci na Safira, dza na naci ki na paꞌ ghəci pamti shiy tə tsa shi vəh, ²5:2 4:35mbaꞌa ngəy nahwəti gəna pavə na kaa ghən tsa ci. Mbaꞌa mali ci va zləɓavə ghəciy nga. Dza na həŋ ɓəkəvə naa tərmbə, mbaꞌa ɓanavə kaa *ka kwal Yesəw.

³5:3 Zhŋ 13:2Ma kə Piyer kaa ngəci na: «A Ananiyasə, a nana kia? Tawa təhay *ndə jaka tsa Hyala nəfə tsa gha lə gəla na tsətsə na na kwəma, war ta slanci dzərvə gha kaa *Safə tsa Hyalaa? Dza gha mbaꞌa gha mbələy nahwəti gəna pavə gha tə za gha. ⁴Yaꞌ pə gha: Gha ghwəla ta ɗəl vəh tsay, sa gha niy nza na. Zhini sa ɗəlamti gha diɓay, war sa gha niy nza gəna kwəmavə gha ti. War njaa ꞌwa ghaa tarəvə məni shi tsətsə ni ni mbə nəfə tsa ghaa? Ma dzərvə slati gha nay, kaa ndə ngəri slanati ghaw, kaa Hyala na!» kə. ⁵War sa favə Ananiyasə kwəma va tsəgha na, ghavə na, ɓəripə, tərəy dzəti pi, mbaꞌa mətiy. Dzəghwa dalala hazləni ghəranatishi kaa mbəzliy favə kwəma va njasa mənta na gwaꞌa. ⁶Dzəghwa gwəla gapə gapə ghəshi gapəti mbəri tsa ci, tsaŋ ghəshi ɓakən. Mbaꞌa ghəshi dzaa lamti.

⁷Ma ləy hwəm sa nzata məndi nza jəw gar tsahi mahkan məndi mənti, mbaꞌa mali ci səəkətaa dzəmbə ciki tsa va, sənashi shiy mənishi tiɓa na nanzə kiw. ⁸Ma kə Piyer kaa ngəta war sa səəkəta na na: «A mali na, gəzara di, tsətsə nja sana na gəna pavə ghwəy lə zaŋa tə za ghwəy va na?» kə. Ma kə mali va na: «Yə, ava war tsəgha na» kə. ⁹5:9 1Kwər 10:9Ma kə Piyer ngəta na: «Njaa njaa gha ghwəy sləkati kwəma ghwəy tsətsə ta nighə kwəma Safə tsa Hyala tay? Nay gha tsəy, avanashi mbəzliy ɓə zaŋa ta la miy ciki tsa va, ta ɓəŋa dza ghəshi sənzənva kwərakwə» kə.

¹⁰War sa gəzanakə Piyer tsəgha na, nzaꞌjəw ghənzə tərəta kwa kwəma ci tsəgha diɓa, mbaꞌa mətita. Ma dzəmbə gwəla va na, ghənzə məti məti. Tsaŋ ghəshi ɓəti, mbaꞌa ghəshi dzaa lamti vəgha zata. ¹¹Dzəghwa tərəŋw hazləni kəsəvə mbəzliy nəw Yesəw gwanashi, tsəgha mbəzliy favə kwəma va gwaꞌa diɓa.

Ka kwal Yesəw məni kwəma maɗaŋa maɗaŋa na, ka məni shiy cipə kwəma

¹²5:12 2:22; 3:11Ghalaɓay, ɗaŋ shiy cipə kwəma, lə shi maɗaŋa maɗaŋa ni dalala mənishi lə dəvə *ka kwal Yesəw mbə mbəzli. Ma mbəzliy nəw Yesəw va na, war mbə gərka *Saləmaŋw niy nza ghəshi ɓasə ɓasə gwanashi. ¹³Ma mbəzliy nəw ma Yesəwəy, ka hazləni va jakəva li shi, ya tsəgha nzə na, war mbə haꞌwə mbəzli gwanashi niy nza ti shi. ¹⁴5:14 2:41Ma mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Ndə sləkəpə nashi ki na, war mətsəhə ghəshiy mətsəhəva, zhər lə miꞌi gwaꞌa.

¹⁵5:15-16 19:11-12; Lk 4:40Ma sa nata məndi kwəma va tsəgha na, mbaꞌa məndi dzəmbəshi mbə ɓəɓə ka zəlghwəə səvəri dzəghwa kwal, ka fəshi tə gizli gizli, lə tə kəsheɗer. Ma sa ka Piyer səəkəy lə dza ci na, nza ya məcakwə ci dzarshi kən ndə, nza tsava ndə mbəliy. ¹⁶Dza tsəgha ki, lə mbəzli mbə giwahi tə ghala lə məlmə Zherəwzalem shi gwaꞌa gwaꞌa ɓasəkəvashi kwərakwə, mbaꞌa ghəshi ɓəkəvə ni shi ka zəlghwə gwaꞌa, lə mbəzli mbə sasa ngəraꞌwə va gazlaka. Dza ki ya wa ndə mbə shi na, mbaꞌa kwəmavə mbəliy.

Ngəraꞌwə tsa sahwə *ka kwal Yesəw

¹⁷5:17 4:1-2Dzəghwa ki, mbaꞌa hərhə təhay nefer kar dikə tsa *ka ta Hyala, ghəshi lə mbəzli *ka Sadəsehi njasa ka ghəshiy nza kwa zəərə shi, va kwəma məni ka kwal Yesəw va. ¹⁸Mbaꞌa ghəshi kasaghwashi kwa fərshina.

¹⁹5:19 12:7-10Ma həvir na, mbaꞌa ndə kwal tsa Ndə sləkəpə ghwanamti gizlgizl miy fərshina, mbaꞌa pəlikəvərishiy dzəti ngwəla. Ma kə kaa ngəshi na: ²⁰«Mbalam, garəŋwəyəm mbə *ciki Hyala a ghwəy gəzanshi kwəmaa dzəkən yəwən piy kaa mbəzli» kə. ²¹Ənkwa kə mbəzli va, ka səvərishi. Ma mekəshi mekəshi na, mbaꞌa ghəshi dzəmbəshi mbə ciki Hyala. Tapə ghəshi ta ɓəni kwəma Hyala kaa mbəzli.

Dzəghwa dikə tsa ka ta Hyala va, ghəshi lə mbəzli kwasəbə ki, ɓasə ghəshi ɓasay mətikwəkwər ka *Izərayel lə *ka sləka kwəma. Dza ghəshi ɓəŋ ghəshi ghwənashi ka ndəghwə ciki Hyala ta har kar Piyer səəmə kwa fərshina, ta səəkəə dzəghwa kwəma shi. ²²5:22-24 12:18-19Ma sa tsəhəshi mbəzli va kwa fərshina ki na, kəsashi kar Piyer ghəshi mbə ciki tsaa niy kalayshi məndi mbəw. Dza ghəshi tərəɗ zhəghəghəvashiy dzəghwa kwəma ka sləka kwəma, ta dza ta gəzə kwəmaa mənta, ²³ma kə ghəshi sa tsəhəshi ghəshi na: «Sa tsəhəŋəy ghəyəy, a ghəy kəsata fərshina kəli kəli wəzə nanzə. Ma mbəzli ka ndəghwə ɓa na, war məgarəshi pərikə miy ceker. Dza ghəy ki ɓəŋəꞌi ghəy ghwənamti ciki, mbaꞌa ghəy dzəmbəŋəy, dzəmbə ghəy na, kəsay ndə ghəy ya kwətiŋ mbəɓaw» kə ghəshi.

²⁴5:24 4:1War sa favə kar ntsaa sləkə ka ndəghwə ciki Hyala lə mezhizhə ka ta Hyala nava kwəma tsəgha na, mbaꞌa məhərli shi səəta. Kala sənata ghəshi njasa dza naa zhiniy kəray ghwəla. ²⁵War ghwəla ghəshi tə pətsa va tsəgha na, mbaꞌa ndə səəkəy ka gəzanshi, a kə na: «A mbəzli ni, ma mbəzli kalay ghwəy va kwa fərshinay, avashi mbə ciki Hyala, ka ɓananshi shiy kaa mbəzli» kə.

²⁶5:26 Lk 20:19; 22:2Dza ntsaa sləkə ka ndəghwə ciki Hyala ghəshi lə mbəzli ci, mbaꞌa ghəshi dzaa pəməkəshi lə məhərli, kala mananshi ma gwəlaŋ, sa hazləni ghəshi va nəghətaa mbəzli taa pəꞌwəshi lə hərezli.

²⁷Ma sa pəməkəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi garəyshi kwa kwəma *ka sləka kwəma ka Zhəwifə. Tapə dikə tsa ka ta Hyala ta ɗəw kwəma və shi ki, ²⁸5:28-29 4:17-19; Mt 27:25ma kə ngəshi na: «Makətəŋwəy ghəy lə naɓə nanzə əntaa ghwəy zhiniy ɓənipə shiy ghwəla lə slən tsa Yesəw va ma, pə ghəy sa? Tawa fa ma ghwəya? Sənzənvay, ava ghwəy təhay məlmə Zherəwzalem gwanata lə shi ghwəy va ɓənipə ghwəy ki. Ə ɗi ghwəy kwəma kən pəəsli tsa pəəsliti məndi va ntsa vaa zhəghakənvata kən ghəy shəkəna?» kə. ²⁹Ma kə kar Piyer lə ka kwal Yesəw kaa zləɓanci na: «Nanzəy, wəzəɓa kaa Hyala dza naa gwəramti ghəy yi fəti kən kaa mbəzli! ³⁰5:30-31 3:15Sa nzanay, Yesəw tsa daŋwavəgha ghwəy va vəgha tsəm pəəslitiy, a Hyala dəhimmə zhanakati mbə məti. ³¹Mbaꞌa Hyala zhiniy kafəghə zhimə ghwəməə fəy tə kwa bəzəmə nzə. Mbaꞌa mənti ka mazə lə ka *Ndə mbəlipə, ta mbə ka Izərayel kwəmavə kwal tsaa zhəghanti nzəy tsa shi, lə ta pəli kwəma shi jikir na. ³²5:32 1:8; Zhŋ 15:26-27Ghəy na ka ndəgha fətiy dzəkən kwəma va, mbaꞌa *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa ɓa. Sa ɓanavəshi Hyala kaa mbəzliy yanta fəti» kə ghəshi.

³³Ma sa favə ka sləka kwəma nava kwəma tsəgha ɓa na, mbaꞌa nəfə tsa shi zhiniy satiy tərəŋw. Ka ɗi bakwamti ka kwal Yesəw va ghəshi. ³⁴5:34 Gamaliyel: 22:3Dza mbaꞌa tsahwəti ndə Farisa niy nza tiɓa mbə ka sləka kwəma ka Zhəwifə va ki, slən tsa ci na, Gamaliyel, ndə ɓənipə *kwəma pəhəti Hyala ghəci niy nza, ka ɗi fəti mbəzli gwanashi və. ꞌWakəvə na gar garəy mbə jipə ka sləka kwəma va. Dza na mbaꞌa gəzanshi mbəzli a məndi pəməkəvəri ka kwal Yesəw vaa dzəti ngwəla jəw. ³⁵Sa səvərishi ka kwal Yesəw va na, dza na tapə ta gəzanshi kwəma kaa mbəzliy ɓasətəvashi vam ma kə ngəshi na: «A zhər ka Izərayel, nighə tə ghwəy ghən tsa ghwəy, mbə kwəma bərkə ghwəy na mananshi kaa mbəzli ni di! ³⁶5:36 21:38A ghwəy nay geꞌi lə tsahwəti vəghwə niy nza dzəmbə tiɓay, a Tədasə niy maɗiy, ma kə niy niy: “Ma yənəy, ndə nzee gar sənata kwəma” a kə niy ni mbə zəzə kwəma ci, mbəzli gar bələkwə faɗə niy mənishi ka nəw kwəma ci va. Dza mbaꞌam paslamti, sa paslamti məndi na, mbaꞌa ka nəw kwəma ci va gwanashi ghavəə ndanishi, raꞌi na ci va kwəma zata tiɓa. ³⁷5:37 Lk 2:2; 13:1-2Zhini ləy hwəm tsava ndə ɓa na, kafə Zhəwdasə ndə ka Galile kafəy kwərakwə, geꞌi geꞌi lə vici ɗahə slən tsa mbəzli. Mbaꞌa ngəɗivə mbəzli ta nəw ci kwərakwə. Zhini pəəsl məndi pəəsliti ɓa. Mbaꞌa mbəzliy niy nəw kwəma ci va kwəshanishi gwanashi. ³⁸Tsəgha nava nanzə nata ghwəy sa? Sənzənva kiy, vanta kwəma ɗee gəzaŋwəy, ka kəslimbə ghən ghwəy kən kwəma mbəzli ni ma, zlashim, a ghwəy nighəshi lə mətsə. Sa nzana, səəkə va mbəzli kə təkə kwəma shi va, ya sləni shi va səəkəy, ta ghavə dza naa zata. ³⁹Ma war va Hyala kə kwəma na səəkəy, ka dza ghwəy mbay biyɗamtiw. Ava va tsəgha nə ya, wəzəɓa mənti ghwəy məhərli wəzə na pən, əntaa ghwəy taa məniŋwəy ka mbəz lə Hyala mbə kwəma na!» kə. Dza ka sləka kwəma, mbaꞌa ghəshi zləɓati kwəma ci va.

⁴⁰5:40 4:18; 5:28Dzəghwa ghəshi, daꞌ ghəshi harashi ka kwal Yesəw. Ma sa harkəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi dəꞌwətishi, dza naɓ naɓ ghəshi naɓayshi, əntaa ghəshi taa gəzə kwəma ghwəla kaa mbəzli lə slən tsa Yesəw. Mbaꞌa ghəshi pəlashi. ⁴¹5:41 Lk 6:22-23; 1Pi 4:13Dzəghwa kar Piyer mbaꞌa ghəshi ɓarvashi mbə ka sləka ka Zhəwifə va, ka dzashi lə vəshi. Sa nzana mbaꞌa Hyala bərkətishi mək gar sa ngəraꞌwə ghəshi tə mbərkə slən tsa Yesəw. ⁴²5:42gəzə kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw Kəristəw: 9:22; 17:3; 18:5, 28; Lk 24:25-27Dza ghəshi ləy hwəm kwəma va ki na, njasa səəmə vici gwaꞌa ghəshi war ka ɓəni shiy kaa mbəzli, ka gəzanshi Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw *Kəristəw mbə ciki Hyala, mbaꞌa dzar kəy ghyeghyer.

Mbəzli mbərfəŋ ta kəəti *ka kwal Yesəw

¹6:1 2:45; 4:35Ma ghala vici va na mbə mətsəhəva ɗaŋ tsa mbəzliy nəw Yesəw ki, mbaꞌa *ka Zhəwifəə səəkəshi səəkə səəkə ꞌwati ngwəzliməə dzəkən ni yakəm tə hiɗi va, ma kə ghəshi na: «Kar məndiy nganshi shiy makanshi kaa ni ghəy miꞌi bəkwəshi zhər shi mbə shi ka məndi vaa təhə vici va vici vaw» kə ghəshi. ²Dza ka kwal Yesəw va məŋ lə bakə ni, ɓasə ghəshi ɓasəti mbəzliy nəw Yesəw gwanashi. Ma kə ghəshi ngəshi sa ɓasətishi ghəshi na: «Aya, ma ghəyəy, ka təɓə ghəy zlata gəzə kwəma Hyala ta dzaŋəy war ta kwəma tihə shi zəməw. ³6:3 1Tim 3:7-13Va tsəgha, a pə ghwəmmə məntiy ngwarməhiŋəyəy: Təravəm zhər mbərfəŋ, shi kama miy dzar kwa kaɓaka shi, shi təhay *Safə tsa Hyala nefer shi paf, mbaꞌa ghəshi sənata kwəma tərəŋw. Ma nza ghəy ɓanavəshi nava sləni. ⁴Ma ghəy, na na ghəy kiy, nza ghəy jihəva ghalaɓaa dzəmbə cəꞌwə Hyala, lə dzəmbə gəzə kwəma nzə kaa mbəzli gwaꞌa» kə ghəshi.

⁵Dza kwəma va, mbaꞌa təɓanati kaa mbəzliy nəw Yesəw gwanashi. Dza ghəshi ki mbaꞌa ghəshi tsəhavə Etiyen, ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci gwaꞌa gwaꞌa kaa Yesəw, mbaꞌa safə tsa Hyala ɗewɗew tsa təhay nəfə tsa ci. Ghəshi lə kar Fəlipə, mbaꞌa Pərəkwər, mbaꞌa Nikanər, mbaꞌa Timən, mbaꞌa Parmenasə, mbaꞌa Nikwalasə, ndə ka Antiyəshə, ntsaa niy dzay dzəghwa kwal Hyala tsa ka Zhəwifə ghala kwataŋay. ⁶6:6 13:2-3; 14:23; 1Tim 4:14; 2Tim 1:6Dzəghwa gar məndi garəyshi kwa kwəma ka kwal Yesəw, mbaꞌa ghəshi cəꞌwakən cəꞌwə kən shi, fəꞌ dəvəə dzəkən shi mbə cəꞌwə va. Dzəghwa mbəzli va, kap kəsəvə sləni shi va ki.

⁷6:7 2:41War mbə dzava kwəma Hyala kwa kwəma kwa kwəma ki ghalaɓa, ma ɗaŋ tsa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem na, war ka mətsəhəva tərəŋw. Ya mbə *ka ta Hyala na, ɗaŋ mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw.

Mbəzli dikə dikə ni mbə *ka Zhəwifə lə Etiyen

⁸6:8 2:22Dzəghwa, ma Etiyen ki na, ntsa təhanay Hyala nəfə tsa ci lə bərci nzə, mbaꞌa wəzə hwər tsa nzə ghəci. Dza na, ka məni shi maɗaŋa maɗaŋa ni lə shiy cipə kwəma tərəŋw kwa kwəma mbəzli. ⁹Dzəghwa nihwəti ka Zhəwifə ki, kala ɗi ma kwəma Etiyen ghəshi. Mbəzli vay, lə tsa shi ciki ɓasəva kwətishi: «Ciki ɓasəva tsa mevivi pəlikə məndi» kə məndi ngəci. Səəkə mbə hiɗi ka Shiren, lə mbə məlmə ka Alekəsandəri niy səəkə nihwəti mbə shi, ma nihwəti na, səəkə tə hiɗi ka Shilishi lə tə hiɗi ka Azəy. Dza ghəshi gwanashi ki, mbaꞌa ghəshi ɓasəshi ta nga mbaza lə Etiyen tsəgha. ¹⁰6:10 6:3; Lk 21:15Dzəghəꞌ ghəshi kaa hashi Etiyen na, shaŋ ghəshi. Sa nzana mbaꞌa *Safə tsa Hyala ɓanavə bərciy sənata kwəma kaa Etiyen ta gəzə kwəma. ¹¹6:11 Mt 26:59-61Ma sa nay ghəshi daw ghəshi ta ghəpə lə Etiyen na, mbaꞌa ghəshi dzaa ɓanavəshi gəna kaa nihwəti mbəzli, ta sla dzərvə ghəshiy dzəkən Etiyen. Ma kə ghəshi taa ni na: «A ghəy favə ghəci mbə gəzə kwəma sawaa dzəkən kar *Məyizə lə Hyala» kə ghəshi taa ni. ¹²Dza ki, mbaꞌa ghəshi ngəɗivə mbəzli mbə məlmə ghəshi lə mətikwəkwər, lə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala ta mbə nəfə tsa shiy satiy dzəkən Etiyen. Dza mbəzli va sa satiy nəfə tsa shi ki, mbaꞌa ghəshi ɓasakənvashi gwanashi kən Etiyen kəsəti. Sa kəsəvə ghəshi na, mbaꞌa ghəshi ɓəghə dzəghwa kwəma *ka sləka ka Zhəwifə. ¹³6:13 18:13; 21:28; Zher 26:11Dza mbaꞌa ghəshi pəməghə mbəzli ta təɓə dzərvəə dzəkən Etiyen. Ma kə mbəzli va kaa ka sləka kwəma na: «Ma zal tsay, war kwəmaa təɓə ma na sa gəzə naa dzəkən *ciki Hyala tsa ghwəmmə ɗewɗew tsa, lə dzəkən kwəma pəhəti Hyala! ¹⁴A ghəy favə ghəci mbə gəzə, ma kəy: “Yesəw ndə ka Nazaretə tsa vay, ta ngəzlamti ciki Hyala dza na, ma nza zhəghanti kwəma pəhəpəhə na va ndammə Məyizə gwanata” kə» kə ghəshi.

¹⁵Mbəzliy ɓasəshi mbə ciki sləka kwəma tsa va gwanashiy, war tə Etiyen niy nza mətsəhi shi. Ma ghəshi mbə nighə na, ndəɓa pətsa mbə kwəma *ndə kwal tsa Hyala, pə gha ghəshiy nay pətsa mbə kwəma ci.

Gəzə kwəma Etiyen kwa kwəma ka sləka kwəma

¹Ma kə dikə tsa *ka ta Hyala kaa Etiyen ki na: «War tsəgha gəzəkə gha nja shi gəzə mbəzli ni ni kataŋ nanzə na Etiyen?» kə.

²7:2 22:1Ma kə Etiyen na: «A ngwarməhira lə dəhira, kadiwəm, fatim kwəma dzee ta gəzə di. A ghwəy sənay a Hyala kwa shəndəkə niy təzlita kaa jijimmə *Abəraham, ghəci tə hiɗi ka Mesəwpətami, ghalaɓay, ghəci ghwəla ta nzəy mbə məlmə Haraŋ niy nza na. ³7:3 Ghava 12:1; Ebr 11:8-10Ma kə niy ni ngəci na: “Maɗi ɓarvaŋa tə hiɗi gha ni lə səvəri mbə mbəzli gha. Mbalaa dzəti hiɗi dzee va ta ciŋa” kə niy ni. ⁴7:4 Ghava 11:31; 12:4Dzəghwa na mbaꞌa niy ɓarvay tə hiɗi ka Shalde, mbaꞌa dzaa nzəyəy mbə məlmə Haraŋ. Dzəghwa dəy mbaꞌa mətiy mbə məlmə va. Ma sa mətiy dəy na, mbaꞌa Hyala təɗikə lə ghi tsa ciy dzəti hiɗi nza ghwəy ni sənzənva ki. ⁵7:5 Ghava 12:7Ma ghala pətsa va di na, niy ɓanavə pi Hyala kaa ngəci tə hiɗi va, ya gar zakwati shiy ghəci ti ya jəw tsətsəw. War ma kə Hyala kaa naa niy gəzanakə na na: “Ta ndaŋa hiɗi va dzee, ma nza jijihiŋa zəmə ghi ti shi taa nza ləy hwəm gha” kə niy ni, ya tsəgha niy kama zəghwə va Abəraham ghalaɓa. ⁶7:6-7 Ghava 15:13-14Dzəghwa ma kə Hyala niy ni kaa Abəraham dzəkən jijihiy diɓa na: “Tə hiɗi ka məlmə dza jijihiŋaa nza, ta məni mevivi dza məndi ti shi, ka sanshi ngəraꞌwə gar piya bələkwə bələkwə faɗə. ⁷Ma nanzə taa nza kiy, yən dəꞌwə ghən tsee dza naa sla ngwəvəə dzəkən hwəlfə mbəzliy dza vaa məni mevivi tə jijihiŋa. Ma ləy hwəm ki na, nza ghəshi səvərishi mbə hiɗi mbəzli va, ta səəkə ghəshi ta nəw kwəmee tə hiɗi ndaŋee ni” kə.

⁸7:8 Ghava 17:9-14; 21:2-4; 25:26; 29:31–30:24; 35:16-18Dza kar Hyala lə Abəraham ki, mbaꞌa ghəshi sləy kiri ta kwəma va. Mbaꞌa Hyala gəzanci *sla fəꞌyasa kaa mbəzli ci, ma nza məndi zəzə kwəma sla kiri tsa va ti. Va tsəgha nzana, sa yakə Abəraham *Izakə na, dza na mbaꞌa slanamti fəꞌyasa tə kwa dəghasa vici ci. Ma sa kəliy Izakə mbaꞌa yavə *Zhakwapə na, slaꞌ slanamti fəꞌyasa. Dzəghwa Zhakwapə sa kəliy na kwərakwə ki na, mbaꞌa yayakə ndərazhi məŋ lə bakə, tsəgha slaslanamtishi fəꞌyasa kwərakwə.

⁹7:9 Ghava 37:11, 28; 39:2, 21Ma dza jijihimmə na, mbaꞌa ghəshi mənti hərhə va *Zhezhefə tsahwəti zədəshi, dzəghwa ɗəl ghəshi ɗəlanaghə kaa ka məlmə, ta dzashi ghəshi liy dzəti hiɗi ka *Ezhipətə. Ma Hyala nanzə ki na, war kwasəbə Zhezhefə ghənzə. ¹⁰7:10 Ghava 41:37-44Dza na mbaꞌa mbəlanti səvəri mbə ngəraꞌwə tsaa nza va kən gwaꞌa gwaꞌa. Dza na mbaꞌa mənti ka ntsaa sənashi shiy, sa tsəhəy na tə nahwəti vici kwa kwəma *Farawaŋ, mazə ka Ezhipətə na, dza mazə tsa va mbaꞌa mananati wəzə hwər, mbaꞌa fəy Zhezhefə ka ngwəmna tsa dikə tsa tə hiɗi ka Ezhipətə, zhini ghəci ntsaa nighəə dzəkən pətsa kəghi tsa mazə tsa va gwaꞌa. ¹¹7:11-12 Ghava 41:54; 42:1-2, 5Ma ghalaɓa ki na, dzəghwa ma dikə na, mbaꞌa mənta mbə hiɗi Ezhipətə lə tə hiɗi *Kanana gwaꞌa gwaꞌa, tərəŋw ngəraꞌwə məniy, Kala kwəmavə shiy zəmə jijihimmə, gar zəməshi ghəshi.

¹²Ma sa favə Zhakwapə a shi zəmə tə hiɗi ka Ezhipətə sa ɓasətishi məndi, ka pa səkəm ti shi, kə məndi na, dza na ɓəŋ ghwənashi ndərazhi ci va. Dza jijihimmə tə kwa taŋa səɗa, mbaꞌa ghəshi dzaa pakə shi zəmə. ¹³7:13 Ghava 45:1, 3, 16Sa kərəshi ni kwa taŋa va shi zəmə na, zhəghwa na zhən, zhənti ghwənishi kwa baka səɗa. Ghalaɓa ki na mbaꞌa Zhezhefə cintishi ghən tsa ci kaa ngwarməhiy ki. Ava fəcava gha Farawaŋ mazə ka Ezhipətəə sənashi mbəzli Zhezhefə. ¹⁴7:14-15 Ghava 45:9-10, 18; 46:6-7, 27Dzəghwa mbaꞌa Zhezhefə ghwənəghə miy fəcava, ta har dəy Zhakwapəə dzəmbə Ezhipətə lə ghi tsa ci gwanay ki. Ndə mbərfəŋ mətsəkə cifəti ghəshi kəghi tsa va. ¹⁵Mbaꞌa Zhakwapə dzaa nzəyəy tə hiɗi ka Ezhipətə, pəkw ka səəkə mətiy ɓəhwə war ghəci ti shi. Tsəgha jijihimmə kwərakwə. ¹⁶7:16 Ghava 23:3-16; 49:29-30; 50:13; Zhə 24:32; Ebr 11:9, 13Mbaꞌa məndi ɓəghə mbəreketi shi njasa bəkwə ghəshiy dzəti hiɗi ka Shishem, dza laꞌ məndi laghwashi kwa kwəli niy pavə Abəraham tə gəna va ndərazhi Hamər dəy Shishem.

¹⁷7:17-18 Səvəri 1:7-8Ma sa kətikəvay vəghwə tsa dza Hyala ta məni kwəmaa niy gəzanakə na kaa Abəraham niy nza ki na, dzəghwa tərəŋw hwəlfə ghwəmmə va tata, ka mənishi ɗaŋ tərəŋw tə hiɗi ka Ezhipətə. ¹⁸Ma tə nahwəti piya na mbaꞌa məndi pəərəti tsahwəti mazə mbə Ezhipətə, kalaa sənay ma Zhezhefə tsava. ¹⁹7:19 Səvəri 1:10-22Mbaꞌa tsava mazə manakən kwəma tsəhwəli kən hwəlfə ghwəmmə ki. Saꞌ sanamiyshi ngəraꞌwə kaa jijihimmə tərəŋw. Paꞌ ka gəzanshi kaa məməhi ka vərenjeꞌwer, a ghəshi zlashi vərenjeꞌwer va, ta mbə ghəshiy bəkwəshi, war vantaa ghəshi dzaa kəlishi gwaꞌa tsəgha.

²⁰7:20-21 Səvəri 2:2-10; Ebr 11:23Ava ghala vici va yakə məndi *Məyizə ki. Ma ghəci na, ntsa nza məgəla ti ghəci, wəzə kwa mətsə Hyala. Dzəghwa na mbaꞌa mənəhwə tir mahkan mbə sa ꞌwa tə mbəghəy. Dza məndi ki mbaꞌam zlay. ²¹Ma sa zlayəm na, dzəghwa zha Farawaŋ mazə ka Ezhipətə, həŋ ɓəvə mbaꞌa dzaa kəliti sa nzə nja zəghwə nzə. ²²Mbaꞌa Məyizə ɓənəhwə shi sənashi ka Ezhipətə gwaꞌa gwaꞌa, lə bərci və ta gəzə kwəma, lə ta məni sləni gwaꞌa.

²³7:23-29 Səvəri 2:11-15; Ebr 11:24-27Dzəghwa, sa kəliy na, mbaꞌa mənti piya faɗə mətsəkə na, mbaꞌa kwəma səəkəta mbə ghən tsa ci tə nahwəti vici: “E dza ta nighəti ngwarməhira ka *Izərayel” kə. Mbaꞌa kafəy ka dza. ²⁴Ma sa tsəhəy na na, mbaꞌa nay ndə ka Ezhipətə kən sanci ngəraꞌwə kaa tsahwəti ndə mbə mbəzli ci va. Dza tapə ghəci ta yip ta ntsa va, ta wanci shi ci, mbaꞌa pəəsliti ndə ka Ezhipətə. ²⁵Ndəɓa na ngwardəhiy dzaa sənay yən tivə Hyala ta mbəlishi səvəri mbə ngəraꞌwə tsa shi niy nə na mbə zəzə kwəma ci. Mbalaa kala sənata nava kwəma ka Izərayel nashi ki! ²⁶Ma way pi tə həzlimə va na, dza na ghəci Məyizə mbaꞌa kəsashi ka Izərayel bakə mbə mbəz ka ghən tsa shi. Dza na ka gəzanshi kwəma, a ghəshi jakəshi ta sləka kwəma kwa jipə shi, ma kə na: “A madigahira, ghwəy kiy, ngwarməmə kwətiŋ nza ghwəy, wa shi mbəz ghwəy ti ka ghən tsa ghwəy kia?” kə. ²⁷Dza tsaa sa ngəraꞌwə va kaa ntsa ci, ka zhəghə hwər ghəci kaa Məyizə, ma kə na: “Wa ntsaa fəyŋa ta məni mazəə dzəkən ghəy lə ta sla ngwəvəə dzəkən ghəya? ²⁸Naa ə ɗi gha pəəslira njasa pəəsliti gha va ndə ka Ezhipətə mbəra na?” kə. ²⁹7:29 Səvəri 2:15, 21-22; 18:3-4Ma sa favə Məyizə kwəma gəzəkə na va tsəgha na, bəvbəpə hwəy səvəri mbə hiɗi ka Ezhipətə, mbaꞌa dzaa nzəyəy tə hiɗi ka Madiyan. Dzəghwa na tiɓa mbaꞌa ɓəvə mali, yaꞌ yavə ndərazhiy zhər bakə.

³⁰7:30-34 Səvəri 3:1-10Ma sa mənta piya gar faɗə mətsəkə ləy hwəm shi va na, mbaꞌa ndə kwal tsa Ndə sləkəpə tsahwəy kaa Məyizə kwamti vəgha dəlagwa *Shinay səvəri mbə ghanihi ghwə mbə tsə mbə zhəghwə. ³¹Ma sa nay Məyizə tsəgha na, nja maɗaŋa gəla nava kwəma mananati. Kə ka kətivaa dzəvəgha pətsa va ta nighə shi va ndəkwə ndəkwə. War ghəci mbə kətiva tsəgha na, mbaꞌa favə məli Ndə sləkəpə mbə gəzanci kwəma, ma kə na: ³²“Yən na yən Hyala jijihiŋa, Hyala kar Abəraham, lə Izakə, mbaꞌa Zhakwapə” kə. Dzəghwa tapə Məyizə mbə gwərgwərə va hazləni, kala zhini ghəciy nighə pətsa va. ³³Ma kə Ndə sləkəpə ngəci na: “Taɗamti kwekweher mbə səɗa gha! Sa nzana ma pətsa garəŋa gha tsa tiy, pətsa ɗewɗew tsa na vəya. ³⁴Yənəy, e nay ngəraꞌwə tsa kən mbəzlee tə hiɗi ka Ezhipətə, mbaꞌee favə wahə shi va ngəraꞌwə tsa kən shi. Va tsəgha səkwaree səəkə mə ghwəmə ta mbəlantishi səvəri mbə ngəraꞌwə tsa va. Ndi sənzənva, nee ghwəniŋaa dzəti hiɗi ka Ezhipətə kaa ngəshi” kə Hyala.

³⁵7:35 Səvəri 2:14; 3:2Ma Məyizə tsaa niy ɗi ma ka Izərayel va fəti və, niy nə ghəshi ngəci: “Wa ntsaa fəyŋa ta məni mazə lə ta sla ngwəvəə dzəkən ghəya?” kə ghəshi niy ni ngəci kiy, ghəci zhini Hyalaa ghwənay ta nza ghəci ka mazə lə ta nza ghəci ka ndə mbəlipə. *Ndə kwal tsa Hyala tsaa niy tsahwəy va kaa ngəci mbə zhəghwəy, ghəci gəzanci na dzaa dzəti hiɗi ka Ezhipətə. ³⁶7:36 Səvəri 7:3; 14:21-29; veher: Ɓəla 14:33; 16:1-17; 20:1-11Məyizə tsa va ɓəkəvəri na ka Izərayel səvəri mbə Ezhipətə lə kwəma maɗaŋa mənti na, mbaꞌa shiy cipə kwəma mənəhwə na mbə hiɗi ka Ezhipətə. Dza na, mbaꞌa zhiniy mənəhwəshi kwa həl tsa ghəm tsa, zhini mbaꞌa mbə gamba. Piya gar faɗə mətsəkə mənti na lə ka Izərayel mbə gamba va. ³⁷7:37 3:22-23Ghəci na Məyizə tsaa niy ni va kaa ka Izərayel: “A Hyala dzaa təzlikəvəriŋwəy *ndə gəzə kwəma Hyala njee səəkə mbə ngwarməhiŋwəy” kə. ³⁸7:38 Səvəri 19:1–20:17; SləniKY 7:53; Gal 3:19Ghala vəghwə tsaa niy nza ka Izərayel ɓasə ɓasə mbə gambay, Məyizə tsa va niy nza na li shi. Ghəci niy nza naa ntsa kwa jipə jijihimmə lə ndə kwal tsaa gəzanci kwəma mə dəlagwa Shinay. Mbaꞌa Hyala ɓanavə kwəmaa ɓəpə piy ta gəzəmmə.

³⁹7:39 Ɓəla 14:3Ma jijihimmə na, kala ɗanci fəti, zhini ghəshi ka maw zhəti hiɗi ka Ezhipətə. ⁴⁰7:40-41 Səvəri 32:1-8Ma kə ghəshi kaa *Araŋw tə nahwəti vici na: “A Araŋw, vasətəŋəy hyalahi ghəy, a ghəshi dza kwa kwəma ghəy. Sa nzana, ma kwəma Məyizə tsaa ɓəkəvəriŋəy tsa mbə hiɗi ka Ezhipətəy, sənay saa mənti va nzəyəy na mə dəlagwa ghəy na ghəyəw” kə ghəshi. ⁴¹Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi vasəvə shiy nja pa məceri fəcava, gəraŋ ghəshi fəy, dza piyəŋ ghəshi sləy sə kaa mbəri tsa shi va. Ka vəshi ghəshi ki, lə sləni mənti ghəshi va lə dividivi shi. ⁴²7:42-43 Amə 5:25-27; Mələkwə: SləniTaH 18:11Dzəghwa Hyala nanzə ki, tərəɗ zhəghanavəshi hwəm. Mbaꞌa zlashi a ghəshi tsəfəkwə kwa kwəma shiy dzar tə ghwəmə, nja kar vici lə tir mbaꞌa sasərkwəhi, nja kwəmaa niy tsasliti ka Hyala va mbəradzə mbə zliya shi. Sa niy nə ghəshi va, ma kə ghəshi na:

Ma kə Hyalay:

“A ka Izərayel, kaa ngəra niy həəni ghwəy shiy,

ya vəliy niy vəli ghwəy ghala pətsaa nza ghwəmmə

lə ghwəy mbə gamba gar piya faɗə mətsəkə na?

Tiɓa tepəw!

⁴³A ghwəy niy ɓəvə ciki hwəzla mbəri tsa Mələkwə

ka dza li, na ghwəy hyala, pə ghwəy.

Mbaꞌa ghwəy pəghəvə pa sasərkwə,

hyala ghəy har məndiy Refan, pə ghwəy.

Ma shi ngangati ghwəy vay,

ni ghwəy hyalahi tsəfəkwə ghwəy kwa kwəma shi na ghəshi.

Va tsəgha, ma yən kwərakwə kiy,

ta ɓantəŋwəy dzee dzəti tsahwəti pi kərakə,

taŋ məlmə *Babilaŋw” kə Hyala, kə ghəshi niy ni.

⁴⁴7:44 Gaska Hyala: Səvəri 25:9, 40Ghala vəghwə tsaa nza jijihimmə mbə gambay, a ghəshi niy lati *Gaska kaa Hyala. Mbəɓa niy fə ghəshi shiy niy tsaslatim *kwəma pəhəti Hyala ti shi. War njasa niy cinti Hyala kaa Məyizə niy lati məndi Gaska va. Sa niy nə Hyala ngəci: “War njasa nata gha va pə gha taa nga” kə niy ni ngəci. ⁴⁵7:45 Zhə 3:14-17; 18:1; 2Sam 6Ma sa bəkwəshi ni kwataŋa va jijihimmə na, mbaꞌa niy səəkə ləy hwəm shi zəməhwə ghi ta Gaska va. *Zhəwzəwe niy nza dikə tsa shi ghalaɓa. Dzəghwa ghəshi tsaŋ ɓəvə Gaska va, mbaꞌa ghəshi tsəhəshi li mbə hiɗiy niy zləghwəhwə ghəshi va, niy təhamti Hyala mbəzli mbə shi lə bərci nzə. *Gaska va ki na, war ghwəlata ghənzə niy nza tə hiɗi va paꞌ vəgha vəghwə tsa məni *Davitə mazə.

⁴⁶7:46 Cem 132:1-5Ma sa mərshi Hyala lə Davitə, mbaꞌa mananati zhəhwər tsa nzə na. Dza Davitə tapə ta cəꞌwə va Hyala, ta mbə ghəciy nganati ciki kaa Hyala va, ghənzə Hyala Zhakwapə. ⁴⁷7:47 2Sam 7:5-7; 1Mezh 6:1-38Dzəghwa ya tsəgha nzə na, kwəmavə nga ci Davitə ghəci saa cəꞌwəti cəꞌwə va va kiw. Zəghwə ci *Saləmaŋw ngati na ciki tsa va. ⁴⁸7:48 17:24-25Ya tsəgha nganati *Saləmaŋw ciki kaa Hyala diɓa kiy, ka nzəy Hyala ta ghwəmə va mbə ciki tsa ngati ndə ngəri lə dəvə ciw. Nja kwəmaa gəzəkə ndə Hyala va, ma kə niy niy:

Ma kə Hyala Kwa sləkəpəy:

⁴⁹7:49-50 Ezay 66:1-2“Ma ghwəməy, gəzli mazə tsee na, hiɗi na,

pi kəɗi səɗa tsee ghəshi, kə.

Tsama ciki na sa dza ghwəy vaa ngatəraa?

Kwəma na tsava pi tsa dzee vaa nza gar dəkəva tia?

⁵⁰A sənay ma ghwəy, yən dəꞌwə ghən tsee

ngati na kar ghwəmə lə hiɗi gwanashi, pə ghwəy shəkəna?”

kə Hyala, kə niy ni.

⁵¹7:51 Səvəri 32:9; 33:5; Zher 4:4; Rm 2:28-29; zhini ghən: Ezay 63:10; Ezhek 2:3-5Avanay sana ki, ghwəyəy, ghala mbə ghwəy lə jijihiŋwəyəw, ka zhini ghən nza ghwəy, ka dzəghwa sləmə ghwəy har tsa Hyalaw, ka ghwəni nefer ghwəy ghwəy kaa ngətaw. War ghən na sa zhini ghwəy kaa *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa. ⁵²7:52 Lk 11:47-48*Ndə gəzə kwəma Hyala tiɓa kalaa niy sanamiy ngəraꞌwə jijihiŋwəyəw. A ghəshi niy bakwamti ka Hyalaa niy ghwənikə Hyala kwataŋa ta gəzəpə səəkə tsa ntsa slar tsa. Vanay sanay, ta ntsa slar tsa va ngati ghwəy ɗafa, mbaꞌa ghwəy paslamti. ⁵³7:53 7:38; Ebr 2:2Ghwəy kiy, a ghwəy kwəmavə *kwəma pəhəti Hyala, ka kwal Hyala ndaŋwəy na. Dzəghwa ghwəy na, kala fə kwəma gəzəkəŋwəy kwəma pəhəti Hyala va ghwəy dzəghwa!» kə Etiyen.

Məndiy pəꞌwə Etiyen lə hərezli, paꞌ ka pəəsliti

⁵⁴7:54 Cem 37:12; 112:10Ma sa favə ka sləka kwəma va kwemer gəzəkə Etiyen va tsəgha na, hafən nəfə tsa shi zhiniy satiy tərəŋw diɓa, ndəɓa ta mbəz, pə gha ghəshi məntəvashi. Ka pərə sliꞌi ghəshi ta Etiyen. ⁵⁵7:55-56 Mt 26:64; SləniKY 2:33Ma dza Etiyen naci, ghəci sa təhanay Hyala nəfə tsa ci lə Safə tsa nzə paf na. Mbaꞌa kafəti kwəma ciy dzəta ghwəmə, ka nighə pətsa məɓa. Dza na mbaꞌa nay shəndəkə tsa Hyala, mbaꞌa Yesəw məgarə tə kwa bəzəmə Hyala. ⁵⁶7:56 10:11; Lk 3:21; Zhŋ 1:51Ma kə na: «Avanara mbə nata ghwəmə ghwəni ghwəni, mbaꞌa Zəghwə ndə ngəri məgarə tə kwa bəzəmə Hyala» kə. ⁵⁷War sa gəzəkə na tsəgha na, kə mbəzli va mbaꞌa ghəshi naꞌway slimim shi, ka ngwəmə lala zlaŋzlaŋ. Dza ghəshi divəzhəkwə ghəshi ɓasatəvashi ti gwanashi tsəgha. ⁵⁸7:58 22:20Dzəghwa ghəshi mbahə ghəshi mbahəkəvəri mbə məlmə, kə ghəshi ka pəꞌwə lə hərezli ta mbəə pəəsliti. Ma dza mbəzliy ndəgha fətiy dzəkən ta pəəsli məndi na, mbaꞌa ghəshi fəy kwəbeŋer shi ta ndəghwanshi vəgha tsahwəti məgəla, Səwl, kə məndi kaa slən tsa ci.

⁵⁹7:59 Cem 31:6; Lk 23:46Ma Etiyen naci ki, ka pəꞌwə ghəshi na, ka cəꞌwə ghəci, a kə na: «A Yesəw, Ntsaa sləkəra, ɓəvə piy tsee» kə. ⁶⁰7:60 Lk 23:34Dzəghwa na, gələɓ gələɓəy tə shinin ci, kə ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ, ma kə na: «A Ndə sləkəpə, əntaa gha mbəra kwəma shi na jikir na mənti ghəshiy dzəkən shi ma!» kə. War sa gəzamti na kwəma va tsəgha na, ɓəlahə mətiy.

Səwl mbə sanshi ngəraꞌwə kaa mbəzliy nəw Yesəw

¹8:1 8:4; 11:19Ma Səwl ki na tərəŋw ghəci vəshiy ta pəəsli tsa pəəsliti məndi va Etiyen. Dzəghwa fəcavata fəca pəəsli məndi va Etiyen na, tərəŋw məndi kafəshi ta sanshi ngəraꞌwə kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem. Dza mbəzliy nəw Yesəw va mbaꞌa ghəshi ndanamtəvashi gwanashi dzar mbə giwahi tə hiɗi ka Zhəwde lə *Samari. War kwataka *ka kwal Yesəw gwaꞌa tsəgha, shiy niy nzəyshi mbə Zherəwzalem. ²Dzəghwa nihwəti zhər *ka Zhəwifə, shiy hazləni va Hyala, mbaꞌa ghəshi lamti Etiyen, mbaꞌa ghəshi təhwəniti tərəŋw dalala.

³8:3 9:1, 13, 21; 22:4-5; 26:9-11; 1Kwər 15:9; Gal 1:13War ma Səwl naci ki na, war mbə pəla zamti mbəzliy nəw Yesəw ghəci. Ka nəw ghi tsa va, ghi tsa va ta kəəsə mbəzliy nəw Yesəw, zhər lə miꞌi gwaꞌa, ka fəshiy dzəghwa fərshina.

Fəlipə mbə gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli tə hiɗi ka *Samari

⁴8:4 2:41Dzəghwa mbəzliy ndanishi va səvəri mbə Zherəwzalem ki, ka dza kwaɓa ka dza kwaɓa ghəshi dzar mbə məlməhi, ta gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli. ⁵Ma sa hwə Fəlipə naci ki na, tsər dzay dzəmbə məlmə tə hiɗi ka Samari, dza na ka gəzanshi kwəmaa dzəkən *Kəristəw Ntsa tivə Hyala kaa mbəzli mbəɓa. ⁶Ma mbəzliy ɓasəshi gwanashi na, war mbə fə ghən ghəshi ta kwəma gəzə Fəlipə lə nəfə kwətiŋ. Sa ka ghəshiy favə kwəma maɗaŋa maɗaŋa na məni na, zhini mbə nata ghəshiy nza lə mətsə shi. ⁷8:7 Mk 16:17; Lk 9:1Sa nzanay, mbə səvərita niy nza gazlaka mbə ghən tsa ka gezlekiki, kala ngwəmə lala zlaŋzlaŋ ghənzə mbə səvəri. Ɗaŋ vədevəder niy satishi ka dza, ma mbəzli məəti məəti vəgha ni na, mbaꞌa ghəshi mbəlishi kwəriŋ. ⁸Dzəghwa ki, mbaꞌa mbəzli vəshishi dalala mbə məlmə va tsəgha.

⁹Dzəghwa, mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza tiɓa mbə məlmə va, Shimaŋw, kə məndi kaa slən tsa ci. Ndə məni shi maɗaŋa maɗaŋa ni ghəci niy nza, ka dza her ka Samari tərəŋw va shi ka na vaa məni. Ka ntsa dikə tsa ghəci niy ɓəti ghən tsa ci. ¹⁰Ma mbəzli gwanashi mbə məlmə va na, ka fə ghən ta kwəma ci va, ndərazhi lə mətikwəkwər gwaꞌa. Ma kə ghəshiy ni na: «Kay zal tsay, hyala nə məndi bərci dikə na, kə məndi slən tsa nzə na ntsa» kə ghəshi. ¹¹Ghəshi na war ka fə ghən tərəŋw, ta kwəma ci va sa nzana ghala kwataŋata ghəci dzamti her kwa shi lə shi maɗaŋa ci va niy məni na.

¹²8:12 28:23Ma sa ɓanavə ghəshi nefer shi kaa Yəwən kwəma wəzə na va gəzanshi Fəlipəə dzəkən njasa sləkə Hyala mbəzli lə dzəkən slən tsa Yesəw Kəristəw na, mbaꞌa məndi mananatishi *batem, zhər lə miꞌi gwaꞌa. ¹³Ya Shimaŋw ci kwərakwə na, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Yesəw. Dzəghwa mbaꞌa məndi mananati batem kwərakwə. Ləy hwəm sa mananati məndi batem na, mbaꞌa nzəyəy kwasəbə Fəlipə, sa dzashi her ci va shi məni Fəlipə lə bərci Hyala, shi dimədimə ni lə shiy cipə kwəma dikə dikə na.

¹⁴Ma sa favə *ka kwal Yesəw va niy nza mbə məlmə Zherəwzalem, a ka Samari zləɓavə kwəma Hyala, kə məndi na, mbaꞌa ghəshi ghwənashi kar Piyer lə Zhaŋ ngəshi. ¹⁵Dza kar Piyer sa tsəhəshi ghəshi mbə Samari na, tapə ghəshi ta cəꞌwəə dzəkən mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw, ta mbə ghəshiy kwəmavə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa. ¹⁶8:16-17 19:1-6Sa nzana kalaa səkway Safə tsa Hyalaa dzəkən ndə mbə shi ya tsamaɓa ci di. War lə slən tsa Yesəw Ndə sləkəpə məndi niy mananatishi batem gwaꞌa tsəgha. ¹⁷Dza kar Piyer lə Zhaŋ ki, mbaꞌa ghəshi fanakənshi dividivi shi, dzəghwa mbəzli va mbaꞌa ghəshi kwəmavə Safə tsa Hyala gwanashi tsəgha.

¹⁸8:18 6:6Ma sa nay Shimaŋw Safə tsa Hyala dzay dzəmbə mbəzli va sa fanakənshi ka kwal Yesəw dividivi na, dza na tsəgha, ka ɓanshi gəna kaa mbəzli va. ¹⁹Ma kə ngəshi na: «Ndaram bərci məni ghwəy ni shini li shi kwərakwə! Ma sa kee fə nee dəvəə dzəkən ndə kwərakwə na, nza ghəci kwəmavə Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa» kə. ²⁰Ma kə Piyer kaa ngəci na: «Kwəɗəp pə gha zaŋa lə gəna ghata gwaꞌa. Tə sa bərkəti gha, a məndiy mbay pavə vəli vəlipə Hyala tə gəna, pə gha. ²¹8:21 Ef 5:5Gha na na ghay, kwəma gha mbə sləni məni ghəy na ya jəw tsətsəw. Sa nzanay mənəy nəfə tsa gha ɗewɗew kwa kwəma Hyalaw. ²²Ə pə gha zhəghanavə hwəm kaa zəzə kwəma gha na gəmgəm na, a gha cəꞌwə va Ndə sləkəpə, nda nza naa pəlaŋa mbə nəfə tsa ciy dzəkən kwəma təkə nəfə tsa gha na gəmgəm na. ²³Sa nzanay, e nay, a nəfə tsa gha təhəy va ndərəm tsa ꞌyaghwakəghwak tsa, *kwəma jikir na sləwaŋa na» kə. ²⁴8:24 Səvəri 9:27-28Ma kə Shimaŋw na: «Cəꞌwəram Ndə sləkəpə dəꞌwə ghən tsa ghwəy vantaa shiy ya kwətiŋ mbə shi gəzəkə ghwəy va səəkəə dzəkənee» kə.

²⁵Dzəghwa kar Piyer ki ləy hwəm kwəma va tsəgha, ka gəzanshi kwəma Ndə sləkəpə kaa mbəzli, ka ndəgha fətiy dzəkən. Ma sa kəɗishi ghəshi na, dza ghəshi ka zhashiy zhəmbə məlmə Zherəwzalem. Ma ghəshi mbə kwal na, mbaꞌa ghəshi gəzəy Yəwən kwəma wəzə na dzar mbə giwahi tə hiɗi ka Samari ɗaŋ.

Kar Fəlipə lə ndə ghəra sləni ngwəmna tsa ka Etiyəwpiy

²⁶Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌa ndə kwal tsa Ndə sləkəpə təzliy kaa Fəlipə, ma kə ngəci na: «Sati a gha dzəghwa kwa kwal tsaa səəkə mbə Zherəwzalem ta dzəghwa məlmə Gaza. Ma kwal tsa vay, sa mbə gamba na» kə. ²⁷8:27-28 Ezay 18:7; 56:3Dza Fəlipə tsəgha maɗ maɗiy, ka nəw kwal tsa va. Ma ghəci mbə kwal sa nə na tsaꞌ kə na, ndə tsahwəy, ma ntsa va na, ndə ghəra sləni ngwəmna tsa ka Etiyəwpiy ghəci, ntsa tsəꞌwamti məndi mbaꞌam fəy ta ndəghwə gəna mazə, maliy sləkə hiɗi ka Etiyəwpiy, Kandasə, kə məndi kaa slən tsa nzə. Ntsa va sləkə na gəna nzə gwanata. Ma ntsa vay, mbə məlmə Zherəwzalem niy səəkə na mbə tsəfəkwə kwa kwəma Hyala. ²⁸Na dzay naa jighi, ghəci mə sharet mənzəy, kala jangə shiy ghəci kwa zliya tsasliti *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala.

²⁹Ma kə *Safə tsa Hyala kaa Fəlipə ki na: «Mbala, kətəghəvaŋaa dzəvəgha sharet va ndəkwə ndəkwə» kə. ³⁰Dza Fəlipə, ka kəsli bali, mbaꞌa kətəghəvay dzəvəgha. Ma fa na na, ntsa va mbə jangə zliya ndə Hyala Ezay. Ma kə Fəlipə ngəci na: «Ka favə kwəma jangə gha va, gha sana tsəna?» kə. ³¹Ma kə ntsa va na: «Njaa kee mbay favə, kala pəraslikəvəriɗa shi ɗi na gəzə ndə shəka?» kə. Dza na tsəgha, ka cəꞌwə Fəlipə a ghəci dzəməə nzəyəy vəgha, mbaꞌa Fəlipə dzəməy. ³²8:32-33 Ezay 53:7-8Ma pətsa jangə na va shiy ti kwa zliya vay, avanta kwəma gəzə məndi ti:

War nja təmbəkə tsa kəsə məndiy dzəti pi həni shiy niy məniy na.

Njasa ka zəghwə təmbəkə vaa ghwənay ma ya miy tsa ci,

ta dəvə ntsaa təɗi səbə tiy, ava tsəgha niy nzəyəy na.

³³Dza mbəzli mbaꞌa ghəshi panakən haꞌwə.

Tərəh ntsaa niy yipə ti mbə ngwəvə ci.

Dzəghwa ki na, kala kama hwəlfə ci tə hiɗi ni,

sa kəɗantim piy tsa ci, kə.

³⁴Ma kə ndə ghəra sləni ngwəmna tsa va kaa Fəlipə na: «Ə cəꞌwəŋee, gəzara, dzəkən wa gəzə *ndə gəzə kwəma Hyala tsa kwəma na tay? Dzəkən ghən tsa ci shəkənaa? Naa dzəkən tsahwəti ndə na?» kə.

³⁵8:35 Lk 24:27Ma kə Fəlipə na: «Dzəkən Yesəw gəzə məndi kwəma va» kə ngəci. Dza na mbaꞌa gəzanavə Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw. ³⁶8:36 Mt 28:19War ma ghəshi mbə nəw kwal tsa shi va tsəgha na, mbaꞌa ghəshi kəsashi yam, ma kə ndə ghəra sləni ngwəmna tsa va na: «Avanashi yam, ka mbay ghaa məntəra *batem sana sa?» kə. ³⁷Ma kə Fəlipə kaa ngəci na: «War mbaꞌa pə gha ɓanavə nəfə tsa gha kaa Yesəw gwaꞌay, ta mbay dzee məntəŋa batem» kə. A kə ntsa va na: «Yə, e ɓanavə nəfə tsee, e zləɓati lə nəfə tsee gwanay, Yesəw *Kəristəwəy, Zəghwə Hyala na» kə. ³⁸Dza na mbaꞌa garəti sharet ci, mbaꞌa ghəshi səkwashi bakanashiy dzəmbə yam. Kar Fəlipə lə ndə ghəra sləni ngwəmna tsa va. Dzəghwa mbaꞌa Fəlipə mananati batem. ³⁹8:39 1Mezh 18:12Ma sa səəməshi ghəshi kwa yam na, dza Safə tsa Ndə sləkəpə tsaŋ ɓanti Fəlipə vəgha ntsa va. Kala zhini ghəciy nay ghwəla. Ma ghəci naci ki na, war ka nəw kwal tsa ci ghəci lə vəshi tərəŋw.

⁴⁰8:40 21:8Ma sa ɓəvə Safə tsa Hyala Fəlipə naci ki na, mbaꞌa dzaa tsahwəy mbə məlmə Azətə. Mbaꞌa kafəy tiɓa ta dzəmbə məlmə Shezare, ma ghəci mbə kwal na, mbaꞌa gəzanshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli mbə məlmə dzar na mbə gwaꞌa.

Səwl zhəghəy ka ndə nəw Yesəw *Kəristəw

¹9:1 8:3Ma Səwl ghalaɓa ki na, war ghwəlay ghəci niy nza mbə sanshi ngəraꞌwə kaa mbəzliy nəw Yesəw Ndə sləkəpə, ka bəkwəshi. Dza na mbaꞌa tsəhəy va dikə tsa *ka ta Hyala, ²9:2 19:9, 23; 22:4; 24:14, 22; 28:22mbaꞌa ɗəwvə zliyahi və, ta cishi kaa mbəzliy sləwa *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə mbə məlmə Damasə, ta mbə ghəshiy ɓanavə kwal tsaa dzəmbəshi. Ya wa ntsa dza naa kəsay mbə nəw kwal tsa Yesəw va, ya zhər, ya miꞌi mbəɓa na, ma nza kəəsəshi, ka pəəhəshiy dzəmbə Zherəwzalem.

³9:3 Aba 3:3-4; 1Tim 6:16; 2Kwər 4:4, 6Ma sa ɓəvə na zliyahi va ki na, mbaꞌa maɗiy. War ma ghəci mbə kwal, ghəci ndəkwə ndəkwə ta dzəmbə Damasə na, vətəghə, waŋ pi məniy səəkə mə ghwəmə, mbaꞌa mbərakənvay kən. Dəzlətsəɓə ghəci tsəɓay. ⁴ꞌWakəvə Səwl tsəgha, gwərəp tərəy dzəti hiɗi. Fa na na, məli ndə mbə gəzanci kwəma, ma kə na: «A Səwl, a Səwl, wa shiy mənishi ni, sara gha ngəraꞌwə tay?» kə. ⁵9:5 1Kwər 15:8Tapə Səwl ta ɗəw kwəma, ma kə na: «Wa ndə nza gha kia Ndə sləkəpə?» kə. Ma kə məli va ngəci na: «Yən na, yən Yesəw tsa sanci gha va ngəraꞌwə! ⁶Ma nə ya, ya tsəgha nzəy, Sati limbəə dzəmbə məlmə na, ma mbəɓay, nza məndi gəzaŋa shi dza ghaa mənti» kə.

⁷Ma mbəzliy nza kar Səwl mbə dza ta dza va li shi kwa zəərə kwətiŋ na nashi ki na, garrə ghəshi garəshi, shalalal ghəshi nzəyshi. Mbaꞌa ghəshi favə gaka gəzə kwəma ndə nanzə ki na, a nay ntsaa gəzə kwəma va ghəshiw. ⁸9:8 13:11Dzəghwa Səwl mbaꞌa satiy tə hiɗi. Ɓəŋəꞌi kə kaa mətsəhi ci na, shaŋ ghəci kaa nay pi. Dza mbəzli nza ghəshi va li shi mbaꞌa ghəshi kəsəghə tə dəvə ciy dzəmbə məlmə Damasə. ⁹Sa tsəhəy na mbəɓa na, hi mahkan ghəci mənti, shaŋ ta nay pi, zəhwə shi zəməw, sahwə ya yaməw. War tsəgha ki.

¹⁰Ma ghala pətsa va na, mbaꞌa tsahwəti ntsaa nəw Yesəw niy nza tiɓa mbə məlmə Damasə va, slən tsa ci na, Ananiyasə. Dzəghwa ma kə Ndə sləkəpə kaa ngəci nja kwa shiw na: «A Ananiyasə» kə, ma kə Ananiyasə zləɓanci na: «Way, Ntsaa sləkəra» kə. ¹¹9:11 21:39; 22:3Ma kə Ndə sləkəpə ngəci na: «Sati, a gha nəw kwal tsa har məndiy kwal tsa “Ndihwə tsa”. A gha dzaa dzakə ghi tsa Zhəwdasə, sa ghaa tsəhəŋay, nza gha ɗəw tsahwəti ndə, Səwl, kə məndi kaa slən tsa ci, ndə ka Tarsə ghəci. Avaci mbə cəꞌwə sənzənva kəyɓa. ¹²9:12 Mk 8:23-25Mbaꞌa nay ndə nja kwa shiw, slən tsa ci na Ananiyasə. Ntsa nay na va na, mbə dzəmbə ghəciy dzəkən, ka fə dividivi ciy dzəkən ta mbay ghəciy nay pi» kə. ¹³Ma kə Ananiyasə kaa zləɓanci Ndə sləkəpə na: «A Ntsaa sləkəra, ee favə kwəma mənti zal tsa va, va nihwəti mbəzli ɗaŋ, ee favə ngəraꞌwə tsa təliti na mbəzli gha li mbə məlmə Zherəwzalem. ¹⁴Ya sana sənzənva sa səəkəy na tsa tikəy, lə kwal na və sa ɓanavə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, ta mbə ghəciy pəəhə mbəzliy nəwŋa gwanashi» kə. ¹⁵9:15 13:2; 22:21; 23:11; 26:1; 27:24; Rm 1:5Ma kə Ndə sləkəpə ngəci na: «Sati, mbala na gha. Sa nzana, ma ntsa vay, ee təravə, ta dza ghəciy gəzə slən tsee kaa mbəzli tə nihwəti hiɗi, lə kaa mezhizhə shi, lə kaa mbəzli ka *Izərayel gwaꞌa. ¹⁶9:16 20:23; Lk 21:12; 2Kwər 11:23-28Ta canci ngəraꞌwə tsa dza na ta sa tə mbərkə slən tsee dzee dəꞌwə ghən tsee» kə.

¹⁷9:17 19:6Əŋkwa kə Ananiyasə, mbaꞌa maɗiy, ka dzaa dzakə ghi tsa va. Sa tsəhəy na kəyɓa na, mbaꞌa fanakən dividivi ci kaa Səwl. Ma kə na: «A zəmərə Səwl, Yesəw Ndə sləkəpə tsaa tsahwəy va ngəŋa kwa kwal tsa səəkə gha va kway, ghəci ghwənara na sana, a gha mbəə nay pi, lə ta mbə nəfə tsa ghaa təhəy lə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa» kə. ¹⁸Dzəghwa, tsəgha ki war ghwəla na, nzaꞌjəw, sə nja kwafə tərəkəvay səəkə mbə mətsəhi ci. War ghwəla ki na, Səwl mbə nay pi. Dza na pəlhəm satiy tə pi, mbaꞌa məndi mananati *batem. ¹⁹Dza məndi, həŋ məndi ɓanavə shi zəmə, ka zəməshi ghəci. Ma sa zəhwə na shi zəmə na, mbaꞌa bərci ci zhikəshi.

Səwl mbə gəzə kwəma Hyala mbə məlmə Damasə

Dzəghwa Səwl, mbaꞌa nzata nza gar vici jəwə lə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə ka Damasə. ²⁰9:20 17:2; Lk 22:70War ghwəla tsəgha na, mbaꞌa dzəmbəy mbə gəzanshi kwəmaa dzəkən Yesəw *Kəristəw kaa mbəzli dzar mbə ceker ɓasəva *ka Zhəwifə, ma kə na: «Yesəwəy, Zəghwə Hyala na» kə. ²¹9:21 8:1; 9:13-14Ma mbəzliy favə kwəma ci va gwanashi na, maɗaŋa ghəshiy nata nava kwəma. Kə ghəshi, ka ɗəɗəw, ma kə ghəshi na: «Ntsaa niy sasa ngəraꞌwə va ꞌyahəꞌyahəy kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem sasa tsəy? Ə ghəci səəkə tikə sənzənva ta kəəsə mbəzliy nəw Yesəw kaa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala sa?» kə ghəshi.

²²9:22 5:42War ma Səwl naci ki na, ka mətsəhə bərci ta gəzəpə kwəma Hyala, lə bərci mbə tərəŋw. Mbaꞌa pəraslanakəvərishi: «Yesəw na Kəristəw Ntsa tivə Hyala ta mbəli mbəzli» kə. Ma sa favə ka Zhəwifə mbə məlmə Damasə nava kwəma na, mbaꞌa məhərli shi səəta, kala sənashi shi ka ghəshi gəzə ghəshi ghwəla.

²³9:23 23:129:23-25 2Kwər 11:32-33Ma ləy hwəm vici ɗaŋ na, dzəghwa ka Zhəwifə mbaꞌa ghəshi pəhəti pəəsli ci. ²⁴Dzəghwa mbaꞌa kwəma pəhəti ghəshi va tsəhəta kwa sləmə Səwl. Məlmə vay, dəzlətsəɓə niy tsəɓay məndi lə kələm, dza ghəshi ki, mbaꞌa ghəshi fəy mbəzli dzar kwa miy dəghahi, havəghwə lə həvir gwaꞌa, ka ndəghə ta pəəsli. ²⁵Dzəghwa mbəzli ta səɗa Səwl tə nahwəti vici həvir, laŋ ghəshi ɓəvəə faghwa kwa ghwani, mbaꞌa ghəshi ɓay dzəvəri kwa mergi kələm. Ta mbə ghəciy səkway dzəti ngwəla ta hwəy.

Səwl mbə məlmə Zherəwzalem

²⁶9:26-27 9:3-6, 20; Gal 1:18Ma sa tsəhəy Səwl mbə Zherəwzalem na, dza na slar, ka pəla jakəva ghəci tsəgha lə mbəzliy nəw Yesəw. Ma mbəzliy nəw Yesəw gwanashi na, war mbə hazləni ghəshi niy nza və. Ya tsəgha niy nə na: «Ndə nəw Yesəw nzee» kə na, niy zləɓavə nava ghəshiw. ²⁷9:27 Barnabasə: 4:36-37; 11:22-30; 12:25; 13:1-4, 7, 43-50; 14:12, 20; 15:2-12, 22, 35-39; 1Kwər 9:6; Gal 2:1, 9, 13Kə Barnabasə ki mbaꞌa pəməghə dzəvəgha *ka kwal Yesəw. Dza na mbaꞌa gəzanshi njasa nay Səwl Ndə sləkəpə kwa kwal Damasə dəꞌwə ghən tsa ci, lə njasa gəzanakə Ndə sləkəpə kwəma gwaꞌa. Zhini na diɓa mbaꞌa gəzanshi njasa gəzəhwə Səwl kwəmaa dzəkən slən tsa Yesəw mbə məlmə Damasə, kala gwərsə ma. ²⁸Ma ka gha ghəshiy yivə ki. Dzəghwa Səwl, ghala fəcava ki, mbaꞌa məniy ka ntsa kwa zəərə kwətiŋ na li shi. Ka dza kwaɓa, ka dza kwaɓa ghəci mbə Zherəwzalem lə gəzə kwəma mbə slən tsa Yesəw *Kəristəw, kala gwərsə ma. ²⁹Ka gəzə kwəma ghəci niy nza, ya kaa *ka Zhəwifəə gəzə kwəma ka *Gərekə, ka ngərə ghəpə li shi. Ma ghəshi na, ka pəla kwal tsaa pəəsli ci. ³⁰9:30 11:25; Gal 1:21Ma sa favə ngwarməhiy mbə nəw Yesəw kwəma va tsəgha na, mbaꞌa ghəshi pəməghə dzəmbə məlmə Shezare. Dza ghəshi tiɓa mbaꞌa ghəshi zlay ta dzəmbə məlmə Tarsə.

³¹Ma ghala vəghwə tsa va ki na, feeye safə ta mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Zhəwde, lə Galile, mbaꞌa ni ka *Samari gwaꞌa. Ka kwəma bərci ghəshi kwa kwal Hyala, ka mətsəhə yi fəti va Ndə sləkəpə. Zhini ka mətsəhəva ɗaŋ tsa shi, sa kəətishi bərci *Safə tsa Hyala.

Ntsa məti məti vəgha tsa mbaꞌa Piyer

³²Dzəghwa Piyer ki, ka təwrə dzar mbə məlməhi, ya kwəmaɓa nzə, ka wanshi wə kaa mbəzliy nəw Yesəw. Dzəghwa na tə nahwəti vici, mbaꞌa səəkəy dzəvəgha ni mbə məlmə Lida mbəzli. ³³Mbaꞌa kəsay ndə mbə məlmə va, slən tsa ci na Ene, shaw ghəci ghala piya dəghəsə va zəlghwə tsa məti məti vəgha tsa. War tə pi həni tsa ci ghəciy nza. ³⁴War sa nay Piyer, ma kə kaa ngəci na: «Ene, ava Yesəw *Kəristəw mbəliŋa. Sati, pəərə shi həni gha» kə. ꞌWakəvə tsəgha, nzaꞌjəw Ene satiy.

³⁵Ma sa nay mbəzli mbə məlmə Lida lə mbə hiɗi Sarən gwaꞌa nava hwəlfə kwəma tsəgha na, mbaꞌa ghəshi zhəghəshi ka ka nəw Ndə sləkəpə tsəgha.

Zhakati tsa Tabita mbə məti

³⁶A nahwəti mali niy nza tiɓa mbə ka nəw Yesəw mbə məlmə Zhafa, Tabita, kə məndi kaa slən tsa nzə. «Dərkasə» kə məndi lə kwəma ka *Gərekə. Dərkasə tsa va na, kimə ɗi naa gəzə. Mali kwa ghəra sləni wəzə na ghənzə niy nza, ka kəəti ka ndərma, lə vəlanshi vəli tərəŋw.

³⁷Dza na tə nahwəti vici mbaꞌa tərəta gwərapəta, kə mbaꞌa mətita. Dza məndi pi məndi pəshamti mbəri tsa nzə, mbaꞌa məndi fəy mbə ciki tsa ngati məndi mə ghən tsahwəti. ³⁸Mbaꞌa mbəzli nəw Yesəw mbə məlmə Zhafa favə mbə Lida na Piyer, kə məndi. Məlmə Lida va na, ndəkwə ghənzə lə məlmə Zhafa. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ghwənashi mbəzli bakə ngəci. Ta dzaa cəꞌwə a ghəci səəkə taŋtaŋ kala dzaa ɓəəli wəri kwa kwal.

³⁹Ma sa tsəhəshi mbəzli bakə ni va na, mbaꞌa ghəshi gəzanci kwəma va kaa Piyer. Dza Piyer maɗ maɗiy kwasəbə shi tsəgha. Dza ghəshi nishə tsəhəshi. Ma sa tsəhəy na na, mbaꞌa məndi pəməghə dzəmə ciki tsa ngati məndi va mə ghən tsahwəti. Ma sa tsəhəy Piyer məɓa ki na, dza miꞌi mbəreketi gwanashi, war ka kətiva ghəshiy dzəvəgha. Ka tihwəni, ka cici kwəbeŋerəy cisli Dərkasə ghənzə tə ghwəməta kaa ngəci. ⁴⁰9:40 Mk 5:40-41Dzəghwa Piyer kaa ngəshi tsəgha: «Ləvəriŋwəyəm tə ngwəla gwanaŋwəy» kə. Ma sa səvərishi ghəshi na, dza na gələɓə gələɓəy tə shinin ci, tapə ta cəꞌwə Hyala. Sa cəꞌwəti na na, dza na tərəɗ zhəghətəvay dza kwa mbəri tsa va, ma kə na: «A Tabita, satiŋa!» kə. Dza mali va, ɓəŋ ghwənamti mətsə nzə. Ma sa nay na Piyer na, mbaꞌa satita, dza das nzəyta mənzəy. ⁴¹Dza Piyer pay kəsakati tə dəvə, mbaꞌa garəy. Daꞌ harashi mbəzli Hyala ghəshi lə miꞌi mbəreketi va, ciꞌ cintishi Tabita, tə ghwəməta ghənzə. ⁴²War ghwəla ki na, gwaꞌa gwaꞌa mbəzli mbə məlmə Zhafa favə nava kwəma ki. Dza mbəzli ɗaŋ mbaꞌa ghəshi ɓanavə nefer shi kaa Ndə sləkəpə mbə məlmə va. ⁴³9:43 10:6, 32Dza Piyer mbaꞌa mənti vici ɗaŋ mbə məlmə Zhafa ki, kəghi tsa Shimaŋw. Shimaŋw tsa va na, kwəɓə hwətahi na sləni ci ka naa məni.

Kar Kwərnel lə Piyer

¹10:1-8 10:30-3310:1-2 27:1, 3; Lk 7:2, 5Mbə məlmə Shezareyey, a tsahwəti zal niy nza tiɓa, Kwərnel, kə məndi kaa slən tsa ci. Mazə tsa ka sawji ka *Rəm bələkwə ghəci, mbəzli sləwa na va na, ka sawji ka Itali, kə məndi kaa harshi. ²Ma ghəci na, ntsa slar tsa, ka hazləni va Hyala ghəci lə mbəzli kəghi tsa ci gwanashi. Dalala ghəciy kəəti *ka Zhəwifə. Zhevi ghəciy nza mbə cəꞌwə Hyala.

³Dzəghwa na tə nahwəti vici, geꞌi geꞌi lə tsahi mahkan hetihwer, mbaꞌa nashi shiy nja kwa shiw. Shi nashi na va na, *ndə kwal tsa Hyala wayway ghəci mbə dzakə ghi tsa ci, ka har, a kə na: «A Kwərnel» kə.

⁴Dza Kwərnel ka nighə, mbaꞌa her ci dzashi tərəŋw, ma kə na: «Wa saa məniy kia Ndə sləkəra?» kə. Ma kə ndə kwal tsa Hyala tsa va ngəci na: «A Hyala zəzətiy dzəkən gha, mbaꞌa zləɓavə cəꞌwə gha, lə kəəti tsa kəəti gha mbəzli. ⁵Nana kiy, mbala ghwəni mbəzli dzəmbə məlmə Zhafa, ta harŋa Shimaŋw tsa har məndiy Piyer. ⁶Avaciy ndə məlmə kəghi tsa Shimaŋw, ndə kwəɓə hwəteɓer. Miy kwəfa kərkəva ma na ghi tsa va» kə.

⁷Ma sa dzay ndə kwal tsaa gəzanci kwəma va kaa Kwərnel ki na, dza na daꞌ harvə mbəzli bakə mbə ka sləni ci, lə ndə sawji tsa ci kwətiŋ, ndə sləni tsa ci ghala kwataŋata, ndə hazləni va Hyala ghəci. Dzəghwa na mbaꞌa slanakəshi kwəmaa mənta va gwaꞌa. ⁸Ma sa slanakəshi na kwəma va na, mbaꞌa ghwənashiy dzəmbə məlmə Zhafa ki.

⁹Ma way pi tə həzlimə, ghəshi mbə kwal shi, ndəkwə ta tsəhə mbə məlmə Zhafa na, mbaꞌa Piyer kafəy dzay dzəmə ghən ciki tsa gwəmati məndi nja beela ta cəꞌwə Hyala, vici kwa ghən. ¹⁰Ghalaɓa na, ka ghəranci ma, ka ɗi zəmə shiy ghəci. Ma məndi ghwəlashi mbə tsətsəva ta pəlanci hwər na, dza Hyala mbaꞌa cinti shiy nja kwa shiw. ¹¹10:11 7:56Tsaꞌ kə na, ghwəmə ghwənita, mbaꞌa nay sə məɓa nja gwadə tsa dikə tsa, mbaꞌam kəsəvə slimim ci faɗanashi, ka səkwa ghəciy dzəti hiɗi. ¹²10:12-14 SləniTaH 11:1-47; Ezhek 4:14Njəꞌwə kə Piyer kaa pətsa mbəɓa na, ya wa slən saa dza səɗa tə hiɗi nza shiɗshiɗ və faɗə gwaꞌa na, war mbə, lə shiy dza lə hwər diɓa, mbaꞌa hwəlfə ꞌyegwer gwaꞌa gwaꞌa. ¹³Ma fa Piyer na, məli ndə mbə gəzanci kwəma, ma kə na: «A Piyer, sati kəəsəshi, a gha slaslashi, ka tashi ta zəməshi» kə. ¹⁴Ma kə Piyer na: «A Ndə sləkəra, awə kiw. Slən sa makəpə Hyala va zəmə ci, ya shi mahalakə niy, səəkə ghəshiy nza nehem tə miy tsee tepəw» kə. ¹⁵10:15 Mk 7:15, 19Zhini ma kə məli va ngəci ɓa na: «Ma shi nə Hyala ɗewɗew na ghəshi kəy, ka nə gha awə, mahalakə na ghəshi, pə gha ma!» kə. ¹⁶War tsəgha war tsəgha, gar mahkan səɗa shi va mbə məniva tsəgha ngəci. Dzəghwa ki, nzaꞌjəw ghəshi zhiniy zhashiy zhimə ghwəmə.

¹⁷Ma Piyer ki na, ghərəŋə mbə təkə shi ɗi gəla shi nashi na vaa gəzə. Ma ghəci mbə zəzə kwəma va na, mbaꞌa mbəzli ghwənikə Kwərnel va səəkəshi kwa dəgha, mbaꞌa ghəshi ɗəwvə ghi tsa Shimaŋw tə pətsa nza na. Səəkə ghəshi garə ghəshi garəshi kwa dəgha. ¹⁸Tapə ghəshi mbə har mbəzli kəghi tsa va. Sa washi məndi na, dza ghəshi ka ɗəw, ma kə ghəshi na: «Tikə na tsahwəti ndə məlmə, Shimaŋw, kə məndi kaa slən tsa ci, zhini Piyer tsahwəti slən tsa ci bay na?» Kə ghəshi.

¹⁹10:19 11:12; 13:2, 4; 15:28; 16:6; 20:22-23; 21:4, 11Ghala pətsa va na, Piyer ghwəlay war mbə təkə kwəmaa dzəkən shi nashi na va. Ma fa na na, *Safə tsa Hyala mbə gəzanci kwəma, ma kə na: «A Piyer, ava zhər mahkan mbə palaŋa kwa dəgha. ²⁰A pə gha məntiy, sati a gha dzəghwa. Nza ghwəy dzaŋwəy li shi, əntaa gha kə ghəpə ma. Sa nzanay, yən ghwənikəshi na» kə.

²¹Əŋkwa kə Piyer, dza na mbaꞌa səkway dzəvəgha shi. Ma kə kaa mbəzliy pəla va na: «Ane, yən na sa pala ghwəy va. Wa shiy mənishi səəkə ghwəy ta pəlaraa?» kə.

²²Ma kə ghəshi na: «Kwərnel, mazə tsa ka sawji bələkwə ghwənikəŋəy na. Ghəciy, zal tsa slar tsa na. Ka hazləni va Hyala, mbə fal *ka Zhəwifə gwaꞌa gwaꞌa. *Ndə kwal tsa Hyala gəzanci na: “Ghwəni mbəzli a ghəshi harkəŋa Shimaŋw Piyer, ma nza gha fa kwəma dza naa gəzaŋa” kə ngəci. Va tsəgha ghwənikəŋəy na ta harŋa» kə ghəshi. ²³10:23 10:45; 11:12Ma sa favə Piyer tsəgha na, dza na mbaꞌa harəghəshiy dzakə ghi, mbaꞌa fənəyshi gwəci tsa shi, hi ghəshi kəyɓa.

Ma way pi tə həzlimə ki na, kəram Piyer kafəy li shi. Dza nihwəti ngwarməhiy mbə nəw Yesəw mbə məlmə Zhafa mbaꞌa ghəshi dzashi kwasəbə. ²⁴Dza ghəshi tə həzlimə va, kwəɗim ghəshi tsəhəshi mbə məlmə Shezare. Tiɓa Kwərnel niy nza mbə ndəghəshi, mbaꞌa ɓasəkə ngwardəhiy lə madigahiy slar slar ni gwaꞌa. ²⁵10:25-26 14:13-15; ShiZhŋ 19:10Ma Piyer kwa miy dəgha mbə dzakə na, mbaꞌa Kwərnel maɗiy ta dza ta kaꞌwə. Dza Kwərnel tsəgha tsəfəkwə tsəfəkwəy kwa kwəma ci, ka pəraꞌwanci dividivi. ²⁶Dza Piyer mbaꞌa kəsakati. Ma kə ngəci na: «Satiŋa! Yənəy, ndə nzee nja gha kwərakwə» kə.

²⁷Ma sa kəsakati Piyer na, ka dzakə ghi ghəshi kala sla kwəma ghəshi. Dzakə Piyer na, mbəzli ɓasəshi tərəŋw dalala kəyɓa. ²⁸10:28 10:15; Gal 2:12Ma kə Piyer ngəshi na: «A mbəzlee, a ghwəy sənay kiy, mahalakə na va ghəy, ghəy kaa Zhəwifə, ta jakəva ghəy lə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Ya ta dzakə ghi tsa shi nzə. Əy, ma ki na, dza Hyala mbaꞌa citəra shiy vantee taa ɓəti ya wa ndə ci nja ntsa mahalakə tsa kwa kwəma Hyala. Ya nja ntsa kamam gar jakəva li. ²⁹Ava va tsəgha zləɓavee sana nay ghwəy, mbaꞌee səəkəra kala məni ma awə sa harɗa ghwəy. A nə ya kaa kwəma ɗəwee va ghwəy nana kiy, tawa harɗa ghwəya, nə ya?» kə.

³⁰10:30-33 10:1-810:30 1:10; Lk 24:4Tapə Kwərnel ta zləɓa kwəma va, ma kə na: «Avanay kwa faɗa vici na sana ndatsə, ma fəcava yən mbə cəꞌwə Hyala geꞌi lə tsahi mahkan kəghi tseyey, mbaꞌa nahwəti kwəma kəsara. Tsaꞌ, pən na, ndə məgarə kwa kwəmee, ka mbərə kwəbaŋ tsa kən ghən ci nja vici. ³¹Ma kə ngəra na: “A Kwərnel, a Hyala favə cəꞌwə gha, mbaꞌa zəzətiy dzəkən kəəti tsa kəəti gha va mbəzli. ³²10:32 9:43Va tsəgha səəkee ta gəzəŋa. Sənzənvanay, ghwəni miy ta har Shimaŋw Piyer mbə Zhafa. Avaciy ndə məlmə kəghi tsa Shimaŋw, ndə kwəɓə hwəteɓer, miy kwəfaa kərkəva ma na ghi tsa ci va” kə. ³³Dzee ki, mbaꞌee ghwənashi mbəzli taŋtaŋ ta harŋa sana nay gha. Sa tsəhəshi ghəshi va gha na mbaꞌa gha zləɓavə səəkə kwərakwə. Sənzənva kiy, avanaŋəy tikə gwanaŋəy kwa kwəma Hyala, ta fa kwəma gəzaŋa Ntsaa sləkəpə va ta gəzəŋəy» kə.

Kwəma Hyala gəzə Piyer kəghi tsa Kwərnel

³⁴10:34 Rm 2:11; Zhk 2:1Ma ləy hwəm sa kəɗamti Kwərnel gəzə kwəma ci va na, dza Piyer tsəgha, mbaꞌa ghati gəzanshi kwəma, ma kə na: «Aya, kwagwaꞌa kwagwaꞌay, avanay nana ghee sənay na, ghənghən tsa mbəzli tiɓa va Hyala na nanzəw, pən! ³⁵10:35 Zhŋ 9:31Ya wa ndə na mbə hwəlfəhi mbəzli gwaꞌa, kama na mbə hazləni və, ka məni kwəma wəzə nay, ghəci na sa ɗi na. ³⁶10:36 Ezay 52:7; Rm 3:25-26; 5:1; 2Kwər 5:18; Kwəl 1:20; ShiZhŋ 19:16A ghwəy sənay, miy tsaa niy ghwənikə Hyala kaa ka *Izərayel. Miy tsa vay, Yəwən kwəma wəzə na, saa ɓəpə zərkə mbə slən tsa Yesəw *Kəristəw na. Ghəci na Ndə sləkəpə gwaꞌa. ³⁷A ghwəy sənata kwəmaa niy gəzəkə Zhaŋ dzəkən *batem. A ghwəy sənashi shiy mənishi ləy hwəm kwəma ci va. Sa ghatəvashi ghəshi mbə hiɗi Galile ka dzar paꞌ mbə hiɗi Zhəwde. ³⁸10:38 Lk 4:18; 13:16; Zhŋ 3:2Zhini a ghwəy sənay njasa ɓanavə Hyala bərci nzə, lə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa kaa Yesəw, ndə ka Nazaretə. Dza Yesəw mbaꞌa təwramti hiɗi ndəkwə ndəkwə ni, ka mənipə kwəma wəzə na, ka mbəli mbəzli mbə dəvə *ndə jaka tsa Hyala gwaꞌa. Kwəma mənti na va tsəghay, sa nzana mbə kəəti Hyala niy nza na. ³⁹10:39-40 3:15Sənzənvay, ghəy na ka ndəgha fətiy dzəkən shi mənəhwə na gwaꞌa gwaꞌa tə hiɗi ka Zhəwifə, lə mbə Zherəwzalem. Dza mbaꞌa mbəzli daŋwavəgha vəgha tsəm pəəsliti. ⁴⁰Dza Hyala mbaꞌa zhanakati mbə məti tə kwa mahkana vici ci. Mbaꞌa ɓanavə bərci, ta cipə ghən tsa ci tə ghwəməy. ⁴¹10:41 1:4; Lk 24:30-31, 41-43; Zhŋ 21:12-13Sa ci na ghən tsa ci kaa mbəzliy, citi ghən tsa ci na kaa mbəzli gwaꞌaw. War kwataka kaa ngəŋəy gwaꞌa tsəgha citəvay na. Ghəy ghəy shi tsəhavə Hyala ta ndəgha fətiy dzəkən ghala kwataŋata. Ləy hwəm sa zhanakati Hyala Yesəw tsa va mbə mətiy, a ghəy zəməhwə shiy, ka sahwə shi sa li. ⁴²10:42 17:31; Rm 14:9; 2Tim 4:1; 1Pi 4:5Dzəghwa na, ghəci Yesəw tsa va mbaꞌa ghwənaŋəy ta gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli. Mbaꞌa ta mbə ghəy gəzanshi kaa mbəzli: “Ava ghəcia sa fəy Hyala ta sla ngwəvə kən mbəzli tə ghwəməshi ni, lə ni bəkwə bəkwə ni” pə ghəy ta ni. ⁴³10:43 13:38; Zher 31:34Gwanashi gəzəkə ka gəzə kwəma Hyala kwəmaa dzəkən, a kə ghəshi na: “Ya wa ntsaa dzaa ɓanavə nəfə tsa ci ngəciy, ta kwəmavə pəli kwəma ci jikir na dza na lə slən tsa ci!” kə ghəshi» kə Piyer.

*Mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kwəmavə *Safə tsa Hyala kwərakwə

⁴⁴10:44-46 2:4War Piyer ghwəlay mbə gəzə kwəma va tsəgha na, ꞌwakəvə Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa mbaꞌa səkway dzəkən mbəzliy fa kwəma ci va gwanashi. ⁴⁵Ma ka Zhəwifəə nəw Yesəw va niy səəkəshi kwasəbə Piyer ki na, war ka mananshi maɗaŋa kwəma va. Sa nzana, mbaꞌa Hyala vəliti Safə tsa nzə ɗewɗew tsa kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kwərakwə ɓa. ⁴⁶Kataŋ nanzə ki na, mbə favə mbəzli va ghəshi ka gəzə kwəma kwa kwəma nihwəti mbəzli ghənghən ghənghən. Ka fə shəndəkə ghəshiy dzəti Hyala. Ma kə Piyer ki na: ⁴⁷10:47 8:36«Avanashi mbəzli ni kwəmavə Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa nja ghwəmmə kwərakwə. Ka dza ndəə mbay məni awə ya ta mananshi *batem ghwəla kiw» kə. ⁴⁸10:48 19:5Dza na mbaꞌa gəzanshi mbəzli, a məndi mananatishi batem lə slən tsa Yesəw *Kəristəw. Ma sa mananamtishi məndi batem ki na, tapə ghəshi ka cəꞌwə Piyer, a ghəci nzəyayvay li shi, gar vici jəwə.

Gəzə kwəma Piyer kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə Zherəwzalem

¹Ləy hwəm kwəma va na, mbaꞌa *ka kwal Yesəw ghəshi lə nihwəti mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Zhəwde favə, a *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə zləɓavə kwəma Hyala kwərakwə, kə məndi. ²Ma sa zhəghəkəvay Piyer dzəmbə Zherəwzalem ki na, ka gəzanci kwəma ka Zhəwifəə nəw Yesəw, ma kə ghəshi ngəci na: «Wəzə mənti ghaw» kə ghəshi ngəci. ³11:3 10:28; Gal 2:12«Ghay, a gha səəkə kəghi tsa mbəzliy *slanti ma fəꞌyasa, kamaa ka Zhəwifə, mbaꞌa gha zəməhwə shiy li shi, ndə ka Zhəwifə gha ngar!» kə ghəshi.

⁴Dzəghwa Piyer mbaꞌa maɗiy ta canshi kwəma va bazhə bazhə njasa məntəvata na ki, ma kə na: ⁵11:5-12 10:11-20«A mbəzlee, vanta kwəmaa mənta: Ma yən mbə məlmə Zhafa tə nahwəti vici yən mbə cəꞌwə Hyalay, mbaꞌee nashi shiy nja kwa shiw, tsaꞌ pən na, shiy nja gwadə tsa dikə tsa, mbaꞌam kəsəvə slimim ci faɗanashi, mbə səəkə mə ghwəmə, ka səkwa paꞌ vəghee. ⁶Pən paꞌi fati mətsə ti, ka nighə wəzə. Nighee na, shiy mbə, dəbeker faɗə səɗa ni, lə shəkwadeshi, lə shiy dza lə hwər, mbaꞌa ꞌyegwer tə ghwəmə. ⁷Fee ɓa na, məli ndə mbə gəzəra kwəma, a kə na: “A Piyer, sati kəəsəshi, a gha slaslashi, ka tashi, ta zəməshi!” kə. ⁸Ma pən na: “A Ndə sləkəra, awə kiw. Slən sa makəpə Hyala va zəmə ci, ya shi mahalakə niy, səəkə ghəshiy nza nehem tə miy tsee tepəw!” Pən. ⁹Zhini ma kə məli va kaa zləɓara səəkə mə ghwəmə kwa baka səɗa na: “Ma shi nə Hyala ɗewɗew na ghəshi kəy, ka nə gha awə, mahalakə na ghəshi pə gha ma!” kə. ¹⁰Dza mahkan səɗa shi va mbə məniva tsəgha. Kə ghəshi gwanashi, mbaꞌa ghəshi zhashiy zhimə ghwəmə.

¹¹War geꞌi ghala vəghwə tsa va ki na, mbaꞌa mbəzli mahkan səəkəshiy dzəghwa dəgha ntsa nzee va kəy, səəkə mbə məlmə Shezare niy ghwənikəshi məndi ta harɗa. ¹²Zhini ma kə *Safə tsa Hyala ngəra ɓa na: “A Piyer, sati maɗi mbala kwasəbə mbəzli va! Əntaa gha kə ghəpə ma!” kə. Dzəghwa ngwarməhimmə kwaŋ ni ni nəw Yesəw niy səəkee tikə li shi, mbaꞌa ghəshi nəwvəra ta dzəmbə məlmə Shezare. Sa kafə ghəy li shi na, dza ghəy təgwələm dzakəŋəy dzakə ghi tsa Kwərnel. ¹³Sa tsəhəŋəy ghəy na, dza zal tsa va, mbaꞌa gəzaŋəy njasa nay na *ndə kwal tsa Hyala məgarə kəghi tsa ci, mbə gəzanci kwəma. Vanta kwəma gəzanci ndə kwal tsa va: “A Kwərnel, ghwəni mbəzli dzəmbə məlmə Zhafa ta harŋa Shimaŋw Piyer a ghəci səəkə. ¹⁴11:14 16:31Ta gəzaŋa kwəmaa dzaa mbəlitəŋa lə mbəzli kəghi tsa gha gwanashi dza na!” kə, kə Kwərnel kaa ngəŋəy.

¹⁵11:15 2:4Sa gəzamti na tsəgha, war sa ghatee gəzə kwəma kaa ngəshi tsəgha na, mbaꞌa Safə tsa Hyala səkway dzəkən shi, njasa niy səkway na vaa dzəkən ghwəmmə niy nza kwərakwə. ¹⁶11:16 1:5Pən mbaꞌee zəzəvə kwəmaa niy gəzəkə Ndə sləkəpə va, niy nə na: “Lə yam niy mənipə Zhaŋ *batem, ma na na ghwəyəy, ta səəkə dza Safə tsa Hyala ɗewɗew tsaa dzəkən ghwəy” kə niy ni. ¹⁷Hyala tarəkə na vəlanshi vəli nzə, njasa niy vəlavəmmə na va ghala vəghwə tsaa ɓanavə ghwəmmə va nefer ghwəmmə kaa Ndə sləkəpə Yesəw *Kəristəw kwərakwə. Ya sa nzana tsəgha Hyala mənti kiy, wa slən tsee nee ki, kee ni “awə” pən kaa Hyalaa?» kə Piyer.

¹⁸11:18 13:48; 14:15, 27; 15:4, 12, 22-29; 17:12; 18:5-11; 19:8-10; 20:21Ma sa favə ka Zhəwifəə nəw Yesəw kwəma va tsəgha na, mbaꞌa ghəshi dəpəshi. Tapə ghəshi ta fal Hyala, ma kə ghəshi na: «Ma ghənzə tsəghay, ə ɓanavə Hyala kwal kwərakwə kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, a ghəshi tsa titihwə tsa shi kaa Hyala, ta mbə ghəshiy kwəmavə piy tsaa kəɗi ma!» kə ghəshi.

Mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Antiyəshə

¹⁹11:19 8:1-4Ma fəca pəəsli məndi va Etiyenəy, tərəŋw niy maɗishi məndi ta sa ngəraꞌwə kaa mbəzliy nəw Yesəw. Dzəghwa mbaꞌa ghəshi ndanivərivashi, ka dza niva kwaɓa, ka dza niva kwaɓa, va ngəraꞌwə tsa va. Dza nihwəti mbə shi mbaꞌa ghəshi dzashi ka tsəhəshi paꞌ tə hiɗi Feniki lə mbə məlmə Antiyəshə, mbaꞌa tə hiɗi ka Shipər. Dza ghəshi na, war kwataka kaa *ka Zhəwifə mbə məlməhi va gwaꞌa tsəgha ghəshiy gəzanshi kwəma Yesəw. ²⁰11:20 Zhŋ 7:35Dza nihwəti mbəzliy nəw Yesəw mbə mbəzliy səəkə tə hiɗi ka Shipər lə mbə məlmə ka Shiren, mbaꞌa ghəshi tsəhəshi mbə məlmə Antiyəshə. Mbaꞌa ghəshi gəzanshi Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Ndə sləkəpə Yesəw *Kəristəw kaa ka *Gərekə mbə məlmə va. ²¹11:21 2:41Ma mbəzli va mbə dza shi va na, mbə kəətishi Ndə sləkəpə niy nza lə bərci. Dzəghwa ɗaŋ mbəzli ɓanavə nefer shi kaa Yesəw, ka zhəghəshi ka mbəzliy nəw Ndə sləkəpə.

²²Dzəghwa mbaꞌa nəwər tsa kwəma va tsəhəy kwa sləmə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem. Ma sa favə ghəshi na, dzəghwa ghəshi ɓəŋ ghəshi ghwənəghə Barnabasə dzəmbə Antiyəshə. ²³11:23 13:43; 14:22; 15:32; 16:40; 18:23; 20:1, 28-31Ma sa tsəhəy Barnabasə na, mbaꞌa nay njasa təfanatishi Hyala miy tsa nzə kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə Antiyəshə. Dza na mbaꞌa vəshiy ta kwəma va tərəŋw. Kə mbaꞌa gəzanshi kwəmaa dzaa mətsahanshi bərci, a ghəshi kəsəvə nəw Ndə sləkəpə wəzə wəzə, lə nəfə tsa shi kwətiŋ. ²⁴Ma Barnabasə tsa vay, ndə wəzə niy nza na, lə *Safə tsa Hyala mbə nəfə tsa ci paf, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci gwanay kaa Yesəw. Dzəghwa mbəzli ɗaŋaŋ mbaꞌa ghəshi zləɓavə nəw Ndə sləkəpə ki.

²⁵11:25 9:30Ma ləy hwəm kwəma va na, dza Barnabasə ki mbaꞌa kafəy mbə Antiyəshə, ka dzay dzəmbə məlmə Tarsə ta pəla Səwl. ²⁶Ma sa kəsay na mbəɓa na, mbaꞌa pəməkəə dzəmbə Antiyəshə. Dza ghəshi, caꞌ ghəshi zakə ha mbəɓa bakanashi. War ka ɓasəva ghəshi jakə lə mbəzliy nəw Yesəw gwaꞌa. Mbaꞌa ghəshi ɓananavə shiy kaa mbəzli ɗaŋ mbəɓa ki. Ava mbə məlmə Antiyəshə ghava kwa taŋa har slən tsa *mbəzli ta səɗa Yesəw «Mbəzliy nəw Kəristəw».

²⁷11:27 13:1; 15:32Ghala vəghwə tsa va na, mbaꞌa nihwəti ka gəzə kwəma Hyala səəkəshi mbə məlmə Zherəwzalem dzəmbə Antiyəshə. ²⁸11:28 21:10Dzəghwa tsahwəti mbə shi kwətiŋ, slən tsa ci na Agabəsə, mbaꞌa satiy gəzəkəvəri kwəma sa cinti *Safə tsa Hyala, ma kə na: «Avanay lə bərci Safə tsa Hyala gəzee, ta səəkə dza ma dikə naa dzəti hiɗi ghwəmmə gwaꞌa gwaꞌa» kə. (Kataŋ na mbaꞌa ma va niy mənta, geꞌi geꞌi ghala vəghwə tsaa məni Kwələdə mazə tə hiɗi ka *Rəm gwanashi.) ²⁹11:29-30 12:12, 25; Rm 15:26; 1Kwər 16:1; 2Kwər 8:4; 9:2, 12; Gal 2:10Dza mbəzliy nəw Yesəw mbə Antiyəshə mbaꞌa ghəshi sləkati tsəhə shiy ta kəəti ngwarmbəghəhishi mbə nəw Yesəw tə hiɗi ka Zhəwde. Ma kə ghəshi na: «Ya wa ndə na mbaꞌa ɓəkə shiy njasa mbay bərci ci» kə ghəshi. ³⁰Dza ghəshi tsəgha ghəshi mənti. Sa tsəhamti ghəshi shi va na, mbaꞌa ghəshi tivə kar Barnabasə ghəshi lə Səwl, ta vəli shi va kaa mətikwəkwər mbə mbəzli nəw Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem.

Kwəmaa dzəkən Zhakə tsa pəəslitim lə dzəkən Piyer tsa faghwam kwa fərshina

¹Ma geꞌi ghala vəghwə tsa va ki na, mbaꞌa mazə *Erədə ghati sa ngəraꞌwə kaa mbəzliy nəw Yesəw. ²Dza na mbəh pəəsliti Zhakə, zəmbəghəy Zhaŋ, lə kafaꞌi. ³Ma sa nay na ka vəshi *ka Zhəwifə ta kwəma va na, dza na mbaꞌa ghwənashi mbəzli ta kəsə Piyer kwərakwə ɓa. Ma fəcava na, vici tsə ka məndiy zəmə peŋ tsa kama cinjini ti mbə ghənzə. ⁴12:4 4:3Ma sa kəsanakə məndi Piyer na, mbaꞌa faghwa kwa fərshina. Kə ti tivə ka sawji məŋ lə kwaŋ ta mbəərə ndəghwə ci, faɗə faɗə faɗə. Ma kə mbə təkə kwəma ci na: «Nzee sla ngwəvəə dzəkən kwa kwəma mbəzli ləy hwəm *makwaghwa Pakə» kə. ⁵12:5 Zhk 5:16Ma Piyer na, war mbə ndəghwə ci məndi tsəgha kwa fərshina ki. Dza mbəzliy nəw Yesəw tapə ghəshi ta cəꞌwə Hyala ti, lə bərci, kala dəkəva ma ghəshi.

Səəmə tsa Piyer kwa fərshina

⁶Va məndi tə kwa kərni vərɗi ta səvəri ta sla ngwəvəə dzəkən Piyer, kwa kwəma mbəzli, tə saa bərkəti *Erədə ki. Ma Piyer na, tə hi ghəci, tsatsa kwa dəŋw tsahi bakə, kwa jipə ka sawji bakə. Ma ka ndəghwə miy ciki fərshina pərikə kwa miy dəgha ɓa na, mbə ndəghwə ghəshi kwərakwə. ⁷12:7-10 5:19War vətəghə, ndə kwal tsa Ndə sləkəpə tsahwəy tiɓa tsəgha. Mbaꞌa waŋ pi məniy kwa fərshina. Kə ndə kwal tsa va, gwaŋəz, gwaŋəzay Piyer vəgha slərpə ci, mbaꞌa fərghəy. Ma kə ngəci na: «A Piyer, sati taŋtaŋ» kə. War gwəravə tsahi tsati məndi va li shi tsəgha, dzəghwəɓə ghəshi shəkəshi səkwa tə dividivi ci. ⁸Ma kə *ndə kwal tsa Hyala tsa va ngəci na: «Pəhəti məgapa gha, a gha pambə kwekweher gha» kə. Mbaꞌa Piyer mənti tsəgha. Zhini ma kə ngəci ɓa na: «Pakən kwəbaŋ tsa gha a gha nəwra» kə. ⁹Kə Piyer ka nəw tsəghaa səvəri. Ma ghəci na, ɓəti shi məni ndə kwal tsa va va na nja shi kataŋ ni na naci diw. War njasa shiwti na shiw ghəciy nighə. ¹⁰Dza ghəshi taŋ ghəshi taŋəti kwa taŋa ka ndəghwə mbəzli kwa fərshina, zhini taŋ kaa kwa baka, mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəvəgha gəzli kwa tsahi miy dəgha va, bazhə ghənzəə dzəmbə məlmə. Dzəghwa na ɓəŋ ghwənamti ghən tsa nzə kwətita, kwa kwəma shi. Mbaꞌa ghəshi səvərishi tə ngwəla, ka dzəghwashiy dzəghwa kwal. ꞌWakəvə ki, mbərəkə, ndə kwal tsa va zlay Piyer tsəgha, raꞌi zay.

¹¹Dzəghwa Piyer ki mbaꞌa fəti ghən ta kwəma tiɓa, ma kə na: «Ma nanay, e sənay ki, kataŋ na, Ndə sləkəpə ghwənay na ndə kwal tsa ci, na mbəlantəra na mbə dəvə mazə Erədə, lə va kwəma ngəraꞌwə tsaa niy di *ka Zhəwifə va sara» kə.

¹²12:12 Zhaŋ Markə 12:25; 13:13; 15:37; Kwəl 4:10War sa təkəvə na tsəgha na, mbaꞌa kafəy, karə dzakə ghi tsa Marəy mbəghəy Zhaŋ, ntsa har məndiy Markə. Ghalaɓa na, ɗaŋ mbəzli ɓasə shi, ka cəꞌwə Hyala kəyɓa. ¹³Dza na ndəs tsəhəy, ka tsa gəzli ghəci miy dəgha, Ma sa tsata na gəzli na, mbaꞌa makwa maliy ghəra sləni kəghi tsa va səəkəta, ta ghwənamci dəgha. Slən tsa nzə na Rəwde. ¹⁴Tsəhə tsa tsəhə na miy dəgha na, mbaꞌa fəti ghən ta məli Piyer. Dza na ki, mbaꞌa vəshita, kala zhini ghənzəə ghwəni ciki va vəshi di, kə del zhəghəghəvata lə bali. Ma kə kaa mbəzli na: «Aya, waa Piyer na sa va, avaci pəriɓa miy dəgha!» kə. ¹⁵Ma kə ghəshi ngəta na: «Əm! Ə gazlaka gha shəkəna? Kwəma naa səəkəy tiɓaa?» kə ghəshi. «Awə, ghəci na kataŋ» kə mali va. Zhini ma kə ghəshi na: «Ghənzə tsəghay, məcakwə ci na ghəshi» kə ghəshi.

¹⁶War ma Piyer ki na, war mbə tsa gəzli va ghəci naci. Səəkə ghəshi ki, ɓəŋəꞌi ghəshi ghwənamti miy dəgha. Ma sa nə ghəshi tsaꞌ, kə ghəshi na, kar tə Piyer. Nja maɗaŋa ghəshiy nata nava kwəma tsəgha. ¹⁷Dzəghwa Piyer kafə, kafata dəvə ci, mbaꞌa damətishi, sa gaka ghəshi. Dza na, ka slanshi njasa pəlikəmə Ndə sləkəpə kwa fərshina. Ma kə na: «Gəzancim kwəma va kaa Zhakə, lə kaa nihwəti ngwarməhimməə nəw Yesəw» kə. Ləy hwəm kwəma va na, mbaꞌa səvəriy, ka dzay dzəti tsahwəti pi.

¹⁸12:18-19 5:22-24Ma tə way pi ki na, kala nay Piyer ka sawji. Dzəghwa tərəŋw ghəshi səəvərivashi va kwəma kən, sa sənay ma ghəshi njasa gha naa ɓarvay kwa fərshina. ¹⁹Dza tapə Erədə mbə ghwəni mbəzli ta pəla ci, shaŋ ghəshi vəgha nay. Ma sa pəlahwə məndi Piyer kala nay ma məndi na, dza tapə məndi mbə ɗəw kwəma va ka sawji va, dza na mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli: «Bakwamtim ka sawji va» kə. Dzəghwa mbaꞌa maɗiy mbə hiɗi ka Zhəwde ka dzay dzəmbə məlmə Shezare, mbaꞌa dzaa nzay nza mbəɓa.

Njasa mətiy *Erədə

²⁰Ghala vəghwə tsaa məni Erədə va mazəy, tə hiɗi ci niy va mbəzli ka Tir lə mbəzli ka Shidaŋw pəla shi ka ghəshiy zəmə. Ma geꞌi lə tsahwəti vəghwə na, mbaꞌa nəfə tsa Erədə niy satiy dzəkən shi. Dza ghəshi tə nahwəti vici jakə ghəshi jakəti miy tsa shi, ta dza ta sləka kwəma li, ta mbə kwəmaa kama kwa jipə shi li. Dza ghəshi pərɓa va Bəlastəsə, ghəci ntsaa ghəra sləni mbə ciki tsa Erədə, mbaꞌa ghəshi tsəhəshi, ta mbə ghəciy nza dza kwa bəla shi. Mbaꞌa ghəci zləɓavə. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi tsəhəshi va Erədə ta sləka kwəma.

²¹Ma sa səəkəta viciy niy titim ki na, dzəghwa Erədə mbaꞌa pakən kwəbaŋ mazə tsa ci. Dza na dərasə nzəyəy kwa gəzli mazə ci. Tapə ghəci ta gəzanshi kwəma kaa mbəzli zlaŋzlaŋ. ²²12:22 Ezhek 28:2Kə mbəzli ka fal ki, ma kə ghəshi na: «Hyala na nava gəzə na kwəma, ndə ngəri naw!» kə ghəshi. ²³Tiɓata ki na, nzaꞌjəw, Hyala ghwənikə ndə kwal tsa nzə ta fanambə zəlghwə mətəlaꞌi kaa Erədə, mbaꞌa mətiy. Ma mətiy kəsay vay, sa nzana mbaꞌa mənti fəgə, ka ɓəti ghən tsa ci ka Hyala.

²⁴12:24 2:41Ma ləy hwəm məti ci va na, war ə kwəma Hyalaa dza kwa kwəma kwa kwəma. Mbəzliy nəw Yesəw nashi ki na, war mbə mətsəhəva ghəshi tərəŋw. ²⁵12:25 11:29-30Dza kar Səwl ghəshi lə Barnabasə mbaꞌa ghəshi kəɗamti sləni shi mbə Zherəwzalem. Dzəghwa ghəshi mbaꞌa ghəshi zhəghəghəvashiy dzəmbə Antiyəshə. Pəm ghəshi pəməvə Zhaŋ tsa har məndiy Markə kwasəbə shi ghəshiy səəkə.

Hyala harvə kar Səwl lə Barnabasə ta dza ta gəzə kwəma nzə kaa mbəzli

¹13:1 11:27Ma ghala pətsa va na, mbaꞌa ka gəzə kwəmaa səəkə va Hyala kaa mbəzli, lə mbəzliy ɓəni shiy kaa mbəzliy nəw Yesəw niy nza mbə məlmə Antiyəshə. Avanay slən tsa mbəzli va: Kar Barnabasə ghəshi lə Shimeyaŋw tsa har məndiy «Ntsa ngəri tsa» mbaꞌa Ləshiyəsə ndə ka Shiren, mbaꞌa Manayen, saa kəli lə mazə *Erədə, mbaꞌa Səwl ki.

²13:2 9:15; 10:19; 22:19; Gal 1:15-16Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌa mbəzliy nəw Yesəw jakəshi ta cəꞌwə Ndə sləkəpə, ka məni səwmay. Ma ghalaɓa na, mbaꞌa *Safə tsa Hyala gəzanakəshi kwəma, ma kə ngəshi na: «A mbəzli ni, ɓəkəvəriɗam kar Barnabasə lə Səwl, tsarakə mbə ghwəy, a ghəshi dza ta ghəra sləni harvəshee va ti» kə. ³13:3 6:6Ma sa gəzanakəshi Safə tsa Hyala tsəgha na, dza ghəshi tiɓa tapə ta cəꞌwə Hyala, ka məni səwmay. Ma ləy hwəm sa manamti ghəshi səwmay, gwaꞌa ghəshi cəꞌwamti cəꞌwə ki na, dza ghəshi bəm fanakənshi dividivi kaa mbəzli bakə ni va, mbaꞌa ghəshi zlashiy dzashi.

Gəzə kwəma Hyala kar Barnabasə lə Səwl kaa mbəzli tə hiɗi ka Shipər

⁴13:4 10:19; 15:39Ma sa təravə *Safə tsa Hyala kar Barnabasə lə Səwl, mbaꞌa ghwənashi tsəgha ki na, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə məlmə miy kwəfaa kərkəva ma, Sheləshi, kə məndi kaa slən tsa məlmə va. Dza ghəshi kaf kafəshi mbəɓa kwa kwambəwal, ka dzashiy dzəti hiɗi tə jipə yam, Shipər, kə məndi kaa slən tsa hiɗi va, ⁵13:5 17:2dza nishə ghəshi tsəhəshi mbə Salamin, nahwəti məlmə tə hiɗi va. Tapə ghəshi ta gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli mbəɓa mbə ciki ɓasəva *ka Zhəwifə. Tiɓa Zhaŋ Markə kwasəbə shi ghalaɓa, ta kəətishi.

⁶Dza mbaꞌa ghəshi kafəshi mbə məlmə Salamin, mbaꞌa ghəshi taŋamti Shipər. Dza nishə ghəshi tsəhəshi mbə məlmə Pafəsə. Ma mbəɓa na, mbaꞌa ghəshi kəsay tsahwəti ndə ɗəfəl, saa niy ɓəti ghən tsa ci, ka *ndə gəzə kwəma Hyala tiɓa, ndə ka Zhəwifə ghəci. Slən tsa ci na Bar Yesəw. ⁷Ntsa kwa dəgha ngwəmna tsa tə hiɗi va ghəci niy nza. Serzhiyəsə Pələsə, kə məndi kaa slən tsa ngwəmna tsa va. Zal ndə məhərli tərəŋw ghəci. Dza na tə nahwəti vici daꞌ harvə kar Barnabasə ghəshi lə Səwl. Ma sa harvəshi na na, ka ɗi favə kwəma Hyala ghəci və shi. ⁸13:8 2Tim 3:8Ma Bar Yesəw, ndə ɗəfəl tsa har məndi va lə kwəma ka *Gərekə Elimasə na, ka ndərə kar Səwl lə gəzə kwəma shi va, ka pəla kwal tsaa makamti ngwəmna tsa va, va yə kwəma Hyala. ⁹Dzəghwa Səwl tsa har məndiy Pəl, sa təhay Safə tsa Hyala na, bəm fati mətsə ci ti. ¹⁰Ma kə ngəci na: «Gha gha sa təhay hwəlfə dzərvə tə hiɗi tsa, lə ndərəm gwaꞌa, gha zəghwə *ndə jaka tsa Hyala tsa! Gha gha saa ɗi ma kwəma slar na tsa gwaꞌa! Ka dza ghaa zlay pəla sawa kwəma pəhəti Ndə sləkəpə məni nzə tsəy? ¹¹13:11 9:8; 22:11Favə tə gha, ava Ndə sləkəpə taa məni ngwəvəə dzəkən gha sənzənva. Ta ghwəlfəŋa dza gha, ka hiŋa kala nay pi» kə.

War ghwəla na, nzaꞌjəw ndə ɗəfəl tsa va ghwəlfəy, mbaꞌa zhəghəy nja mbə kwəsli. Tapə ghəci mbə daŋərə, ka pala ntsaa dzaa kəsə tə dəvə ci. ¹²Ma sa nashi Ngwəmna tsa va shiy mənishi va tsəgha na, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Yesəw. Tərəŋw kwəma favə na vaa dzəkən Ndə sləkəpə ndəŋway mbə nəfə tsa ci.

Kar Pəl lə Barnabasə mbə məlmə Antiyəshə tə hiɗi ka Pishidi

¹³13:13 13:5; 15:38Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌa kar Pəl lə mbəzli nza ghəshi li shi kafəshi mbə Pafəsə kwa kwambəwal, mbaꞌa ghəshi tsəhəshi mbə məlmə Perzhə tə hiɗi ka Pamfili. Dza Zhaŋ Markə təhə təhəvərivay li shi tiɓa, mbaꞌa zhəghəghəvay zhəmbə Zherəwzalem. ¹⁴13:14 17:2Ma ghəshi niy tərmbə na, kəram ghəshi maɗishi mbə məlmə Perzhə, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə məlmə Antiyəshə tə hiɗi Pishidi. Dza ghəshi fəca *vici dəkəva ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi nzəyshi mbə mbəzli. ¹⁵13:15 15:21Dza məndi ka jangə zliya *kwəma pəhəti Hyala lə zliya kwəma ka gəzə kwəma Hyala. Sa jangamtishi məndi na, dza mbəzliy ꞌwa kwal mbə ciki ɓasəva tsa va mbaꞌa ghwənanavəshi miy kaa kar Pəl, ma kə ghəshi na: «A ngwarməhiŋəy, mbaꞌa kə kwəma va ghwəy ta mətsahanshi bərci kaa mbəzliy, a kwal va ghwəy ta gəzə nzə» kə ghəshi.

¹⁶Sa gəzəkə ghəshi tsəgha na, dza Pəl mbaꞌa satiy, kaf kafata dəvə ci ta mbə mbəzliy nzəyshi ɗekəɗekə. Ma kə na: «A mbəzli ka *Izərayel lə ghwəy ghwəy nihwəti mbəzliy hazləni va Hyala gwaꞌa. Yaꞌ pə ghwəy. ¹⁷13:17 Səvəri 1:7; Nəw 5:15Hyala mbəzli ka Izərayel tsəhavə na jijihimmə, ta nza ghəshi ka mbəzli nzə. Ma ghala pətsaa nza ghəshiy ka məlmə, ghəshi tə hiɗi ka *Ezhipətə na, dza na, mbaꞌa kəliti hwəlfə shi, zhini na, mbaꞌa mənti kwəma maɗaŋa maɗaŋa na ɗaŋ, ta mbəə ɓəkəvərishi mbəɓa. ¹⁸13:18 Səvəri 16:35; Ɓəla 14:33-34; Nəw 29:4Sa ɓəkəvərishi na na, gar piya faɗə mətsəkə ghənzə mbə zəmanshi shiy mbə gamba. ¹⁹13:19 Nəw 7:1; Zhə 14:1Mbaꞌa zamti hwəlfə mbəzli mbərfəŋ, lə mezhizhə shi gwaꞌa tə hiɗi ka *Kanana. Ma sa zamtishi na na, dza na mbaꞌa ɓanavə hiɗi shi kaa ka Izərayel va, ta nzəy ghəshi ti shi.

²⁰13:20 KaSlaNgw 2:16; 1Sam 3:20Shi va gwanashi na, gar piya bələkwə faɗə lə cifə mətsəkə ghən kən niy nza ghəshi ghalaɓa, ꞌwava na ghala vəghwə tsa shi mbə Ezhipətə lə mbə gamba paꞌ mbə *Kanana. Ləy hwəm na, dza Hyala mbaꞌa ɓanavəshi ka sla ngwəvə kaa jijihimmə va, paꞌ ghala vəghwə tsa *Saməyal ndə gəzə kwəma Hyala. ²¹13:21 1Sam 8:5, 19; 10:21; 11:15Ma ghala vəghwə tsa Saməyal na, dza ghəshi ka ɗəw ndə va Hyala, ta məni mazə ghəciy dzəkən shi. Mbaꞌa Hyala ɓanavəshi Sawəl zəghwə Kishə, mbə takə tsa *Beŋzhameŋ. Piya faɗə mətsəkə Sawəl tsa va mənti mbə mazə tsa va.

²²13:22 1Sam 16:12; 13:14Dza Hyala mbaꞌa ɓanti Sawəl mbə mazə, sa ɓanti na na, dza na mbaꞌa zhiniy paranatishi *Davitə ka mazə tsa shi. Tsaꞌ kə niy niy dzəkən na: “Avee pəlavə Davitə zəghwə *Zhese, ntsa ɗiti nəfə tsee, ntsaa dzaa mbay mənti kwəma bərkətee mbə nəfə tsee gwaꞌa!” kə. ²³13:23 Ezay 11:1; Rm 1:3; ShiZhŋ 5:5Səəkə mbə takə tsa Davitə ɓanakəshi Hyala Yesəw kaa ka Izərayel, ta nza ghəci ka ntsaa mbəlishi. Tsəgha niy gəzanakəshi na kwataŋa. ²⁴13:24 Lk 3:3Ghala Yesəw ghwəla ta gha sləni ciy, a Zhaŋ ndə mənipə *batem niy gəzanamtishi kwəma Hyala kaa ka Izərayel. Ma kə niy niy: “Zhəghantim nzəy tsa ghwəy gwanaŋwəy, e məniŋwəy batem” kə niy ni kaa ngəshi. ²⁵13:25 Lk 3:15-16Ma kə Zhaŋ niy ni mbə kwa kərni sləni ciy: “Wa ndə nzee bərkəti ghwəy kia? Ma ntsa ndəghə ghwəy vay, ghəci nzee na neyew. Na naciy, mbə səəkə na ləy hwəm tsee, tərəŋwɓa ghəci na kaa ngəra. Mənɗee mək ta pəli ya yiɗi mbə kwakwahə tsa mbə səɗa ciw” kə niy ni.

²⁶Favə tə ghwəy nana ki ngwarməhira, ghwəy ghwəy jijihiy Abəraham, lə ghwəy ghwəy nihwəti mbəzliy hazləni va Hyala. Ma kwəma kwa mbəlipə nay, kaa ngəmmə ghwənikə Hyala. ²⁷13:27 3:17Ta na na mbəzli mbə məlmə Zherəwzalem ghala vəghwə tsa Yesəw, lə mezhizhə shi gwaꞌay, niy sənay Yesəw ghəshi, ka Ndə mbəlipəw. Niy dzəghwa sləmə shi kwəma gəzəkə ka gəzə kwəma Hyala, ya tsəgha niy nza ghəshi mbə fa nzəw, njasa nza vici dəkəva ka Zhəwifə gwaꞌaw. Ma fəti ɓanavə ghəshi va kaa Yesəwəy, geꞌi faghwa ghəshi kwa kwəmaa niy gəzəkə ka gəzə kwəma Hyala va. ²⁸13:28 Lk 23:4, 14-15, 21-23Ya tsəgha nza na kala kwəmavə kwəma ghəshi tar kaɓaka ci ya namaɓa nzə gar məti ghəci ti na, war pəəsli kə məndi pəəsliti, kə ghəshi kaa Pilatə. ²⁹13:29 Lk 23:50-56Ma sa mənti ghəshi tsəgha, njasa niy gəzəkə Hyala va gwanata kwa zliya ghala kwataŋataa dzəkən ki na, dza mbaꞌa ghəshi ɓəkəghwa tə tsəm faghwa kwa kwəli. ³⁰13:30 3:15Dza Hyala nanzə, mbaꞌa zhanakati mbə məti. ³¹13:31 1:3, 8Dza na vici ɗaŋ ghəci mənti, ka canshi ghən tsa ci kaa mbəzliy niy nza kwasəbə ghala kafə na mbə hiɗi ka Galile, paꞌ mbə Zherəwzalem. Mbəzli vay, ghəshi na ka ndəgha fətiy dzəkən sana, ka gəzə kwəma ci kaa mbəzli.

³²13:32-33 Cem 2:7; Rm 1:3-4Ghəy kwərakwə ɓa kiy, Yəwən kwəma wəzə na va na sana səəkə ghəy ta gəzaŋwəy. Ghala kwataŋatay, a Hyala niy gəzəkə: “Ta məntəŋwəy shiy dzee” kə kaa jijihimmə. ³³Dzəghwa na nana ki na, mbaꞌa mənti shiy niy gəzəkə na va mənishi kaa ngəmmə, ghwəmmə ndərazhi shi, lə kwəma zhini tsa zhanakati na Yesəw mbə məti. Nja kwəma tsasliti məndi vaa dzəkən mbə *zliya cəm tsa Davitə, vəh bakə, ma kə məndi na: “Gha na zəghwee! ꞌWava na tə ndatsəy, dəŋa nzee” kə məndi. ³⁴13:34 Ezay 55:3Ma Hyalay, aa niy gəzamti kwataŋata, ta zhanakati Yesəw dza na mbə məti, ka dza naa zhiniy mətiw, ka dza naa ghwaɓəw, kə niy ni. Ghənzə na kwəmaa niy ɗi na vaa gəzə, ghala kwa niy nə na va: “War kataŋ njasa gəzamtee va kaa Davitə na, ta ndaŋwəy təfə miy tsa ɗewɗew tsa kərə ma dzee” kə. ³⁵13:35 Cem 16:10Va tsəgha nə naa ni, “Ka dza ghaa zlay ntsa gha slar tsaa ghwaɓəyəw” kə Davitə dzəghwa tə tsahwəti pi.

³⁶13:36 2:29A ghwəy sənay, ma na Davitə ta na tsa ci ghənəy, aa niy mətiy, mbaꞌa məndi lamti kwasəbə dəhiy gwanashi, mbaꞌa ghwaɓəy. ³⁷Ma na na ntsa zhanakati Hyala va mbə məti na naciy, ghwaɓəy naw. ^38-3913:38 10:43; 15:1013:39 Rm 4:25; 6:7; 10:4Va tsəgha, ma ghwəy kiy ngwarməhiray, sənay tə ghwəy, mbə slən tsa Yesəw tsa va dza Hyalaa pəlayŋwəy jikir tsa ghwəy mbə nəfə tsa nzə. Ma ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci ngəciy, ta mbəliy dza na va kwəma ci jikir na. Na na kwəma pəhəti Məyizə na, ka mbəlantəŋwəy na mbə kwəma ghwəy jikir na nanzə kiw. ⁴⁰Ava va tsəgha kiy, mənim məhərli tərəŋw, vantaa kwəmaa gəzəkə ka Hyala va mbəradzə səəkətaa dzəkən ghwəy. ⁴¹13:41 Aba 1:5Sa niy nə ghəshi va, ma kə ghəshi na:

Nighəm ki, ghwəy ghwəy mbəzliy kəli ghən tsa shi ni.

Vanayəy, ta məni shiy dzee kwa mətsə ghwəy,

shiy kala gar zləɓashi ghwəy,

ndə kə slakəŋwəyshi ghwəy kala nashi.

Va shi dzee məniy, raꞌi ghwəy ta zaŋwəy,

kala sənashi ma shi dza ghwəy məni,

a kə ghəshi niy ni» kə Pəl.

⁴²Ma sa kəɗamti Pəl gəzə kwəma ki na, mbaꞌa ghəshi səvərishi lə Barnabasə mbə ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə va. Sa səvərishi ghəshi na, tapə məndi mbə cəꞌwəshi, ta mbə ghəshiy zhikə ta gəzanshi kwəma va tsəgha fəca vici dəkəvaa zhikə. ⁴³13:43 11:23Ma sa kəɗiy jakəva na, dza mbəzli ka Zhəwifə ɗaŋ, lə nihwəti mbəzliy niy mənishi ka ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi nəwhwə kar Pəl lə Barnabasə. Dza kar Pəl mbaꞌa ghəshi mətsahanavəshi bərci lə gəzə kwəma. Ma kə ghəshi na: «A Hyala məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə, nana kiy, nəwəm kwəma nzə wəzə» kə ghəshi.

⁴⁴13:44 17:2Ma sa səəkəta nahwəti vici dəkəva ki na, dzəghwa ɗaŋɓa mbəzliy ɓasəshi mənishi ta fa kwəma Ndə sləkəpə dza Pəl va ta gəzə. ⁴⁵Ma sa nay ka Zhəwifə vərəm tsa ndə ngəri ɓasəy ɗaŋəy tsəgha na, tapə ghəshi mbə hərhə. Dza ghəshi ka gəzə na shi kwəma, ghənghən lə na Pəl va, ka tsəərə. ⁴⁶13:46 3:26; 18:6Dza kar Pəl lə Barnabasə, ka gəzanshi kwəma kala hazləni ma, ma kə ghəshi na: «Əhəməy, kaa ngəŋwəy ghwəy ka Zhəwifə niy ɗi Hyala məndiy gha gəzə kwəma nzə. Dzəghwa ghwəyəy, kala ɗi zləɓa kwəma va ghwəy. Mbaꞌa ghwəy nay ghən tsa ghwəy kala gar kwəmavə piy tsaa kəɗi ma. Ma ghənzə tsəghay, avanaŋəy taa dzaŋəy dza kwa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ta gəzanshi kwəma Hyala nana na ghəy ki. ⁴⁷13:47 Ezay 49:6Sa nzanay, avanta kwəmaa niy gəzəkəŋəy Ndə sləkəpə tala, ma kə niy niy: “Ma ghay, nja waŋ pi fəyŋee ta ci kwal tsa wəzə tsa kaa mbəzli gwaꞌa, a gha gəzanshi njasa dzee mbəlishi kaa hwəlfəhi mbəzli tə hiɗi ghənghən ghənghən, paꞌ tə pətsa kərkə hiɗi” kə niy ni» kə ghəshi.

⁴⁸13:48 11:18Ma sa favə mbəzliy kamaa ka Zhəwifə nava kwəma tsəgha na, tapə ghəshi ta vəshi, ka fal kwəma Ndə sləkəpə. Ma mbəzliy niy tərati Hyala ta kwəmavə piy tsaa kəɗi ma na, mbaꞌa ghəshi ɓanavə nefer shi kaa Yesəw.

⁴⁹13:49 2:41Dzəghwa kwəma Ndə sləkəpə nanzə ki, gwaꞌa gwaꞌa tsəhəta tə hiɗi va. ⁵⁰Ma sa nighəti ka Zhəwifə tsəgha na, dza ghəshi tapə ta həhəərə miꞌi tə dimə, shiy jahambəvashi mbə nəw kwəma Hyala, mbaꞌa mbəzli ka hiɗi tiɓa. Sa həərivərishi ghəshi na, ghaꞌ ghəshi ghavə sa ngəraꞌwə tsəgha kaa kar Pəl lə Barnabasə, dza təl ghəshi ɓanavəshi bali tə hiɗi shi. ⁵¹13:51 18:6; Lk 9:5Dza kar Pəl, mbaꞌa ghəshi batamti kwərbi tə shiɗshiɗ shi, ta mbə ka Zhəwifə vaa sənay, kən ghən tsa ghəy ghəy ka Zhəwifə va na kwəma ghəy jikir na, kə ghəshi. Ma sa mənti ghəshi tsəgha na, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə məlmə Ikəniyəm. ⁵²Ma mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Antiyəshə, ya tsəgha dzashi kar Pəl ki na, paf paf ghəshi tihəshi va vəshi, mbaꞌa va *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa nashi ki.

Kar Pəl lə Barnabasə mbə məlmə Ikəniyəm

¹14:1 17:2Ma sa tsəhəshi kar Pəl lə Barnabasə mbə məlmə Ikəniyəm na, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, njasa mbə Antiyəshə va. Ka gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli. Dza mbəzli ɗaŋ, mbaꞌa ghəshi ɓanavə nefer shi kaa Yesəw mbə *ka Zhəwifə lə mbə niy kamaa ka Zhəwifə mbəzli. ²14:2 13:45Dzəghwa ka Zhəwifəə zləɓati ma yi kwəma va va, tapə dzəmbəshi mbə həərə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, ta mbə ghəshiy ndərə mbəzliy nəw Yesəw. ³14:3 2:22Ya tsəgha nzə na, mbaꞌa kar Pəl hyayvashi mbə məlmə Ikəniyəm, ka gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli lə nəfə kwətiŋ, kala hazləni ma, mbaꞌa ghəshi ɓanavə ghən tsa shi kaa Ndə sləkəpə. Ma Ndə sləkəpə na, ka ɓanshi bərci, ta məni shi maɗaŋa maɗaŋa ni lə shiy cipə kwəma, ta mbə məndiy sənay, kataŋ na kwəma wəzə hwər tsa Yesəw va gəzəpə kar Pəl, kə məndi. ⁴Dzəghwa mbəzli mbə məlmə ki, bakə mbə ghəshi tihəvərivashi. Dza kwa bəla ka Zhəwifə nihwəti, ma nihwəti na, dza kwa bəla kar Pəl.

⁵14:5 14:19; 2Tim 3:11Dza mbəzliy kamaa ka Zhəwifə lə ka Zhəwifə jakə ghəshi lə mbəzli shi dikə dikə ni gwaꞌa, mbaꞌa ghəshi gəzəti dza ta ghəra kar Pəl lə Barnabasə, lə ta pəꞌwatishi ka bakwamtishi lə hərezli. ⁶14:6 Mt 10:23Dza kar Pəl mbaꞌa ghəshi fəti ghən ta kwəma va. Ma sa fəti ghəshi ghən na, mbaꞌa ghəshi hwəshiy dzashiy dzəmbə məlmə Listər, lə Derbə, tə hiɗi ka Likwaniya, mbaꞌa dzar mbə ni vəgha shi məlməhi gwaꞌa. ⁷Sa tsəhəshi ghəshi dzar mbə məlməhi va na, dza ghəshi, ka gəzanshi Yəwən kwəma wəzə naa dzəkən Yesəw kaa mbəzli dzar mbə shi.

Njasa pəꞌwəm Pəl lə hərezli mbə məlmə Listər

⁸14:8 3:2A tsahwəti zal niy nza tiɓa mbə məlmə Listər, war mənzəy ghəci niy nza, sa bəkwəshi shiɗshiɗ ci. Vədir ghəci ghala yakə mbəghəy, kala səəkə ghəciy dzahwə dza. ⁹Ma tə nahwəti vici Pəl mbə gəzə kwəma na, war a ghəciy fa kwəma va. Dza Pəl mbaꞌa fati mətsə ci ti, ka nighə, mbaꞌa nay ghəci ɓanavə nəfə tsa ci kaa Hyala, ka sənay a Hyalaa mbəliti, kə. ¹⁰Dza ma kə kaa ngəci zlaŋzlaŋ na: «A ntsa, sati garəŋa tə shiɗshiɗ gha» kə. Dzəghwa ntsa va, tsəgha na, kə, mbaꞌa satiy lə zli, ka dza.

¹¹14:11 28:6Ma sa nata mbəzli tiɓa kwəma mənti Pəl va tsəgha na, ꞌwakəvə ghəshi, tapə ta ngwəmə lala, ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ kwa kwəma shi. Ma kə ghəshi na: «Aya! Waa hyeler tsahwəshi naa dzəmbə ghwəmmə, ka mənti ghən tsa shi ka ke ngəri!» kə ghəshi. ¹²Dza mbaꞌa ghəshi fanatishi sləneɗemer hyeler shi va, *Zəs, kə ghəshi kaa Barnabasə, *Hermesə, kə ghəshi kaa Pəl. Sa nzana Pəl sa tə kwəma mbə gəzə kwəma gəzə ghəshi. ¹³14:13-15 10:25-26; Dani 2:46Ma ciki ta *hil Zəsəy pərikə kwa miy dəghaa dzəmbə məlmə niy nza na. Dza ntsaa ta hil Zəs, mbaꞌa kəəsəkə kəɓəhi, lə mbərə ghwə shiy ti shi ngaca ngacaa dzəmbə ciki tsa va, ta ta hil, ghəci lə mbəzli shi va gwanashi. Hil tsa ɗi ghəshi va tay, kar Pəl ghəshi lə Barnabasə na ghəshi.

¹⁴Ma sa favə *ka kwal Yesəw nja kar Barnabasə lə Pəl nava kwəma tsəgha na, mbaꞌa nəfə tsa shi satiy, dza ghəshi tapə ta slikwə kwəbeŋer kən ghən shi, ta mbə mbəzli vaa sənay, ka ɗi shi məni ghəshi va kar Pələw, kə ghəshi. Ka kəsli bali dzar dzəmbə mbəzli va. Ka zlapanshi kwəma zlaŋzlaŋ. ¹⁵14:15 Səvəri 20:11; 1Kwər 8:4-6Ma kə ghəshi na: «A mbəzli ni, tawa, məni ghwəy gəla nini shiy tsətsəa? Ma ghəy, shi nashi ghwəy niy, ke ngəri nza ghəy njasa nza ghwəy va kwərakwə! Yəwən kwəma wəzə na na sa ɓəkəŋwəy ghəy va Ndə sləkəpə. A ghwəy mbəə zhəghanavə hwəm kaa ta mbəri tsa shi kama vəri ni ti shi. A ghwəy zhəghətəvaŋwəy dza kwa Hyalaa kwa ɓəpə piy. Hyalaa ngati ghwəmə, lə hiɗi, lə kwəfahi, mbaꞌa shiy gwaꞌa gwaꞌa. ¹⁶14:16 17:30Hyala vay, aa niy zlashi hwəlfəhi mbəzli gwanashi, ghala vəghwə tsa kwataŋa, a ghəshi nəw kwəma ɗi məhərli shi gwaꞌa. ¹⁷14:17 Cem 147:8; Zher 5:24Ma ya tsəgha nzə na, mbə cipə ghən tsa nzə niy nza na, yən na Hyala, kə, dzar mbə kwəma wəzə tsa məməni na. Sa nzana, mbə nzəməŋwəy van ghənzə səəkə mə ghwəmə, ka nakəŋwəy shi zəmə ghwəy wəzə. Ka ngaslayŋwəy lə shi zəmə, ka təhay nefer ghwəy lə vəshi» kə ghəshi.

¹⁸Ya tsəgha gəzə kar Pəl kwəma caslakə caslakə na tsəgha na, war ngahə kwəmavə ghəshi makəti mbəzli va, va hanamshi shiy ta ta shi, ka məjəꞌa hil tsa shi.

¹⁹14:19 14:5; 13:50; 17:13; 2Kwər 11:25Ma ləy hwəm kwəma va na, dza nihwəti *ka Zhəwifəə səəkəshi mbə məlmə Antiyəshə tə hiɗi ka Pishidi lə mbə Ikəniyəm, ngəɗ ghəshi ngəɗivə mbəzli tiɓa, tapə ghəshi ta pəꞌwə Pəl lə hərezli ta pəəsli ci. Sa pəꞌwamti ghəshi na, mbaꞌa ghəshi mbahəkəvəri mbə məlməə dzəti ngwəla, ndəɓa naa mətiy, a kə ghəshi niy ni. ²⁰Dza mbəzliy nəw Yesəw, mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəkən Pəl, dəzlətsəɓə ghəshi tsəɓay Pəl, dza na mbaꞌa dəkəy satiy, ka zhay zhəmbə məlmə. Ma tə way pi mekəshi na, mbaꞌa ghəshi dzashi lə Barnabasəə dzəmbə məlmə Derbə.

Zhəghəva tsa kar Pəl dzəmbə məlmə Antiyəshə tə hiɗi ka Shiri

²¹Dzəghwa kar Pəl lə Barnabasə, mbaꞌa ghəshi gəzanavəshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli mbə məlmə Derbə. Mbaꞌa ghəshi kwəmavə nihwəti mbəzliy nəw Yesəw mbəɓa ɗaŋ diɓa. Mbaꞌa ghəshi zhəghətəvashiy zhəmbə Listər, lə Ikəniyəm, mbaꞌa Antiyəshə tə hiɗi ka Pishidi. ²²14:22 11:23Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi mətsahanavəshi bərci kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlməhi va, lə canshi kwəma Hyala. Ma kə ghəshi kaa ngəshi na: «Jihəvam! Ka zlay nəw kwal Hyala ghwəy ma. Lə sa ngəraꞌwə tərəŋw dza ghwəmməə kwəmavə tsəhə tə pətsa sləkə Hyala!» kə ghəshi.

²³14:23 6:6; Tit 1:5Dza ghəshi mbə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlməhi va gwaꞌa, mbaꞌa ghəshi təravə mbəzliy taa nza ka mətikwəkwəriy ꞌwamshi kwal mbə kwəma Hyala. Ma ləy hwəm na, tapə ghəshi ta məni səwmay ki, ka cəꞌwə Hyala. Dza mbaꞌa ghəshi zlanayshi kaa Ndə sləkəpə mbə dəvə ci, ntsa ɓanavə ghəshi nefer shi.

²⁴Ləy hwəm ki na, mbaꞌa ghəshi taŋamti hiɗi Pishidi, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəti hiɗi Pamfili. ²⁵Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə məlmə Perzhə tə hiɗi ka Pamfili va, mbaꞌa ghəshi gəzanavəshi kwəma Hyala kaa mbəzli mbəɓa. Ma sa gəzanavə ghəshi kwəma Hyala kaa mbəzli mbə məlmə va na, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəghwa Atali. ²⁶14:26 13:1-2Ava kwaɓa dzəghwa ghəshiy dzəghwa kwambəwal ta maɗiy dzəmbə Antiyəshə, mbə məlmə va niy fambəshi mbəzliy nəw Yesəw mbə dəvə Hyala, ta mbə ghənzəə mananshi wəzə hwər tsa nzə, ta ghəra sləni nzə. Nana ki na, mbaꞌa ghəshi kəɗamti sləni va, na zhəghəva ghəshiy zhəmbə Antiyəshə.

²⁷14:27 11:18; 15:12Ma sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa ghəshi ɓasəti mbəzliy nəw Yesəw gwanashi tə pətsa kwətiŋ tsa. Mbaꞌa ghəshi slanakəshi njasa kəətəhwəshi Hyala gwaꞌa. Ka gəzanshi njasa ghwənamti Hyala kwal kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ta mbə ghəshiy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw. ²⁸Dza mbaꞌa ghəshi nzahwə nza tiɓa gar vici ɗaŋ, lə mbəzliy nəw Yesəw ki.

Ɓasəva mbə məlmə Zherəwzalem, ta gəzə kamaa dzəkən *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə di nəw Yesəw

¹15:1 SləniTaH 12:3; Gal 5:2Dza nihwəti mbəzliy səəkəshi tə hiɗi ka Zhəwde, mbaꞌa ghəshi ghavə ɓəni shiy kaa mbəzliy nəw Yesəw, ma kə ghəshi na: «Kala zləɓati *sla fəꞌyasa ghwəy nja kwəma gəzəkə kwəma pəhəti *Məyizəy, ka mbay ghwəy mbəliŋwəyəw!» kə ghəshi. ²15:2 Gal 2:1-10Sa gəzəkə ghəshi tsəgha na, kala zləɓa kwəma shi va kar Pəl lə Barnabasə. Tapə ghəshi ta ngərə ghəpə li shi, ka ngwəngwəlivaa dzəkən kwəma va. Kwa kwəma jəw na, dza mbəzliy nəw Yesəw mbaꞌa ghəshi sləkati, ta dza kar Pəl lə Barnabasə, mbaꞌa nihwəti ngwarməmə mbə nəw Yesəw mbə Antiyəshə dzəmbə Zherəwzalem, ta sləka kwəma va vəgha *ka kwal Yesəw, ghəshi lə mətikwəkwər mbə mbəzliy nəw Yesəw. ³Dza mbəzliy nəw Yesəw mbə Antiyəshə mbaꞌa ghəshi pəhashi, ka dzashi ghəshi. Mbaꞌa ghəshi dzaa tsanavə yashi mbə kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw mbə məlməhi tə hiɗi ka Feniki lə hiɗi ka *Samari, mbaꞌa ghəshi gəzanavəshi nəwər tsa kwəma zhəghəshi *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ka ka nəw Yesəw. Dza ngwarmbəghəhishi, mbaꞌa ghəshi vəshishi tərəŋw ta kwəma va.

⁴15:4 15:12Ma sa tsəhəshi ghəshi mbə Zherəwzalem na, dza ka kwal Yesəw, lə mətikwəkwər mbə mbəzliy nəw Yesəw, mbaꞌa nihwəti mbəzliy nəw Yesəw gwanashi, kaꞌwə ghəshi kaꞌwətishi. Sa kaꞌwətishi ghəshi na, dza kar Pəl mbaꞌa ghəshi slanakəshi njasa kəətəhwəshi Hyala mbə dza shi. ⁵Dza nihwəti *ka Farisahiy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw, mbaꞌa ghəshi satishi ta gəzə kwəma, ma kə ghəshi na: «Ma nanzəy, aa niy təɓə mbəzliy nəw Yesəw va kamaa ka Zhəwifə slanti fəꞌyasa nza, ka gəzanshi nəw kwəma pəhəti Məyizə» kə ghəshi.

⁶Dzəghwa ka kwal Yesəw ghəshi lə mətikwəkwər mbə mbəzliy nəw Yesəw, mbaꞌa ghəshi ɓasəshi ta nighəə dzəkən kwəma va. ⁷15:7 10:1-43Ma mbə ɓasəva tsa va na, tapə ghəshi ta ghəpə. Ma ləy hwəm sa kəhwə ghəshi ghəpə ɗaŋ na, mbaꞌa Piyer satiy garəy. Ma kə na: «A ngwarməhira mbə nəw Yesəw, a nə yay, a ghwəy sənay njasa gha Hyalaa tsəhavəra mbə ghwəy ghala mbəradzə, ta dzee ta gəzanshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə dzəghwa sləmə shi, ta mbə ghəshiy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw. ⁸15:8 2:4; 10:44Dza Hyala ghənzə saa sənamti nefer mbəzli, mbaꞌa cikəvəri, yən zləɓavəshi na, kə. Sa ɓanavəshi na Safə tsa nzə ngəshi kwərakwə njasaa niy ndammə na va ghwəmmə ka Zhəwifə. ⁹15:9 10:35Ma na Hyalay, tihəvərimmə na ghwəmmə ka Zhəwifə li shi ghənghən nanzəw. Sa ɓanavə ghəshi nefer shiy, mbaꞌa yaɓantishi jikir mbə nefer shi. ¹⁰15:10-11 15:19; Gal 2:16; 3:10-12; Ef 2:5-8Ghənzə tsəgha kiy, tawa nighə ghwəy kwəma Hyala lə məni gəla niva shiya? Shi nə ghwəy va, war ghwəy mənishi pə ghwəy kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifəy, niy mbay nəwtishi, ya jijihimmə, ya ghwəmməw. ¹¹A ghwəmmə sənay, tə zhəhwər tsa Ndə sləkəpə Yesəw *Kəristəw mbəlitəmmə Hyala. Tə sa nəw ghwəmmə kwəma pəhəti Məyizə mbəlimmə ghwəmməw. Ava tsəgha na va mbəzliy kamaa ka Zhəwifə kwərakwə» kə.

¹²15:12 2:22Ləy hwəm kwəma Piyer va na, shalalal mbəzli nzəyshi gwanashi. Tapə kar Barnabasə lə Pəl ta gəzə kwəma. Dza ghəshi ka sla shi mənti ghəshi maɗaŋa maɗaŋa ni, mbaꞌa shiy cipə kwəma lə bərci Hyala mbə mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. ¹³Ma sa gəzamti ghəshi kwəma gwaꞌa na, dza tapə Zhakə ta gəzə na ci kwəma, ma kə na: «A ngwarməhira mbə nəw Yesəw, favəram di! ¹⁴Əhətiməy, a Shimaŋw gəzəkə njasa zəzəti Hyalaa dzəkən mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ghala kwataŋata, lə njasa təravə na mbəzli mbə shi, ta nza ghəshi ka mbəzli nzə. ¹⁵Ava war yəmta na kwəma va lə kwəma gəzəkə *ka Hyala va mbə zliya shi kwərakwə. Ma kə ghəshi:

¹⁶15:16-18 Amə 9:11-12; Ezay 45:21Ma kə Hyalay, ta nzay:

“Ta zhikə dzee, ghalaɓay,

ta zhini dzee ngakati ciki tsa *Davitə va niy ngəzlay.

Ta gwəmati dzee dzəghwa tə pətsaa niy ngəzlay na,

mbaꞌee taa garakati.

¹⁷Ghalaɓa kiy, nihwəti mbəzli tə hiɗi gwanashiy,

ta pəla kwal tsaa nəwra,

yən Hyala Kwa sləkəpə dza ghəshi,

jakə lə hwəlfə nihwəti mbəzli harvee gwanashi,

ta nza ghəshi ka mbəzlee” kə.

¹⁸Ava tsəgha gəzəkə Hyala Kwa sləkəpə!

Kwəmaa niy gəzəkə na ta sənata məndi

ghala kwataŋata na sava mənti na tsəgha, kə ghəshi.

¹⁹15:19 Gal 5:3Va tsəgha, vanta kwəma zəzətee, ka səsə məhərli mbəzliy kama vaa ka Zhəwifə, zhəghəshi ka ka nəw Hyala ghwəmmə gəm lə kwəma pəhəti Məyizə ma! ²⁰15:20 15:29; 21:25; sliw: 1Kwər 8:1-13; 10:23-33; ghwərghwər: SləniTaH 18:6-18; shi ɓərti ɓərti ni: SləniTaH 17:15; miymiy: SləniTaH 17:10-14Ma pə ghwəmmə məntiy, ə pə ghwəmmə tsaslanaghəshi zliya, ta gəzanshi a ghəshi zlay zəmə sliw tsa ta məndi mbəri li, lə məni ghwərghwər, mbaꞌa zəmə sa ɓərti ɓərti tsa, lə zəmə miymiy. ²¹15:21 13:15Sa nzana, ma na gəla niva shiyəy, ya ghala vəghwə tsa mbəradzəy tsa na, lə ka gəzə kwəma pəhəti Məyizə niy nza na tiɓaa dzəkən shi va, mbə məlmə gwaꞌa. Zhini diɓa na, mbə jangə shi va mbəzliy nza mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, njasa səəkə *vici dəkəva shi gwaꞌa» kə Zhakə.

Zliya kaa *mbəzliy nəw Yesəw kamaa ka Zhəwifə

²²15:22-29 11:18; 16:4Sa gəzəkə Zhakə kwəma va tsəgha na, dza *ka kwal Yesəw, ghəshi lə mətikwəkwər mbə mbəzliy nəw Yesəw, mbaꞌa mbəzliy nəw Yesəw gwanashi, mbaꞌa ghəshi zləɓavə kwəma ci va. Dzəghwa ghəshi ki, mbaꞌa ghəshi tsəhavə mbəzli mbə shi, ta ghwənishiy dzəmbə məlmə Antiyəshə kwasəbə kar Pəl lə Barnabasə. Dza ghəshi ti ghəshi tivə Zhəwdə tsa har məndi Barsabasə, ghəshi lə Shilasə. Bakanashi na, mbəzli zləɓavə ngwarməmə kwa kwal Hyala kwəma shi wəzə ghəshi. ²³Mbaꞌa ghəshi tsasliti zliya, mbaꞌa ghəshi ɓanavəshi, ta dza li. Tsaꞌ kə ghəshi kwa na:

«Ka kwal Yesəw, ghəshi lə mətikwəkwər mbə mbəzliy nəw Yesəw, mbaꞌa ngwarməhiŋwəy mbə nəw Yesəw səkwəŋwəy na, ghwəy ngwarməmə mbə nahwəti hwəlfə kala kamaa ka Zhəwifə, shi mbə məlmə Antiyəshə lə shi mbə məlməhi tə hiɗi ka Shiri mbaꞌa Shilishi. ²⁴15:24 Gal 1:7; 5:10A ghəy favə, a nihwəti mbəzli mbə ghəy dzaa səəvəri məhərli ghwəy, ka dzantəŋwəy her ghwəy lə nahwəti gəzə kwəma, kə məndi. Ma mbəzli vay, ghəy ghwənashi na ta dzaa gəzəŋwəy gəla kwəma vaw. ²⁵Va tsəgha sləkati ghəy gwanaŋəy, a ghəy tsəhavə mbəzli mbə ghəy, ta ghwənəghəŋwəy shi kwasəbə mbəzli ɗiti ghəy ni bakə ni, nja kar Barnabasə, ghəshi lə Pəl, ²⁶mbəzliy gə piy tsa shiy zay war ta kwəma slən tsa Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw. ²⁷Mbəzli təravə ghəy va ta ghwənəghəŋwəyshi kwasəbə kar Barnabasəy, ghəshi na kar Zhəwdə lə Shilasə. Ghəshi dza naa gəzəŋwəy kwəma tsasləghəŋwəy ghəy va lə miy tsa shi. ²⁸15:28-29 10:19; 15:20; Lk 11:46Sa nzana, ma kwəma dza ghəy na ta gəzəŋwəyəy, ghənzə na saa təɓanci kaa safə tsa Hyala lə kaa ngəŋəy kwərakwə. Ka ɗi ghəy səsəŋwəy məhərli ghwəy lə kwəma pəhəti *Məyizəw. Avanta kwəma ɗi ghəy gəzaŋwəy: ²⁹Zlayəm zəmə sliw tsa tahwə məndi mbəri li, lə miymiy, mbaꞌa sa ɓərti ɓərti tsa. Zlayəm məni ghwərghwər. Mbaꞌa pə ghwəy ndəghwə ghən tsa ghwəy va məni shi va njasa gəzəkəŋwəy ghəy vay, a ghwəy mənti kwəma wəzə na va Hyala. Ava ghənzə na kwəma gəzaŋwəy ghəy, nza ghwəy nza ki» kə ghəshi.

³⁰Sa tsaslamti ghəshi zliya va na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ɓanavə kaa mbəzli ghwəni ghəshi va ki. Mbaꞌa mbəzli va kafəshi mbə Zherəwzalem dzəmbə məlmə Antiyəshə. Ma sa tsəhəshi ghəshi mbə Antiyəshə na, mbaꞌa ghəshi ɓasəti mbəzliy nəw Yesəw gwanashi mbəɓa, mbaꞌa ghəshi ɓanavəshi zliya va. ³¹Dza mbəzli va mbaꞌa ghəshi jangəti zliya va. Ma sa jangəti ghəshi na, tapə ghəshi ka vəshi tərəŋw, sa dəpəti na nefer shi. ³²15:32 11:23, 27Dza kar Zhəwda ghəshi lə Shilasə, sa nza ghəshi dəꞌwə ghən tsa shi ka gəzə kwəma Hyala, mbaꞌa ghəshi cintishi kwəma Hyala, ka mətsahanavəshi bərci kaa ngwarməmə, lə gəzə kwemer ghənghən ɗaŋ. ³³Dzəghwa mbaꞌa ghəshi hyayvashi mbəɓa. Ma ləy hwəm na, mbaꞌa ngwarmbəghəshi zlashiy dzashi. «Nza ghwəy tsəhə kwəriŋ» kə ghəshi kaa ngəshi, mbaꞌa ghəshi zhəghəghəvashiy zhəvəgha mbəzliy niy gwanashi va. ³⁴Ma Shilasə, naci na mbaꞌa nzəyəy tiɓa.

³⁵Ma kar Pəl lə Barnabasə ɓa na, mbaꞌa niva nzəyshiy nzata nza mbə məlmə Antiyəshə, ka ɓəni shiy, lə ka gəzə yəwən kwəma Ndə sləkəpə wəzə na kaa mbəzli, ghəshi lə nihwəti mbəzli ɗaŋ.

Təhəva tsa Pəl lə Barnabasə

³⁶Ləy hwəm hi jəw tsəgha ki, ma kə Pəl kaa Barnabasə na: «Wəzəɓa zhəghəva ghwəm naa zhəti səəbə, a ghwəm zhaa naghashi ngwarməhim mbə məlməhi gəzanavəshi ghwəm va kwəma Ndə sləkəpə ngəshi gwaꞌa, nza ghwəm mbəə nashi njasa nza ghəshi nana» kə. ³⁷15:37 12:12«Tsəgha na» kə Barnabasə. Ka ɗi pəmə Zhaŋ tsa har məndiy Markə ghəci kwasəbə shi, ta dza va. ³⁸15:38 13:13Ma Pəl naci ki na, nay wəzə tsa pəmə gəla tsava ndə kwasəbə shi ghwəlaw. Sa wanay, sa niy zhəghətəvay na mbaꞌa zlashi mbə hiɗi ka Pamfili, kalaa nəwshi ghəci ghwəla ta sləni shi. ³⁹15:39 13:4Dzəghwa tsəgha ki na, mbaꞌa həərəva dzay dzəghwa jipə tsa shi, ta kwəma Zhaŋ Markə tsa va. Tərəŋw ghəshi ngərəhwə ghəpə paꞌ ka təhəvərivashi ghəshi. Dza Barnabasə naci ki mbaꞌa pəməvə Zhaŋ Markə kwasəbə ci. Ka dzashi lə kwambəwal dzəmbə Shipər. ⁴⁰15:40 14:26Ma Pəl na, mbaꞌa təravə Shilasə ta dza ghəshi li na naci. Ma ghəshi ghwəla ta kafə na, dza mbəzliy nəw Yesəw mbaꞌa ghəshi cəꞌwakən cəꞌwə kən shi. Nza Ndə sləkəpə mbəə mananatishi wəzə hwər tsa ci. Ka dzashi ghəshi ki. ⁴¹Ma kwa kwal na, mbaꞌa ghəshi garəhwə garə mbə məlməhi tə hiɗi ka Shiri lə shi ka Shilishi. Ka mətsahanshi bərci kaa mbəzliy nəw Yesəw, ta mbə ghəshiy nəw kwal Hyala wəzə.

Timəte kwasəbə kar Pəl lə Shilasə

¹16:1 14:6; Timəte: Rm 16:21; 1Kwər 4:17; Flp 2:19; 2Tim 1:5Dza Pəl mbaꞌa zhəkəy dzəmbə məlmə Derbə. Mbaꞌa kafəy tiɓaa dzəmbə Listər ɓa. Ma mbə Listər na, mbaꞌa kəsay tsahwəti ndə mbə mbəzliy nəw Yesəw, Timəte slən tsa ci, zəghwə nahwəti mali *ka Zhəwifə, mbaꞌa niy zhəghəta ka kwa nəw Yesəw. Ma dəy naci na, ndə ka *Gərekə. ²16:2 6:3; Flp 2:20, 22Timəte tsa va na, ndə wəzə ghəci niy nza va mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Listər lə mbə məlmə Ikəniyəm gwanashi. ³16:3 Gal 2:3-5; 1Kwər 9:20Dzəghwa Pəl mbaꞌa mawti dza ta gəzə kwəma Hyala li. Dza na mbaꞌa pəməvə, *slaꞌ slanamti fəꞌyasa ta mbə ka Zhəwifə tə pətsa va, mbə məlmə vaa zləɓavə ghəciy nəw Pəl. Sa nzana mbaꞌa ghəshi sənay gwanashi, ndə ka Gərekə na dəy, kə ghəshi.

⁴16:4 15:22-29Dza kar Pəl ka dzashi dzar mbə məlməhi. Kə ghəshi ka zhananshi kwəma pəhəti *ka kwal Yesəw va ghəshi lə mətikwəkwər mbə Zherəwzalem kaa mbəzli. «Nəwəm kwəma pəhəti məndi va wəzə» kə ghəshi. ⁵16:5 2:41Ghalaɓa ki na, mbaꞌa mbəzliy nəw Yesəw kwəmavə bərci ta nəw kwal Hyala wəzə. Zhini ka mətsəhəva mbəzliy dzəmbə shi vici va vici va gwaꞌa.

Ndə ka Masedəwan mbə gəzanci kwəma kaa Pəl kwa shiw

⁶16:6 10:19Dzəghwa ki ka ɗi dzəti hiɗi Azəy kar Pəl ta gəzə kwəma Hyala na, dza *Safə tsa Hyala mbaꞌa damətishi va dzaa dzəti shi. Sa nzana tsəgha na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ɓəvə tsahwəti kwal, mbaꞌa ghəshi taŋamti hiɗi Firigi lə shi ka Galatə. ⁷Ma sa tsəhəshi ghəshi ndəkwə ndəkwə vəgha hiɗi Mizi na, ka pəla kwal tsaa dzəmbə hiɗi Bitini ghəshi, kala ɓanavəshi kwal Safə tsa Yesəw. ⁸Sa nzana tsəgha na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi taŋəti hiɗi Mizi, ka səəkəshiy dzəmbə məlmə Tərəwasə.

⁹Ma həvir mbə məlmə va na, mbaꞌa Pəl nashi shiy nja kwa shiw. Shi nashi na vay, ntsaa səəkə tə hiɗi ka Masedəwan səəkəy naa garəy, ka cəꞌwə Pəl ghəci, ma kə na: «Səəkə kwa ghəy kwa ghəy, ghəy ka Masedəwan a gha kəətiŋəy!» kə. ¹⁰Ma ləy hwəm sa nashi na shi va tsəgha na, mbaꞌa ghəy sənay Hyala harŋəy na ta dza ghəy gəzanshi Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli tə hiɗi va, pə ghəy. Tapə ghəy ka pəla kwal dzəti hiɗi ka Masedəwan taŋtaŋ. 16:10 Ava dzəghwa tikə ꞌwa Ləwka tsaa tsasliti zliya na tsaa nəw kar Pəl, mbaꞌa nashi shiy mənishi lə mətsə ci.

Njasa zləɓavə Lidi Yesəw mbə məlmə Filipə

¹¹Dza ghəy ki, mbaꞌa ghəy maɗiŋəy mbə məlmə Tərəwasə kwa kwambəwal, dza tsərə ghəy dzəvəriŋəy dzəti nihwəti hiɗi tə jipə yam, Samətərasə, kə məndi kaa slən tsa shi, hi ghəy tiɓa. Ma way pi tə həzlimə va na, mbaꞌa ghəy kafəŋəy mbə Samətərasə kwa kwambəwal dzəmbə Neyapəlisə. ¹²Sa maɗi ghəy tiɓa na, ka dzaa dzəmbə məlmə Filipə, ghənzə kwa taŋa məlmə ka ndəə kəsata mbə dzəmbə hiɗi ka Masedəwan. Zhini ɓa na, məlmə nza ka *Rəm mbə ghənzə. Mbaꞌa ghəy hiŋəy mbə məlmə va jəwə.

¹³16:13 17:2Dza ghəy fəca *vici dəkəva ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəy səvəriŋəy mbə məlməə dzaŋəy dzəy vəgha həl, dzəti pətsaa niy təkəti ghəy, a ka Zhəwifə dzaa ɓasəva tiɓa ta cəꞌwə Hyala, pə ghəy. Mbaꞌa ghəy kəsashi miꞌi ɓasə ɓasə tiɓa, mbaꞌa ghəy nzəyŋəy ta gəzanshi kwəma Hyala. ¹⁴16:14 17:4A nahwəti mali niy nza mbə shi, slən tsa nzə na, Lidi, mbə məlmə Tiyatir ghənzə səəkə, kwa ɗəl kwəbeŋer ghəm ghəm ni tə dimə ghənzə, ka hazləni ghənzə va Hyala. Ma sa gəzə ghəy kwəma na, ka fa ghənzə. Dza Ndə sləkəpə mbaꞌa ghwənanamti nəfə tsa nzə ta fə ghən ghənzə ta kwəma gəzə Pəl gwaꞌa. Dza na mbaꞌa famti kwəma va wəzə. ¹⁵16:15 8:36Mbaꞌa məndi mananati *batem ngəshi lə mbəzli kəghi tsa nzə gwanashi. Ma ləy hwəm sa mananatishi məndi batem na, dza na ka cəꞌwəŋəy ghənzə, ma kə na: «Mbaꞌa pə ghwəy nighətəra, nja maliy ɓanavə nəfə tsa nzə kaa Ndə sləkəpə kataŋ kataŋəy, wəzəɓa dza ghwəy naa dzakə ghi tsee, a ghwəy nzəyayvaŋwəy kəyɓa» kə. Dza na mbaꞌa dənahwəŋəy ta dzakə ghi tsa nzə va.

Kar Pəl lə Shilasə kwa fərshina mbə məlmə Filipə

¹⁶16:16 19:24A nahwəti mali niy nza tiɓa mbə məlmə Filipə, mava tsa ndə ghənzə, lə *hil tsaa məni ghyaghya mbə ghən nzə. Ka kwəmanshi shiy ghənzə niy nza ɗaŋ kaa mbəzliy sləkə, lə shi ka na vaa nighəpə.

Ma tə nahwəti vici ghəy mbə dza ta cəꞌwə na, bəgəm ghəy kwəmay li ki. ¹⁷16:17 19:15; Lk 4:34, 41Dza na tapə ta nəwŋəy, ghəy lə kar Pəl, ka zlapə kwəma ghənzə, ma kə na: «Ma mbəzli niy, mbəzli ka ghəra sləni Hyala ta ghwəmə na ghəshi! Kwal tsa dza ghwəy ta mbəliŋwəy kwa na sa ciŋwəy ghəshi va» kə. ¹⁸16:18 3:6War ka məni ghənzə tsəgha gar dzar vici ɗaŋ. Dzəghwa Pəl mbaꞌa daliy va fafa kwəma nzə va. Ma ghənzə kwasəbə ghəy tə nahwəti vici, ka gəzə kwəma nzə va na, dza Pəl tərəɗ zhəghətəvay dza kwa. Ma kə kaa hil ndə məni ghyaghya tsa mbə ghən nzə va na: «Ava lə slən tsa Yesəw *Kəristəw gəzəŋee, səvəri mbə ghən mali va!» kə. Mbaꞌa hil ndə məni ghyaghya tsa vaa səvəriy mbə ghən mali va, war tə pətsa va ta.

¹⁹Ma sa nay mbəzli ghəranshi mali va va sləni tsəgha, mbaꞌa kwal pəla zəmə tsa shi kəəliy na, dza ghəshi baŋ ghəshi kəsəti kar Pəl lə Shilasə, ka mbahəshi səvəriy dzəti pi ɓasəva, dzəghwa kwəma mbəzli ka Rəm ka sla ngwəvə. ²⁰16:20 17:6Ma sa ɓəkəshi ghəshi dzəghwa kwəma ka sla ngwəvə ka Rəm ki, ma kə ghəshi na: «Ma mbəzli niy, ə səsə ghəshi mbəzli mbə məlmə ghwəmmə dalala, *ka Zhəwifə na ghəshi. ²¹Ə ɓənipə ghəshi kwemer kama kwal va ghwəmmə ta zləɓashi, ya ta nəwshi, ghwəmmə ghwəmmə mbəzli ka Rəm» kə ghəshi.

²²16:22-23 2Kwər 11:25; 1Tes 2:2War sa favə mbəzliy ɓasəshi va tsəgha na, kala ɗi kwəma kar Pəl lə Shilasə ghəshi. Dzəghwa ka sla ngwəvə mbaꞌa ghəshi səsəranti kwəbeŋer kən ghən shi, mbaꞌa ghəshi gəzanshi kaa mbəzli, a məndi dəꞌwəshi lə getesli. ²³Ma sa dəꞌwətishi məndi dalala na, mbaꞌa məndi faghwashi kwa fərshina. Ma kə məndi kaa ndə ndəghwə fərshina tsa va na: «Gwəmavə tə gha ndəghwəshi wəzə» kə məndi kaa ngəci. ²⁴Ma sa favə ndə ndəghwə fərshina tsa va kwəma gəzanakə məndi va tsəgha na, dza na mbaꞌa fambəshi mbə ciki tsaa kərkə ləy hwəm mbə ceker kwa fərshina, mbaꞌa kalaghwa shiɗshiɗ shi kwa nihwəti shəghwəə niy gwəmati məndi lə kweler ti shi, ta kəli shiɗshiɗ mbəzli kwa fərshinaa dzəghwa shi, kala tiɗiva ma ghəshiy səəmə.

²⁵Ma mbə yam vərɗi na, mbaꞌa kar Pəl lə Shilasə kafəshi ta cəꞌwə Hyala shi, ka fal slən tsa nzə lə cəm. Ma mbəzli kwa fərshina li shi gwanashi na, ka fashi. ²⁶ꞌWakəvə tsəgha, vətəghə hiɗi ghavə gərgərə dalala, mbaꞌa səɗa ciki fərshina mənkəɗita. Nzaꞌjəw miy ceker ghwənishi gwanashi. Dzəghwa pəŋw pəŋw deŋwer palamətəvashi tə mbəzli kwa fərshina gwanashi tsəgha. ²⁷16:27 12:18-19Dza fərghə ndə ndəghwə fərshina fərghəy, mbaꞌa nashi miy ceker ghwəni ghwəni. Ma sa nashi na tsəgha na, «Na mbəzli kwa fərshina hwəhwəshi ɓasa» kə ghən tsa ci. Dza na fat, təɗikəvəri kafaꞌi tsa ci, ta pəəsli ghən tsa ci. ²⁸Sa nay Pəl tsəgha na, dza na mbaꞌa ngwəmata lala zlaŋzlaŋ, ma kə ngəci na: «Kadiw, kadiw! Ka pəəsli ghən tsa gha gha ma! Waa tikə nza ghəy gwanaŋəy!» kə.

²⁹Sa gəzəkə Pəl tsəgha na, dza ntsa va tapə ta ɗəw ghwə, sa kwəmavə na na, kə ka kəsli baliy dzəmbə ciki fərshina lə gwərgwərə va hazləni, dza tsəfəkwə tsəfəkwəy kwa kwəma kar Pəl lə Shilasə. ³⁰16:30-31 2:37; 11:14; Zhŋ 6:28-29Dza na, mbaꞌa pəməkəvərishi tə ngwəla, ma kə na: «A mbəzliy sləkəra! Wa shi kee mənti kee mbəlira kia?» kə. ³¹Ma kə kar Pəl ngəci na: «Ɓanavə nəfə tsa gha kaa Yesəw Ndə sləkəpə, ta mbəliŋa dza gha, ghwəy gwanaŋwəy lə mbəzli kəghi tsa gha» kə ghəshi.

³²Dzəghwa ghəshi mbaꞌa ghəshi gəzanavəshi kwəma Ndə sləkəpə ngəci lə mbəzli kəghi tsa ci gwaꞌa. ³³16:33 16:15Dza ntsa va mbaꞌa pəməvə kar Pəl həvirvata, mbaꞌa dzaa yaɓanamtishi zheher shi. Mbaꞌa kar Pəl mananati *batem, ghəshi lə mbəzli kəghi tsa ci gwanashi tiɓata. ³⁴Dza na mbaꞌa pəməghə kar Pəl dzakə ghi tsa ci, mbaꞌa dzaa ɓanavəshi shi zəmə. Ka vəshi ghəci lə mbəzli kəghi tsa ci gwanashi, sa ɓanavə ghəshi nefer shi kaa Hyala.

³⁵Ma sa kəɗiy pi na, mbaꞌa ka sla ngwəvə ghwənashi ka sawji ta gəzanci kwəma kaa ndə ndəghwə fərshina. A kə ghəshi ta ni na: «Ma kə ka sla ngwəvəy, “Pəlashi mbəzli va, a ghəshi dzashi” kə ghəshi» kə ghəshi ta ni. ³⁶Ma sa favə ntsaa ndəghwə fərshina tsəgha na, mbaꞌa gəzanshi kwəma va kaa kar Pəl, ma kə na: «A mbəzlee, a ka sla ngwəvə ghwənikəra miy, e pəlayŋwəy, a ghwəy dzaŋwəy, kə ghəshi. Ma ghənzə tsəghay, səvəriŋwəyəm mbalam, kwəriŋ!» kə. ³⁷16:37 22:25-29; 23:27Ma kə Pəl kaa ka sawji shi va ghwənikə ka sla ngwəvə na: «Mbaꞌa ghəshi dəꞌwəvəŋəy kwa kwəma mbəzli gwanashi, mbəzli ka *Rəm ghəy nanzə ngar ki. Dzəghwa mbaꞌa ghəshi kalayŋəy kwa fərshina, kala mənəhwə ngwəvə məndi ya ngwəvə nzə na. Zhini nana ɓa na: “Ka ɗi pəliŋəy ghəli ghəli” kə ghəshi na? A awə. Nava tiɓaw. War ghəshi kəə səəkə dəꞌwə ghən tsa shi, a ghəshi pəliŋəy kwərakwə» kə.

³⁸Dza ka sawji ghwənikə ka sla ngwəvə va, mbaꞌa ghəshi dzaa gəzanshi kwəma va kaa ka sla ngwəvə. Sa gəzəy ghəshi kwəma va na, mbaꞌa ka sla ngwəvə hazlənishi sa favə ghəshi, ka Rəm na kar Pəl lə Shilasə, kə məndi. ³⁹Dzəghwa ghəshi mbaꞌa ghəshi səəkəshi, mbaꞌa ghəshi dəpəti kar Pəl, ta mbə kwəma vaa kərayta tsəgha. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi pəlikəməshi kwa fərshina. «Tihwətihwəm, ɓarvaŋwəyəm mbə məlmə Filipə na» kə ghəshi kaa kar Pəl. ⁴⁰16:40 11:23Dzəghwa kar Pəl mbaꞌa ghəshi səəməshi kwa fərshina, ka dzashi dzakə ghi tsa Lidi. Sa tsəhəshi ghəshi kəyɓa na, mbaꞌa ghəshi kəsashi ngwarmbəghəshi mbə nəw Yesəw, mbaꞌa ghəshi mətsahanavəshi bərci ta nəw kwal Hyala ghəshi tərəŋw. Ləy hwəm ki na, ka dzashi ghəshi.

Kar Pəl lə Shilasə, mbə məlmə Tesalənikə

¹17:1-9 1Tes 2:1-2Ma sa kafə kar Pəl mbə Filipə ki na, ka dzar mbə məlmə Amfipəlisə lə Apələni. Dza kwəɗim ghəshi tsəhəshi mbə məlmə Tesalənikə. Mbaꞌa *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə mbə məlmə va. ²17:2 9:20; 13:5, 14, 44; 14:1; 16:13; 17:10, 17; 18:5, 26; 19:8-9; 28:17Dza Pəl mbaꞌa tsəhəy mbə ciki tsa va, njasa sənaɓəy na mbə məni ndimndim. Mahkan *vici dəkəva dzəvərita war mbə jakəva Pəl lə mbəzli mbə ciki tsa va, ka gəzanshi kwəmaa dzəkən kwəma mbə Zliya Hyala. ³17:3 3:18Cəkeꞌ ghəci pəraslanavəshi kwəma mbə zliya, mbaꞌa cintishi. Sa ka *Kəristəw Ntsa tivə Hyala ta mbəli mbəzli səəkəy taa nzay, ta sahwə ngəraꞌwə dza na, ta pəəsliti dza məndi, ka na dza na, mbaꞌa zhəkəməy kwa kwəli, kə. «Kəristəw tsa gəzəkə zliya vay Yesəw na, ghəci na sa gəzəŋwəy ya tsa kwəma ci dəꞌwə ghən tsa ci» kə Pəl. ⁴17:4 13:50; 16:14; 17:17Dza nihwəti mbəzli mbə *ka Zhəwifə na, mbaꞌa ghəshi zləɓavə kwəma va, ka zhəghəshi kwa zəərə kwətiŋ na ghəshi lə kar Pəl mbaꞌa Shilasə. Tsəgha nihwəti ka *Gərekə ɗaŋ, shiy hazləni va Hyala, ghəshi lə miꞌi nza dimə ti shi, mbaꞌa ghəshi zləɓavə kwəma kar Pəl va. Ka mənishi ka mbəzli kwa zəərə kwətiŋ na li shi kwərakwə.

⁵17:5 Zhasaŋw: Rm 16:21Ma nihwəti ka Zhəwifəə zləɓavə ma va nashi ki na, tapə ghəshi ta hərhə va kar Pəl, dza ghəshi, mbaꞌa ghəshi ɓasəvə mbəzli ka daŋərə dzar kwa kwal, dza ghəshi ka ngwəngwəmə lala, mbaꞌa mbəzli ɓasəshi. Dza gwaꞌa gwaꞌa məlmə va səəta. Təgwələm, ghəshi dzashiy dzakə ghi tsa Zhasaŋw, ka pəla kar Pəl lə Shilasə kəyɓa, ta pəməshiy dzəti ngwəla kaa mbəzli. ⁶17:6 16:20Pəlaꞌ pəlaꞌ kə ghəshi kaa mbəzli va na, kala nashi ma ghəshi kəyɓa. Mbaꞌa ghəshi mbati nəfə tə kar Zhasaŋw ghəshi lə nihwəti ngwarməmə, mbaꞌa ghəshi kəəsəghəshi kaa ka sla ngwəvə mbə məlmə va. Sa kəəsəghəshi ghəshi na, tapə ghəshi ta gəzə kwəma zlaŋzlaŋ, ma kə ghəshi na: «Mbəzli niy, cəkeꞌ səəvəri ghəshi mbəzli tə hiɗi. Ma sa səəkəshi ghəshi tikəə dzəmbə məlmə ghwəmmə na, ⁷17:7 Lk 23:2; Zhŋ 19:12mbaꞌa Zhasaŋw kaꞌwətishi kəghi tsa ci. Mbəzli vay, ka zləɓa kwəma pəhəti mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi ghəshiw. Ma kə ghəshiy: “A tsahwəti mazə tiɓa, Yesəw, kə məndi slən tsa ci” kə ghəshi» a kə ghəshi.

⁸Dza kwəma va mbaꞌa zhanati kaa mbəzli mbə məlmə va gwanashi, lə kaa ka sla ngwəvə gwaꞌa. ⁹Ma kə ka sla ngwəvə kaa kar Zhasaŋw na: «Ngambəm shiy mbə kwəma na, ka məndi gha pəliŋwəy» kə ghəshi. Dza mbəzli va mbaꞌa ghəshi wəy shiy, mbaꞌa məndi pəlashi ki.

Kar Pəl lə Shilasə mbə məlmə Bere

¹⁰17:10 17:2War sa mənta vərɗi na, «Mbalam dzəmbə məlmə Bere» kə ngwarməmə mbə nəw Yesəw kaa kar Pəl lə Shilasə. Ma sa tsəhəshi ghəshi mbə Bere na, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. ¹¹17:11 Zhŋ 5:39Na niva *ka Zhəwifə nashi na, wəzəɓa hwər tsa shi niy nza kaa ni mbə məlmə Tesalənikə ka Zhəwifə. Dzəghwa mbaꞌa ghəshi zləɓavə kwəma Hyala gəzə kar Pəl va, lə nəfə tsa shi gwanay. Njasa səəmə vici gwaꞌa na, war tsəgha ghəshi mbə pəla kwəma va mbə Zliya Hyala, ta mbə ghəshiy sənay nda kataŋ na kwəma gəzanshi kar Pəl va. ¹²17:12 11:18Dzəghwa ki ɗaŋ mbəzli ka Zhəwifə ɓanavə nefer shi kaa Yesəw, ɗaŋ zhər ka *Gərekə diɓa, zhini ɗaŋ miꞌi ka Gərekə nza dimə ti shi.

¹³17:13 14:5, 19; 1Tes 2:14-16Mbaꞌa ka Zhəwifə mbə Tesalənikə favə, na Pəl gəzanavə kwəma Hyala kaa mbəzli mbə məlmə Bere, kə məndi. Sa favə ghəshi na, mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəmbə Bere. Zhini həər ghəshi həərəvəri niva mbəzli mbə nava məlmə diɓa, ta mbə ghəshiy ɗi ma kwəma kar Pəl. ¹⁴Dzəghwa ngwarmbəghəhiy mbə nəw Yesəw mbaꞌa ghəshi gəzanci kaa Pəl, a ghəci dza ta ɓə kwambəwal ta dzaa dzəti tsahwəti pi. Dza kar Pəl lə mbəzliy pəhə, mbaꞌa ghəshi dzashi. Kar Shilasə ghəshi lə Timəte na, mbaꞌa shi ghəshi mbə məlmə Bere nashi. ¹⁵Dza mbəzliy pəhə Pəl va, mbaꞌa ghəshi pəhəghə paꞌ mbə məlmə Aten. Tsaꞌ kə Pəl ngəshi tiɓa na: «Mbalam harashim kar Shilasə lə Timəte, a ghəshi səəkəə kəsara taŋtaŋ» kə. Mbaꞌa mbəzli va zhəghətəvashi ki.

Gəzə kwəma Hyala Pəl mbə məlmə Aten

¹⁶Ma Pəl mbə məlmə Aten mbə ndəghə səəkə tsa kar Shilasə na, mbaꞌa nəfə tsa ci satiy tərəŋw, sa nashi na mbəreketi tata məndi mbə məlmə va ɗaŋshi dalala. ¹⁷17:17 17:2, 4Dzəghwa, tapə ghəci dzay dzəmbə gəzə kwəma Yesəw kaa *ka Zhəwifə lə nihwəti mbəzliy hazləni va Hyala njasa səəmə vici, mbə ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. Zhini na, ka gəzanshi kaa mbəzli kwəmə na li shi dzar tə ləwmahi, njasa səəmə vici. ¹⁸17:18 4:2; 1Kwər 1:22Ma tə nahwəti vici na, dza nihwəti mbəzli ka ɓənipə shiy, tapə ghəshi ta kə ghəpə li, mbəzliy ɓənipə nəw kwəma har məndiy kwəma *Epikwəri mbaꞌa sa *Sətəyəwshi. Ma kə nihwəti mbəzli mbə shi na: «Wa shi ɗi ndalaza tsa ni gəzə sənzənva kia?» kə ghəshi. Ma kə nihwəti mbə shi sa favə ghəshi Pəl mbə gəzanshi kwəma Yesəw, lə kwəma zhakati tsa ci mbə məti na: «Nja ndə ci ta mbəreketi ka məlmə kaa mbəzli nay ndə» kə ghəshi.

¹⁹Ləy hwəm kwəma va na, mbaꞌa ghəshi pəməhwəə dzəmə hwəm pətsa har məndiy *Areyəpazhə, mə pətsa ka məndiy ɓasə kwəma. Sa pəməghə ghəshi na, dza ghəshi ka ɗəw kwəma və, a kə ghəshi na: «Gəzaŋəy nda wantsa na na kwəma ɓənipə gha na ꞌwarꞌwar na di? kə ghəshi. ²⁰Sa nzanay, a gha gəzəkə nihwəti shi səəkə ma ghəy favə kwa sləmə ghəy mbə kwəma gha va, va tsəgha ɗi ghəy gha pəraslavəŋəy shi ɗi kwəma gha va gəzə wəzə, ta mbə ghəy sənata» kə ghəshi. ²¹Sa njəɗi mbəzli va va kwəma va tsəgha va Pələy, sa nzana, ma kwəma ka Aten, lə ka səəkə səəkə mbə məlmə shi gwanashiy, nahwəti kwəma ka ghəshiy kəslimbə ghən mbə tiɓa, nja gəəzə yəwən kwemer, lə fafa nihwəti kwemer gəəzə məndiw.

²²Dza Pəl ki, gar garəy, tə jipə mbəzli mə hwəm pətsa har məndi vaa Areyəpazhə, a kə na: «A mbəzli ka Aten, kadiwəm! Ma yən nighəy, ghwəy na mbə pəraꞌwanshi dəvə ghwəy nza ghwəy slar slar kaa mbəreketi gwanashi. ²³Sa nzanay, e təwrəhwə təwrə dzar mbə məlmə ghwəy, mbaꞌee nashi mbəreketi ngangati ghwəy, ta tsəfəkwə kwa kwəma shi. Dzəghwa mbaꞌee kəsay tsahwəti pi ta mbəri tsa ghwəy, mbaꞌa ghwəy tsaslati shiy ti: “Pi, ta ta mbəri tsa sənay ma məndi” pə ghwəy. Ma nə ya kiy, ntsa pəraꞌwanci ghwəy va dividivi ghwəy, kala sənay ma ghwəyəy, ghəci na sa ciŋwəy ya tsa kwəma ci nana ki. ²⁴17:24 7:48; Cem 146:6; 1Mezh 8:27Ntsa vay, ghəci na Hyalaa ngati hiɗi ni, lə shi ti shi gwaꞌa. Ghənzə sləkə na ghwəmə lə hiɗi gwaꞌa. Ka nzəy na mbə ceker ngangati mbəzli lə dividiviw. ²⁵17:25 Cem 50:10-13Ma na Hyalay, ghəzlita na ta shiy ya nimaɓa shiy, gar mananatishi ndə ngəriw. Sa nzanay ghənzə dəꞌwə ghən tsa nzə fəy na mbəzli tə ghwəmə, ghənzə ɓanshi piy, lə shiy gwanashi kaa mbəzli. ²⁶17:26 Nəw 32:8; Zhəwbə 12:23Ghənzəy, mbə ndə kwətiŋ ɓəkəvəri na mbəzli tə hiɗi gwaꞌa. Dza na mbaꞌa tətəhəy mbəzli dzar tə hiɗi gwanashi, ta nzəy ghəshi ti shi. Mbaꞌa slanavəshi vəghwə tsa slanavəshi na, ta nza tə hiɗi, lə ghala pi tsa dza ghəshiy nzəy ti tə hiɗi gwaꞌa. ²⁷17:27 Ezay 55:6Ma shi mənti na va tsəghay, ta mbə mbəzliy dzəghə pala Hyala, njasa ka ghwəlfə vaa titiɓə pi, mbə pəla shiy. Ma sa ka ghəshi pala tsəgha na, nza ghəshi kəsata, ya tsəgha kama Hyala kərakə lə ndə ya tsamaɓa ci mbə ghwəmmə. ²⁸17:28 Ghava 1:27Sa nzana, ma piy tsa piy ghwəmmə, lə kwəfəghə kwəfəghə ghwəmmə, lə nza tsa nza ghwəmmə tə ghwəməy, mbə Hyala na. Njasa tsasliti nihwəti ka tsasli shiy va mbə ghwəy, a kə ghəshi na: “Ma ghwəmməy, ndərazhi Hyala nza ghwəmmə kwərakwə” kə ghəshi. ²⁹17:29 19:26; Ezay 44:9-20Njana nzana ndərazhi Hyala ghwəmmə kiy, ka təɓə na ghwəmməə zhiniy yəmə Hyala lə shi mənti ndə ngəri nza kiw. Nihwətiy vas tsahi mbəzə, ya tsahi bənɓa, ta nza ka mbəri tsa shi. Nihwəti ɓa na, ka tsərə hakwə, ta nza ka mbəri tsa shi. Niva shiyəy, shi mənti ndə ngəri lə məcaŋa ci, səvəri mbə zəzə kwəma ci na ghəshi. ³⁰17:30 14:16; Rm 2:4Ma vəghwə tsaa niy sənata ma mbəzli Hyala kataŋ na tiy, ka mbəra tsava vəghwə Hyalaw. Nanay, a gəzanshi na kaa mbəzli ya paꞌ kwəmaɓa, a ghəshi tsa titihwə, ka zhəghanti nzəy tsa shi tə hiɗi. ³¹17:31 3:15; 10:42Dzəghwa na mbaꞌa titi vici dza naa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli tə hiɗi gwanashi ti, lə kwal tsa tiɗiɗ tsa. Mbaꞌa tivə ntsaa dzaa ɓasə ngwəvə va. Sa mətiy nay, mbaꞌa zhakatiy mbə məti, ta mbə mbəzliy sənay ghəci dza na sla ngwəvəə dzəkən mbəzli kataŋ, kə ghəshi» kə Pəl.

³²Ma sa favə mbəzliy ɓasəshi va Pəl mbə gəzə kwəma zhakati tsa ndə mbə məti na, dza nihwəti mbəzli mbə shi tapə ghəshi dzəmbəshi mbə sawa kwəma ci. Ma kə nihwəti ɓa na: «Ma kwəma va ghənzə tsəghay, kadiw, fəcahwəti ghaa zhiniy gəzaŋəy diɓa» kə ghəshi. ³³Ava tsaꞌ tsətsə səvəriy Pəl mbə shi. ³⁴Dzəghwa nihwəti mbəzli mbə shi ya tsəgha nzə ki, mbaꞌa ghəshi jakəshi lə Pəl, ka ɓanavə nefer shi kaa Yesəw. Nihwəti mbə mbəzliy vay, kar Dənisə, ndə mbə mbəzliy ɓasəshi va mə hwəm pi Areyəpazhə, lə nahwəti mali Damarisə, kə məndi kaa slən tsa nzə, lə nihwəti mbəzli diɓa, niy nza ghəshi.

Pəl mbə məlmə ka Kwərintə

¹Ma ləy hwəm kwəma va na, mbaꞌa Pəl maɗiy mbə məlmə Aten, ka dzay dzəmbə məlmə Kwərintə. ²18:2 Akilasə: Rm 16:3; 1Kwər 16:19; 2Tim 4:19Dza na mbaꞌa kəsay tsahwəti ndə *ka Zhəwifə, Akilasə, kə məndi kaa slən tsa ci, tə hiɗi ka Pəŋw məndi yakə. Hiy ntsa va tərəŋw tiɓa ghala səəkəy na tə hiɗi ka Itali ghəshi lə mali ci Pərishiləw. Sa nzana mbaꞌa Kwələdə mazə tsa dikə tsa mbə *Rəm gəzanshi kaa ka Zhəwifə gwanashi a ghəshi ɓarvashi mbə məlmə Rəm, ta dzashiy dzəti hiɗi shi, va tsəgha niy səəkəy naa dzəmbə Kwərintə. Dzəghwa Pəl mbaꞌa jakəy li shi ki. ³18:3 20:33-34; 1Kwər 4:12; 9:12-18; 1Tes 2:9; 2Tes 3:7-9Sa nzana sləni kwətiŋ na sa məni ghəshi li. Sləni cisli shiy ta hawrə geshikiki niy nza sa shi. Sa ka ghəshiy cislitishi na, ka ɗəlshi. Dza na mbaꞌa nzəyəy kəghi tsa shi, ka ghəra sləni shi ghəshi.

⁴Pəl ki na, mbə gəzə kwəma Hyala ghəciy nza kaa mbəzli mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, njasa səəkə *vici dəkəva gwaꞌa. Ka pəla kwal tsaa mbəla ka Zhəwifə ghəshi lə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, ta mbə ghəshiy zləɓavə kwəma Yesəw. ⁵18:5-11 11:1818:5-6 3:26; 5:42Dzəghwa mbaꞌa kar Shilasə lə Timəte səəkəshi tə hiɗi ka Masedəwan. Sa səəkəshi ghəshi na, mbaꞌa Pəl zlata sləni ci, dza na mbaꞌa ɗambəvay mbə gəzanshi kwəma Hyala kaa ka Zhəwifə, ka gəzanshi wəzə wəzə: «Yesəw na *Kəristəw Ntsa tivə Hyala» kə. ⁶18:6 13:51; 20:26Dzəghwa sa favə ka Zhəwifə kwəma gəzəkə Pəl va tsəgha na, kala zləɓa kwəma ci ghəshi, dza ghəshi ka tsəərə Pəl. Ma sa məni ghəshi tsəgha na, dza Pəl mbaꞌa kwəsamti kwərbi mbə kwəbaŋ tsa ci. A kə na: «War ghwəy sənay na lə naa tərmbə, kwəmee mbə ghwəlaw. Ma nanay, kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə dzee dza ta gəzanshi kwəma Hyala» kə.

⁷Dza na maɗ maɗiy tiɓa, ka dzay dzakə ghi tsa tsahwəti ndə, Titiyəsə Zhəsətəsə, kə məndi kaa slən tsa ci, ntsaa hazləni va Hyala ghəci, ghi tsa ci na, ndəkwə lə ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə. ⁸18:8 8:36Dza ntsa dikə tsa mbə ciki ɓasəva tsa va, Kərispəsə, kə məndi kaa slən tsa ci, mbaꞌa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Ndə sləkəpə, ghəshi lə mbəzli kəghi tsa ci gwanashi. Dzəghwa ɗaŋ mbəzli mbə ka Kwərintəə favə kwəma gəzanshi Pəl va ɓanavə nefer shi kaa Yesəw, mbaꞌa məndi mananatishi *batem.

⁹18:9-10 Ezay 41:10; Zher 1:8; 1Kwər 2:3-4Ma tə nahwəti vərɗi na, mbaꞌa Ndə sləkəpə gəzanakə kwəma kaa Pəl, nja kwa shiw, a kə na: «A Pəl, ka hazləni gha ma! Gəzə pə ghaa gəzə kwəma kaa mbəzli! Ka zlata gha teepə ma! ¹⁰Sa nzanay, kwasəbə gha nzee, ndə tiɓa mbaꞌa dzaa kəsəvəŋaa ghəratəŋaw. Gəzə kwəmee kaa mbəzli, sa nzanay, a mbəzlee tikə mbə məlmə na ɗaŋ» kə. ¹¹Dzəghwa Pəl mbaꞌa nzəyəy mbə məlmə Kwərintə ki, gar piya kwətiŋ lə tir kwaŋ. Ka ɓananshi kwəma Hyala kaa mbəzli.

¹²Ma ghala vəghwə tsaa məni Galiyaŋw ngwəmna tə hiɗi ka Akay, mbə hiɗi ka *Rəm na, dza ka Zhəwifə mbaꞌa ghəshi tsati kwəmaa dzəkən Pəl. Dza ghəshi bəhwə ghəshi kəsəti, mbaꞌa ghəshi ɓəghə dzəti ngwəvə kaa Galiyaŋw. ¹³18:13 6:13Ma kə ghəshi sa ɓəghə ghəshi na: «Ma ntsay, ə ngəɗipə na ta tsəfəkwə kwa kwəma Hyala dzar kwa tsahwəti kwal, par njasa gəzəkə *kwəma pəhəti Hyala» kə ghəshi.

¹⁴18:14-15 23:29; 25:18-20; Zhŋ 18:31Ma Pəl dza ta ghwəni miy tsa ci ta zləɓa kwəma na, mbaꞌa Galiyaŋw ghati gəzə kwəma kaa ka Zhəwifə pərɓa ghəci, ma kə na: «A ka Zhəwifə, tə sa hwəti na rəɗa, ya tə sa mənti na nahwəti *kwəma jikir na ꞌyahəꞌyahəta, pə ghwəy niy kəsəkə nzay, e dzaa fə ghən ta kwəma ghwəy va nza, ka sla ngwəvəə dzəkən nja kwəma slar na. ¹⁵Ma war tə kwəma ka ghwəy ɓəni, ya tə kwəma sləneɗemer, ya tə kwəma ghwəy pəhəpəhə na kəy, nighəm nava sa ghwəy kwa jipə ghwəy! Ka dzee slavə ngwəvəə dzəkən shi tsəgha niw» kə. ¹⁶Dza na mbaꞌa tahamtishi tə pi ngwəvə.

¹⁷Dzəghwa ghəshi gwanashi, mbaꞌa ghəshi kəsəvə Səsəten, ntsa dikə tsa mbə ciki ɓasəva tsa shi. Tapə ghəshi ka dəꞌwə tiɓa kwa mətsə Galiyaŋw, tə pi ngwəvə tsa va. Ma Galiyaŋw naci ki na, nighə nava kwəma na nja kwəma ya jəw tsətsəw.

¹⁸Ma ləy hwəm kwəma va na, mbaꞌa Pəl zhiniy hyayvay lə ngwarməmə mbə məlmə Kwərintə gar dzar vici ɗaŋ.

Pəl mbə məlmə Antiyəshə

Dzəghwa tə nahwəti vici na, mbaꞌa Pəl kafəy ta dzay mbə shi. Dza ghəshi lə kar Pərishil mbaꞌa Akilasə, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəti pətsa ka məndiy dzəghwa kwambəwal mbə məlmə Kwərintə, Keŋkəre, kə məndi kaa slən tsa pətsa va. Ma sa tsəhəshi ghəshi na, mbaꞌa slənamti ghən tsa ci tə pətsa va, sa nzana mbaꞌa niy kərkamti kwəmaa niy gəzəkə na ta məni nzə kaa Hyala. Dza ghəshi ki, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəghwa kwambəwal, ka dzashiy dzəti hiɗi ka Shiri. ¹⁹18:19-20 17:2Dza kar Pəl ghəshi lə kar Akilasə mbaꞌa ghəshi garəshi mbə kwal mbə məlmə Efesə, dza na mbaꞌa zlashi mbə məlmə va. Maɗi na ta gha dzay na, mbaꞌa tsəhəy mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, ka gəzanshi kwəma Hyala. ²⁰Dza mbəzli va, tapə ta cəꞌwə Pəl, a ghəci hyayvay mbə shi jəw. Kala yi Pəl. ²¹18:21 Zhk 4:15Dzəghwa na mbaꞌa səkwamtishi, ma kə na: «E dzara nana, ta zhəghəva dzee zhəkə taa nza, Hyala gar zləɓati» kə. ²²Mbaꞌa maɗiy mbə məlmə Efesə kwa kwambəwal, ka dzay.

Dza ndəs ghəci tsəhəy mbə məlmə Shezare. Kə tiɓa mbaꞌa səəməy kwa kwambəwal, ka dzay dzəmbə məlmə Zherəwzalem. Sa tsəhəy na na, mbaꞌa səkwəti mbəzliy nəw Yesəw. Ma ləy hwəm ki na, ka maɗi ghəciy dzay dzəmbə məlmə Antiyəshə. ²³18:23 14:22Ma sa hyayvay na mbə məlmə Antiyəshə jəwə ki na, mbaꞌa maɗiy ta təwrə dzar tə hiɗi ka Galatə lə shi ka Firigi. Dza na ka dzar mbə məlməhi tə hiɗi va, ka mətsahanshi bərci kaa mbəzliy nəw Yesəw ta mbə ghəshiy nəw kwal Hyala wəzə.

Apələsə mbə məlmə Efesə lə mbə Kwərintə

²⁴18:24-25 19:3-4; Apələsə: 1Kwər 1:12; 3:4-6Dzəghwa, mbaꞌa tsahwəti ndə ka Zhəwifə niy nza tiɓa, Apələsə, kə məndi slən tsa ci, mbə məlmə Alekəsandəri məndi yakə. Dza na mbaꞌa səəkəy dzəmbə məlmə Efesə, ghəci na ndə məcaŋa gəzə kwəma ghəci, tərəŋw ghəci sənata kwəma mbə Zliya Hyala. ²⁵Ma ghəci na, tərəŋw ghəci niy ɓənivə kwəma Ndə sləkəpə mbaꞌa vəshi və tərəŋw ta sləni Hyala. Ka gəzanshi kwəma Yesəw kaa mbəzli. Ka ɓananshi lə kwal tsa nzə wəzə wəzə njasa nza na. Nanzə kiy, kwataka *batem tsa mənəhwəpə Zhaŋ gwaꞌa tsəgha na tsa ci batem tsaa niy sənay na. ²⁶18:26 17:2Dza na ki, mbaꞌa ghati gəzə kwəma Hyala lə bərci mbə kaa mbəzli mbə ciki ɓasəva tsa *ka Zhəwifə, shaŋ ta hazləni. Ma sa famti kar Pərishil lə zata Akilasə kwəma ci va gəzə na gwaꞌa na, dza ghəshi pəm ghəshi pəməvəə dzakə ghi tsa shi, mbaꞌa ghəshi pəraslanavə kwəma Hyala gwaꞌa gwaꞌa wəzə wəzə. ²⁷Dzəghwa Apələsə ki, ka ɗi maɗi ghəci ta dzay dzəti hiɗi ka Akay. A kə ngwarməməə nəw Yesəw mbə məlmə Efesə na: «wəzə na ghaa dza kataŋ» kə ghəshi kaa ngəci. Dza ghəshi, mbaꞌa ghəshi tsaslanavə zliya ta ɓanshi kaa mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi va. Nza ghwəy kaꞌwəti Apələsə wəzə, kə ghəshi kwaɓa. Ka dzay Apələsə ki. Ma sa tsəhəy na kwərakwə na, mbaꞌa Hyala mananati wəzə hwər tsa nzə tərəŋw, ta kəəti mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw tə hiɗi va. ²⁸18:28 5:42Sa nzana, ma ghəciy, mbə canshi niy nza na kaa ka Zhəwifə bazhə bazhə, a ghwəy səŋwəy mbə nəw kwal Hyala, kə. Səvəri mbə gəzə kwəma lə kwal tsa nzə, kala gar kə ghəpə ndə, ka naa canshi. Sa ka naa dzay, mbaꞌa ɓəvə kwəma tsasliti məndi mbə Zliya Hyala, lə kwəma va na, mbaꞌa canakəvərishi, Yesəw na *Kəristəw, Ntsa tivə Hyala, kə.

Pəl mbə məlmə ka Efesə

¹Ma Apələsə mbə məlmə ka Kwərintə naci ki na, dza Pəl, mbaꞌa təwramti məlməhi dikə dikə ni tə ɗal tə ɗal ni tə hiɗi ka Azəy, dza ndəs səəkəy dzəmbə Efesə. Mbaꞌa səəkəə kəsashi nihwəti mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə va. ²19:2 2:38; 8:16Ma kə kaa ngəshi sa kəsashi na na: «A pənəy, ghala vəghwə tsaa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Yesəw na, niy kwəmavə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa ghwəy dzəkən ghən tsa ghwəy na?» kə. Ma kə mbəzli va na: «Am, awə! Səəkə ghəy favə ya fafa nzə na, a Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa tiɓa, kə məndiw» kə ghəshi. ³19:3-4 18:25; Lk 3:3-4, 16-17Ma kə Pəl ngəshi na: «War tsama *batem na tsa kwəmavə ghwəy shiki?» kə. Ma kə ghəshi na: «War batem tsa Zhaŋ va na sa kwəmavə ghəy gwaꞌa tsəgha» kə ghəshi. ⁴Ma kə Pəl na: «Əy, ma na Zhaŋ na naci kiy, kaa mbəzliy tsa titihwə va jikir tsa shi kwa kwəma Hyala, ka zhəghə nzəy tsa shi niy məni na batem. Mbaꞌa gəzanshi kaa ka *Izərayel, a ghəshi ɓanavə nefer shi kaa ntsaa dza vaa səəkə ləy hwəm tsa ci, ghəci Zhaŋ. Ntsaa dza vaa səəkə gəzə nay, ghəci na Yesəw» kə Pəl. ⁵Ma sa favə ghəshi tsəgha na, mbaꞌa ghəshi zləɓavə. Mbaꞌa Pəl mananatishi batem lə slən tsa Yesəw Ndə sləkəpə. ⁶19:6 2:4Dza Pəl mbaꞌa fanakənshi dividivi ci, mbaꞌa Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa səəkəy dzəkən shi. Tapə ghəshi mbə gəzə kwemer lə nihwəti ghanihi ghənghən ghənghən. Ka gəzə kwəmaa səəkə va Hyala kaa mbəzli. ⁷Mbəzli səəkəy safə tsa Hyala vaa dzəkən shi gwanashiy, zhər gar məŋ lə bakə niy nza ghəshi.

⁸19:8 17:2; 28:23Dza Pəl ki mbaꞌa dzay dzəmbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, ka gəzə kwəma kaa mbəzli mbəɓa kala hazləni ma. Tir mahkan ghəci mənti mbə dzəmbə ciki ɓasəva tsa *ka Zhəwifə, ta gəzanshi njasa sləkə Hyala mbəzli, ka pəla kwal tsaa cintishi kwəma Hyala wəzə, ta mbə ghəshiy zləɓavə. ⁹19:9 9:2Nihwəti mbəzli ɗaŋ mbə shi na, mbaꞌa ghəshi mənti ghən tsa shi caslakə, kala yi kwəma Hyala ghəshi. War ka ndərə kwal tsa Ndə sləkəpə va kwa kwəma mbəzli. Dza Pəl mbaꞌa təhəvərivay li shi, mbaꞌa tərakəvəri mbəzliy nəw Yesəw mbə shi, ka dzay li shi. Dza na, ka ɓananshi kwəma Hyala ngəshi vici va vici va, mbə ciki lekwel tsa har məndiy Lekwel Tiranəsə. ¹⁰19:10 20:18Piya bakə ghəci war mbə məni tsəgha. Dzəghwa gwaꞌa gwaꞌa mbəzli tə hiɗi ka Azəy favə kwəma Ndə sləkəpə, ka Zhəwifə lə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə gwaꞌa.

Ndərazhi Səkeva mbaꞌa Pəl

¹¹19:11-12 2:22Ma ghala vəghwə tsa va ki na, tərəŋw Hyala ghərati sləni maɗaŋa maɗaŋa na ꞌyahəꞌyahəta lə dəvə Pəl. ¹²Ka mbəzliy dza na, ka ɓəɓə shi ka naa saɗi ghwətəghwətə li shi, ya nihwəti kəjer ndəŋwashi na, ta fəshiy dzəti ka zəlghwə. Ndəŋway ma shi va ndə zəlghwə na, kwəriŋ ghəciy mbəliy. Ya gazlaka niy məni na ndə na, kar naa səvərita mbə ghən ci.

^13-1419:13 3:6; Lk 9:49-50A tsahwəti ndə ta Hyala tsa *ka Zhəwifə dikə tsa niy nza tiɓa Səkeva, kə məndi kaa slən tsa ci. Mbaꞌa ndərazhiy zhər və mbərfəŋ. Ka ndərazhi vaa dza na, ka dza kwaɓa, ka dza kwaɓa ghəshiy nza, ka pala mbəzli ghəranshi gazlaka ta mbə ghəshiy tihə səvəri mbə ghən ka gazlaka. Dza ghəshi ki, ka ɗi tihə gazlaka səvəri mbə ghən tsa mbəzli lə slən tsa Yesəw kwərakwə. Ma kə ghəshi kaa gazlaka va na: «Ava ghəy gəzəŋa lə slən tsa Yesəw tsa gəzə Pəl va kwəma ci, səvəri!» kə ghəshi. ¹⁵19:15 16:17Sa gəzəkə ghəshi tsəgha ki, ma kə gazlaka va kaa zləɓanshi lə miy tsa ndə gazlaka tsa va na: «Yesəwəy, ee sənay, Pəl diɓa na, mbaꞌee sənay. Ya na ghwəy na ghwəy kiy, wa mbəzli nza ghwəya?» kə. ¹⁶ꞌWakəvə ndə gazlaka tsa va tsəgha, giɗə zlambə zli mbə shi, mbaꞌa taŋanatishi bərci, mbaꞌa kəkəɗivərishi tərəŋw gwanashi, mbaꞌa ghəshi hwəhwəshi səvəri kəghi, has hasəshi, war zheher vəgha shi.

¹⁷19:17 5:11Dzəghwa gwanashi məndi sənata kwəma va mbə məlmə Efesə. Ya ka Zhəwifə, lə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə gwaꞌa, mbaꞌa ghəshi hazlənishi gwanashi. Dza mbəzli ka fal Yesəw Ndə sləkəpə, ka fə shəndəkəə dzəti.

¹⁸Dzəghwa ɗaŋ mbəzli mbə mbəzliy ɓanavə nefer shi kaa Yesəw səəkəə pəleɗikəvəri kwemer shi, ka cikəvəri sləni shi niy məni ghəshi jikir na kwa kwəma mbəzli. ¹⁹Dza nihwəti mbəzli ɗaŋ mbə mbəzliy niy məməni kwəma ɗəfəl ɗəfəl na, mbaꞌa ghəshi papakə zliyahi ɗəfəl shi, mbaꞌam ndamtishi kwa mətsə mbəzli gwaꞌa gwaꞌa. Dzəghwa sa mbərati ghəshi gəna papavə ghəshi zliyahi va ti na, gəna gar mələyaŋw cifə mətsəkə. ²⁰19:20 2:41Ava tsaꞌ tsətsə pəlivərivata kwəma Ndə sləkəpə Yesəw dzar tə pi gwaꞌa, ka ci bərci nzə Hyalaa səvəri tərəŋw.

Kwəma səəta mbə məlmə Efesə

²¹19:21 23:11; Rm 1:10, 13Ləy hwəm sa kərəshi shi va na, dza Pəl, ka təkə mbə nəfə tsa ci, ta maɗi ta dza dzar tə hiɗi ka Masedəwan lə shi ka Akay, ta dzəmbə Zherəwzalem. Ma kə na, ma sa kee tsəhəra mbəɓay, ta dza dzee dzəmbə məlmə *Rəm, kə. ²²Dza na ki, mbaꞌa ghwənashi mbəzli bakə mbə mbəzliy kəəti, a ghəshi ꞌwati kwal ta dzəti hiɗi ka Masedəwan, kar Timəte lə Erastə. Ma ghəci dəꞌwə ghən tsa ci na, mbaꞌa nzəyəy nzata nza tə hiɗi ka Azəy.

²³19:23 9:2; 2Kwər 1:8Ma geꞌi ghala vəghwə tsa va ki na, mbaꞌa mbəzli səəshi tərəŋw mbə məlmə Efesə, war tə mbərkə kwəma nəw kwal tsa Yesəw. ²⁴19:24 16:16Sa nzana, mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza tiɓa, Demetəriyəsə, kə məndi kaa slən tsa ci, ndə vas shiy ghəci. Ka naa dza na, ka vas shiy jəw jəw tə tsahi mbəzə. Waꞌi ciki ta hyala tsa har məndiy *Artemisə. Dzəghwa, dalala tərəŋw ghəciy kwəmavə gəna ta wa kaa mbəzli ka naa vas shiy li shi gwanashi, lə vas shi ci va. ²⁵Dza na tə nahwəti vici, mbaꞌa ɓasəti mbəzli ka na vaa vas shiy li shi, mbaꞌa nihwəti ka vas shiy gwanashi. Ma kə ngəshi sa ɓasətishi na na: «A mbəzlee, a ghwəy sənay tə shi vas ghwəmmə ni kwəmavə ghwəmmə gəna ta pala shi zəməə dzəghwa hwər ghwəmmə. ²⁶19:26 17:29Sana kiy, ava ghwəy nay lə mətsə ghwəy, ka favə sləmə ghwəy njasa gəzə Pəl dzəkən kwəma va. Ma kəy, ma shi ngati ndə ngəri lə dəvə ci, ta nza ghəshi ka hyalay, waa Hyala kataŋ na na ghəshiw, kə. Vanay sənzənvay, kwəma gəzəkə na va tsəgha na, mbəzli ɗaŋ zləɓavə na. Kwataka mbəzli tikə mbə məlmə Efesə na gwaꞌa tsəgha tala ɓaw, ɗaŋɓa mbəzliy zləɓavə kwəma ci va mənishi na tə hiɗi ka Azəy. ²⁷Vanta kwəma vay, ta sawanti sləni ghwəmmə na dza na. Kwataka sləni ghwəmmə na gwaꞌa tsəgha na tala ɓaw. Ya ciki ta mbəri hyala ghwəmmə na dikə na, har məndiy Artemisə na, nja shi kama vəri ti dza naa zhəghəy. A ghwəy sənay kaa hyala ghwəmmə va pəraꞌwanta mbəzli tə hiɗi ka Azəy lə mbəzli tə hiɗi gwaꞌa gwaꞌa dəvə shi. Avanta kwəma gəzəkə Pəl na sanay, raꞌi dza naa zamti dikə tsa hyala ghwəmmə na» kə.

²⁸Ma sa favə mbəzli ɓasəti Demetəriyəsə va kwəma va tsəgha na, mbaꞌa nəfə tsa shi satiy tərəŋw, tapə ghəshi dzəmbəshi mbə ngwəmə lala zlaŋzlaŋ, ma kə ghəshi na: «Kay, dikə na Artemisə hyala ka Efesə!» kə ghəshi. ²⁹19:29 Aristarkə: 20:4; 27:2; Kwəl 4:10Dzəghwa kwəma va mbaꞌa pəlivərivata dzar mbə məlmə gwaꞌa gwaꞌa. Kə mbəzli mbaꞌa ghəshi səəshi tərəŋw. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi kəəsəvə kar Gayəsə ghəshi lə Aristarkə, mbəzli ka Masedəwan, shi kwa zəərə kwətiŋ na lə Pəl mbə dza ci. Dza ghəshi ka tərə kwəshəl gwanashiy dzəti bəghə lə mbəzli va. ³⁰Ka ɗi dzəghwa kwəma mbəzliy ɓasəshi va Pəl ta gəzə kwəma na, mbaꞌa mbəzliy nəw Yesəw daməti. ³¹Zhini nihwəti mbəzli dikə dikə ni mbə mbəzli tə hiɗi ka Azəy, madigahiy Pəl ɓa na, mbaꞌa ghəshi ghwənanakə miy, a kə ghəshi na: «Titihwə ka dza ghaa dzəti bəghə va ma!» kə ghəshi.

³²Ma mbəzli tiɓa tə bəghə ki na, cəkeꞌ ghəshi səəshi, war ngwəmə ghəshiy ngwəmə lala. Kwətita na gəzə tsatsa, kwətita na gəzə tsava ghəshi. Ma ɗaŋ tsa mbəzli mbə shi na, kala sənay ma shi ɓasəshi ghəshi ti. ³³Dzəghwa *ka Zhəwifə mbaꞌa ghəshi garəy tsahwəti ndə kwa kwəma shi, Alekəsandərə, kə məndi kaa slən tsa ci. Dza nihwəti mbəzli mbə vərəm tsaa ɓasəy va, mbaꞌa ghəshi dzaa gəzanci kwəmaa mənta va kaa Alekəsandərə tsa va. Dza ntsa va mbaꞌa kafəti dəvə ci, a mbəzli mbəə nzəyshi ɗekəɗekə, ta mbə ghəciy gəzanshi shiy mənishi. ³⁴Ma sa fəti ghəshi ghən, ndə ka Zhəwifə na, kə ghəshi na, dza ghəshi gwanashi ka mətsəhə ngwəmə lala zlaŋzlaŋ, gar dzar tsahi bakə ghəshi mənti, war mbə gəzə: «Dikə na Artemisə hyala ka Efesə!» kə ghəshi.

³⁵Ma sa mənti ghəshi gar tsahi bakə mbə ngwəmə lala ki na, dza ndə tsasli shiy mbaꞌa dəpəti mbəzli, Ma kə na: «A mbəzli ka Efesə, ya wa ndəy, aa sənay, mbə məlmə Efesə ndəghwə məndi ciki ta mbəri tsa pəraꞌwə məndi dəvə mbə kaa Artemisə dikə na, ghəshi lə pa nzə va tərəkəvata səəkə mə ghwəmə gwaꞌa. ³⁶Njana nzana tsəgha ghənzə, kala kwəma gar kə ghəpə məndiy dzəkənəy, wəzəɓa dəpayvaŋwəy ghwəy na, ka məni kwəma ghwəy ya namaɓa nzə lə diva ya jəw ma! ³⁷Sənzənvay, avanay ghwəy kəəsəkə mbəzli bakə ni ni tikə, a ghəliti shi mbə ciki ta mbəri tsa ghwəmmə ghəshiw, tsəərəti mbəri tsa va ghəshi diɓaw. ³⁸Mbaꞌa kə Demetəriyəsə lə ka ghəra sləni ciy ɗi har ndəə dzəti ngwəvəy, a vici ɓasə ngwəvə tiɓa kwətita, lə mbəzli ka sla ngwəvə va tiɓa, mbala ghəshi ta gəzə kaa mbəzli va, a ghəshi sləkatishi. ³⁹Ma mbaꞌa kə nahwəti kwəma ɗi ghwəy sləka tiɓay, ndəghətim nza ghwəy gəzə fəca ɓasəva tsa ghwəmmə ndimndim tsa. ⁴⁰Vanay sanay, a mbəzli ka *Rəm dikə dikə niy mbay ɓətəŋwəy ka nihwəti mbəzliy ɗi tsahwə na shi kwəma, mbərəkəta na nəw məndi tə hiɗi ghwəmmə, tə mbərkə kwəmaa mənta na ndatsə. Sa nzanay, kwəma tiɓa sana gar nə ghwəmmə, ta kwəma tsaꞌ na ɓasəŋəy ghəy, pə ghwəmməw. War hash dza ghwəmməə hashimmə» kə. ⁴¹Ma sa gəzəkə na tsəgha na, mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzliy ɓasəshi va, a ghəshi dzashi.

Pəl dzar tə hiɗi ka Masedəwan lə hiɗi ka *Gərekə, ta dzəmbə məlmə Tərəwasə

¹20:1 11:23Ma ləy hwəm sa dəpəta kwəma mbə məlmə Efesə na, kə Pəl, ɓasə ɓasəti mbəzliy nəw Yesəw, dza na mbaꞌa mətsahanavəshi bərci, mbaꞌa səkwamtishi. Ka maɗi ghəci ta dzay dzəti hiɗi ka Masedəwan ki. ²Ma ghəci mbə dzar mbə məlməhi tə hiɗi va na, mbaꞌa mətsahanavəshi bərci kaa mbəzliy nəw Yesəw lə gəzə kwəma Hyala ghənghən ghənghən. Dza na ki, mbaꞌa dzay dzəti hiɗi ka Gərekə. ³Mbaꞌa nzaynza tə hiɗi va tir mahkan. Ma ghəci mbə gwəmava ta maɗiy dzəghwa kwambəwal ta dzaa dzəti hiɗi ka Shiri na, mbaꞌa favə mbə pəhə kwəma na *ka Zhəwifə ta dza ta pəəsli ci mbə kwal ghəci Pəl, kə məndi. Sa favə Pəl na, dza na mbaꞌa zhəghəti kwal dza kwa hiɗi ka Masedəwan ta dzəti hiɗi ka Shiri. ⁴20:4 19:29Timəte: 16:1; Tishikə: Ef 6:21; Tərəfim: 21:29Nihwəti mbəzliy nza kwasəbə ci ta pəhə paꞌ tə hiɗi ka Azəyəy, avanashi sləneɗemer shi, kar Səpatəra zəghwə Pirəsə, ndə ka Bere, ghəshi lə kar Aristarkə lə Sekəndəsə, mbəzli ka Tesalənikə, mbaꞌa Gayəsə ndə ka Derbə, mbaꞌa Timəte, mbaꞌa kar Tishikə lə Tərəfim, mbəzli ka Azəy. ⁵Ma mbəzli kwasəbə Pəl va ki na, mbaꞌa ghəshi dzashi tə kwəma geꞌi tə tsahwəti pi, ta dza ta ndəghəŋəy mbə məlmə Tərəwasə. ⁶Ma ghəy na ghəy ki na, mbaꞌa ghəy nzəyŋəy ta tsə ka məndiy zəmə peŋ tsa kama cinjini ti mbə. Ma sa kəɗita tsə na, mbaꞌa ghəy dzaŋəy dzəghwa kwambəwal mbə məlmə ka Filipə, ta dzəmbə məlmə Tərəwasə. Sa mənti ghəy vici cifə mbə kwal, mbə dzəy tə yam na, nishə ghəy mbə məlmə Tərəwasə mbaꞌa ghəy dzaa kəsashi mbəzli ghəy va mbəɓa. Ma sa tsəhəŋəy ghəy na, mbaꞌa ghəy hiŋəy mbə məlmə va ləwma kwətiŋ.

⁷20:7 2:42, 46Ma fəca dəmasə hetihwer na, mbaꞌa ghəy ɓasəŋəy ta zəmə ɗafaa zəzəə dzəkən Yesəw. Dza Pəl mbaꞌa ghati gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli. Tərəŋw ghəci nzata nza mbə gəzə kwəma, paꞌ tar daŋkala vərɗi, sa nzana mbə ɗi dzay ghəci tə həzlimə. ⁸Ma mbə pətsa ɓasəŋəy ghəy va mbə, mə ghən tsahwəti ciki na, ɗaŋ gərkəwahi mbəɓa. ⁹Mbaꞌa tsahwəti dinikwə niy nza tiɓa, slən tsa ci na, Ewtikə, mənzəy ghəci kwa mergi tsa tə ciki. Ma ghəci na, tərəŋwəy hi dənavə. Ma sa nzati Pəl nza tə gəzə kwəma ci va bititi tsəgha ki na, dza zəghwə va naci, fəriŋ ɓəti hi. Kə bivə ɓəkə tərə səəkə mə kwa mahkana ciki tsa mə ghən nihwəti ceker səkwaa dzəti hiɗi. Dza mbaꞌa məndi səkwashi, mbaꞌam səvərishiy dzəkən, sa nə məndi kafə, kə məndi kafakati, tsaꞌ kə məndi na, məti məti ghəci. ¹⁰20:10 1Mezh 17:21Dzəghwa Pəl kwərakwə mbaꞌa səkway dzəkən, sa səkway na na, dza na gələɓ, gələɓəy kən, hwətəm hwətəməvə. Ma kə na: «Aya, ka dza her ghwəy ma! Tə ghwəmməy na.» kə. Dza mbaꞌa zhiməy zhimə ciki, ghəci Pəl.

¹¹Ma sa zhiməy Pəl na, mbaꞌa ngangavəri peŋ, mbaꞌa tahanavəshi kaa mbəzli, mbaꞌa ngavə tsa ciy zəməhwə. Ləy hwəm diɓa na, tapə ghəci ta gəzanshi kwəma, paꞌ tə kəɗi pi. Ma ka maɗi ghəciy dzay di ki. ¹²Dza mbaꞌa dinikwə tsa va satiy, mbaꞌa məndi ɓəghə jighi ləməciy. Mbaꞌa nava kwəma dəpəti mbəzli dalala ki.

Pəl kafəy mbə məlmə Tərəwasə, ta dzəmbə məlmə Miletə

¹³Ləy hwəm shi va, ma kə Pəl kaa ngəŋəy na: «Mbalam ɓəm kwambəwal a ghwəy dzəmbə məlmə Asəsə, na neyey, lə səɗa dzee ta dza, nzee kəsaŋwəy» kə. Dza ghəy na ghəy ki, mbaꞌa ghəy dzaŋəy tə kwəma tə kwəma kwa kwambəwal dzəmbə məlmə Asəsə ta dzaa ndəghə Pəl mbəɓa. ¹⁴Ma sa kəsaŋəy na na, mbaꞌa ghəy ɓəvə kwa kwambəwal tiɓa ki, ka dzaŋəy dzəmbə məlmə Mitilen. ¹⁵Dza ghəy maɗ maɗiŋəy mbə Mitilen, war kwa kwambəwal, ma tə həzlimə na, mbaꞌa ghəy tsəhəŋəy vəgha Shiyəw. Mbaꞌa ghəy kafəŋəy, səvəri kwəɗim ghəy tsəhəŋəy vəgha Saməsə, mbaꞌa ghəy garəŋəy tiɓa. Ma tə vəghwə tsa həzlimədzə na, nishə ghəy mbə məlmə Miletə, mbaꞌa ghəy səəməŋəy kwa kwambəwal tiɓa. ¹⁶Kala garə ghəy mbə Efesə, sa nzana mbaꞌa Pəl niy gəzəti taŋamti məlmə Efesə, kala tsəhəy ma mbə, vantaa ghəci taa dzamti vici tə hiɗi ka Azəy va. Sa nzana mbə diva ghəci ta mbə vici tsə Paŋtekwətə kəsay mbə məlmə Zherəwzalem, ghəci gar mbata tsəgha.

Gəzə kwəma Pəl kaa mətikwəkwər mbə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Efesə

¹⁷20:17 18:21Dza Pəl ki, sa ɗi ma na garə mbə Efesə, ɓəŋ ghwənay miy ta haka mətikwəkwər mbə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Efesə ta səəkə ghəshiy dzəvəgha, ghəci mbə məlmə Miletə. ¹⁸20:18 19:10Ma sa səəkəshi ghəshi, ma kə kaa ngəshi na: «Ghwəy kiy, a ghwəy sənay, njasa niy nza nzəy tsee lə ghwəy, ghala ghee tsəhə tə hiɗi ka Azəy, paꞌ ndatsə gwaꞌa. ¹⁹A ghwəy sənay, mbə slənee ghərahwee kaa Ndə sləkəpə mbə ghəyəy, niy kəli ghənee tepəw. Pəkw lə wahəta wahəhwee mbə sləni va. Ngəraꞌwə tsaa niy sara *ka Zhəwifə, sa ka ghəshiy pəla war kwal tsaa pəəslira, ta garəti kwəma Ndə sləkəpə ɓa na, a ghwəy sənay. ²⁰Zhini ɓay, a ghwəy sənay, nihwəti shiy tiɓa gar kəətitəŋwəy, mbaꞌee niy mbələyshi va ghwəy mbə kwəma Hyala gəzəhwəŋwəy yaw. Gwaꞌa gwaꞌa gəzamtəŋwəyshee, ka ɓəniŋwəyshi tə ngwəla mbə mbəzli, lə dzar kəy ghyeghyer ghwəy gwaꞌa. ²¹20:21 11:18Mbə slənee vay, bazhə bazhə gəzanakəshee kaa ka Zhəwifə, lə kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə gwaꞌa, a ghəshi tsa titihwə kaa Hyala, ka zhəghanti nzəy tsa shi, ka ɓanavə nefer shi kaa Ndə sləkəmmə Yesəw.

²²20:22 Safə tsa Hyala: 10:19Avanayəm sana kiy, a pə ghaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem kə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa kaa ngəra. Sənashi shiy dzaa kəsara mbəɓee kiw. ²³20:23 21:4, 11; 9:16Ma nanzəy, ya mbə namaɓa məlmə tsəhee na, mbə gəzəra kwəma na Safə tsa Hyala. Ma kəy, mbə ndəghəŋa nzam ta fəŋaa dzəghwa fərshina, lə ta saŋa ngəraꞌwə, kə ngəra. ²⁴20:24 21:13; 2Tim 4:7Əy, ma ta na neyey, nə ya war hwaꞌ pən kaa piy tsa piy ya tə hiɗiw. A na ɗi yay mbaꞌee kərkamti ghəra sləni ndara Yesəw Ndə sləkəpə. Sləni vay, ghənzə na gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli, ta mbə ghəshiy sənay a Hyala mananatishi wəzə hwər tsa nzə, kə ghəshi.

²⁵20:25 28:23E sənay sənzənva, ghwəy gwanaŋwəy ghwəy mbəzli təwrəhwee va təwrə mbə ghwəy, mbaꞌee gəzavəŋwəy kwəmaa dzəkən sləkə tsa sləkə Hyala mbəzliy, ka zhini ghwəy nata mətsee ghwəla gwanaŋwəyəw. ²⁶20:26 18:6Va tsəgha gəzaŋwəy ya ndatsə sana, yənəy, gwaꞌa na nee sləni, ya a dza ndə mbə ghwəy zayəy, kwəmee mbə ghwəla nee kiw. ²⁷Sa nzanay, gwaꞌa gwaꞌa camtəŋwəy ya kwəmaa niy pəhəti Hyala məni nzə kaa mbəzli. Mbələy nahwətee mbə ya namaɓa nzəw. ²⁸20:28-31 11:2320:28 1Pi 5:2Va tsəgha, ghwəy ghwəy mətikwəkwər mbə mbəzliy nəw Yesəwəy, məni tə ghwəy məhərli ta ndəghwə ghən tsa ghwəy, lə ta ndəghwə mbəzli fambəŋwəy Safə tsa Hyala ni mbə dəvə ghwəy, ta ndəghwəshi ghwəy wəzə. Hyala mbəlitishi na lə miymiy zəghwə nzə, gwəmavəm ndəghwə shi wəzə.

²⁹20:29 Mt 7:15; Zhŋ 10:12E sənay, ləy hwəm tsee sa kee dzaray, ta səəkə dza nihwəti mbəzliy dzəmbə ghwəy ta məniŋwəy jikir, nja dəghwava jezlhi. ³⁰20:30 Gal 4:17; 1Zhŋ 2:19Ya səvəri mbə ghwəyəy, ta tiva dza nihwəti mbəzli, ka ghəshi dza na, ka ɓənipə shiy kama kataŋ ni, ta ngəɗi mbəzliy nəw Yesəw, ta nəw kwəma shi va. ³¹20:31 19:10; 1Tes 2:11-12; 2Kwər 11:28Va tsəgha kiy, ndəghwə tə ghwəy ghən tsa ghwəy wəzə. A ghwəy sənay piya mahkan məntee mbə ghwəy, ka ciŋwəy kwəma kwətiŋ kwətiŋ tsa ghwəy, havəghwə lə həvir, lə wahə kwa mətsee fəcahwəti.

³²20:32 26:18; 1Tes 5:23-24; 2Tes 1:11-12Ma nana kiy, gwaꞌa na nee kwəma. Avee zlaŋwəy kaa Hyala mbə dəvə nzə. Nza kwəma wəzə hwər tsa nzə ndəghwəŋwəy. Ghənzə Hyala nza bərci və ta zhiniy ɓəŋwəy bərci kwa kwal Hyala lə ta ɓəŋwəy ni ghwəy shi pəhəti na ɓəshi kaa mbəzli nzə gwanashi. ³³20:33-34 18:3Ma na nee kiy, a ghwəy sənay, ghala vəghwə tsaa nzee mbə ghwəyəy mənəhwə mətsee ta gəna ndə, ya ta tsahi mbəzə ndə, ya ta ləkwəsahi ndəw. ³⁴A ghwəy sənay dəꞌwə ghən tsa ghwəy, njasa ghərahwee sləni lə dividivee ta təhə ghəzli tə ya, lə na tə mbəzli kwasəbee gwaꞌa. ³⁵20:35 Mt 10:8Kwəma mənee va tsəghay, ta mbəə ciŋwəy, war mbə ghəra sləni lə dividivi ghwəy, kala məni ma mətsə ta ni ndə shiy dza ghwəy mbay kəətiti ka daw bərci. Zəzə tə ghwəy dzəkən kwəmaa gəzəkə Yesəw Ndə sləkəpə va dəꞌwə ghən tsa ci, ma kə niy niy: Tərəŋwɓa ntsaa ɓə shiy kaa ndə ka naa kwəmavə təfə miy tsa Hyala kən ntsa ɓanci məndi va shiy, kə niy niy» kə Pəl.

³⁶Dza Pəl sa gəzamti na kwəma va tsəgha na, mbaꞌa gələɓəy tə shinin ci, ka cəꞌwə Hyala ghəci li shi gwanashi. ³⁷Dzəghwa ghəshi gwanashi, ka təhwəni dalala, dza ghəshi ka hwətəmə Pəl, ta kərni səkwə ci. ³⁸20:38 20:25Ma kwəmaa gwəra vaa mətsəhəə zhanatishi nefer shiy, sa nə Pəl va: «Ka dza ghwəy zhiniy nata mətsee ghwəlaw» kə. Ləy hwəm ki na, mbaꞌa ghəshi pəhay paꞌ tə pətsa maɗi na ta dzay dzəghwa kwambəwal.

Wə Pəl mbə məlmə Zherəwzalem

¹Ma sa tihəvərivaŋəy ghəy li shi, lə zhə kwa hwər na, mbaꞌa ghəy dzaŋəy dzəghwa kwambəwal. Ka dza slarə dzəti nihwəti hiɗi tə jipə yam, Kwasə, kə məndi slən tsa shi. Ma tə həzlimə na, mbaꞌa ghəy kafəŋəy tiɓa, dza nishə ghəy tsəhəŋəy mbə Rədesə. Ma sa maɗi ghəy tiɓa na, tsər kwəɗim mbə məlmə Patara. ²Mbaꞌa ghəy kəsata kwambəwaləə dzaa dzəti hiɗi ka Feniki mbə Patara, mbaꞌa ghəy dzəghwaŋəy, ka dzaŋəy. ³Pə ghəy, mbaꞌa ghəy tsəhəŋəy ndəkwə ndəkwə vəgha nihwəti hiɗi tə jipə yam, Shipər, kə məndi slən sa shi, ka pəzli ghəshi va ghəy, ghəy kwa kwambəwal. Dza mbərəkə ghəy zlashi tə kwa zleɓi ghəy, ka dzaŋəy dzəmbə hiɗi ka Shiri. Sa tsəhəŋəy ghəy mbə məlmə Tir tə hiɗi ka Shiri ki na, mbaꞌa ghəy səkwaŋəy kwa kwambəwal, sa dza məndi ta pa shi səəmə kwa tiɓa.

⁴21:4 10:19; 21:11Dza mbaꞌa ghəy kəsashi mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə va, mbaꞌa ghəy hyayvaŋəy li shi, vici mbərfəŋ. Ghala vəghwə tsaa nza ghəy va mbə shi ghwəlaŋəyəy, a *Safə tsa Hyala niy gəzanshi kwəmaa dzəkən Pəl. Ma kə ghəshi niy ni kaa Pəl ki na: «Ka dza ghaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem ma!» kə ghəshi niy ni. ⁵21:5 20:36Dza ghəy na ghəy ki, sa mənta vici mbərfəŋ na va na, mbaꞌa ghəy səvəriŋəy ta dzaŋəy. Dzəghwa ghəshi gwanashi ghəshi lə miꞌi shi, lə ndərazhi shi gwaꞌa, mbaꞌa ghəshi pəhaŋəy səvəri mbə məlmə va paꞌ pərikə tə ngwəla. Ma sa səvəriŋəy ghəy lə shi gwaꞌa na, mbaꞌa ghəy tsəhəŋəy miy kwəfaa kərkəva ma. Ma tiɓa na, dza ghəy mbaꞌa ghəy gələɓəy shinin ghəy mbə hiɗi, mbaꞌa ghəy cəꞌwəti cəꞌwə. ⁶Dzəghwa mbaꞌa ghəy səkwamtəvaŋəy li shi. Dza ghəy ki, mbaꞌa ghəy dzaŋəy dzəghwa kwambəwal. Ma ghəshi na, ka zhashiy jighi kwərakwə ki. ⁷Ma sa kafə ghəy mbə məlmə Tir na, mbaꞌa ghəy tsəhəŋəy mbə məlmə Pətəlemasə. Ma tiɓa na, mbaꞌa ghəy səkwəti ngwarməmə mbə nəw Yesəw mbaꞌa ghəy nzəyŋəy li shi vici kwətiŋ. Ava tiɓa kəray ghəy lə dza kwa kwambəwal ki.

⁸21:8 6:5; 8:5, 40Ma way pi tə həzlimə na, mbaꞌa ghəy kafəŋəy tiɓa, ka dzaŋəy dzəmbə məlmə Shezare. Sa tsəhəŋəy ghəy mbə məlmə va na, mbaꞌa ghəy dzaŋəy dzakə ghi tsa Fəlipə, ndə ci kwəma Hyala kaa mbəzliy sənata ma, ntsa mbə mbəzli mbərfəŋ ni va niy tivə məndi mbə Zherəwzalem ta sləni. Mbaꞌa ghəy nzəyŋəy li. ⁹21:9 2:17Ma ghəci na, lə ghyehi və faɗə, degheghir, kwa ciki shi ghəshi. Ka gəzə kwəmaa səəkə va Hyala ghəshi.

¹⁰21:10 11:28Ma sa hyayvaŋəy ghəy tiɓa gar dzar vici jəw na, mbaꞌa tsahwəti ndə gəzə kwəmaa səəkə va Hyala səəkəy səəkə tə hiɗi ka Zhəwde, slən tsa ci na, Agabəsə. ¹¹21:11 20:23; 21:33; Rm 15:31Ma sa səəkəy naa dzəvəgha ghəy na, dza na tsaŋ ɓəvə məgapa pəhəva Pəl, ɓiyakə pəhəti shiɗshiɗ ci lə dividivi ci lə məgapa va, ma kə na: «A kə Safə tsa Hyalay: Ava tsəgha dza *ka Zhəwifə mbə Zherəwzalem pəhəti ndə məgapa tsa, mbaꞌa ghəshi dzaa ɓanavə kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə mbə dəvə shi, kə» kə. ¹²Ma sa favə ghəy kwəma va, ghəy lə nihwəti mbəzliy nəw Yesəw mbə Shezare na, «A Pəl, titihwə bashamti dzaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem» pə ghəy. ¹³21:13 20:24Dzəghwa ma kə Pəl kaa ngəŋəy na: «Wantsa gəla shi məni ghwəy ni, ka titihwəni, ta mbə hwər tsee zhəra tay? Ma yən tsa nay ghwəy tsa na neyey, e zləɓavə məndi pəhətəra mbə məlmə Zherəwzalem, ya paꞌ ka pəəslitəra na gwaꞌa, tə mbərkə slən tsa Yesəw Ndə sləkəpə» kə. ¹⁴21:14 Lk 22:42Dzəghwa dzəghəꞌ ghəy kaa daməci na, shaŋ ghəci ta zləɓavə. Dza ghəy ki, mbaꞌa ghəy nzəyŋəy gwəŋəŋəy. Ma pə ghəy kaa na kəray ghəy ti na: «Məniva shi va njasa ɗi Ndə sləkəpə ki» a pə ghəy.

¹⁵Ma ləy hwəm hi tsa hyayvaŋəy ghəy va mbə Shezare na, mbaꞌa ghəy pəhəti shi ghəy, ka dzaŋəy dzəmbə Zherəwzalem tsəgha. ¹⁶Mbaꞌa nihwəti mbəzli mbə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Shezare nza kwasəbə ghəy kwərakwə. Dza ghəshi, mbaꞌa ghəshi pəhəghəŋəy dzakə ghi tsa Mənasən, ndə ka Shipər, ta hi ghəy kəyɓa. Mənasən tsa vay, ndə nəw Yesəw ghəci ghala mbəradzəy.

Tsəhə tsa Pəl kəghi tsa Zhakə

¹⁷Ma sa səəkəŋəy ghəy dzəmbə Zherəwzalem na, mbaꞌa ngwarməmə mbə nəw Yesəw kaꞌwətəŋəy lə vəshi. ¹⁸21:18 15:13; Gal 1:19Ma tə həzlimə na, mbaꞌa Pəl dzakəy lə ghəy dzakə ghi tsa Zhakə. Dzakə ghəy na, mbəzliy ꞌwa kwal kaa mbəzliy nəw Yesəw gwanashi kəyɓa ɓasə ɓasə. ¹⁹21:19 11:18Dza Pəl ka səkwəshi ki. Ma sa səkwamtishi na na, mbaꞌa slanakəshi shi mənti Hyala gwanashi səvəri mbə sləni ghərahwə na mbə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. ²⁰Ma sa favə ghəshi kwəma va tsəgha na, mbaꞌa ghəshi falti Hyala. Dzəghwa ma kə ghəshi kaa Pəl ki na: «A gha nay dəꞌwə ghən tsa gha sana ki zəmə, njasa ɓanavə ka Zhəwifə ɗaŋ nefer shi kaa Yesəw. Ghəshi gwanashi kiy, mbəzliy ꞌyambə ghən tsa shi mbə nəw kwəma pəhanavə Hyala kaa *Məyizə ta ɓəmmə na ghəshi. ²¹21:21 sla fəꞌyasa: 16:3; Gal 3:25, 28; 5:2Maɗ kiy, mbaꞌa ghəshi favə kwəma dzar kwa kaɓaka gha, dzəkən kwəma ɓananshi gha kaa ka Zhəwifəə nzəyshi dzar mbə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Zlatam nəw kwəma ɓəkəmmə Məyizə, əntaa ghwəy *slaslanshi fəꞌyasa kaa ndərazhi ghwəy ma, ka nənəw kwemer jijihiŋwəy ghwəy ma, pə gha kaa ngəshi, kə məndi. ²²Njaa dza ghwəmməə məni sana sənzənva kia? Avanay ya njaaɓa sana kiy, war ta favə dza ghəshi, a gha səəkəŋa tikə, kə ghəshi. ²³21:23-24 Ɓəla 6:13-21Va tsəgha, ma pə gha məntiy, zləɓati məni kwəma dza ghəy na ta gəzəŋa. Anay, a mbəzli va ghəy tikə faɗə, mbaꞌa vəghwə tsaa niy gəzəkə ghəshi ta məni sləni kaa Hyala kədiy, tərmbə war dza ta sləni ghən tsa shi, lə məni na gwanata na kwəma ka məndiy məni njasa gəzəkə Hyala kaa Məyizə. ²⁴Pəməvəshi, a gha dzaa yaɓanti kwəma tar ghən tsa gha njasa gəzəkə kwəma ɓəkəmmə Məyizə kwasəbə shi. Nza gha ɓanavəshi dəbeker dza ghəshiy slasla kaa Hyala, ta mbə məndiy slənanamti ghəneɗemer shi. Ma tsəghay, a mbəzli gwanashi dzaa sənay, ma kwəmaa niy favə məndi va dzar kwa gha na, kwəma mbəw, kwəma gəm na na! Na na gha dəꞌwə ghən tsa gha kwərakwə na, mbə nəw kwəma pəhəti Məyizə nza gha wəzə lə kwal tsa nzə, kə məndi taa ni. ²⁵21:25 15:29Ma na mbəzliy kamaa ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi ɓanavə nefer shi kaa Yesəwəy, a ghəy tsaslanaghəshi zliyahi, njasa niy sləkati ghwəmmə va. Mbaꞌa ghəy gəzanshi a ghəshi ndəghwə ghən tsa shi va kwəfəghə shi tahwə məndi mbəri li shi, lə va zəmə miymiy, lə va zəmə sa ɓərti ɓərti tsa, lə va məni ghwərghwər» kə ghəshi.

²⁶21:26 1Kwər 9:19-23Dzəghwa Pəl ki, mbaꞌa zləɓavə kwəma va, kə mbaꞌa pəməvə mbəzli va. Ma tə way pi həzlimə va na, mbaꞌa dzaa yaɓanti kwəma tar ghən tsa ci kwasəbə shi. Ləy hwəm na, mbaꞌa dzay dzəmbə *ciki Hyala li shi ta ci vici kərə tsa yaɓə kwəma kən ghən shi, ya vaa ndə mbə shi na fəcava ghəci dzaa səəkə ta slasla dəbeker kaa Hyala.

Pəl mbə ciki Hyala

²⁷Ma tə kwa mbərfaŋa vici na, dza kar Pəl mbaꞌa ghəshi kərnamti yaɓə kwəma kən ghən tsa shi. Ma ghalaɓa na, mbaꞌa nihwəti *ka Zhəwifəə səəkə tə hiɗi ka Azəy nay Pəl mbə ciki Hyala. Ma sa nay ghəshi na, ghavə ghəshi tsəgha ki, həər ghəshi həərəvə mbəzli gwaꞌa, baŋ ghəshi kəsəti Pəl. ²⁸21:28 6:13; 24:6Ka ngwəmə lala ghəshi, ma kə ghəshi na: «A mbəzli ka *Izərayel, kəətiŋəyəm! Avanayəm ntsaa ndərə hwəlfə ka Zhəwifə va mbə gəzə kwəma ci kaa mbəzli, ya kwamaɓa dza na. Ava ghəci na saa ndərə kwəma pəhətəmmə Hyala va, mbaꞌa ciki Hyala tsa. Zhini diɓa kiy, dza pəm pəmambə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə mbə ciki Hyala. Shi va sanay, a sawanti ɗewɗew tsa ciki Hyala tsa va, na gəzə nzə» kə ghəshi.

²⁹21:29 Tərəfim: 20:4Ma gəzə ghəshi kwa kərni kwəma na tsəghay, sa niy nay ghəshi Pəl dzar mbə məlmə ghəshi lə Tərəfim ndə ka Efesə. Ntsa vay, ndə ka Zhəwifə naw, nda pəmambə Pəl mbə ciki Hyala, kə ghən tsa shi niy ni. ³⁰Dzəghwa ki, gwaꞌa gwaꞌa kwəma va pəlita dzar mbə məlmə, ka səəkə kwaɓa, ka səəkə kwaɓa mbəzli, dza baŋ ghəshi kəsəvə Pəl, ka mbahə səvəri mbə ciki Hyalaa dzəti ngwəla. War sa səvərishim li na, disl məndi kakalay miy ceker. ³¹Dza ghəshi ka pəla kwal tsaa pəəsli Pəl. Dzəghwa mbaꞌa nəwər tsa kwəma va tsəhəy va kwəmanda tsa ka sawji ka *Rəm. Ma kə məndi na: «Waa kwəmaa sa nza mbəzli ka Zherəwzalem gwanashi mbəw» kə məndi. ³²Dza na nzaꞌjəw ghəci dzaa harvə ka sawji lə mbəzli dikə dikə ni dzar mbə shi, ka dzaa dzəti pətsa məniva shi va. Ma sa nay mbəzliy ɓasəshi va kwəmanda səəkəy ghəshi lə mbəzli harvə na va na, mbaꞌa ghəshi zlay dəꞌwə Pəl. ³³Dza kwəmanda ki, mbaꞌa kətəghəvay dzəvəgha Pəl, baŋ kəsəti. A kə kaa mbəzli ci na: «Tsaghwam kwa dəŋw tsahi bakə» kə. Dza na tapə ta ɗəw kwəma va mbəzli, ma kə na: «Wa slən tsa ntsaa? Wantsa shi mənti naa?» kə. ³⁴Dza nihwəti mbəzli tiɓa ki, ka gəzanci kwemer va, ghənghən ghənghən: «Ava tsaꞌ na nana kwakə, kə nihwəti, aꞌ tsaꞌ na nava bay, kə nihwəti diɓa.» Kala mbay ghəciy favə kwəma zləɓancim va sa nzana tərəŋw məndi gaka, ka ngwəngwəmə lala. Dza na ki, mbaꞌa gəzanshi kaa ka sawji a məndi ɓəghə Pəl dzəti berki tsa ka sawji. ³⁵Dza ka sawji ka dzashi li. Sa tsəhəshi ghəshi lə Pəl tə ɗal pətsa miy berki tsa va ki na, mbaꞌa ka Zhəwifə kafəshi ta pəla pəəsli ci. Dza ka sawji ki, ka ɓə Pəl ɓəɓə, va nəghətaa ghəshi dəꞌwə. ³⁶21:36 22:22; Lk 23:18; Zhŋ 19:15Mbəzli gwanashi na, war ka nəw Pəl lə lala tərəŋw tərəŋw. Ka gəzə: «Pəəslim! Pəəslitim ka mbəri!» kə ghəshi.

Pəl gəzə kaa mbəzli njasa nza nzəy tsa ci tə hiɗi

³⁷Ma Pəl ndəkwə ndəkwə ta dzəmbə tə miy ciki berki tsa va ki na, tapə ghəci ta gəzə kwəma kaa kwəmanda tsa ka sawji tsa va, lə kwəma ka *Gərekə, ma kə na: «Zlayra kwal gha e gəzaŋa kwəma jəwə na?» kə. Ma kə ntsa va na: «Waa ka favə kwəma ka Gərekə gha di na? ³⁸21:38 5:36Ndəɓa gha na ndə ka *Ezhipətə tsaa niy ghavə na ci va kwəma dzəmbə tiɓa, kala zləɓa ma kwəma ngwəmna, dzəghwa na, mbaꞌa ɓasəvə mbəzli ka rəɗa bələkwə faɗə mətsəkəə dzay dzəmbə gamba li shi niy nə ya ni?» kə. ³⁹Ma kə Pəl na: «A awə, na neyey, ndə *ka Zhəwifə nzee, mbə məlmə Tarsə tə hiɗi ka Shilishi yakəram, Tarsə vay, məlmə dikə na na. Ə cəꞌwəŋee na gha, titihwə, zlayra kwal e gəzanshi kwəma jəwə kaa mbəzli ni» kə. ⁴⁰«A kwal va gha, gəzə kwəma gha va» kə kwəmanda ngəci.

Dza Pəl ki, garə garəy mə ɗal pi, miy ciki, kaf kafata dəvə ci kaa mbəzli, ta mbə ghəshiy garəti gaka. Ma sa nzəyshi mbəzli shalalal ki na, tapə Pəl ta gəzanshi kwəma kaa mbəzli kwa kwəma ka *Ebərə, ma kə na:

¹«A ngwarməhira ghwəy lə dəhira, favəm kwəma ɗee na gəzəŋwəy sənzənva, ta pa ghwə kən ghən tsee» kə. ²Ma sa favə ghəshi ghəciy gəzanshi kwəma lə kwəma ka *Ebərə, kwəma shi na, mbaꞌa ghəshi mətsəhəə nzəyshi ɗekəɗekə. Ma kə Pəl na: ³22:3 5:34-39; 9:11«Yənəy, ndə ka Zhəwifə nzee, mbə məlmə Tarsə yakəra məndi, məlmə tə hiɗi Shilishi. Tikə kəlee mbə məlmə Zherəwzalem na, mbaꞌee ɓənəhwə kwəma pəhəti jijihimmə, ka sənata kwa pətsa kəray na. Gamaliyel niy nza naa ndə ɓənira kwəma va, tərəŋw yən niy ꞌyambə ghən tsee mbə kwəma Hyala, njasa ꞌyambə ghwəy tsa gwanaŋwəy sənzənva. ⁴22:4-5 8:3; 26:9-1122:4 9:2Mbaꞌee sahwə ngəraꞌwə kaa mbəzliy nəw kwal tsa Yesəw, paꞌ ka bəkwəhwəshi, ka pəəhəshi tə zəꞌwə, ta kəəlishiy dzəghwa fərshina, zhər lə miꞌi gwaꞌa. ⁵Sənzənvay, a ndə ta Hyala tsa dikə tsaa mbay ndəghati fəti ta kwəma va ghəshi lə mətikwəkwər mbə ka Zhəwifə gwaꞌa, sa nzana, yən mbə dzaa dzəmbə Damasə ta kəəsə mbəzliy nəw Yesəw mbəɓa, ta ɓəshi səəkəə dzəmbə Zherəwzalem, ta sanshi ngəraꞌwəy, ghəshi niy tsaslira na zliyahi. Ma sa kee cintishi zliyahi va kaa ngwarməhimmə ka Zhəwifə mbə Damasə na, mbaꞌa ghəshi taa sənay tsəgha, kataŋ ghwənikəram, kə ghəshi.

⁶22:6-16 9:1-22; 26:12-1822:6-7 9:3Ma yən mbə kwal ta dzəmbə məlmə Damasə, yən ndəkwə ndəkwə lə məlmə va, havəghwə vici kwa ghən na, vətəghə, yən nay waŋ pi məniy dalala səəkə mə ghwəmə, ka mbərə. Dəzlətsəɓə tsəɓayra. ⁷ꞌWakəvə tsəgha, gwərəp yən məra tə hiɗi. Ma fee na, məli ndə mbə gəzəra kwəma, a kə na: “A Səwl, a Səwl, waa shiy mənishi ni sara gha ngəraꞌwə tay?” kə. ⁸Ma pən na: “Wa ndə nza gha kia Ndə sləkəpə?” pən. Ma kə ngəra na: “Yən na, yən Yesəw ndə ka Nazaretə tsa sanci gha va ngəraꞌwə” kə. ⁹Mbaꞌa mbəzliy nza ghəy va li shi nay waŋ pi tsa va nanzə ngar ki na, a favə məli ntsaa gəzəra kwəma va ghəshiw. ¹⁰Dzəghwee ka ɗəw və: “Wa shi kee məni sana kia Ndə sləkəpə?” pən. Ma kə kaa ngəra na: “Sati taŋtaŋ, mbalaa dzəmbə məlmə Damasə, mbəɓay, a məndi dzaa gəzaŋa shi ɗi Hyala ghaa məni gwaꞌa” kə. ¹¹Ma sa satiree na, shaŋee ta nay pi, sa bamamtəra waŋ pi tsa tərəŋw tsa va. Dza mbəzli səəkə ghəy va li shi, mbaꞌa ghəshi kəsəghəra kəsə kəsə tə dəvəə dzəmbə məlmə Damasə.

¹²Mbaꞌa tsahwəti ndə niy nza mbə Damasə ki, slən tsa ci na Ananiyasə. Ndə ka hazləni va Hyala ghəci, ka nəw kwəma pəhəti jijihimmə ghəci tərəŋw, ntsa wəzə tsa ghəci va ka Zhəwifə mbə məlmə va gwaꞌa gwaꞌa. ¹³Mbaꞌa səəkəy kəsara, gar garəy vəghee, ma kə ngəra na: “A zəmə, ə kə mətsəhi gha ghwənishi” kə. Dza nzaꞌjəw tsəgha, mbaꞌa mətsəhee ghwənishi ghala pətsa va. Dzəghwa tsaꞌ pən na, ka nayee. ¹⁴Ma kə na: “Hyala jijihimmə tsəhavəŋa na, ghala kwataŋa ta mbə ghaa sənashi shi ɗi na, nza gha mbəə nay ntsa slar tsa, nza gha favə gaka kwəma gəzaŋa na lə miy tsa ci. ¹⁵Sa nzanay, gha dza naa nza ka ndə ndəgha fətiy dzəkən. Nza gha gəzanshi shi nashi gha va, lə kwəma favə gha va gwaꞌa kaa mbəzli gwanashi. ¹⁶22:16 8:35-36; 9:14Nana sənzənva kiy, wa shi zhini ghaa ndəghə ghwəla kia? Sati, a məndi məntəŋa *batem. Nza gha cəꞌwə Ndə sləkəpə ta mbə Hyalaa yaɓantəŋa kwəma gha jikir na” kə.

¹⁷22:17 Gal 1:18Ma tə nahwəti vici ləy hwəm kwəma va na, mbaꞌee zhəghəghəvaraa zhəmbə Zherəwzalem. Ma yən mbə cəꞌwə mbə *ciki Hyala tə nahwəti vici na, mbaꞌee nashi shiy nja kwa shiw. ¹⁸Avanashi shi nashee va, ma nighee na, Ndə sləkəpə mbə gəzəra kwəma, ma kə na: “A Səwl, diva mbata gha, a ghaa səvəriŋa mbə məlmə Zherəwzalem. Sa nzana, ma mbəzli mbəɓay, ka dza ghəshiy zləɓa kwəma dza ghaa gəzəə dzəkən yaw” kə. ¹⁹Ma pən na: “Əy, a Ndə sləkəpə, a ghəshi sənay wəzə, kwataŋay paꞌ mbə ceker ɓasəva ka Zhəwifə səəkee mbə kəəsə mbəzliy ndaŋa nefer shi, mbaꞌee diꞌwəhwəshi lə dəꞌwəta, ka kəəlishiy dzəghwa fərshina gwaꞌa. ²⁰22:20 7:58; 8:1Zhini ɓa, sa pəəsli məndi Etiyen tsaa ndəgha fəti ta kwəma gha na, tiɓee niy nza kwərakwə, məgarə ndəkwə vəgha shi, mbaꞌee falti pəəsli tsa pəəsliti məndi va. Yən niy ndəghwə na kwəbeŋer mbəzliy pəəsli va” pən ²¹22:21 9:15Ma kə Ndə sləkəpə ngəra ki na: “Waa sati, e ghwəniŋa kərakə dzəmbə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə nə ya” kə kaa ngəra» kə Pəl.

²²22:22 21:36War ɗekəɗekə mbəliy ɓasəshi va nzəyshi, ka fa kwəma gəzə Pəl. Ma sa tsəhəy na tə kwəma gəzəkə na va kwa kərni va ki na, mbaꞌa ghəshi maɗishi gwanashi, ka gəzə kwəma zlaŋzlaŋ, ma kə ghəshi na: «Paslamtim tsatsa ndə, ka təɓə na ghəciy nza tə ghwəməyəw!» kə ghəshi. ²³Tərəŋw nəfə tsa shi satiy, dza ghəshi ka ngwəmə lala zlaŋzlaŋ, ka bazla kwəbeŋer shi, ka ngərə kwərbi dzəta ghwəmə. ²⁴Sa nashi dikə tsa ka sawji ka *Rəm mbəzli vaa məni tsəgha na, dza na ka gəzanshi kaa ka sawji a ghəshi pəməghə Pəl dzəmbə berki tsa shi ta dəꞌwə lə kwərpə. Sa ɗi na va məndiy dəꞌwəy, ta mbə ghəciy gəzə kwəmaa səvəri, ya kala ɗi ghəci. Nza məndi mbəə sənashi shi ngwəngwəmə məndi va lalaa dzəkən ti.

²⁵22:25 16:37Ma sa pəhamti məndi Pəl ta dza ta dəꞌwə ki, ma kə kaa dikə tsa ka sawji bələkwə ghəci məgarə tiɓa vəgha na: «kwal va ghwəy ta dəꞌwə ndə ka Rəm kala mənta ya ngwəvə nzəə dzəkən na?» kə. ²⁶Ma sa favə dikə tsa ka sawji kwəma va tsəgha na, nzaꞌjəw dzaa gəzanci kaa kwəmanda, ma kə na: «njaa dza ghaa məni lə nana kwəma kia? Ndə ka Rəm na ntsay» kə. ²⁷Ma sa favə kwəmanda tsa va tsəgha na, mbaꞌa səəkəy dzəvəgha Pəl, ma kə ngəci na: «Gəzara di, ndə ka Rəm nza gha kataŋ na?» kə. Ma kə Pəl na: «Əŋ» kə. ²⁸Ma kə kwəmanda ki na: «Na neyey, gəna ɗaŋ dalalaa fəyee, ghee nzaa ndə ka Rəm» kə. Ma kə Pəl na: «Iy, a na nee nee kiy, ndə ka Rəm nzee ghala yakəra məndi» kə.

²⁹Nzaꞌjəw tsəgha ki na, mbaꞌa mbəzliy niy dza va ta dəꞌwə Pəl, ta mbə ghəciy gəzə kwəmaa səvəriy katantəvashi vəgha. Dzəghwa, mbə hazləni kwəmanda lə ghəciy, sa favə na, «ndə ka Rəm nzee» kə Pəl, mbaꞌa niy mbəlitiy tsaghwa kwa dəŋw.

Pəl tə ngwəvə kwa kwəma ka sləka kwəma mbə *ka Zhəwifə

³⁰Ma tə həzlimə ki na, ka ɗi sənata sləkar tsa kwəma ɓasə ka Zhəwifə kwəmaa dzəkən Pəl ti kwəmanda tsa ka sawji. Dza na mbaꞌa pəlamti Pəl kwa dəŋw. Mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ghəshi lə *ka sləka ka Zhəwifə gwaꞌa, a ghəshi ɓasəshi. Dza mbaꞌa pəməkə Pəl garəy kwa kwəma shi.

¹23:1 24:16Dza Pəl mbaꞌa fati mətsə ci tə *ka sləka ka Zhəwifə gwanashi. Ma kə na: «A ngwarməhira, yənəy, ɗewɗew na nəfə tsee kwa kwəma Hyala, sa nzana, ya paꞌ ndatsəy wəzə nəwtee kwal tsa nzə» kə. ²23:2-3 SləniTaH 19:15; Mt 23:27-28; Zhŋ 18:22-23A kə Ananiyasə dikə tsa *ka ta Hyala kaa mbəzli vəgha Pəl na: «Ləkatim dəvə tə miy tsa ci va» kə. ³Ma kə Pəl ngəci na: «Yaŋ ta ləkəyŋa dza Hyala kwərakwə! Gha gha ntsaa ɓəti ghən tsa ci tsa nja ntsa slar tsa. Ta sla ngwəvəə dzəkənee nja kwəma gəzəkə kwəma pəhəti ghwəmmə gha nzəyŋa tiɓa sənzənva ɓa na, zhini tapə gha ta gəzə kwəmaa təɓə ma va kwəma pəhəti ghwəmmə, ka ghwəni mbəzli ta dəꞌwəra ɓa, pə gha na?» kə. ⁴Ma kə mbəzli vəgha kaa ngəci na: «Wa ə tsəərə gha dikə tsa ka ta Hyala na?» kə ghəshi. ⁵23:5 Səvəri 22:27Ma kə Pəl na: «Waa niy sənay ya ghəcia dikə tsa ka ta Hyala pənəw, ngwarməhiraw! Sa nzanay, a Zliya Hyala gəzəkə, əntaa gha gəzə *kwəma jikir naa dzəkən ntsa dikə tsa mbə hwəlfə gha ma, kə» kə.

⁶23:6 26:5; 24:21; Flp 3:5-6Ma sa sənay Pəl bakə na takə tsa mbəzli mbə ka ɓasə kwəma, *ka Sadəsehi nihwəti, nihwəti na,*ka Farisahi kəy, dza na, tapə ta zlapə kwəma mbə jipə mbəzli va zlaŋzlaŋ, a kə na: «A ngwarməhira, yənəy, ndə Farisa nzee, Zəghwə yakə ndə Farisa yən baw ɓa. Avanay tə mbərkə sa nzana mbaꞌee zləɓavə, ta zhakati dza mbəzli mbə məti pən, va tsəgha nzee tə ngwəvə sana» kə.

⁷Ma sa gəzəkə na tsəgha, mbaꞌa ghəpə dzay dzəghwa jipə ka Farisahi lə ka Sadəsehi ki. Dzəghwa bakə mbə ghəshi təhəvərivashi ki. ⁸23:8 4:1-2Shi ngərə ghəshi va ghəpə ti shiy, sa nzana ma kə ka Sadəsehi niy kaa gəzə kwəma shiy, zhakati tsa ndə tiɓa mbə mətiw. Ya *ndə kwal tsa Hyala, ya hyelerəy, niva shiy tiɓaw, kə ghəshiy niy. Ma ka Farisahi na, a ghəshi yivə, a shi va tiɓa gwanashi, kə ghəshi na nashi. ⁹23:9 25:25; Lk 23:4Dzəghwa mbəzli ka ngwəmə lala tərəŋw tərəŋw ki, mbaꞌa nihwəti mbəzli mbə *ka ɓənipə kwəma pəhəti Hyala mbə ka Farisahi satishi, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi kambə ghəpə mbə kwəma va tərəŋw, ma kə ghəshi na: «Am, nata kwəma yəɗamti ntsa ghəy na ghəyəw! Nda ə nzana ndə kwal tsa Hyala, ya nihwəti shiy gəzanci kwəmay əndaw» kə ghəshi. ¹⁰Dzəghwa ka ngwəngwəliva ghəshi tərəŋw mbə kə ghəpə tsa va ki. Ma sa nata kwəmanda tsa ka sawji kwəmaa məniva tsəgha na, mbaꞌa hazləniy vantaa ghəshi ghavəə slikwəvəri Pəl gəm. Dza na mbaꞌa gəzanshi kaa ka sawji: «Ləghwam dzəmbə mbəzli va, a ghwəy kəsəkəvəri Pəl mbə shi, nza ghwəy pəmay dzəmbə berki» kə kaa ngəshi.

¹¹23:11 18:9; 19:21; 27:24; 28:16, 23Ma fəcava həvir na, mbaꞌa Ndə sləkəpə səəkəy kwa shiw va Pəl, ma kə ngəci na: «Ka dza her gha tepə ma! Ə pə gha ndahwə nəfə tsa gha! War njasa gəzəhwə gha va kwəmee tikə mbə məlmə Zherəwzalem nay, war tsəgha ɗi Hyala gha dzaa gəzəhwə mbə məlmə ka *Rəm kwərakwə» kə.

Kwəma tsati nihwəti mbəzli mbə *ka Zhəwifə, ta pəəsli Pəl

¹²23:12 9:23Səvəri tə həzlimə na, mbaꞌa nihwəti mbəzli mbə ka Zhəwifə tsati kwəma shi ka sa kwətiŋ na, ta pəəsli Pəl, mbaꞌa ghəshi zəmanti fəla kwa kwəma mbəzli: «Ka zəmə shiy ghəyəw, ka sa ghəy ya yam, kala pəəsliti Pəl ghəyəw» kə ghəshi. ¹³Ɗaŋ tsa mbəzliy tsati kwəma va va, ka zəmanti lə fəlata na, a ghəshi taŋəti faɗə mətsəkə. ¹⁴23:14-15 25:3Dza ndəs ghəshi səəkəshi dzəvəgha mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala, lə dzəvəgha mətikwəkwər mbə ka Zhəwifə. Ma kə ghəshi na: «A ghəy zəmanti fəla kwa kwəma mbəzli gwaꞌa gwaꞌa, ka zəmə shiy ghəy ya waɓa nzə, kala pəəsliti Pəl ghəyəw, pə ghəy. ¹⁵Va tsəgha nə ghəy kiy, mbalam, ghwəy lə *ka sləka ka Zhəwifə, a ghwəy gəzanci kaa kwəmanda ka sawji, a ghəci pəlikəvəriŋwəy Pəl. Njasa ɗi ghwəy gwəmavə njəɗi kwəma kən va və, pə ghwəy taa mənti. Ma sa ka məndi pəliy səəkəy, ta gwəmatəvaŋəy dza ghəy, nza ghəy paslamti mbə kwal» kə ghəshi.

¹⁶Dzəghwa mbaꞌa zəghwə zhambəghəy Pəl favə kwəma tsati ka Zhəwifə va. Dza na kwerə dzay dzəmbə berki ka sawji, mbaꞌa gəzəy kaa Pəl. ¹⁷Sa favə Pəl kwəma va na, dza na mbaꞌa harvə ndə ta mbəzli dikə dikə ni mbə ka sawji, ma kə kaa ngəci na: «Pəmanaghə zəghwə na kaa kwəmanda tsa ghwəy, ɗi na gəzanci nahwəti kwəma ngəci di» kə. ¹⁸Tsəgha na, kə dikə tsa mbə ka sawji, dza na mbaꞌa pəməvə zəghwə va, mbaꞌa pəhanaghə kaa kwəmanda. Ma kə ngəci na: «Waa Pəl, ntsa kwa fərshina va haraɗa na, mbaꞌa cəꞌwəvəra ta pəməŋa zəghwə nee, nza kwəma və ta gəzəŋa, kə» kə. ¹⁹Dza kwəmanda pay kəsəvə zəghwə va tə dəvə ci, mbaꞌa dzay dzəvəgha bəla li. Dza na ka ɗəw və: «A kwəma ɗi gha gəzəraa?» kə. ²⁰Ma kə zəghwə va na: «Waa ə tsati ka Zhəwifə kwəma ta pəəsli Pəl. Həzliməy, ta səəkə dza ghəshi ta cəꞌwəŋa, ta mbə ghaa pəməghə Pəl dzəghwa kwəma ka sləka kwəma. Ka sləka kwəma vay, ta ɓasəshi dza ghəshi, mbaꞌa ghəshi mənti njasa ɗi ghəshi njəɗi kwəma kən. ²¹Na na ghay, əntaa gha taa zləɓa kwəma shi va ma. Sa nzanay gar taŋ faɗə mətsəkə na mbəzli mbə shi tə mbə, mbə ndəghə səvəri tsa ci ta pəəsli. A ghəshi zəmanti lə fəlata, ka zəmə shiy ghəy, ya yam nzə, kala ghəy pəəsliti na Pələw, kə ghəshi. Sənzənvay, gwaꞌa gwaꞌa pəhamtəvashi ghəshi, ka ndəghə war va gha» kə. ²²Ma sa favə kwəmanda tsəgha na, dza na mbaꞌa gəzanci zəghwə va: «Əntaa gha gəzə kwəma na ya kaa waɓa ma!» kə. Mbaꞌa ghəshi təhəvərivashi.

Kwəmanda tsa ka sawjiy pəmanci Pəl kaa ngwəmna Felikəsə

²³Dza Kwəmanda tsa ka sawji ki, mbaꞌa harvə mbəzli bakə mbə mbəzli dikə dikə ni mbə ka sawji ci. Ma kə ngəshi na: «Mbalam ɓasətim ka sawji diwəy bakə, mbaꞌa ka gədewesli mbərfəŋ mətsəkə, mbaꞌa ka gwapa diwəy bakə. Sa ka ghwəy ɓasətishiy, nza ghwəy gwəmatəvaŋwəy wəzə gwanaŋwəy, ta dzaa dzəmbə məlmə Shezare, ndatsə həvir, tsahi məsliɗə. ²⁴Nza ghwəy pəhəti gədewesli, ta ɓə Pəl. A ghwəy pəmanaghə kwəriŋ kala kwəfaghay shiy kaa ngwəmna Felikəsə» kə.

²⁵Dza na mbaꞌa tsasliti zliya, mbaꞌa ɓanavəshi ta dəvə shi. Tsaꞌ kə kwa zliya va na:

²⁶«Yən Kwələdə Lishiyasə tsasli na zliya na, yən kwəmanda, kaa Felikəsə tsee diɓədiɓə tsa. Ə səkwəŋee. ²⁷23:27 21:30-33; 22:25Ma nə ya kiy, avee pəməghəŋa Pəl. Ka Zhəwifə niy kəsəvə na, ka ɗi pəəsliti ghəshi. Ma sa favee ndə ka *Rəm na, kə məndi na, mbaꞌee dzaa mbəliti lə ka sawji və shi. ²⁸Dzee mbaꞌee pəməkəvəriy dzəghwa kwəma *mbəzliy sləka ka Zhəwifə, sa ɗee sənata sləkar tsa kwəma ɓanci *ka Zhəwifə va fəti ti. ²⁹23:29 18:14-15; 26:31; 28:18Ma sa fee kwəma shi va na, war ta kwemer shi pəhəpəhə ni ghəshi harati tə ngwəvə. Kala nata kwəma təvəti nee gar pəəsli məndi, ya gar fə məndiy dzəghwa fərshina. ³⁰23:30 24:5-8Sa gəzara məndi, a ka Zhəwifə gwəmantəvashi, ka tsati kwəma ta pəəsli ci, kə məndiy, va tsəgha pəməghəŋee sana nee taŋtaŋ. Mbaꞌee gəzanshi kaa mbəzliy ɓanci fəti va, a ghəshi dza ta sləka kwəma va vəgha gha dəꞌwə ghən tsa gha» kə.

³¹Dza ka sawji ki mbaꞌa ghəshi ɓəvə, kəram ghəshi maɗishi lə Pəl həvir njasa gəzanakəshi məndi va ki. Mbaꞌa ghəshi pəməghə həvir va paꞌ mbə məlmə Antipatərisə. ³²Ma tə way pi mekəshi ki na, mbaꞌa ka sawji ka səɗa zhəghətəvashiy zhəmbə berki. Ma ka gədewesli na, ka dzashi lə Pəl. ³³Ma sa tsəhəshi ghəshi mbə məlmə Shezare na, mbaꞌa ghəshi ɓanavə zliya tsaslanavəshi məndi va, mbaꞌa Pəl gwaꞌa kaa ngwəmna ki. ³⁴Ma sa jangamti ngwəmna zliya va na, dza na ka ɗəw kwəma va Pəl: «Tə hiɗi ka wa səəkə ghaa?» kə. «Tə hiɗi ka Shilishi» kə Pəl kaa ngəci. Ma sa favə na, tə hiɗi ka Shilishi səəkee, kə na, ³⁵«nzee ɗəw kwəma va va gha, sa ka mbəzliy ɓəŋa fəti va səəkəshi bay» kə. Dza na mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzli a məndi fəy Pəl ka ndəghwə kəghi tsa mazə *Erədə.

Pəl kwa kwəma ngwəmna Felikəsə

¹24:1 25:2Ma ləy hwəm sa mənti Pəl hi cifə mbə Shezare na, mbaꞌa Ananiyasə, dikə tsa *ka ta Hyala səəkəy dzəmbə məlmə Shezare va ghəshi lə mətikwəkwər mbə *ka Zhəwifə. Mbaꞌa ghəshi pəməvə ndə yip ta mbəzli mbə ngwəvə, Tertələsə, kə məndi kaa slən tsa ci. Mbaꞌa ghəshi səəkəshiy dzəghwa kwəma ngwəmna, ta har Pəl dzəti ngwəvə. ²Dza mbaꞌa məndi harkə Pəl, dzəghwa tapə Tertələsə ta ɓanci fəti ki, a kə na: «A Felikəsə ntsa diɓədiɓə tsa, tə mbərkə gha nzəyŋəy ghəy lə zərkə tərəŋw. Tə sa nzana mbaꞌa gha sənata kwəma mbə məni mazə tsa gha, dza gha mbaꞌa gha zhəghanti shiy, va tsəgha dzava hiɗi ghwəmmə kwa kwəma kwa kwəma. ³War mbə məniŋa ꞌwəsa nza ghəy, ta shi kwəmavə ghəy va gha ya hwəmɓa, ya paꞌ kwəmaɓa gwaꞌa gwaꞌa. ⁴Ka ɗee yən dzamtəŋa vici, ka dalantəŋa lə gəəzə kwəma ɗaŋəw. Ə cəꞌwəŋee gha məntəŋəy wəzə hwər tsa gha, a gha fati kwəma ɗi ghəy na gəzəŋa jəwə. ⁵24:5 17:6Ntsay, ə kəsay ghəy ka ndə liɗi mbəzli ghəci dalalay, ghəci ngwashi na miy dzəghwa jipə ka Zhəwifə ya paꞌ kwəmaɓa tə hiɗi ghwəmmə gwaꞌa gwaꞌa. Ghəci na mazə tsa mbə mbəzli nə məndiy ni, ka Nazariya, kə məndi. ⁶24:6 21:28, 30Ghəci kiy, paꞌ lə ciki tsa Hyala ta dzəghəhwə na sawa ci, ka gəzə *kwəma jikir na dzar kwa. Dza ghəy ki, mbaꞌa ghəy kəsəti. ⁷[Mbaꞌa ghəy niy ɗi sla ngwəvəə dzəkən njasa gəzəkə kwəma pəhəti ghəy na, dza Lishiyasə, kwəmanda ka sawji mbaꞌa səəkəə mbahəhwə lə bərci, ghəshi lə ka sawji mbə dəvə ghəy. Mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzliy ɓanci fəti va, a ghəshi səəkəə dzəghwa kwəma gha, ta har dzəti ngwəvə.] ⁸Njəɗi ma gha kwəma va vəy, ta gəzəkəŋa dza na. Mbaꞌa gha taa favə dəꞌwə ghən tsa gha, kataŋ na shi kəsə ghəy ni ntsaa dzəti ngwəvə ti shi, pə gha» kə. ⁹Dza ka Zhəwifə gwanashi, jakə jakəti miy tsa shi li, ka sa kwətiŋ tsa. «Ava war tsəgha na kwəma va, njasa gəzəkə na va» kə ghəshi.

¹⁰Dza ngwəmna ki mbaꞌa ɓanavə kwal kaa Pəl ta gəzə kwəma. Ma sa zlanay na kwal tsəgha, ma kə Pəl na: «Sa sənay ya, a gha hiŋa gar piya ɗaŋ mbə sla ngwəvəə dzəkən mbəzli tə hiɗi ni pənəy ngwamənay, lə vəshi dzee gəzə kwəma kən ghən tsee kwa kwəma gha. ¹¹Avanay, ya ə njəɗi gha sənzənva dəꞌwə ghən tsa ghay, taŋəti hi məŋ lə bakee na nee, ghala səəkəree dzəmbə Zherəwzalem ta pəraꞌwə dəvee kaa Hyalaw. ¹²Na neyey, kəsara ghəshi mbə ya miy ya ghəy lə waɓa nzə, ya yən mbə həərə mbəzli mbə *ciki Hyala, ya mbə *ciki ɓasəva tsa ka Zhəwifə, ya tə ngwəla dzar mbə məlməw. ¹³Sənzənvay, ka gəzəkəŋa mbəzli nashi gha ni, avanay tə kwəma tsaꞌ na va kəsati ghəy Pəl tə ngwəvə, kə ghəshiw. ¹⁴24:14 9:2Ma na nee, e gəzaŋa kwəma sənatayay, Hyala jijihiŋəy na sa nəwee, njasa gəzəkə kwal tsa ꞌwarꞌwar tsa tsa nə ghəshi kwal ka Nazariya na, sa gəmgəm tsa, kə ghəshi. Yənəy, ə zləɓee kwəma tsasliti məndi mbə zliya *kwəma pəhəti Hyala njasa nza na, lə mbə zliya ka gəzə kwəma Hyala gwaꞌa. ¹⁵24:15 23:6; 26:8; Dani 12:2; Zhŋ 5:28-29Ma kwəma fəy ya ghən tsee gəzliŋə ti ta Hyala ɓa na, ti fəy ghəshi ghən tsa shi kwərakwə. Ghənzə na kwəma zhakati tsa mbəzli slar slar ni bəkwəshi mbə məti, lə mbəzli mbə jikir gwaꞌa. ¹⁶24:16 23:1; 1Kwər 4:4; 2Kwər 1:12; 2Tim 1:3Va tsəgha ɗikəvaree ya hwəmɓa, ta nzəy lə nəfə tsee ɗewɗew kwa kwəma Hyala lə kwa kwəma mbəzli nzə gwaꞌa.

¹⁷24:17-19 11:29-30; 21:17-28Ma sa məntee piya ɗaŋ ghala kamee mbə məlmə Zherəwzalem, sa niy dzaree na, maa niy səəkee sana ta kəəti mbəzli mbə məlmee lə gəna, mbaꞌa ta ɓə nee vəli kaa Hyala gwaꞌa. ¹⁸Ava war yən mbə vəli va kaa Hyala tsəgha kəsara ghəshi mbə ciki Hyala. Ma ghalaɓa na, yən yaɓanti kwəma tar ghən tsee ɗewɗew na. Niy nza ya mbəzli nzə tiɓa tala ɓaw, a nza kwəma gar həərəti miy na tiɓa diɓaw. Talay, a nihwəti ka Zhəwifəə səəkə tə hiɗi ka Azəy niy nza tiɓa. ¹⁹Ghəshi niy təɓə naa nza tikə kwa kwəma gha ta harɗaa dzəti ngwəvə nza, mee na ghəshi kəsata kwəma taree, gar ɓəra fəti məndi nza. ²⁰Ma kala tsəgha bayəy, gəzəkə fəti niy ndaram ghala vəghwə tsaa nzee va tə pi sləka kwəma mbəzli tikə ni di. ²¹24:21 23:6; 24:15Kala war kwəmaa niy garəɗee va mbə jipəjipə shi, mbaꞌee gəzəkə zlaŋzlaŋ, ma pən niy ni na, avanay war tə sa nzana, mbaꞌee zləɓavə, a zhakati tsa mbəzli mbə məti tiɓa, pən, kəsatəram tə ngwəvə kwa kwəma ghwəy ndatsə, pən niy ni» kə.

²²24:22 9:2Ma Felikəsə ki na, mbaꞌa məndi niy gəzanci kwəma kən kwal tsa Yesəw ngəci, mbaꞌa sənata wəzə. Dza na mbaꞌa fati vici sla ngwəvə va tə fəcahwəti. Ma kə ngəshi na: «Ma pə ghwəy məntiy, mbalam ndatsə di. Ma sa ka Lishiyasə kwəmanda ka sawji səəkəyəy, ma nzee sla ngwəvə ghwəy va» kə.

²³24:23 27:3; 28:16, 30Mbaꞌa gəzanci kaa dikə tsa ka sawji bələkwə, a ghəci ndəghwə Pəl, kala məni ma li njasa ka məndiy məni lə nihwəti mbəzli kwa fərshina gwaꞌa ni. «Əntaa gha damə mbəzli ci va səəkəə dzəvəgha ta nighə ma» kə kaa ngəci diɓa.

Gəzə kwəma Pəl kwa kwəma kar Felikəsə lə mali ci Dərəzilə

²⁴Ma ləy hwəm hi jəw na, mbaꞌa kar Felikəsə səəkəshi lə mali ci Dərəzilə, zha *ka Zhəwifə ghənzə. Dza Felikəsə mbaꞌa ghwənashi mbəzli, ta haranci Pəl. Sa haranakə məndi na, ka fa kwəma gəzə Pəl dzəkən ɓə nəfə kaa Yesəw *Kəristəw ghəci. ²⁵Ma sa gəzə Pəl kwəmaa dzəkən nəw kwəma slar na va Hyala, lə ndəghwə ghən va məni kwəma papama tsa nzə, mbaꞌa kwəma ngwəvəə taa səəkəə dzəkən mbəzli gwaꞌa na, mbaꞌa her Felikəsə dzashi tərəŋw. Ma kə kaa Pəl na: «Mbala nana di na gha, nzee zhiniy ghwəni miy ta harŋa tə nahwəti vici, sa kee kwəmavə vəghwə» kə.

²⁶Ka naa dza na, ka har Pəl zhevi ta gəzə kwəma li. Sa nzana, mbaꞌa niy fəy ghən gəzliŋə, nja na Pəl dzaa ndara gəna ta mbee pəlay, a kə ghən tsa ci niy ni. ²⁷24:27 25:9Ma sa mənta piya bakə na, mbaꞌa Pərshiyəsə Fesətəsə mbəərəhwə məni ngwəmna va Felikəsə. Ma sa ɗi Felikəsə fə kwəma kwa saa təɓanshi kaa ka Zhəwifə na, dza na mbaꞌa zlay Pəl kwa fərshina ghəciy maɗi ta dzay.

Pəl tə ngwəvə kwa kwəma Fesətəsə mbə məlmə Shezare

¹Ma sa mənti ngwəmna Fesətəsə hi mahkan ghala mbəərəvə na məni ngwəmna tə hiɗi sləkə na va na, mbaꞌa maɗiy mbə məlmə Shezare dzəmbə məlmə Zherəwzalem. ²25:2 24:1Dza mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala ghəshi lə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka Zhəwifə, mbaꞌa ghəshi səəkəshi və, ta ɗəw məni ngwəvəə dzəkən Pəl, a kə ghəshi ngəci na: ³25:3 23:14-15«Titihwə na gha ngwəmna, ə cəꞌwəŋa ghəy, a gha ghwənəghə miy, a məndi pəməkəvə Pəl tikəə dzəmbə Zherəwzalem» kə ghəshi. Na nashiy a ghəshi niy tsamti kwəma shi ti, ta dza ta pəəsli ci məndi mbə səəkə li kwa kwal, va tsəgha ɗəw ghəshi kwəma va tsəgha. ⁴Ma kə Fesətəsə ngəshi na: «Wa kwa fərshina na Pəl mbə məlmə Shezare, dzəghwa yən tala ɓa na, ndal təree ta zhəghəvaa dzəmbə Shezare vaw» kə. ⁵Ma kə ɓa na: «Ma pə ghwəy məntiy, dzaŋəy ghəy lə mbəzli ghwəy dikə dikə ni, a ghəshi dza ta ɓasəti kwəma va ghəshi lə Pəl tsa va gwaꞌa mbə Shezare, niy nza kwəma təvəti na tiɓa» kə.

⁶Ma sa hyayvay Fesətəsə mbə shi gar dzar vici dəghəsə lə məŋ na, mbaꞌa dzay zhəmbə məlmə Shezare. Ma way pi tə həzlimə va na, mbaꞌa səvəriy, dza das nzəyəy mbə ciki ngwəvə. Mbaꞌa ghwənəghə miy ta dza ta pəmə Pəl səəkə. ⁷25:7 24:5-6, 13Ma sa səəkəy Pəl ki na, dzəghwa dəzlətsəɓə ka Zhəwifəə səəkəshi mbə Zherəwzalem tsəɓay. War kwemer ghəshiy gəəzə ɗaŋ, ta ɓanci fəti kaa Pəl. Kwemer ꞌyahəꞌyahə ni shi gəəzə ghəshi va, kala gar mbay ghəshiy ɓəkəvəri ghən tsa tə kwemer shi va, ya ghəshishi. ⁸Ma sa gəzamti ghəshi kwemer shi va ki na, dza Pəl ka gəzə naci. A kə na: «A yənəy, təvəti kwəmee nee tepə, ya dzəkən kwəma pəhəti ka Zhəwifə, ya dzəkən shi mbə ciki tsa Hyala, ya kaa mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashiw» kə.

⁹25:9 24:27Ma sa ɗi Fesətəsə mananshi war kwəmaa dzaa təɓanshi kaa ka Zhəwifə ki, ma kə kaa Pəl na: «Ka ɗi gha ghaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem, a məndi dza ta sla ngwəvə na mbəɓa kwa kwəmee na?» kə. ¹⁰Ma kə Pəl na: «Am! A na neyey, avee tə ngwəvə sənzənva mbə ciki ngwəvə tsa mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi, tikə kə məndiy sla ngwəvə dzəkənee. E sənay, na nee, kwəma təvətee tiɓa kaa ka Zhəwifəw. A gha sənay ya gha ci dəꞌwə ghən tsa gha kwərakwə. ¹¹25:11-12 25:21, 25; 28:19Ma mbaꞌa kə fəti vəya, yən kə mənti rəɗa gar pəəslira məndi tiy, ka nə ya awə, pən məndiy pəəsliraw. Ma war kala kwəma kataŋ na tiɓa mbə kwemer gəəzə ghəshi va, ɓəra ghəshi fəti li shiy, ndə tiɓa gar ɓanavəra ngəshiw. Kwa kwəma mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi kə ngwəvə naa slava bay!» kə. ¹²Ma kə Fesətəsə kaa Pəl sa gəzamti ghəshi kwəma lə mbəzli kwa dəgha ci na: «Njana nə gha, war kwa kwəma mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi ɗee ngwəvə naa slava pə ghay, tsəgha na, ta tsəhə dza gha kwa kwəma ci» kə.

Kar Agəripa lə zhambəghəy ɗi favə kwəma Pəl

¹³Ma tə nahwəti vici ləy hwəm sa hiy hi jəw na, mbaꞌa kar mazə Agəripa lə Berənisə səəkəshiy dzəmbə məlmə Shezare, ta səkwə Fesətəsə. ¹⁴25:14 24:27Ma sa nzana, ta hyayvashi ghəshi dza tiɓa na, mbaꞌa Fesətəsə ghakə slanci kwəma Pəl kaa mazə Agəripa, ma kə na: «A tsahwəti ndə tikə kwa fərshina zlay Felikəsə. ¹⁵Ma tə nahwəti vici sa niy dzaree dzəmbə məlmə Zherəwzaleməy, mbaꞌa mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala lə mətikwəkwər mbə *ka Zhəwifə niy səəkəshi ta ɗəw ɓasə ngwəvəə dzəkən vəya. Ə pə gha ɓanavə fəti, kə ghəshi kaa ngəra. ¹⁶Ma pən kaa zləɓanshi nee ki na: “Va ka Rəməy, ka ɓə fəti məndi kaa ndə kala səəkə ghəci gar tə ngwəvə, dza mbaꞌa gəzəhwə kwəma kəsəti məndi va ti, kwa mətsə kwa mətsə lə mbəzliy kəsəti, nda nza naa gəzəkəvəri kwəma gar pəlamti ghən tsa ci tə ngwəvəw” pən nee.

¹⁷Dza ki mbaꞌa ghəshi səəkəshi tikə kwasəbə, kala mawee zhiniy ɓəəli wəri, war way pi tə həzlimə va na, mbaꞌee nzəyra mbə ciki ɓasə ngwəvə. Dza mbaꞌee ghwənay miy ta har ntsa vaa səəkə. ¹⁸25:18-20 18:14-15Ma sa səəkəshi mbəzliy kəsəti va ki na, nashee gəzəkəvəri kwəma rəɗa mənti Pəl dza kwa bəlaa niy təkee, gar ɓanavə fəti məndiw. ¹⁹War ma kwemer gəəzə ghəshiy dzəkən na, kwəma dzar kwa kwal Hyala tsa shi, lə kwəma tsahwəti ndə, Yesəw, kə məndi kaa slən tsa ci, mbaꞌa mətiy. Ma kə Pəl naci ki na, tə ghwəməy na Yesəw tsa va, aa zhakatiy mbə məti, kə.

²⁰Ma yən nee ki, sa sənay mee njasa kee mənti ta mbay sənata sləkar tsa kwəma tsəgha na va na, dzee tsəgha tapə ta ɗəw va Pəl: “Ka zləɓa gha ta dzaa dzəmbə məlmə Zherəwzalem, a məndi dzaa sla ngwəvə na mbəɓa kwa kwəmee na?” pən ngəci. ²¹Ma kə Pəl na: “Awə, kwa kwəma mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi kə ngwəvə vaa slava bay” kə. Dza mbaꞌee gəzanshi kaa mbəzli, a məndi ndəghwə kwa fərshina, ma nzee dza ta pəmanci kaa mazə ka Rəm dzaa nza, pən» kə. ²²25:22-23 Lk 21:12; 23:8Ma kə mazə Agəripa kaa Fesətəsə na: «E ɗi favə kwəma ntsa va, yən dəꞌwə ghən tsee kwərakwə di» kə. Ma kə Fesətəsə na: «Ndəghə həzlimə ghənzə tsəgha, a gha taa favə» kə.

²³Ma tə way pi ki, mbaꞌa kar Agəripa ghəshi lə Berənisə pəhəkəvashi, lə mbəzli tə səəbə shi, mbaꞌa ghəshi dzashiy dzəmbə ciki ɓasəva ghəshi lə mezhizhə ka sawji, mbaꞌa mbəzli tə slən mbə məlmə. Dza ngwəmna Fesətəsə ki, mbaꞌa ghwənashi mbəzli ta har Pəl. ²⁴Ma kə Fesətəsə, sa səəkəy Pəl na: «A mazə Agəripa, ghwəy lə mbəzli tikə ni gwaꞌa, ntsa nay ghwəy tsay, ka səəkə vəya, yən mbə Zherəwzalem, ka səəkə vəya, yən tikə səəkəshi ka Zhəwifə gwanashi ta kwəma kən. War gha pəəsliti, kə ghəshi kaa ngəra. ²⁵A na neyey, nashi shiyee gar pəəsli məndi ti shiw. Ma sa nə na dəꞌwə ghən tsa ci: “Kwa kwəma mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi kə ngwəvə vaa slava” kəy. Va tsəgha ɗee pəməə dzəghwa kwəma mazə ka Rəm tsa va. ²⁶Ya tsəgha nzə ki na, a nata kwəma kee tsaslanaghə kaa mazə kwasəbee dzəkən kwəma ciw. Va tsəgha nə ya pəməkee dzəghwa kwəma ghwəy, kwatama dzəghwa kwəma gha bay, gha mazə Agəripa, nda nzee kwəmavə kwəma kee tsaslanci ləy hwəm sa ka gha njəɗiti kwəma va və. ²⁷Sa nzanay, kwəma kama ghən ti na pəmanci ntsa pəhəpəhə tsa tsətsə kaa ndə, kala cinti sləkar tsa kwəma kəsəti məndi ntsa va ti məndi kaa ngəci vəya na nee» kə.

Pəl gəzə: «Fəti vəyaw» kə, kwa kwəma Agəripa

¹26:1 9:15Ma kə Agəripa kaa Pəl ki na: «A Pəl, a kwal va gha nana ta gəzə kwəma kən ghən tsa gha» kə. Dza Pəl tsəgha kafə kafəti dəvə ci, ta ɓə gəzə kwəma. Maɗ ghəci ta gəzə kwəma kən ghən tsa ci ki: ²A kə na: «A mazə Agəripa, e vəshira dalala, sa kwəmavee kwal tsaa gəzə kwəma kən ghən tsee ndatsə kwa kwəma ghaa dzəkən kwemer kəsətəra *ka Zhəwifə ti shi gwaꞌa gwaꞌa! ³Ma gawee gəzə sava tsəghay, sa nzana, cəkeꞌ gha sənata kwəma jiji ka Zhəwifə, lə kwəma tsa ghəpə tsa shi njasa nzana gwaꞌa gwaꞌa. Va tsəgha cəꞌwəŋee, a gha səꞌwa fə ghən ta kwəmee na wəzə.

⁴26:4 Gal 1:14Əhətiy, a ka Zhəwifə sənay nzəy tsee njasa niy nzana kwataŋa, ghala yən zəghwəra. A ghəshi sənay njasa niy nza nzəy tsee mbə hwəhwə tsa ghəy, ya mbə məlmə Zherəwzalem gwaꞌa. ⁵26:5 23:6A ghəshi sənara ndimndim tsee. Ghəshi kəə ɗiy, a ghəshiy mbay gəzəkəvəri kwəma nzəy tsee njasa niy nzee mbə *ka Farisahi, mbəzli nə məndi, ghəshi na mbəzli slar slar ni, kə məndi tə nəw kwəma Hyala ghəy. ⁶26:6-8 23:6; 24:15; 28:20Avanashi ka Zhəwifə haratəra tə ngwəvə, tə mbərkə sa fəyee ghən tsee gəzliŋə ta kwəmaa niy gəzanakəshi Hyala məni nzə kaa jijihimmə. ⁷Hwəhwə tsa mbə hwəlfə ka Zhəwifə va məŋ lə bakə tsay, ta kwəma va fəy ghəshi ghən tsa shi gəzliŋə. War ta səəkə dza vəghwə tsa dza kwəma vaa məniva ti, kə ghəshi. Va tsəgha nza ghəshi, war mbə ghəra sləni Hyala, havəghwə lə həvir gwaꞌa. Ava war tə kwəma ghən tsa fee ta kwəma va tsəgha kwərakwə, kəsəra ka Zhəwifə ki, mazə Agəripa sana! ⁸A nə yay, wa shi ɗi ma ghwəy va zləɓa, ghwəy ka Zhəwifə, a Hyalaa mbay zhanakati ndə mbə məti, pə ghwəy tay?

⁹26:9-11 8:3Yən dəꞌwə ghən tsee kiy, kwagwaꞌa niy təkətee, ya dza lə tsamaɓa kwal, ka zamti slən tsa Yesəw ndə ka Nazaretə, pən. ¹⁰Ava ghənzə na kwəma mənəhwə ya mbə məlmə Zherəwzalem. Ɗaŋ niy kasaghwee mbəzli Hyala kwa fərshina, sa ka mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyalaa ndara kwal tsaa məni tsəgha. Ghala vəghwə tsa ka məndiy ɗi bəkwəshi na, dza kwa bəla mbəzliy ɗi bəkwəshi kee nza kwərakwə. ¹¹Kee dzay, ka dza ta sanshi ngəraꞌwə mbə ceker ka ka Zhəwifəə ɓasəva mbə shi, ka dzəghə mananshi gwəlaŋ, ta mbə ghəshiy tsəərə slən tsa Yesəw, pən ni. Tərəŋw niy təhəy nəfə tsee, ta sanshi ngəraꞌwə, pəkw ka səvəri mbə Zherəwzalem dzəmbə nihwəti məlməhi, ta palashi.

¹²26:12-18 9:1-22; 22:5-16Ma tə nahwəti vici na, mbaꞌee maɗira ta dzaa dzəmbə məlmə Damasə, sa ndara mbəzli dikə dikə ni mbə *ka ta Hyala va kwal. ¹³Ma yən kwa kwal mbə dza geꞌi geꞌi vici kwa ghən ki na mazə na, nighee na waŋ pi məniy səəkə mə ghwəmə tiɓa, daw sa vici va mbərə tsa ci, dza tsəɓə tsəɓayŋəy, lə mbərə, ghəy lə mbəzli nza ghəy va li shi. ¹⁴Dza ghəy gwanaŋəy, naꞌi ghəy shikəŋəy dzəti hiɗi. Ma fee na, məli ndə mbə gəzəra kwəma kwa kwəma ka *Ebərə, a kə na: “A Səwl, wa shiy mənishi ni sara gha ngəraꞌwə tay? Ma ghay, ta kwəmavə ngəraꞌwə dza gha gəm mbə zhini ghən tsa gha tsa, nja məcar tsaa sa ngəraꞌwə va, mbə zhini ghən kaa ntsaa kəsə zəꞌwə mbə kəshən ci” kə. ¹⁵Ma pən na: “Wa ndə nza gha kia, Ndə sləkəpə?” pən. Ma kə Ndə sləkəpə na: “Yən na yən Yesəw tsa sanci gha va ngəraꞌwə, ya tsəgha sara gha ngəraꞌwəy. ¹⁶Sati garəŋa. Sa tsahwəree tsa ngəŋa sanay, ta məntəŋa ka ndə ghəraɗa sləni nə ya. Ta mbə ghaa dza ta gəzə shi nashi gha ni ndatsə kaa nihwəti mbəzli, mbaꞌa shi dzee zhiniy ciŋa taa nza ɓa. ¹⁷Ta mbəlikəvəriŋa dzee dza mbə dividivi ka Zhəwifə, lə mbə dəvə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə dzee ghwəniŋaa dzəmbə shi taa nza gwaꞌa. ¹⁸26:18 Ef 2:2; 5:8-14; Kwəl 1:13Ma ghwəni tsa ghwəniŋee tsaa dzəmbə shiy, a gha dza ta ghwənamti mətsə shi, ka zhəghəkəshi zhəkə mbə kwəsliy dzəmbə waŋ pi, ka ɓəkəvərishi mbə dəvə *ndə jaka tsa Hyala, ta dzəvəgha Hyala nə ya. Ta mbə ghəshiy kwəmavə pəli jikir tsa shi, sa ka ghəshi ndara nefer shi. Mbaꞌa ta mbə ghəshiy kwəmavə tsa shi pi nzəy mbə mbəzli Hyala” kə.

¹⁹Ma sa gəzəkəvata kwəma va ngəra tsəgha səəkə mə ghwəmə ki na mazə Agəripa na, zlay ɗanta fətee nee kiw. ²⁰26:20 9:20, 28-29; Lk 3:8Dzee tapə yən ghati gəzanshi kwəma Yesəw pərɓa kaa mbəzli mbə məlmə Damasə, dzəghwa taŋ ka dzəmbə Zherəwzalem, ɓarva tsee mbə Zherəwzalem na, ka gəzə kaa nihwəti mbəzli tə hiɗi ka Zhəwde gwanashi, ka kərni kaa mbəzliy kamaa ka Zhəwifə. Ma pən kaa kwəma gəzanshee kaa mbəzliy: “Zhəghətim nzəy tsa ghwəy, a ghwəy nəw Hyala, ka məni kwəmaa dzaa cipə, a ghwəy zhəghanti nzəy tsa ghəy, kə” pən. ²¹Ava war tə kwəma va kəsəra ka Zhəwifə, sa kəsara ghəshi yən mbə *ciki Hyala. Ka pəla kwal tsaa pəəslira ghəshi. ²²Dzəghwa Hyala ki mbaꞌa ndəghwətəra, ma nay gha yən tiɓa tə ghwəməra paꞌ ndatsə sana, ta gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli gwanashi, ndərazhi, lə mətikwəkwər gwaꞌa. Na neyey, gəzəhwə nahwəti kwəmee mbə kwəma va kala war kwəma gəzəkə *Məyizə ghəshi lə ka gəzə kwəma Hyala mbəradzəw. Shiy niy gəzəkə ghəshi, tsaꞌ dza ghəshiy məniva, kə ghəshiy, ghəshi na shi gəzee kaa mbəzli. Shiy niy gəzəkə ghəshi va gəzə yay: ²³26:23 3:15; Ezay 49:6; Lk 24:46-47; 1Kwər 15:20Ta sahwə ngəraꞌwə dza *Kəristəw Ntsa tivə Hyala. Sa ka məndi pəəslitiy, ghəci dza naa ghaa zhakati mbə məti, mbə mbəzliy bəkwəshi zhini ghəci dzaa gəzanshi kwəma waŋ pi tsaa dzaa mbəlitishi kaa hwəlfə ghwəmmə, ghwəmmə ka Zhəwifə, mbaꞌa kaa nihwəti mbəzli tə hiɗi gwanashi, kə ghəshi niy ni» kə.

Pəl gəzanci kaa mazə Agəripa, a ghəci yivə kwəma Hyala

²⁴Ma Pəl mbə gəzə kwəma va, ta kamti kwəma kən ghən ci tsəgha ki na, tapə Fesətəsə ta gəzanci kwəma zlaŋzlaŋ, a kə na: «Kwəma gəzə ke ngəriy gəzə ghaw! Ma jangə jangəŋa gha na ɗaŋtay, shiy zhini naa fambəŋa mbə ghən tsa gha» kə.

²⁵Ma kə Pəl ngəci na: «Yənəy, ndə lə məhərli ci nzee, Fesətəsə ntsa diɓədiɓə tsa. Ma kwəma gəzee nay, kwəma lə məhərli wəzə na, kataŋ ghənzə. ²⁶26:26 Zhŋ 18:20Ma na mazə Agəripay, aa sənata kwəma va wəzə, va tsəgha, e mbay gəzanci kwəmaa dzəkən kala gwərsə ma. E sənay, nihwəti shiy mbə shi va kala sənashi ghəci kwətiŋ kwətiŋ tsa shiw. Va sa nzanay, kwəmaa mənta mbəmbə na, tar bəla naw. ²⁷A mazə Agəripa, yivə gha, tsəgha na kwəma gəzəkə ka gəzə kwəma Hyala kataŋ pə gha na? E sənay, mbə yi nza gha tala» kə. ²⁸26:28 11:26Ma kə Agəripa kaa Pəl na: «A Pəl, war jəwə tərə na, gha dzaa məntəra ka ndə nəw Kəristəw sa» kə. ²⁹Ma kə Pəl kaa zləɓanci na: «Ya war jəw tərə na, ya ta fəcahwəti nay, ma yən na nee na, war Hyala na sa cəꞌwee, a gha mbəə məniŋa njasa nzee tsa. Kwataka tə gha cəꞌwee Hyala ɓaw, lə ta nihwəti mbəzli tikə ni gwanashi, a ghwəy nza gwanaŋwəy ghwəy ghwəy shiy fa kwəma gəzee na njasa nzee tsa. Nanzəy, cəꞌwə Hyalee ta nza ghwəy kwa dəŋw njasa nzee tsaw» kə.

³⁰Dza kar mazə ghəshi lə ngwəmna mbaꞌa Berənisə lə mbəzli nza ghəshi li shi gwanashi tiɓa, mbaꞌa ghəshi satishi ta dzashi. ³¹26:31 23:29Ma sa səvərishi ghəshi tə ngwəla na, tapə ghəshi ta gəzə kwəma kwa jipə shi, ma kə ghəshi na: «Ma ntsa vay, kwəma bəzamti na tiɓa ya jəw nzə gar pəəsli məndi, ya gar fə məndiy dzəghwa fərshinaw» kə ghəshi. ³²26:32 25:11-12Ma kə Agəripa kaa Fesətəsə na: «Ntsa təɓə məndiy pəlay na ntsa nza, ghəci kalaa pəla dzaa dzəti ngwəvə kwa kwəma mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi nza sa» kə.

Məndiy kafə ta ɓə Pəl dzəmbə məlmə *Rəm

¹27:1 25:12Ma sa tarəkə məndi kwa kwambəwal dza ghəy ta dzaa dzəti hiɗi ka Itali, kə məndi ki na, mbaꞌa məndi fanambə kar Pəl ghəshi lə nihwəti mbəzli kəəsəti məndiy dzəmbə dəvə Zhəliyəsə. Ma Zhəliyəsə tsa vay, dikə tsa ka sawji bələkwə na. Ka sawji mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi, kə məndi ka slən tsa kaa sawji va. ²27:2 19:29Ma sa pəməvəŋəy na na, mbaꞌa kafəy lə ghəy kwa kwambəwal ka Adəramitə. Kwambəwal va na, dzar mbə məlməhi ka kwambəwal garə tə hiɗi ka Azəy ghənzə taa dza. Pə ghəy ka dzaŋəy kwa ki. Mbaꞌa Aristarkə ntsaa səəkə tə hiɗi ka Masedəwan mbə məlmə Tesalənikə kwasəbə ghəy. ³27:3 24:23; 28:2Ma tə həzlimə na, ndəs ghəy tsəhəŋəy mbə məlmə Shidaŋw. Dza Zhəliyəsə sa nzana mbə mananci wəzə hwər ghəci kaa Pəl, mbaꞌa zlanay kwal a ghəci dzaa dzəvəgha madigahiy, nza ghəshi mbəə mananci shi dza naa di.

⁴Ma sa maɗiŋəy ghəy tiɓa na, mbaꞌa ghəy dzarŋəy vəgha nihwəti hiɗi tə jipə yam, sa niy viy safəə dzəmbə kwəma ghəy, Shipər, kə məndi slən tsa hiɗi va. ⁵Dzəghwa mbaꞌa ghəy taŋəŋəy dzəvəri tə kwəfaa kərkəva ma ndəkwə ndəkwə vəgha məlmə Shilishi lə Pamfili. Mbaꞌa ghəy tsəhəŋəy mbə məlmə Mira, tə hiɗi ka Lishi. ⁶Ma tiɓa na, mbaꞌa dikə tsa ka sawji bələkwə kəsata kwambəwaləə dzəti hiɗi ka Itali, sa ka Alekəsandəri ghənzə. Dza na mbaꞌa faghwaŋəy kwa. ⁷Ma sa kafəŋəy ghəy tiɓa ki na, vici ɗaŋ ghəy mənti mbə dza sahə. Ngahə ngahə ghəy tətərəvə tsəhəŋəy mbə məlmə Kənidə. Ma sa damətəŋəy safə ta dza kwa kwəma slarə na, mbaꞌa ghəy dzarŋəy ta mətsəni nihwəti hiɗi tə jipə yam, Kəretə, kə məndi kaa slən tsa shi, njasaa dza kwa məlmə Salməne. ⁸Dza ghəy ki, mbaꞌa ghəy tətərəvə taŋə, ngahə ngahə tsəgha. Dza ndəs ghəy tsəhəŋəy tə pətsa nə məndi, «Pi dəkə kwambəwaler tsa wəzə tsa» kə məndi. Ndəkwə ndəkwə vəgha məlmə ka Lashe.

⁹27:9-10 2Kwər 11:26Ma sa nzana, tərəŋw ghəy dzamti vəghwə mbə dza va ki na. Jikir dza kwa kwəma mənta lə kwambəwal. Sa nzana, mbaꞌa vəghwə tsa ka məndiy məni səwmay tsa *ka Zhəwifə ti kərəy. Sa nzana tsəgha ki na, dza Pəl ka gəzanshi kwəma sənata na dzaa məniva naci ki. 27:9 Səwmay tsa vay, tə kwa kərni vici kwa məsleɗa tir ka məndiy məni. Ləy hwəm vici va paꞌ tə kwa mahkana tirəy, kar məndiy mbay dza lə kwambəwaləw. Sa nzanay, tərəŋwəy ka safəə viy.¹⁰Ma kə na: «A mbəzlee, ma yən nighəy, ta məniva dza shi gəmgəm ni, jikir jikir shi, kwa kwəma dzaa nza. A dza kwəma vaa nza war kəray kwambəwal lə shiy dzaa zashi kwa tala ɓaw, lə ghwəmməshi dəꞌwə ghən tsa ghwəmmə gwaꞌa dza naa nza mbə» kə. ¹¹Ma dikə tsa ka sawji naci ki na, war faɓa kwəma ndə kaɓə kwambəwal ghəshi lə ntsaa sləkə kwambəwal va ghəciy fa kən kwəma gəzə Pəl va. ¹²Ma sa kama pətsa ka kwambəwal vaa garə ti tə pətsa va wəzə gar nzəy kwambəwal ti həfəghwə na, war dza kwa kwəma ɗaŋ tsa mbəzli kwa kwambəwal mawti. Sa nzanay, pətsa garəŋəy ghəy va ti na, pi wəzə na ta dəkə kwambəwal həfəghwəw. Va tsəgha niy ɗi ghəshi dzaa dzəmbə Fenikəsə, ta kəramti fəghwə ghəshi gar mbay. Pətsa vay, pətsa ka məndiy dəkə kwambəwaler ti, tə hiɗi ka Kəretə zhəkə ləy mətsəni njasaa dzəghwa mərkwi, kala nighə hiɗi dzatidzə ni va ka mərkwi na.

Van ndə safə kən kar Pəl tə kwəfaa kərkəva ma

¹³Ma ghalaɓa ki na, mbaꞌa safə tsaa səəkə njasaa dzəmbə həci ghati viy jəw jəw. Ma kə ghən tsa shi na, nja na ghəy kwəmavə kwəmaa niy ɗi ghəy va, kə ghəshi. Mbaꞌa ghəshi mbahəkəmə tsahi ka ghəshiy garə kwambəwal li shi, mbaꞌa ghəshi waslavəghavashi ndəkwə ndəkwə vəgha həlbə tsaa dzəvəgha hiɗi ka Kəretə. ¹⁴War ghwəla jəw tsəgha na, ꞌwakəvə safə tsa tərəŋw tərəŋw tsa, nzaꞌjəw səəkəy, səəkə mə dəlegwigwi hiɗi tə jipə yam. Safə tsaa səəkə ləykə kwa ghwəmə, kə məndi ka slən tsa ci. ¹⁵Ma sa səəkə naa tsanavə dəməzl kaa kwambəwal na, gwaꞌa kala zhini kwambəwal mbay zhananati ghən ghwəla. Mbaꞌa ghəy zlanay ghən tsa ghəy kaa safə tiɓa ki, ka tsəkwə kwambəwal ghəci. ¹⁶Dza ghəy ki mbaꞌa ghəy dzarŋəy vəgha nihwəti hiɗi tə jipə yam, shi har məndiy Kwada, ghəshi mərshi naa kəlatəŋəy. Ma tiɓa ki na, mbaꞌa ghəy mbəlavə zləghwəvə kwambəwal jəw na ngahə. ¹⁷Ma sa zləghwəvə ka kaɓə kwambəwal na jəw naa dzəghwa na dikə na va na, tapə ghəshi ta pəla kwal tsaa mbəli na dikə na. Dza dəzlətsəɓə ghəshi pahati zhiꞌwəꞌwə ti. Ma sa hazlənishi ghəshi va dzashiy dzəmbə ndarghə tə miy kwəfaa kərkəva ma, geꞌi njasaa dzəvəgha həlbə tsa hiɗi Libiy na, mbaꞌa ghəshi fambə tsəm tsa shəndəkə tsa, ta kəəti kwambəwal va safə, ka tsəkwəshi safə tsəgha ki.

¹⁸27:18 Zhəwnasə 1:5Ma sa nzana war ə safə tsa vaa gagaŋəy ki, way pi tə həzlimə na, mbaꞌa ghəshi ghati shikə shi kwa kwambəwal dzəmbə yam. ¹⁹Zhəkəvəri ɓa na, tapə mbəzliy nighəə dzəkən kwambəwal ta ndaka shiy gwəma kwambəwal dzəmbə yam, lə dividivi shi. ²⁰Vici ɗaŋ ghəy mənti, kala nata ghəy ya vici, ya sasərkwə nzə. War ma van na, ghwəlay mbə kəkəɗiŋəy lə bərci ki, zhini ghəy təkə, ta mbəliŋəy dza ghəy, pə ghəy ghwəlaw.

²¹Ma mbəzli kwa kwambəwal va ki na, mbaꞌa ghəshi hishi kala zəməhwə shiy. ꞌWakəvə Pəl gar garəy kwa jipə shi. Ma kə kaa ngəshi na: «A mbəzlee, a ghwəy niy təɓəə favə kwəmee nza, mbala mbə hiɗi ka Kəretə niy nzəyəmmə ghwəmə nzay, ci ghwəmmə mbəlimmə va tsatsa ngəraꞌwə nza, ci shi ghwəmmə ni shakamti ghwəmmə tiɓashi nza. ²²Ya tsəgha nzə sana kiy, ə gəzaŋwəy ya, ka dza her ghwəy ma, sənzənvay, ndə tiɓa mbə ghwəy ya kwətiŋ nzə mbaꞌa dzaa mətiyəw. War kwambəwal kwətita na saa dzaa nza bətə. ²³Sa nzanay, a Hyalaa sləwara, Hyala ghərantee sləni ghwənikəra ndə kwal tsa nzə, mbaꞌa səəkəə garəy vəghee mbə vərɗi ndatsə na. ²⁴27:24 9:15Ma kə ngəray: “A Pəl, ka hazləni gha ma! A Hyalaa ɗi ghaa tsəhəŋa tə ngwəvə kwa kwəma mazə tsaa sləkə hiɗi ka *Rəm gwanashi. Ta məntəŋa wəzə hwər tsa nzə dza na, mbaꞌa taa mbəliti piy tsa mbəzli kwa kwambəwal ni kwasəbə gha” kə. ²⁵Va tsəgha nə ya kiy mbəzli yay, ka dza her ghwəy ma. Ma Hyalay, ya wa kwəma gəzəkəra na va, ta məni dza na, kəy, e sənay war tsəgha dza naa mənti. ²⁶27:26 28:1Nanzə kiy, tə həlbə tsa nihwəti hiɗi tə jipə yam dza safəə bəzləyəmmə» kə.

²⁷Ma tə kwa məŋ lə faɗa vərɗi ghəy na, war mbə yisəŋəy safə tsa va tsəgha ghəy dzəy tə kwəfa Meditərane. Ma mbə yam vərɗi həvir va na, njasa kətiva ghəy dzəvəgha hiɗi, ka kaɓə kwambəwal vaa nighə. ²⁸Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ɓəvə hakwə tsa pəhəti ghəshi tə ghwər ndəghaghə, ta nighə hwər ta kwəfa. Ma sa nighəti ghəshi na, mbaꞌa ghəshi kəsay hwər tsa ti shi, basa bakə mətsəkə dəghəsəti. Zhini mbaꞌa ghəshi kətivə dza jəw. Ma sa kətivə ghəshi dza jəw na, basa məŋ lə cifə ghəshi kəsay hwər tsa ti shi. ²⁹Mbaꞌa ghəshi hazləni shi va nəghətaa kwambəwal ghavə tsambəvata mbə kəlɓahi. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi faghwa tsahi faɗə dzəghwa kwəfa zhəkə ləy hwəm kwambəwal. Dzəghwa mbaꞌa ghəshi garəti kwambəwal tiɓa. Ngahə ghəshi nighə wali tsa pi. ³⁰Dza ka kaɓə kwambəwal va, ka pəla kwal tsaa hwəshi. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ɓəkəghwa na jəw na kwambəwal dzəti ghən yam. Sa ɓəkəghwa ghəshi na, dza ghəshi ka pəla tsəhwəli, njasa dza ghəshi ta ndəgha tsahi latiɓa latiɓa tə kwəma kwambəwal ghəshi mənti. ³¹Ma kə Pəl kaa dikə tsa ka sawji bələkwə ni, lə kaa ka sawji gwanashi ni na: «Nay ghwəy na, war mbaꞌa kə mbəzli ni dzashi tikə kwa kwambəwal nay, ka mbəliŋwəy ghwəyəw» kə. ³²Sa gəzəkə Pəl tsəgha na, dza ka Sawji kaa zəꞌwə pəhəti məndi va kwambəwal jəw na li, piyəŋ ghəshi slanti, mbaꞌa ghəshi zlataa dzata.

³³Ma ghəshi mbə ndəghə wali tsa pi ki na, dza Pəl ka gəzanshi zəmə shiy, kaa ngəshi gwanashi. Ma kə kaa ngəshi na: «Avanay ndatsə məniva kwa məŋ lə faɗə vici ghwəy mbə ndəghə mbəliŋwəy, kala zəhwə ghwəy ya waɓa. ³⁴27:34 Lk 12:7Va tsəgha cəꞌwəŋwəy ya, a ghwəy zəmə shi zəmə va ma ghwəy, shiy dza mbəlitəŋwəy. Ə gəzaŋwəyee diɓa, ndə mbə ghwəy mbaꞌa dzaa zata, ya səti mbə ghən tsa ciw» kə. ³⁵27:35 Lk 22:19Ma sa gəzəkə na tsəgha na, dza na laŋ ɓəvə peŋ, mbaꞌa mananati ꞌwəsa kaa Hyala kwa kwəma shi tiɓa gwanashi. Dza na mbaꞌa ngavəri, mbaꞌa ghati zəmə ci. ³⁶Dzəghwa ki mbaꞌa her shi dzəghwashi gwanashi. Ka zəmə shi zəmə ghəshi. ³⁷Ma ɗaŋ tsa ghəy kwa kwambəwal va na, a ghəy mənti ndə diwəy bakə, mbaꞌa mbərfəŋ mətsəkə kwaŋti ghən kən. ³⁸Ma sa zəməhwə ghəshi shiy, ka ngəslishi na, mbaꞌa ghəshi shəkambə nihwəti shi kwa kwambəwal dzəmbə yam nəghətaa ghənzə məni shəndəkə.

Njasa ꞌyambəvata Kwambəwal mbə ndarghə

³⁹Ma sa kərəy pi ki na, mbaꞌa ghəy nashi ndarghə kwa kwəma ghəy. Sənay pətsa nza ghəy va ti ka kaɓə kwambəwaləw. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi vərghəvə pətsa vəgha həlbə, mbaꞌa ndarghə nja taŋa ni. Ma kə ghən tsa shi na, ta dza ta garəti kwambəwal ti shi ghəshi gar mbay, a kə ghəshi. ⁴⁰Dza ghəshi pəli ghəshi palamti tsahiy garə kwambəwal zlashi kwa yam lə zhiꞌwəꞌwə pəhə məndi shiy kaɓə kwambəwalta ghəshi pəlamti ghala pətsa va. Mbaꞌa ghəshi kafakati shi nja gamtaꞌwal ni va, ka pəhəyshi kwa kwəma nzə, ta mbə safəə tsəkwəshi. Dza ghəshi ki, ka dzaa li tsəgha tsərəə dzəti kwəma ndarghə va. ⁴¹27:41 27:22Ma ghəshi mbə kwal ki na, mbaꞌa ghən tsa kwambəwal njəfambəvay mbə ndarghə tsəkwəkə yam. Dza pəz kəsəta, kala mbay ya kwəfəghə nzə ghwəla. Kə bəla ləy hwəm mbaꞌa wəwəreɗita sa vəɗəməva yam dzəmbə lə bərci.

⁴²Dza ka sawji ka ɗi bakwamti mbəzli kasanavəshi məndi va ta ɓəshiy dzəti hiɗi ka Itali gwanashi. Va nəghətaa tsahwəti ndə mbə shi ya kwətiŋ mbərəhwə dəzlə hwəy. ⁴³Dza dikə ka sawji ka *Rəm bələkwə, sa ɗi na mbəliti Pəl, mbaꞌa damətishi va məni njasa təkəti ghəshi va. Dza na mbaꞌa gəzanshi kaa mbəzliy mbay mbərə dəzlə a ghəshiy zliy dzəti yam ta taŋəshiy dzəvəri həlbə. ⁴⁴Ka ma nza niy tərmbə nəw shi məbaꞌwə məbaꞌwə tə gəzləmbə, lə dzar tə bəla shəghwə kwambəwal, shiy tərmbə jəw jəw ni. Ava tsəgha kwəmavə ghəy taŋəŋəy gwanaŋəy dzəti həlbə kwəriŋ, kala shiy məntəŋəy tiɓa.

Pəl tə nihwəti hiɗi tə jipə yam, Maltə

¹Ma sa tsəhəŋəy ghəy tə hiɗi tə jipə yam va kwəriŋ ki na, mbaꞌa məndi gəzaŋəy, Maltə na slən tsa shi, kə məndi ngəŋəy. ²28:2 2Kwər 11:27Ma ghəy tə hiɗi va na, dza van mbaꞌa ghati nzəmə, ka mənipə tasli tərəŋw. Dza mbəzli tə hiɗi va, shiy gəzə ma kwəma ka *Gərekə, mbaꞌa ghəshi məntəŋəy wəzə hwər dalala. Kaꞌwə ghəshi kaꞌwətəŋəy, mbaꞌa ghəshi pəhəyŋəy ghwə tərəŋw. Ma ghəy mbə bəghəzli ghwə va na, ³dza Pəl mbaꞌa kwasəvə kwasheɓi ta fə shiy dzəti ghwə. Mbalaa na tsapə mbə shiy. Dza tsapə va mbaꞌa səvərita mbə shiy sa favə na ghətəghətə tsa ghwə. Dza na mbaꞌa həcamti Pəl tə dəvə ci. ⁴Ma sa nay mbəzli mbə məlmə va shishi tsa va həciti Pəl, war zaŋəy ghəci tə dəvə ci tsəgha. Ma kə ghəshi kwa jipə tsa shi na: «Ma ntsay, ndə bəkwə mbəzli na. Sa nzana ya tsəgha mbəlikəvay na tə yaməy, zləɓati pəlay ntsa va ngwəvə Hyala ta nza ghəci tə ghwəməyəw» kə ghəshi.

⁵28:5 Mk 16:18; Lk 10:19Dzəghwa Pəl naci, məs məsati shishi tsa va tə ghwə. Kala zhanci shiy ya jəw tsətsə. ⁶28:6 14:11Ma kə ghən tsa shi na, war ta pə dza dəvə ci va ya njaa, aw bay na, mbaꞌa dzaa tərəy, ka mətiy, kə ghəshi. Ma sa nzata ghəshi nza tərəŋw, kala nashi shiy mananci kaa Pəl ghəshi na, zhini tərəɗ ghəshi zhəghanti gəzə kwəma, ma kə ghəshi na: «Kay ntsay Hyala na» kə ghəshi.

⁷Ma pətsa nza ghəy va ti na, ndəkwə ghəci lə ghi tsa ndə hiɗi tsa dikə tsa tə hiɗi tə jipə yam va. Slən tsa ci na, Pəbəliyəsə. Dza na kaꞌwə kaꞌwətəŋəy lə wəzə. Vici mahkan ghəy mənti kəghi tsa ci. ⁸Dzəghwa ghalaɓa na, gwərapəy dəy Pəbəliyəsə kəghi tsa va va təlimə, lə va ka tərekwə. Dza Pəl mbaꞌa dzəmbəy dzəmbə ciki tsa ndə zəlghwə tsa va. Sa dzəmbəy na naa, mbaꞌa cəꞌwakən Hyala kən, mbaꞌa fanakən dividivi ci. Sa mənti Pəl tsəgha na, dza ntsa va mbaꞌa mbəliy. ⁹Ma sa mənta nava kwəma tsəgha na, mbaꞌa nihwəti ka zəlghwə tə hiɗi tə jipə yam ɓasəkəvashi, mbaꞌa ghəshi mbəlishi kwərakwə. ¹⁰Dza ghəshi tə mbərkə kwəma va ki, tərəŋw ghəshi fati bama tə ghəy. Ma sa maɗi ghəy ta dzaŋəy dzəghwa kwambəwal ta dzaŋəy na, mbaꞌa ghəshi ngavəŋəy shiy gar məkəŋəy mbə dza ghəy va.

Kafə tsa Pəl mbə Maltə, ta dzəmbə məlmə *Rəm

¹¹Ma gha ghəy maɗi tiɓay, sa mənti ghəy tir mahkan. Sa kafə ghəy na, mbaꞌa ghəy dzaŋəy kwa kwambəwal ka Alekəsandəri, sa niy warə na fəghwə tə hiɗi tə jipə yam va. Lamba ti na, slən tsa Diyəsəkwərə. ¹²Dza mbaꞌa ghəy tsəhəŋəy mbə məlmə Shirakwəsə. Mbaꞌa ghəy mənti vici mahkan. ¹³Sa maɗi ghəy tiɓa na, ka dzar vəgha həlbə vəgha həlbə, dza kwəɗim ghəy tsəhəŋəy mbə məlmə Rejə, tə miy həlbə ka Itali. Ma tə həzlimə va na, mbaꞌa safə tsaa səəkə njasaa səəkə kwa həci ghati viy wəzə, jəw jəw. Bakə vici ghəy mbə dza na, ndəs ghəy tsəhəŋəy mbə məlmə Pəzəl. ¹⁴Ma mbə məlmə va na, mbaꞌa ghəy kəsashi nihwəti ngwarməmə mbə nəw Yesəw. Ka cəꞌwəŋəy ghəshi ta mənəhwə ləwma kwətiŋ ghəy li shi. Ava tsəgha maɗiŋəy ghəy ta dzəmbə məlmə Rəm. ¹⁵Mbaꞌa ngwarməmə mbə nəw Yesəw mbə məlmə *Rəm favə mbə səəkə nza ghəy, kə məndi. Ma sa favə ghəshi na, mbaꞌa ghəshi səəkəshi ta kaꞌwəŋəy. Paꞌ tə ləwma Apiwəsə lə mbə geshikiki ka məndiy fə mbəleɗemer mbə shi mahkan ni tiɓa. Ma sa nashi Pəl tsəgha na, dza na ka mananta ꞌwəsa kaa Hyala. Mbaꞌa nəfə tsa ci kwəmavə bərci tiɓa ki.

Gəzə kwəma Pəl mbə məlmə *Rəm

¹⁶28:16 24:23Ma sa tsəhəŋəy ghəy mbə məlmə *Rəm ki na, mbaꞌa məndi zlanay kwal kaa Pəl a ghəci nzəy kəy tsa ci ghi, mbaꞌa ndə sawji tsaa dzaa ndəghwə. ¹⁷Ma ləy hwəm vici mahkan na, mbaꞌa Pəl harkə mbəzli dikə dikə ni mbə *ka Zhəwifə mbə məlmə *Rəm. Ma sa ɓasəshi ghəshi ki, ma kə ngəshi na: «A ngwarməhira, avanay yənəy, mənti kwəma jikir nee ya kaa hwəlfə ghwəmmə, ya dzar kwa kwəma jiji ghwəmmə niy nza kiw. Dzəghwa məndi tsəgha təgəm ki na, mbaꞌam kəsətəra mbə məlmə Zherəwzalem, mbaꞌa məndi ɓanavəra kaa ka Rəm. ¹⁸28:18 23:29Ma sa ɓanavəram kaa ka Rəm na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi njəɗiti kwəma va vəya wəzə. Kala kəsata fəti ghəshi tar kaɓakee gar pəəslira məndi. Mbaꞌa ghəshi niy ɗi pəlara. ¹⁹28:19 25:11Ma ka Zhəwifə na, kala zləɓa ghəshi məndiy pəlara. Ma sa nzana ki kala zləɓa ka Zhəwifə məndiy pəlara na, nay tsahwəti kwalee ta kəɗamti kwəma va, kala təɗi nzəə səəkə tikə ta ɓasə va mazə tsaa sləkə hiɗi ka Rəm gwanashi nee kiw. Səəkə tsee va lə kwəma va diɓay, məniy na nja ta ɓə fəti kaa mbəzli mbə hwəlfə yaw. ²⁰Ava ghənzə na kwəma ɗəwŋwəy ya ti, ta mbəə gəzəhwə kwəma lə ghwəy. Sa nzanay, war tə sa nəwee ntsa fəy ka Zhəwifə ghən tsa shi gəzliŋə ti kəsaghwara məndi kwa fərshina» kə.

²¹Sa gəzamti Pəl kwəma ki, ma kə ghəshi ngəci na: «Na na ghəyəy, səəkə ka Zhəwifə tə hiɗi ka Zhəwde tsaslikəŋəy zliyaa dzəkən kwəma ghaw. Ya səəkə mbə ngwarməhimmə mbə məlmə Zhəwdey, səəkə ndəə nza tiɓa ya kwətiŋ mbaꞌa slakəŋəy kwəma gha, ya ka gəzəkə *kwəma jikir naa dzəkən ghaw. ²²28:22 9:2Ma nanzəy, a ghəy ɗi ghaa gəzəkəŋəy kwəma təkə gha dəꞌwə ghən tsa ghaa dzəkən kwəma va. Sa nzanay, a ghəy sənay, ya paꞌ kwəmaɓay, tərəŋw ndərə məndi kwal tsa nza gha tsa kwa» kə ghəshi. ²³28:23 1:3; 8:12; 19:8; 28:31; Lk 17:21Sa gəzamti ghəshi kwəma va na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi slanavə vici dza ghəshi zhiniy səəkə ti kaa Pəl.

Ma sa səəkəta viciy niy slati ghəshi va na, mbaꞌa ghəshi səəkəshi ɗaŋ dzəvəgha Pəl fəcava ki. Sa səəkə ghəshi na, mbaꞌa Pəl ghati gəzanshi kwəma, ka gəzanshi njasa sləkə Hyala mbəzli. Ka pəla kwal tsaa canakəvərishi njasa gəzəkə zliyahi pəhəti *Məyizə, lə zliyahi ka gəzə kwəma Hyalaa dzəkən Yesəw, ta mbə ghəshiy zləɓa nəw ci. Ghala mekəshi paꞌ hetihwer ghəci mbə gəzanshi kwəma va. ²⁴Dza ki, mbaꞌa nihwəti mbəzli yivə kwəma gəzanshi na va mbə shi. Ma nihwəti na, kala zləɓa ma ghəshi. ²⁵Dza ghəshi ka ndaniva tsəgha, kala sləkati kwəma va ghəshi wəzə kwa jipə shi. Ma kə Pəl kaa na kəray na ti ngəshi na: «Aya, avanayəy, kataŋ na kwəmaa niy gəzanshi Safə tsa Hyala va kaa jijihiŋwəy lə miy tsa *Ezay ndə gəzə kwəma Hyala, sa niy nə na va:

²⁶28:26-27 Ezay 6:9-10Mbala, ma pə gha kaa hwəlfə mbəzli niy:

“Ma ghwəyəy, mbə favə kwəma ghwəy dzaa nza

lə slimim ghwəy ngar na,

a ka dza ghwəy favə shi ɗi kwəma va gəzəw.

Mbə nay pi ghwəy taa nza nanzə ngar ka nighə shiy na,

ka dza ghwəy nashi shi nighə ghwəy vaw.

²⁷Sa nzana ma ghwəy ghwəy mbəzli niy,

a ghwəy mənti nefer ghwəy caslakə caslakə,

əntaa kwəma gəzə ndə ngəŋwəy tsəꞌwə mbə nefer ghwəy.

Ka naꞌway slimim ghwəy,

əntaa ghwəy dzaa favəə dzəghwa slimim ghwəy.

Ka kalay mətsəhi ghwəy,

əntaa ghwəy dzaa nata ya wa kwəmaa məniva

lə mətsəhi ghwəy.

Shi məni ghwəy va tsəgha niy,

əntaa ghwəy səəkəə dzəvəghee,

ta mbəlantəŋwəyee” pə gha ngəshi,

kə safə tsa Hyala niy ni» kə Pəl.

²⁸28:28 13:46; Lk 3:6A kə Pəl kaa ngəshi diɓa na: «Va tsəgha na kiy, sənay tə ghwəy, ghwəy ka Zhəwifə, ma njana zləɓa ma ghwəy kwəma ɗi Hyala va mbəliŋwəy liy, kaa *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə dza məndi ta gəzanshi nana. A ghəshi dzaa zləɓa na na shi» kə. ²⁹[Ma sa gəzəkə Pəl kwəma va tsəgha na, mbaꞌa ka Zhəwifə dzashi, kala ngərə ghəpə tərəŋw kwa jipə tsa shi.]

³⁰Dzəghwa Pəl ki piya bakə ghəci mənti kəghi tsa ɓəvə na va ta nzəy ghəci kəy. Ka kaꞌwə mbəzliy səəkə ta nighə ghəci kəyɓa gwanashi. ³¹Ka gəzanshi ghəci njasa sləkə Hyala mbəzli, ka ɓananshi kwəma Ndə sləkəpə Yesəw *Kəristəw kala hazləni ma, kala saa makə tiɓa.

Ava tiɓa kəray Zliyaa dzəkən sləni ka kwal Yesəw ki.