2 Kwərintə

Kwa bakə zliya tsasliti Pəl kaa ka

Kwərintə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ma zliya nay, ghənzə na zliya ka ghwəmmə vaa har kwa baka zliya tsasliti Pəl kaa ka Kwərintə. Nanzə kiy, a Pəl tsaslanaghəshi nahwəti zliya, kwa jipə kar kwa taŋa Kwərintə lə kwa baka Kwərintə (Nighəm mbə vəh 2:4 mbaꞌa 7:8-9, 11). Nava zliyay, tsəhəta na va ghwəmməw, aa zata.

Mbə zliyaa zata vay, tərəŋw naɓəhwə Pəl mbəzli mbə məlmə ka Kwərintə lə bərciy dzəkən shi jikir ni ghənghən ghənghən. Ma ləy hwəm zliya va na, mbaꞌa Pəl niy ghwənay ntsa nza ghəshi li, Titə, ta dza ta nighəti shi, nda zləɓavə kwəma ci va ghəshi, nda kala zləɓavə ghəshi? Ma sa zhəghəkəvay Titə ki na, mbaꞌa gəzanci kaa Pəl, a ka Kwərintə tsati titihwə tsa shi, kə (Nighəm mbə vəh 2:12-13 lə 7:6-16). Dza nihwəti mbəzli mbə ka Kwərintə mbaꞌa ghəshi ɓanakati nəfə tsa Pəl, sa nə ghəshi: «Ndə kwal tsa Yesəw na Pələw» kə ghəshi.

Ma sa favə Pəl tsəgha ki na, na tsasli na zliya na ki. Ma ghala vəghwə tsa vay ghəci mbə məlmə Masedəwan na, mbə wə kwa mahkana wə ci.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1:1-11 Pəl gəzanshi kaa ka Kwərintə njasa sahwə na ngəraꞌwə dalala tə hiɗi ka Azəy, lə njasa mbəliti Kəristəw mbaꞌa dəpanati nəfə tsa ci.

Vəh 1:12 paꞌ tə vəh 2:1-11 Pəl gəzə kaa ka Kwərintə nda sa wana bashamti na dza ta wə vəshi, zhini ka gəzanshi a ghəshi pəlay ntsaa ɓanakati nəfə tsa Pəl va mbə nefer shi.

Vəh 2:12 paꞌ tə vəh 6:1-13 Ka ghəra sləni kaa Yesəw na kar Pəl. Və kwəma ghəshi na shi bərci ta məni ya namaɓa kwəma. Ta jakə mbəzli lə Hyala ghəra ghəshi.

Vəh 6:14-18 Pəl gəzə kaa ka Kwərintə nza ghəshi ndəghwə ghən tsa shi va jakəvaa dzəmbə mbəzliy nəw ma Hyala ta məni kwəma shi va jikir na.

Vəh 7 Pəl gəzə njasa vəshiy na ta kwəma ka Kwərintə

Vəh 8 mbaꞌa vəh 9 Pəl ɓə bərci kaa ka Kwərintə nza ghəshi mbəə kəramti tsəhə gəna ta kəəti ka cicikwə tə hiɗi ka Zhəwde.

Vəh 10 paꞌ tə vəh 13 Pəl canshi kaa ka Kwərintə dza kwa kwal ɗaŋ, nza ghəshi mbəə sənay wəzə wəzə, ghəciy, ndə kwal tsa Yesəw na, kə ghəshi. Yesəw ɓanavə na bərci ta ghəra sləni va. Ya ghəci dəꞌwə ghən tsa ciy, daw na bərci ci, bərci Yesəw na shi kən. Ya tə sa vanay, wəzə na ka Kwərintə zləɓavə kwəma ci.

Səkwəpə tsa Pəl

¹1:1 Gal 1:1; Timəte: 1Kwər 4:17Yən tsasli na zliya na, yən yən Pəl, ntsa tarəvə Hyala, ta nza ka ndə kwal tsa Yesəw *Kəristəw. Ghəy lə zəməmmə Timəte tsasliŋwəy na, kaa ngəŋwəy ghwəy mbəzli Hyala nəw Yesəw mbə məlmə ka Kwərintə, lə kaa nihwəti mbəzliy zləɓavə kwəma Yesəw Kəristəw gwanashi tə hiɗi ka Akay gwaꞌa gwaꞌa.

²Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Dəmmə Hyala, ghəshi lə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghəshi ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy.

Pəl mananta ꞌwəsa kaa Hyala sa dəpanati na nəfə tsa ci

³1:3 Ef 1:3; 1Pi 1:3Fal Dəy Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw ghwəmmə. Sa nzanaa didi ndə zhəhwər ta mbəzli. Ghənzə na Hyalaa dəpəmmə, ya mbə tsamaɓa ngəraꞌwə gwaꞌa. ⁴War mbə kəətiŋəy ka naa nza ya hwəmɓa nza ghəy mbə sa ngəraꞌwə, ta mbə ghəy dza ta dəpə gəla mbəzli mbə sa ngəraꞌwə nja sa ghəy va, lə kwal tsa dəpətəŋəy na va kwərakwə. ⁵1:5 4:10; Cem 34:20; 94:19; Kwəl 1:24Kwəma ɗee gəzaŋwəyəy, a Yesəw Kəristəw sahwə ngəraꞌwə tərəŋw, ghəy kwərakwəy, mbə sa ngəraꞌwə nza ghəy tərəŋw. Va tsəgha dəpəŋəy Hyala nəfə tsa ghəy tərəŋw kwərakwə, sa nzana jakəjakə ghəy lə Kəristəw. ⁶1:6-7 4:15, 17Ya ngəraꞌwəə sa ghəyəy, ngəraꞌwə tsa va na, ta mbəə mətsəhəŋwəy bərci a ghwəy mbəə jihəva na, lə ta mbə ghwəy garəŋwəy tiɗiɗ kwa kwal Hyala. Mbaꞌa kə Hyala dəpətəŋəy nefer ghəy ɓa na, war ta mbə ghwəy kwəmavə bərci ndahwə nefer ghwəy ta səꞌwa ngəraꞌwə kwərakwə njasa sa ghəy va na. ⁷Sa ka ghəy təkəə dzəkən kwəma ghwəyəy, a ghəy sənay shiy tiɓa taa ɓantəŋwəy kwa kwal Hyalaw. Kwasəbə ghəy nza ghwəy mbə sa ngəraꞌwə tsa kwətiŋ tsa, va tsəgha, ta dəpətəŋwəy nefer ghwəy dza Hyala kwərakwə nja shi ghəy va.

⁸1:8 4:8; SləniKY 19:23; 1Kwər 15:32Diɓa kiy ngwarməhiray, a ghəy ɗi ghwəy sənay dzəkən ngəraꞌwə tsa sahwə ghəy tərəŋw tsa tə hiɗi ka Azəy. Ghala pətsaa nza ghəy tə hiɗi vay, tərəŋw sahwə ghəy ngəraꞌwə, paꞌ ka taŋəti bərci ghəy. Niy təkəti ghəy na, a ghəy taa nza tə ghwəməŋəy, pə ghəyəw. ⁹1:9 Rm 4:17Na kataŋ nay, war ta bəkwəŋəy dza ghəy niy zəzəti ghəy. Mbalaa Hyala mənti na kwəma va tsəgha, vantaa ghəy dzaa bərkəti na, lə bərci ghəy nzəyŋəy ghəy tikə tə hiɗi, pə ghəy, ka kəli ghən tsa ghəy gəm, kala zəzə ma, Hyala fəyŋəy na ma nza ghəy tə ghwəməŋəy, pə ghəy. Mbə dəvə nzə, ka ghəy zlanay ghən tsa ghəy gwaꞌa, ghənzə saa mbəə zhanakati mbəzliy bəkwəshi sati mbə məti. ¹⁰1:10 2Tim 4:18Ghənzə mbəlikəvəriŋəy na mbə miy məti niy dza ghəy va ta mətiŋəy kataŋ kataŋ va ngəraꞌwə tsa va. Tsəgha dza naa mbay mbəlikəvəriŋəy, ya mbə tsahwəti ngəraꞌwə ɓa. Na kataŋ nay, a ghəy sənay, ta mbəlantəŋəy dza naa dza səvəri mbə tsahwəti ngəraꞌwə diɓa. ¹¹1:11 4:15; Rm 15:30Ghwəy kwərakwəy, ta cəꞌwə dza ghwəy tə ghəy, a Hyala dzaa favə cəꞌwə mbəzli ɗaŋ ni. Mbaꞌa dzaa məntəŋəy wəzə hwər tsa nzə, ma ka nza mbəzli ɗaŋ mananta ꞌwəsa kaa Hyala tərəŋw tə kwəma ghəy va tsəgha ki.

Pəl gəzə kwəma bashamti na zhaa zhəmbə məlmə Kwərintə və

¹²1:12 2:17; 1Kwər 1:17, 19, 31; 2:13; Ebr 13:18A ghəy ɗi gəzaŋwəy kwəma nza nəfə tsa ghəy mbə vəshi ti. Mbə nzəy tsa ghəyəy, mbə ciŋəy na nəfə tsa ghəy, mbaꞌa ghəy sənay njasa nza nzəy tsa ghəy wəzə va Hyala kwa kwəma mbəzli tə hiɗi, lə va ghwəy gwaꞌa. Kwatama va ghwəy bay na, a ghwəy sənay, lə kwal tsa kataŋ kataŋ tsaa nzəy tsa ghəy kwa kwəma Hyala. Nzəy tsa ghəy vay, lə sənata kwəmaa səəkə va ndə ngəri nzəyti ghəyəw. Hyala mərshi naa kəətitəŋəy lə wəzə hwər tsa nzə. ^13-141:14 5:12; Flp 2:16Sa bərkee neyey, a ghwəy dzaa mbay sənata tsəgha, sa nzanay, ya mbə kwəma tsasliŋwəy ghəy dzəti zliyay, nahwəti kwəma tiɓa mbaꞌa mbəta, kala gar mbay ghwəy jangəti, ka favə kwəma ɗi na gəzəw. Paꞌ sənzənvay, ka favə kwəma ɗi ghəy gəzə ghwəy gwanataw. Kwa kwəma jəwəy, ta favə kwəma ghəy dza ghwəy wəzə, fəca vici dza Yesəw Ntsaa sləkəmmə zhəghəvaa zhəkə. Ghalaɓay, ta vəshi dza ghwəy dza ta kwəma ghəy tərəŋw, ghəy kwərakwə na, ka vəshi ta kwəma ghwəy ki.

^15-161:15-16 1Kwər 16:5-6Sa nzana mbaꞌee sənay kataŋ, a ghwəy dzaa mbay favə kwəmee pənəy. Maa niy ɗee dza kwa ghwəy, mbaꞌee tsavəŋwəy yashi, yən dza ta dzəmbə məlmə Masedəwan. Sa kee kafə mbə Masedəwan diɓa na, nzee zhəkə kwa ghwəy kwa ghwəy, ta səkwətəŋwəy kwa baka, ma nza ghwəy katara ta nza, sa kee maɗi ta dzəti hiɗi ka Zhəwde. Ma tsəgha ki na, bakə səɗee niy dzee kwəmavə kwal tsaa kəətitəŋwəy. Əy, ma dzəghwa ki na, kala tsəhəree.

¹⁷1:17 1Kwər 4:18-19Ghala viciy niy gəzee va ta tsəhə dzee mbə ghwəy, pənəy, kwataka lə miy niy gəzatee kwəma va tsəgha, nə ghwəy na? Kwəma nə ya tsaꞌ dzee ta məni pənəy, tawa ɓəvə ghwəy kwəmee nja kwəma mbəzli tə hiɗia? A na mbəzli tə hiɗiy, yə, ta məni dza ghəy, ka ghəshiy ni, ghəshi kala dzaa məni. Aw bay na, ka dza ghəy məniw, kə ghəshi, ghəshi kəə dza ta məni. Tsəgha nzee na na yaw.

¹⁸1:18 1:23Ə gəzaŋwəy ya, kwa kwəma Hyala ghwəmə kataŋ na. Kwəmaa niy gəzaŋwəy ya vay, kwəma kataŋ na, səəkee gəzəhwəŋwəy kwəma bakə bakəw. ¹⁹1:19 SləniKY 18:5Sa nzanay, kwəma Yesəw Kəristəw Zəghwə Hyala na sa gəzaŋwəy ghəy, ghəy lə Shilasə, mbaꞌa Timəte. Na na Yesəwəy, ya hwəmɓa na ka gəzə kwəma na bakə bakəw. Kwəma kataŋ na ka naa gəzə ya hwəmɓa. ²⁰Na kwagwaꞌa nay, səvəri mbə Yesəw *Kəristəw sənay ghwəmmə a Hyala mənti kwəmaa niy gəzəkə na, pə ghwəmmə. Tə kwəma ci va ka ghwəmmə gəzə: «*Amin, tsəgha na!» pə ghwəmmə ta fə bamaa dzəti Hyala. ²¹Zhini diɓa kiy, Hyala va dəꞌwə ghən tsa nzə garətəŋəy na kwa kwal tsa nzə tsa. Ghwəmmə lə ghwəy, gwaꞌa, sa təravəmmə na jakətəmmə tə slən tsa Kəristəw, a ghwəmmə mbəə nza ka mbəzli nzə. ²²1:22 5:5; Rm 8:15-16, 23; Ef 1:13-14Dza na mbaꞌa fati lamba nzə tə ghwəmmə, ta mbə ghwəmməə nza ka shi nzə, mbaꞌa fambəmmə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa mbə nefer ghwəmmə. Njana ndammə na Safə tsa nzə ɗewɗew tsay, a ghwəmmə sənay, ta ndammə nihwəti shi gwanashi ni gəzəkə na dza na.

²³1:23 11:31; 13:2; Rm 1:9; Flp 1:8; 1Tes 2:5; 2Tes 2:10Ma shi bashamtee dza kwa ghwəy kwa ghwəy yən dzəmbə məlmə Masedəwan tiy, a Hyala sənay, manakənra ngwəvə ghənzə yən kəə sla dzərvə, ta wəzə tsa ghwəy nzəyree kala dza maa dzəmbə Kwərintə. ²⁴1:24 1Pi 5:3Ka ɗi ghəy məniŋəy ka mbəzliy sləwaŋwəy mbə nəw kwəma Hyala ghwəyəw. Sa nzanay, a ghəy sənay, a ghwəy garəŋwəy wəzə lə bərci tə kwəma Kəristəw. Na na ghəyəy, war gəzəŋwəy na ghwəmmə jakəti miy tsa ghwəmmə gwanammə, ta mbay nefer ghwəy həənishi wəzə, rəniki kwa kwal tsa Hyala na na ghəy gwaꞌa tsəgha.

¹2:1 12:21; 1Kwər 4:21Ava ghənzə na kwəmaa bashamtəra zhaa dzəmbə məlmə ghwəy geꞌi ghala vici va. Kala tsəgha, war mbaꞌa pən tsəhəra ghalaɓa nzay, ta zhini niy dza nefer ghwəy zhəŋwəy tərəŋw nza ɓa. ²Sa ka na nza, tsəhə tsee vəgha ghwəy, mbaꞌa nefer ghwəy dzaa zhəŋwəy kiy, ka dza tsahwəti ndəə nza tiɓa ghwəla ya kwətiŋ mbə ghwəy, mbaꞌa taa məntəra kwəma gar vəshi nəfə tsee ti, sa dza naa nza, sati sati nefer ghwəy gwanaŋwəyəw.

³2:3 13:10Ava va tsəgha təkətee, wəzəɓa tsasli tsasli tsasləghəŋwəyee kwəma va pən, va tsəgha niy tsasləghəŋwəy ya nahwəti zliya va. Kala tsəhee dəꞌwə ghən tsee. Sa nzanay, e sənay mbaꞌa pən tsəhəra dəꞌwə ghən tsee ghala pətsa va nzay, kwəma gaga niy dza nəfə tsee satiy va kwəma ghwəyəw. Əy, ma təɓə na nza kiy, ghwəy na shiy niy dzaa vəshitəra nəfə tsee nza. Na kataŋ kataŋ nay, e sənay, war mbaꞌa kə nəfə tsee vəshiyəy, ghwəy gwanaŋwəy kwərakwə na, mbə vəshi dza ghwəy nza kwasəbee.

⁴2:4 7:8; SləniKY 20:31; 1Kwər 16:24Ma ghala pətsa tsasliŋwəy ya va zliya tsasləghəŋwəy ya vay, Paꞌ lə wahəta niy wahəhwee, ka təkə kwəma tərəŋw. Ya tsəgha niy nzana kiy, əntaa ghwəy taa təkə na, ta mbə nefer ghwəy zhəŋwəy tsaslitee zliya va tsəgha, pə ghwəy ma. Əhəŋ, ta mbə ghwəy sənay e ɗiŋwəy tərəŋw pə ghwəy, va tsəgha tsaslitee tsəgha.

Pəlayəm ntsaa məntəŋwəy *kwəma jikir na mbə nefer ghwəy

⁵Mbaꞌa kə tsahwəti ndə mənti kwəmaa zhəpə mbə nəfəy, kaa ngəra dəꞌwə ghən tsee məntəra na kwəma vaw, kaa ngəŋwəy gwanaŋwəy na. Aw ɓay əntee dzaa kaɓəti gəzə kwəma na, ma kwəma ci vay, jəwə zhanati na kaa nihwəti mbəzli, nihwəti na, tərəŋw zhanatishi. ⁶2:6 7:11Njana nzana, ɗaŋ mbəzli mbə ghwəy, dzəghay i ci kiy, a ghwəy mbay zlay, wəkə na tsəgha. ⁷2:7 Kwəl 3:13Nana kiy, pəlayəm jikir tsa mənti na va mbə nəfə tsa ghwəy. A ghwəy gəzanci kwəmaa dzaa dəpanci nəfə tsa ci. Kala tsəghay, ta nəfəy dza naa dza dalala, ka nəfə dzay, mbaꞌa zhiniy zamti. ⁸Va tsəgha, ə cəꞌwəŋwəy ya nana kiy, manancim kwəmaa dzaa cinti ɗi tsa ɗi ghwəy kwəma ci. ⁹2:9 7:15; 10:6Ma nahwəti zliyaa niy tsasləghəŋwəy ya vaa dzəkən kwəma vay, war ta mbəə fati kwəma ghwəy niy nə ya. Ta mbee sənay nda ka yi fəti ghwəy ta kwəma gəzəŋwəy ya gwanata. ¹⁰Mbaꞌa pə ghwəy pəlay jikir tsa mənti ntsa va vay, yən kwərakwə na, ta pəlay dzee. Ta na tsee ghənəy, e pəlay ntsa va mbə nəfə tsee, ya tsəgha məntəra ma na kwəma jikir na dəꞌwə ghən tseyey, e pəlay mbə nəfə tsee mbəradzəy, kwa kwəma *Kəristəw gəzee, war tə mbərkə kwəma ghwəy. ¹¹2:11 1Pi 5:8Vantaa *ndə jaka tsa Hyala dzaa ɓəhwə ghən kən ghwəmmə lə kwəma ci, va tsəgha gəzee tsəgha. Sa nzana, mbaꞌa ghwəmmə sənata tsəhwəli ci gwaꞌa gwaꞌa, njasa ɗi na war pəla kwal tsaa kəsəyəmmə lə kwəma.

Pəl gəzəə dzəkən vəghwə tsa mənəhwə na mbə məlmə Tərəwasə

¹²2:12 1Kwər 16:9Dzee tə nahwəti vici kiy, mbaꞌee kafəra, ka dzaraa dzəmbə məlmə Tərəwasə, ta dzaa gəzanshi kwəma *Kəristəw wəzə na kaa mbəzli mbəɓa. Dzəghwa ndəs yən tsəhəra mbə məlmə va. Ma sa tsəhəree na, mbaꞌee nay njasa gwəmantəra Kəristəw Ntsaa sləkəmmə kwal wəzə wəzə ta gəzanshi kwəma Hyala kaa mbəzli. ¹³2:13 1Tes 3:1: Titə: 2Kwər 7:6, 13-14; 8:6, 16, 23; 12:18; Gal 2:1, 3; 2Tim 4:10; Tit 1:4; Masedəwan: 7:5; SləniKY 20:1War ma məhərlee na, hənita tepə sa kəsay mee Titə zəmərə tsa mbə nəw Yesəw mbə məlmə vaw, ghavee tsəgha ki, kafə yən kafəra, nza ghwəy nza, pən kaa mbəzli kwa kwal Hyala mbə məlmə Tərəwasə tsəgha. War ka dzaraa dzəti hiɗi ka Masedəwan.

Məni miydala tə mbərkə Yesəw Kəristəw

¹⁴ꞌWəsa pə ghwəmməə mananta kaa Hyala tərəŋw. Sa nzana mbaꞌa *Kəristəw məniy ndə bərci tsaa gwəramti. Tə mbərkə bərci Kəristəw ki na, mbaꞌa Hyala məntəŋəy ka ka ha waza kwasəbə ci. Dzəghwa mbaꞌa ghwənaŋəy ta dzaa gəzə kwəma ci kaa mbəzli ya paꞌ kwəmaɓa gwaꞌa. Ma kwəma gəzanshi ghəy va kaa mbəzli ki na, nja zən ꞌwərdi wəzə na vaa nəwamti pi gwaꞌa gwaꞌa lə zən tsa nzə na. Ta mbə mbəzli tə hiɗiy sənay Kəristəw. ¹⁵2:15 1Kwər 1:18Mbaꞌa ghəy məniŋəy ka ꞌwərdiy zən wəzə na, sa vəlanta Kəristəw vəli li kaa Hyala. Ma zən tsa zən ghəy va ki na, ka zənanshi kaa mbəzliy dzaa mbəlishi, lə kaa niy dza zashi gwaꞌa. ¹⁶2:16 Ndə tiɓa dzaa ghərati sləni tsəgha na va lə bərci ciw: 3:5-6Mbəzli nza Hyala mbə mbəlishiy, zən tsa wəzə tsaa zənanshi ghəy, ka zləɓa kwəma gəzanshi ghəy ghəshi, dzəghwa mbaꞌa ghəshi kwəmavə piy tsaa kəɗi ma. Ma va mbəzliy dzaa zashi na, zən tsa gəmgəm tsaa zənanshi ghəy, ka bəkwə ghəshi və kwa kwəma Hyala. Əy, kwəmaa tsava ntsaa dza vaa ghərati sləni tsəgha na va lə bərci cia? Ghəci tiɓaw! ¹⁷2:17 4:2; Flp 1:15-17; 1Tes 2:3, 5, 10; 1Pi 4:11Sa nzana, mbaꞌa Hyala ghwənaŋəy ta ghəranta sləni, va tsəgha nza bərci va ghəy. A ghwəm sənay ɗaŋ na nihwəti mbəzliy ɗi zhəghə dəvə shi lə gəzə kwəma Hyala, war ta kwəmavə gəna shi gwaꞌa tsəgha. Ma ghəy na na ghəyəy, mənti kwəma Hyala ghəy ka shiy zhəghə dəvəw. War kwəma Hyala ka ghəy gəzanshi kaa mbəzli lə nəfə tsa ghəy kwətiŋ kwa kwəma nzə. Sa nza ghəy mbəzliy ghəranci sləni kaa Kəristəw.

Ghənghən na *sla kiri tsa slati Hyala lə mbəzli kwataŋa lə tsa sənzənva

¹3:1 5:12; 10:12; SləniKY 18:27Kwəma gəzə ghəy va tsəgha kiy, nda avashi zhiniy zhimbəshi mbə kəli ghən tsa shi dza ghwəy ni kia? Na na ghəyəy, ka ɗi ghəy məndiy tsaslavəŋəy zliya ta mbəə ciŋwəy na, *ka kwal Yesəw nza ghəy kataŋ pə ghəyəw. Ɗəw ghəy va ghwəy ɓa na, tsaslavəŋəyəm zliya ghəy dza, ta mbəə dzaa canshi kaa nihwəti mbəzli, pə ghəyəw. Ma na nihwəti mbəzliy, a ghwəmmə sənay tsəgha ghəshiy məni. Na na ghəyəy, kar ghəy məni tsəghaw. ²3:2 1Kwər 9:1-2Na na ghəyəy, ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy məniŋwəy naa zliya ta dəvə ghəy. Sa tsaslambəŋəy Yesəw *Kəristəw mbə nefer ghəy. Ya tsamaɓa ndə gwaꞌay, a mbay sənata, ka jangəti zliya va ghəci. ³3:3 Səvəri 24:12; Zher 31:33; Ezhek 36:26Ghwazhə ghwazhə sənay ndə ya wa ndə: Ghwəyəy, zliya tsasliti Kəristəw, mbaꞌa ghwənaŋəy li ta dəvə ghəy nza ghwəy. Zliya vay, tsasliti Kəristəw lə yam ka məndiy tsasli zliya li shiw, lə *Safə tsa Hyalaa piy tsasliti na. Zhini ɓay, tsaslati naa dzəti hərezli ɓəlaꞌi ɓəlaꞌi niw, mbə nəfə tsa ke ngəri tsasliti na.

⁴Sa wana gəzə ghəy tsəghay, sa nzana mbaꞌa Kəristəw citəŋəy, Hyala ghwənaŋəy na, kə. ⁵3:5 2:16; Rm 15:18A ghwəmmə sənay ghəy dəꞌwə ghən tsa ghəyəy, daw na bərci ghəy ta məni sləni va, pə ghwəmmə. Hyala ɓəŋəy na bərci ghəra ghəy va sləni va li. ⁶3:6 Zhŋ 6:36; Rm 7:5-6; 8:2, 6, 10; 1Kwər 11:25Ghənzə ndaŋəy na bərci ta nza ghəy ka ghəra sləni nzə. Ta dza ghəy gəzə kwəma kaa mbəzliy dzəkən yəwən sla kiri tsa slati na lə mbəzli. Kwəma jakəva tsa ꞌwarꞌwar tsa vay, məniy na nja *kwəma pəhəti Hyala va niy tsasliti məndi kwataŋaw. Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa ciŋəy na kwal, njasa ka ghəy məni. Ma kwəma mbə kwəma pəhəti Hyala niy tsasliti məndi niy nzay, dzəmbə məti ɓə na mbəzli kwa kwəma Hyala. Ma na Safə tsa Hyala ɗewɗew tsay, piy tsaa dzaa kəɗi ma ka naa ɓə kaa mbəzli.

⁷3:7 Səvəri 34:29-30Ma niy nza mbəradzəy, dzəti hərezli balivə məndi niy tsaslanati Hyala kwəma pəhəti na kaa mbəzli. Ghala pətsa ɓə na kwəma pəhəti na va kaa *Məyizəy, mbaꞌa mbəzli niy nay shəndəkə tsa dikə tsa nzə. Pətsa mbə kwəma Məyizə na, ka mbərə nja vici va shəndəkə tsa nzə va. Ghala pətsa va na, shaŋ niy nza ka *Izərayel ta nighə pətsa mbə kwəma Məyizə, sa bamamshi na tərəŋw, ya tsəgha niy nza na kala dza shəndəkə tsa vaa nzaynza. A ghwəmmə sənay kiy, mbəzli bəkwə bəkwə ni na mbəzli kwa kwəma Hyala va kwəma pəhəti na. Kwa vəghwə tsa nza na, mbaꞌa kwəma pəhəti Hyala, ghənzə saa ɓə mbəzli dzar kwa bəla məti səvərita lə ci shəndəkə tsa Hyala kiy, ⁸hanaɓa sa ka Safə tsa Hyala ghəra sləni mbə mbəzli shəkəna. Tərəŋwɓa ghalaɓa dza shəndəkə tsa Hyalaa civa. ⁹3:9 Rm 8:2, 33; Gal 3:10Va kwəma pəhəpəhə nay, mbəzli gwanashiy kəsəy ngwəvə Hyala. Kwa vəghwə tsa nzana mbaꞌa kwəmaa ɓasə ngwəvəə dzəkən mbəzli cikəvəri shəndəkə tsa Hyalay, hanaɓa yəwən jakəva tsa ghwəmmə lə Hyala ghəci saa məntəmmə ka mbəzliy dzaa mbay garə kwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa shəkəna. Tərəŋwɓa ghalaɓa dza shəndəkə tsa Hyalaa civa. ¹⁰A məndiy mbay gəzə, ma kwəma pəhəti Hyala va niy ci shəndəkə tsa Hyala kaa mbəzli kwataŋay, ka cimmə na nanaw. Sa nzanay, dza kwa tsahwəti kwal ci Hyala shəndəkə tsa nzə kaa mbəzli nana, ka taŋəti tsa kwataŋa. ¹¹Kwa vəghwə tsa nzana, mbaꞌa shəndəkə niy nza tə jakəva tsa kwataŋa ghəci saa niy nza ta vəghwə jəwə tsətsəy, hanaɓa jakəva tsaa dzaa nza ta paꞌ kwa ndimndim shəkəna. Tərəŋwɓa ti dza shəndəkəə nza.

¹²Sa sənay ghəy kwəma kataŋ naa sa gəzə ghəy va gwanata tsa nzə, pə ghəy, va tsəgha mbələy ma ghəy nahwəti kwəma mbə ya jəw tsətsə. ¹³3:13 Səvəri 34:33-35A na Məyizə niy nza mbəradzəy, ghala vəghwə tsaa ɓarva shəndəkə tsa Hyala mbə kwəma ci na, aa niy kəlati pətsa mbə kwəma ci lə kadibəl, sa niy ɗi ma na ka Izərayel sənay njasa ɓarva shəndəkə tsa va. Na na ghəyəy, ka məni ghəy nja sa Məyizə va niy nzaw. War bazhə bazhə gəzə ghəy na ghəy kwəmaa səvəriy dzəti ngwəla kaa mbəzli. ¹⁴3:14 Ezay 6:10Ma ka Izərayel niy nza ghala pətsa vay, caslakə niy nza məhərli shi, kala mbə ghəshiy favə shiy niy ɗi Hyala canshi mbə kwəma va. War tsəgha na kwəma va və shi ya paꞌ sana. Jangə ma ghəshi kwəma mbə zliya sla kiri tsa kwataŋay, ka mbə ghəshi favəw. War ghwəlashi na ghəshi njasa nza pətsa mbə kwəma shi mbəkwə mbəkwə lə kadibəl tsa va. Va sa nzanay, war ghala sa ka ndə zləɓavə jakəy lə Kəristəw ka kadibəl tsa vaa mbəə ɓarvay mbə kwəma ndə. ¹⁵Tsəgha na ya paꞌ ndatsə, jangə ma ghəshi kwəma mbə zliya tsasliti Məyizəy, ka favə ghəshiw, war njasa nza məhərli shi kəla kəla lə kadibəl ka naa nza. ¹⁶3:16 Səvəri 34:34Sa nzanay, war nja kwəmaa gəzəta va mbə Zliya Hyala mbəradzə dza naa nza, a kə niy niy:

Ya hwəmɓa zhəghəkəvay ma ndəə dzəmbə hwər Ndə sləkəpəy.

Ta ɓantəvashi dza shiy kəlati kwəma ci, kə niy ni.

¹⁷3:17 Zhŋ 8:32, 36; Rm 8:2; Gal 5:1, 13Tsəghaa nava nanzə, sa nzanay, ma Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw, ghəshi lə Safə tsa ɗewɗew tsay, mbəzli kwətiŋ ni ghəshi. Ma mbəzli nza Safə tsa Ndə sləkəpə mbə ghəra sləni mbə shi kiy, mbəzliy gwəra ghən tsa shi na niva mbəzli. Bərci va kwəma pəhəti Hyalaa dzəkən shiw. ¹⁸3:18 4:6; 1Kwər 2:7Nana ghwəmmə sənzənva ghwəmmə mbəzliy zləɓavə kwəma ciy, a kadibəl ɓarvay tə mətsəhi ghwəmmə gwanammə, ka nay shəndəkə tsa məni Ndə sləkəmmə Kəristəw, bam bam kwa mətsə ghwəmmə nja kwa nighəmti. Ma bama shəndəkə tsa ci va na, ka mətsəhə zhəghəmmə kwa kwəma kwa kwəma, ta məntəmmə nja ghəci. Ghalaɓa kiy, war mbə mətsəhəva dza shəndəkə tsa ciy nzaa dzəkən ghwəmmə kwa kwəma kwa kwəma. Ava tsəgha na sləni ghəra Safə tsa Ndə sləkəmmə ɗewɗew tsa mbə ghwəmmə.

Na na ghwəmməy, daw na bərci ghwəmmə, a na Hyalay, shiy tiɓaa taŋanati bərciw

¹4:1 3:4, 6A ghəy sənay wəzə hwər tsa nzəə məntəŋəy Hyala, ndaŋəy na sləni məni ghəy va. Ava va tsəgha, ka dza her ghəy tepəw. ²4:2 2:17; 6:4Ghəyəy, ka tsəhə dəvə ghəy ghəy dzəmbə məməni shi haꞌwə haꞌwə niw. Ka mbəmbə ghəy dzəkən shi məni ghəyəw, ava tsəgha. Ka dadakə mbəzli ghəyəw, ka ɗi ghəy kaɓə dzərvəə dzəmbə kwəma Hyalaw. Ma na na ghəyəy, bazhə bazhə ka ghəy gəzə kwəma kataŋ na. Aa ɗi ghəy mbəzli gwaꞌaa sənay, mbəzli slar ni nza ghəy kwa kwəma Hyala, kə ghəshi.

³4:3 1Kwər 1:18Ya tsəgha nzə kiy, a nihwəti mbəzli tiɓa, kala favə kwəma Hyala gəzanshi ghəy va kaa mbəzli, mbaꞌa ghəshi mənishi njasa mbəkway məndi kwəma shi. War mbəzliy dzaa zamti piy tsa shi na shiy dzaa mbay ma favə kwəma va. ⁴4:4 ndə jaka tsa Hyala: Zhŋ 12:31; Ef 2:2; nja Hyala na Kəristəw: Kwəl 1:15; Ebr 1:3Sa favə ma ghəshi vay, sa nzana mbaꞌa *ndə jaka tsa Hyala tsaa məni mazə tikə tə hiɗi dəŋɗay məhərli shi vantaa ghəshi dzaa zləɓavə kwəma wəzə na va. Ka ɗi na ghəshiy nighəvə waŋ pi tsaa mbərə vaa dzəkən shiw. Waŋ pi tsa vay, səvəri mbə kwəma wəzə na va gəzəə dzəkən shəndəkə tsa *Kəristəw səvəri na. Kəristəw ghəci saa mənəy nja Hyala, ya mbə namaɓa kwəma ci. ⁵4:5 1:24Ghala pətsa ka ghəy gəzanshi kwəma Hyala wəzə na kaa mbəzliy, kwəmaa dzar kwa tsa ghəy ghən ka ghəy gəzanshiw. War kwəma Yesəw Kəristəw kwətiŋ na sa ka ghəy gəzanshi mbəzli, ghəci na Ntsaa sləkəpə. Na na ghəy, ta na tsa ghəy ghənəy, ka sləni ghwəy nza ghəy gwaꞌa tsəgha, Sa ghwənaŋəy Yesəw. ⁶4:6 Ghava 1:3; Ezay 9:1; 2Kwər 3:18; 1Pi 2:9Ma kə Hyala niy ni ghala pətsa nza na mbə nga shi tə ghwəmə gwanashiy: «Mənəy waŋ piy dzəti hiɗi, na kwəsli ɓarvata!» kə niy ni. Sana sənzənva kiy, Hyalaa niy gəzə kwəma va va mbərambə na waŋ pi tsa nzə va mbə nefer ghəy. Ma waŋ pi tsa va ki na, ka ciŋəy njasa nza shəndəkə tsa Hyala, sa mbərə na səəkə mbə kwəma Kəristəw. Va tsəgha gəzanshi ghəy kwəma Hyala wəzə na kaa mbəzli ki.

⁷Ghəy ghəy shiy gəzə kwəma Hyala kwa dimə va kaa mbəzliy, mbəzli ngati Hyala nza ghəy nja nihwəti mbəzli kwərakwə. Ya tsəgha nzə ki na, dza Hyala mbaꞌa fambəŋəy kwəma va mbə nefer ghəy. Ma kwəma mənti Hyala va tsəghay, ta mbə mbəzli sənay, ma bərci tərəŋw ni va kwəmavə ghəy ta ghəra sləni vay, va ghəy səəkə ghəshiw, va Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə səəkə ghəshi kə ghəshi nə na. ⁸4:8 1:8; 7:5; 11:23-29Ghəy kiy, tsahwəti ngəraꞌwə tiɓa kala səəkəə dzəkən ghəyəw. Ya tsəgha nzə ki na, ka mbaŋəy ngəraꞌwə tsa vaw. Tə nahwəti viciy, hash ka ghəy hashiŋəy kala sənata kwəmaa məni ghəy, ya tsəgha nzə na, ka dza her ghəyəw. ⁹Tərəŋw məndi ghəzlitəŋəy na, zlaŋəy Hyalaw. War mbə kəətiŋəy ghənzə, mbeɓ mbeɓ məndiy ndaɓatəŋəy tə pi na, ka bəkwə ghəyəw. ¹⁰4:10 1:5; Rm 6:8; Gal 6:17; Flp 3:10-11Ya hwəmɓay, war mbə pəhə bəkwəŋəy ka məndiy nza njasa pəəsliti məndi va Yesəw. Ya tsəgha nzə ki na, war tə ghwəməŋəy ghəy. Ma mənta nava kwəma tsəgha kiy, ta mbə məndiy sənay mbə piy na Yesəw mbə ghəy, kə məndi. ¹¹4:11 Rm 8:35-36; 1Kwər 15:31Mbə nzəy tsa ghəy tikə tə hiɗi ni ya hwəmɓay, war mbə pəla bəkwəŋəy nza məndi, sa nza ghəy mbə nəw Yesəw. Ma vəgha ghəy va kwəɗ kwəɗ na, ya tsəgha nzə ki na, mətitaw. Ma ghalaɓa kiy, a mbəzli sənay, mbə piy na Yesəw mbə ghəy, kə ghəshi. ¹²4:12 Kwəl 1:24Ava tsəgha nza ghəy na na ghəy, ya hwəmɓay, mbə nəwŋəy na məti. Dzəghwa ghwəy na na ghwəy na, mbaꞌa ghwəy kwəmavə piy tə kwəma ngəraꞌwə tsa sa ghəy va.

¹³4:13 Cem 116:10A kə məndi mbə Zliya Hyala mbəradzəy: «Sa ɓanavee nəfə tsee kaa Hyala, va tsəgha gəzee kwəma nzə» kə məndi. Ma ghəy kwərakwə kiy, a ghəy ɓanavə nefer ghəy kaa Hyala nja ntsaa gəzə kwəma va va. Va tsəgha gəzə ghəy kwəma Hyala kaa mbəzli. ¹⁴4:14 1Kwər 6:14; Rm 8:11A ghəy sənay, ma Hyalaa zhanakati Yesəw va sati mbə mətiy, ta mbay dza naa zhanakatəŋəy kwərakwə, ta dza ghəy nzəy tə pətsa kwətiŋ tsa lə Yesəw. Ka na dza na mbaꞌa fəyəmmə jakəjakə kwa kwəma nzə. ¹⁵4:15 1:5-6, 11; 9:11, 15Ma kwəmaa mənta va tsəgha gwanata kiy, war ta mbəə kəətitəŋwəy na, nza Hyala mbəə mbəliti mbəzli ɗaŋ lə wəzə hwər tsa nzə. Ghalaɓa kiy, mbəzli ɗaŋ dza naa mananta ꞌwəsa kaa Hyala, ka fə shəndəkəə dzəti.

Lə nəfə kwətiŋ pə ghwəmməə ndəghə shi mbashi ma mətsə ndəə nashi

¹⁶4:16 Ef 3:16Va tsəgha məti ma vəgha ghəy va sləni. Ya tsəgha kəɗiva bərci mbə vəgha ghəy jəw jəw jəwəy, war lə bərci na mbə nəfə tsa ghəy. Ka yəwən ɓəŋəy Hyala bərci mbəɓa mbəɓa njasa səəmə vici. ¹⁷4:17 3:18; Rm 5:2; 1Pi 1:6-7Ma ngəraꞌwə tsa səꞌwa ghəy tsa sanay, ta kəɗiy dza naa dza kwa kwəma jəw. Ta kwəmavə wahə tsa dikə tsa dza ghəy tə mbərkə ngəraꞌwə tsa səꞌwahwə ghəy va. Wahə tsa vay, aa taŋəti shiy gwanashi, paꞌ kwa ndimndim dza naa nza. Sa ka ghəy zəzətiy dzəkən wahə tsa vay, nja shiy jəw tsətsə nighəti ghəy ngəraꞌwə tsa səꞌwa ghəy va. ¹⁸4:18 Rm 8:25; Ebr 11:1Sa nzana, ma ghəy na na ghəyəy, war kən shiy səəkə va Hyala, shi mbashi ma mətsə ndəə nashi na məhərli ghəy. Ka fə məhərli ghəy dzəkən shi tə hiɗi niw. Sa nzana, shi nashi mətsə ndə ngəri ni tə hiɗiy, nzaꞌjəw dza ghəshiy kəɗishi. Ma shi nashi ma mətsə ndə ngəri vay, ghəshi na shiy dzaa kəɗi ma, paꞌ kwa ndimndim.

¹5:1 Zhəwbə 4:21; 2Pi 1:14Ma vəgha nza ghwəmmə na li tikə tə hidiy, ghala mbə lə madzəkəw. A ghwəmmə sənay, sa ka ghwəmmə bəkwəmməy, ta ndammə yəwən vəgha dza Hyala mə ghwəmə. Vəgha mənti na dəꞌwə ghən tsa nzə, sa dzaa məti ma paꞌ kwa ndimndim.

²5:2 Rm 8:23-24Nana diy, war ə ngəngəlvə ghwəmmə, sa nzana mbaꞌa ghwəmmə dərammə ta sərakən yəwən vəgha mə ghwəmə vaa dzəkən na va ghwəmmə na vəgha. ³Mbaꞌa kə Hyala dzaa sərakənəmmə yəwən vəgha va tsəgha kiy, ya ə dza ghwəmmə bəkwə na, ka dza ghwəmməə nza kala vəgha va ghwəmməw. ⁴5:4 1Kwər 15:53-54Ghala vəghwə tsa nza ghwəmmə tsa lə vəgha nay, ə sa ghwəmmə ngəraꞌwə, ka ngəlvə. Ya tsəgha nzə kiy, ə ɗi ghwəmmə bəkwəmməw. War ə ɗi ghwəmmə Hyalaa sərakənəmmə yəwən vəgha va, ta mbə ghənzə mbəərə vəghaa dza vaa mətita. ⁵5:5 1:22Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə gwəmati na kwal tsa va tsəgha, ta mbə ghwəmməə kwəmavə mbəərəvə vəgha ꞌwarꞌwar na. Mbaꞌa ndammə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa, ka məjəꞌa lamba manati na tə ghwəmmə. Ta mbəə cimmə, ta ɓəmmə yəwən vəgha va dza na, kə.

⁶Ava va tsəgha ɓanavə ghəy nəfə tsa ghəy gwanay kaa Hyala, kala məni bakə bakə ghən tsa ghəy. A ghəy sənay, kama ghəy lə vəgha na tikə tə hiɗiy, tsəhəŋəy ghəy vəgha Yesəw Ntsaa sləkəmmə diw. ⁷5:7 1Kwər 13:12; 1Pi 1:8-9Ma ɗi naa gəzəy, nay ghəy diw, ya tsəgha nzə kiy, war mbə nəw ghəy, sa nzana mbaꞌa ghəy ɓanavə nefer ghəy. ⁸5:8 Flp 1:23Yə, a ghəy ɓanavə nefer ghəy kaa Hyala kala məni ma ghən tsa ghəy bakə bakə. Ma va ghəyəy, wəzəɓa dzaŋəy ghəy mbə na tikə na vəgha, ta dzaa nzəyŋəy vəgha Ndə sləkəŋəy Yesəw ɗi ghəy. ⁹5:9 Kwəl 1:10; 1Tes 4:1Sana kiy, ya war tikəŋəy nza ghəy tə hiɗi ni, ya ta dzaŋəy dza ghəy dzəvəghay, war kwəmaa təɓanci na sa ɗi ghəy məni gwaꞌa tsəgha. ¹⁰5:10 11:15; Ezay 2:12; Dani 7:9-10; 12:2; SləniKY 17:31; Rm 2:6; 1Kwər 3:13-15; 4:5; Flp 3:19; 2Tes 1:7-10Sa nzanay, ya wa ndə mbə ghwəmməy, war ta dza dza na, ta garə tə ngwəvə kwa kwəma Yesəw Kəristəw ta nza. Ya tsama ndəy, war lə zhəmə ci dza naa nza geꞌi geꞌi lə sləni mənəhwə na tikə tə hiɗi. Mbaꞌa pə ghwəmmə mənti sləni wəzə nay, ta kwəmavə zhəmə sləni ghwəmmə va wəzə na dza ghwəmmə. Mbaꞌa pə ghwəmmə mənti na jikir na na, ta kwəmavə zhəmə jikir tsa ghwəmmə dza ghwəmmə.

Sləni ghərati Yesəw ta jakəmmə lə Hyala

¹¹5:11 4:2; 6:4; 1Kwər 9:22Sa sənay ghəy, a ngwəvə Yesəw tiɓa pə ghəy kiy, va tsəgha hazləni ghəy və. Va tsəgha jihəva ghəy ta ci kaa mbəzli, nza ghəshi mbəə sənay mbəzli Hyala nza ghəy, kə ghəshi. A na Hyalay, aa sənaŋəy wəzə wəzə. Sa zəzəti yay, ya ghwəyŋwəyshi ɓa na, a ghwəy sənaŋəy mbə nefer ghwəy kwərakwə. ¹²5:12 1:14; 3:1Sa gəzə ghəy va tsəghay, nda, avashi zhiniy zhimbəshi mbə kəli ghən tsa shi dza ghwəy ni kia? Tiɓaw! Ka kəli ghən tsa ghəy ghəyəw! War ə na na ɗi ghəy ciŋwəy kwal tsa dza ghwəy mbəə vəshi tə ghəy, ta mbə ghwəy kwəmavə bərci ta zləɓa kwəma kaa mbəzliy tsəhtsəhə vaa dzəkən ghəy. Ghəshi na shiy, war kəli ghən tsa shi lə shi nashi mətsə pərikə pərikə tə ngwəla na nashi. Ka zəzə nighə na mbə nefer shi kwəma ghəshiw. ¹³Mbaꞌa pə ghwəy nighəti kwəma ghəy, nja kwəma ka gezlekiki njasa ɓətəŋəy nihwəti mbəzli vay, sa zlanay ghəy ghən tsa ghəy kaa Hyala nighəŋəy məndi tsəgha. Ka gezlekiki nza ghəy na na ghəyəw. War ta mbəə kəətiŋwəy nə ghəy gwaꞌa tsəgha. ¹⁴5:14 Zhŋ 17:23; Rm 8:35; Gal 2:20; Ef 3:19; 5:2, 25; 1Zhŋ 3:16Tərəŋw ɗitəŋəy *Kəristəw, va tsəgha jihəva ghəy ta sləni ci. Aa mətiy ta mbəzli gwanashi, ma ɗi na gəzəy, gwanashi bəkwəshi mbəzli kwasəbə kwa kwəma Hyala. ¹⁵5:15 Rm 6:3-4; 7:4; 14:7-9Ta mbəzli gwanashi mətiy Kəristəw, nza mbəzli mbəə məni kwəma ɗi na. Kala dza ghəshiy zhiniy məni kwəma ɗi vəgha shi. Sa nzanay, ti shi mətiy na mbaꞌa satiy mbə məti.

¹⁶Njana nzana tsəghay, naa tərə nana na, ka dza ghəy nighə ndə tə kwəma məni na pərikə pərikə tə ngwəla ghwəlaw. Ya tsəgha niy nighə ghəy Kəristəw kwataŋay, ka nighə ghəy tsəgha ghwəlaw.

¹⁷5:17 Ezay 43:19; Rm 6:4; Gal 6:15; Ef 4:24; ShiZhŋ 21:5Mbaꞌa kə ndə jakəy lə Kəristəwəy, yəwən ndə zhəghəy na ghalaɓa. Nzəy tsa ci kwataŋay, a tsava kəɗiy. Nanay, yəwən nzəy na sa dza na ta nzəy. ¹⁸5:18 Rm 5:10Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə mənti na kwəma va gwanata tsəgha. Sa niy nza ghwəmməə ka mbəz nzə, mbaꞌa ghwənikəvə Kəristəw dzəghwa jipə tsa ghwəmmə ta mbə ghwəmməə sləkammə, ka jakəmmə li. Dza na ki na, mbaꞌa ndaŋəy sləniy dza ta gəzanshi kaa mbəzli, a ghəshi səəkə ta nəw kwəma Hyala, nza ghəshi mbəə jakəshi li kwərakwə ki, tə mbərkə sləni mənti Kəristəw. ¹⁹5:19 Rm 3:24-26; Kwəl 1:20Ma ɗi na gəzəy, ə ghwənikə Hyala Kəristəw dzəghwa jipə tsa nzə lə mbəzli tə hiɗi gwanashi ta mbə ghəshiy sləkati kwəma li. Njəɗi jikir tsa mənti ghəshi naw. Dzəghwa na, mbaꞌa ndaŋəy sləniy dza ta gəzanshi njasa sləkati na kwəma kwa jipə nzə lə mbəzli, mbaꞌa jakəta li shi.

²⁰5:20 Mt 10:40; Ezay 52:7Ghəy kiy, mbəzli ghwənashi Kəristəw ta sləni ci nza ghəy. Njasa nzana, Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə gəzə kwəma kaa mbəzli səvəri mbə miy tsa ghəy. Ə cəꞌwəŋwəy ghəy, lə slən tsa Kəristəw, zlayəm kwal kaa Hyala a ghənzə sləkati kwəma kwa jipə ghwəy li mbaꞌa jakayŋwəy li. ²¹5:21 Zhŋ 8:46; Rm 8:3; 1Kwər 1:30; Gal 3:13; Ebr 4:15Kəristəwəy, səəkə naa mənti *kwəma jikir na ghala nzanaw. Dzəghwa Hyala kiy, mbaꞌa ɓasanakən kwəma ghwəmmə jikir na. Tə mbərkə kwəma ghwəmmə mənti Hyala kwəma va tsəgha. Ma sa ka ghwəmmə jakəmmə lə Kəristəw kiy, nza zhəghətəmmə slar slar kwa kwəma nzə.

Sləni ghərahwə Pəl kwa kwəma Hyala

¹6:1 Rm 5:2; 1Kwər 15:10Ghəy kiy, jakəjakə ghəra ghəy sləni lə Ndə sləkəpə. Njana nzana, mbaꞌa Hyala məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzəy, ə gəzaŋwəy ghəy nza ghwəy məni məhərli vantaa ghwəy dzaa yaɗamti wəzə hwər tsa va. ²6:2 Ezay 49:8; Lk 4:19-21Ma kə Hyala niy niy:

Sa niy məniy vəghwə tsaa məni wəzə kaa mbəzliy,

e niy favə cəꞌwə gha.

Sa niy məniy vəghwə tsaa kəəti mbəzliy, e niy kataŋa,

kə niy ni.

A ngwarməhira, favəm, vəghwə tsa sənzənva tsay, ghəci na sa ɗi Hyala mənimmə wəzə hwər ti, ghəci na sa ɗi Hyala mbəli mbəzli ti.

³Ka ɗi ghəy məni shiy dzaa makəti mbəzli va nəw kwal Hyalaw. Sa nzanay, ka ɗi ghəy məndiy tsəhtsəhəə dzəkən sləni ghəyəw. ⁴6:4 4:2Ma na na məni ghəy mbə kwəma məni ghəy gwanatay, ə ɗi ghəy ci, ka ghəra sləni Hyala nza ghəy pə ghəy, ya ə kəsaŋəy ngəraꞌwə, ya ə səva məhərli ghəy, ya ə taŋəti kwəma bərci ghəyəy, war ə ka ghəy səꞌwa tsəgha. ⁵6:5-10 11:23-29A məndi səəkə mbə diꞌwəŋəy, ka kəəsəŋəy dzəghwa fərshina, ka həhəərə mbəzli ta mbə ghəshiy slasla dzərvəə dzəkən ghəy, ka bəkwə ghəy dzəti ghəra sləni, fəcahwətiy, ka kwəmavə ghəy ya hi, ya zəmə shiyəw. ⁶6:6 8:24; Rm 12:9; 1Kwər 13:4-7; Gal 5:22-23; 1Tim 4:12Na na ghəyəy ɗewɗew nza ghəy mbə nzəy tsa ghəy, mbaꞌa ghəy sənata kwəma. Ya namaɓa kwəmay, ə ka ghəy səꞌwa, ka məni wəzə hwər. Lə *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa na mbə nefer ghəy. A ghəy ɗi mbəzli gwanashi lə nəfə kwətiŋ. ⁷6:7 10:4-5; Rm 13:12; 1Kwər 2:4Dzəghwa, mbaꞌa Hyala ndaŋəy bərci, ka gəzanshi kwəma nzə kataŋ na ghəy kaa mbəzli. Ava tsəgha ci ghəy kaa mbəzli ka ghəranta sləni Hyala nza ghəy, pə ghəy. Ma kwəma wəzə na va məni ghəy ki na, mbaꞌa mənta nja shi mbəz ghəy, ta ghəra ka jaka ghəy. Zhini na, gal tsa ghəy ghənzə diɓa. ⁸Mbə kwəma va gwanatay mbə fə dikə na nihwəti mbəzli dzəti ghəy, ma nihwəti ɓa na, ka ndərəŋəy. Ka gəzə *kwəma jikir na nihwətiy dzar ghəy, ma nihwəti ɓa na, ka gəzə na wəzə na, war tsəgha. Ma kə nihwəti mbəzli bay na: «Kay, ka dzərvə mbəzli na ghəshi» kə ghəshi. Mbalaa ghəy na mbəzliy gəzə kwəma kataŋ na. ⁹6:9 4:10Ma məndiy nighəŋəyəy, nja nihwəti ka məlmə sənashi ma məndi, mbalaa gwaꞌa gwaꞌa sənaŋəy məndi. War njasa dza ghəy ta bəkwəŋəy məndiy nighəŋəy. Ya tsəgha ki na, mbəzli tə ghwəməŋəy ni ghəy. War ka saŋəy ngəraꞌwə məndi, ta mbə ghəy bəkwəŋəy, kə məndi na, a ka bəkwə ghəy kiw. ¹⁰6:10 vəshi: 7:4; Rm 5:3; 12:12; ka ndərma lə ka shiy: 8:9; Flp 2:17; 4:12-13; 1Tes 1:6Ya tsəgha ka naa nza, mbaꞌa məndi ɓakatəŋəy nefer ghəy tə nahwəti viciy, war ə ka ghəy vəshi vəshi ghəy na na ghəy. Ma mbəzliy nighəŋəyəy, njasa nza ghəy ka ndərma, ya tsəgha nzə kiy, ɗaŋ zhəghanti ghəy mbəzli ka ka shiy dzar kwa kwəma Hyala. Məndiy nighəŋəyəy, njasa kama na ya waɓa va ghəy. Mbalaa shiy tiɓa kala va ghəy na kataŋ naw.

¹¹Ghwəy kiy, ka Kwərintəy, bazhə bazhə gəzaŋwəy ghəy kwəma, lə nəfə tsa ghəy kwətiŋ. Kwəma mbələy ghəy tiɓa va ghwəy ya jəw tsətsəw. ¹²Na na ghəyəy, gwaꞌa gwaꞌa ɓəhwə ghwəy pətsa mbə nefer ghəy, ghwəy na shiy ndaŋəy ma pətsa mbə nefer ghwəy. ¹³6:13 1Kwər 4:14Avanaraa gəzaŋwəy kwəma nja kaa ndərazhi yakee kwa hwər tsee. Ndaŋəyəm pətsa mbə nefer ghwəy, njasa ndaŋwəy ghəy va pətsa mbə nefer ghəy.

Məni məhərli va jakə miy lə mbəzliy nəw ma kwəma Hyala

¹⁴6:14-16 1Kwər 6:9-13; 10:21; Ef 5:5-11Əntaa ghwəy jakə miy tsa ghwəy, ta məni shi kwətiŋ ni lə mbəzliy nəw ma Yesəw *Kəristəw ma. Sənzənva kiy, njaa dza shi wəzə ni ɗi Hyala lə ni jikir niy mbay jakəshi kwa zəərə kwətiŋ, ta ghəra sləni kwətiŋ naa? A shiy dzaa jakəti kar waŋ pi ghəshi lə kwəslia? ¹⁵Ghwəy bərkə sənzənvay, nza kar Kəristəw ghəshi lə *ndə jaka mbay jakəti miy tsa shi kwa jipə shi na? Ntsaa nəw Kəristəw ghəshi lə ntsaa nəw ma kiy, njaa dza ghəshiy mbəə zəzəti kwəma kwətiŋ naa? ¹⁶6:16 SləniTaH 26:12; Zher 32:38; Ezhek 37:27; 1Kwər 3:16A kwal tsaa jakəti ciki tsa Hyala, ghəshi lə ciki ta mbəri tsa mbəzliy nəw ma Hyalaa? Sənzənva kiy, ghwəmmə na *ciki Hyala. Nja kwəmaa niy gəzəkə Hyala va mbə zliya nzə tə tsahwəti pi. Ma kə niy niy:

Yənəy, ta nzəyra dzee mbə mbəzlee, ka dza li shi.

Yən dza Hyala shiy nza, ma ghəshi na mbəzlee, kə niy ni.

¹⁷6:17 Ezay 52:11; ShiZhŋ 18:4Ava va tsəgha nə Hyala kwa sləkəpə kaa mbəzli nzə kiy:

Ɓarvaŋwəyəm mbə kwəma mbəzliy nəw ma Hyala.

Nzəyŋwəyəm vəgha bəla.

Əntaa ghwəy kwəfəghə shiy kama ɗewɗew ni ma.

Ma tsəgha kiy, ta zləɓavəŋwəy dzee!

¹⁸6:18 2Sam 7:14; Ezay 43:6; Amə 4:13; ShiZhŋ 11:17Ghalaɓa ki na, Dəŋwəy dzee nza,

ma ghwəy na, ndərazhee,

shiy zhər lə ghyehi gwaꞌa,

kə Hyala kwa sləkəpəə gwəramti tə bərci.

¹7:1 1Zhŋ 3:3A madigahira, njana nzana mbaꞌa Hyala gəzəkə ɓəmmə shiy gwanashiy, ə pə ghwəmmə ɓanti ghən tsa ghwəmmə mbə məni *kwəma jikir na dzaa liɗi vəgha ghwəmmə lə məhərli ghwəmmə kwa kwəma Hyala. Mbaꞌa ghwəmmə zlatanavə ghən tsa ghwəmmə gwanay mbə dəvə nzə ka haꞌwə ti.

Pəl gəzə kwəmaa vashanati nəfə tsa ci

²7:2 6:13; 12:17Ma ghwəyəy, ghwənamtim nefer ghwəy kaa ngəŋəy lə vəshi, a kwəma kwa jipə tsa ghwəmmə nza lə ghwəy ɗewɗew. Ghəyəy, ntsa mananati ghəy kwəma jikir na tiɓa mbə ghwəy ya kwətiŋəw. Ndə tiɓa mbə ghwəy, mbaꞌa ghəy mananati kwəma gar zlay nəw kwal Hyala ghəci vəw. Səəkə ghəy ngaləhwə shiy va tsahwəti ndə mbə ghwəy nja dzar kwa tsəhwəliw. ³7:3 6:11; Flp 1:7Sa gəzee va kwəma va tsəghay, əntaa ghwəy taa ni fətiy ɓəŋwəyee, pə ghwəy ma. Nava tiɓa tepəw. Sa nzanay, nja kwəma ghee vaa gəzəŋwəy məcanay, mbə ɗiŋwəy nza ghəy tərəŋw. Tsahwəti sə tiɓa ka mbay təhəvəri ɗi tsa kwa jipə ghəy lə ghwəyəw. War jakəjakə nza ghwəmmə, ya məti məti nza ghwəmmə, ya ləməcimmə nza ghwəmmə. ⁴7:4 6:10Kwagwaꞌa kwagwaꞌa fəyee ghən tsee, kala mən ma bakə bakə ta kwəma ghwəy. Tərəŋw kee vəshi dəꞌwə ghən tsee lə kwəma ghwəy. E sənay nanzə tərəŋw sahwee ngəraꞌwə, ya tsəgha nzə kiy, ka məti vəghee ta sləniw. A bay na, vəshi na na zhinee kwəmavə tərəŋw.

⁵7:5 2:13; 4:8Ta na navay, a ghəy sahwə ngəraꞌwə tərəŋw. Ya ghala pətsaa niy tsəhəŋəy ghəy tə hiɗi ka Masedəwanəy, səəkə ghəy kwəmavə dəkəva ya jəw tsətsəw. Hwəlfə ngəraꞌwə tiɓa kala səəkə kən ghəyəw. Ka mbəzliy dzay, ka ɓəŋəy mbəz, ma ghəy ki na, a favə ghenikə ghəy mbə nefer ghəy gar hənita məhərli ghəyəw, war mbə dza her ghəy nza. ⁶7:6 1:3-4; Titə: 2:13Dzəghwa Hyala nanzə ki, ghənzə saa dədəpanshi nefer ka daw bərci na, mbaꞌa dəpətəŋəy nefer ghəy, lə səəkə tsa Titəə dzəvəgha ghəy. ⁷War tə sa səəkəy Titə, mbaꞌa tsəhəy vəgha ghəy gwaꞌa tsəgha dəpəshi nefer ghəy kiw. Sa gəzaŋəy na a ghwəy mətsahanavə bərci kəy, mbaꞌa nefer ghəy zhiniy dəpəshi. Aa gəzaŋəy tərəŋw ɗi ghwəy zhiniy kwəmə lə ya, mbaꞌa kwəma məntəra ghwəy va ndaŋwəy zəzə kwəma, ka ɗi yəpə ghwəy tə ya mbə mbəz tsa ghəy lə ka jakee, kə. Sa favee kwəma va tsəgha kiy, mbaꞌee zhiniy vəshira tərəŋw.

⁸7:8 2:4Ta na navay, e sənay, zliya tsasləghəŋwəy ya vay, a ɓakatəŋwəy nefer ghwəy tərəŋw. Sanay, ka mbəəzli miyee va kwəma zliya vaw. E niy mbazlay miy sa niy sənayee, a zliya va ɓakatəŋwəy nefer ghwəy ta vəghwə jəw pən. ⁹Nana kiy, mbə vəshi nzee ta kwəma zliya tsasləghəŋwəyee va. Sa nzana mbaꞌa nəfə tsa ghwəy satiy vəshee kiw, sa nzana mbaꞌa nəfə tsa ghwəy va satiy ndaŋwəy zəzə kwəma ta zhəghanti nzəy tsa ghwəy, va tsəgha vəshee. Nəfə tsa ghwəy va zhətəŋwəy kiy, Hyala mənti na tsəgha, ta mbə ghwəy tsa titihwə tsa ghwəy. ¹⁰Sa nzanay, mbaꞌa kə nəfə tsa ndəə zhanci tə sa bərkəti Hyalay, kar ndəə zhəghanti nzəy tsa ci, mbaꞌa ndə mbəliy. Ka dza her ghəy va gəla tsava zhəpə nəfə kiw. Ma mbaꞌa kə nəfə tsa ndə satiy dzar kwa kwəma tə hiɗiy, ghalaɓa ka ndəə zamti piy tsa ci. ¹¹7:11 2:5-6Nata kwəmaa mənta ghwəy sa zhətəŋwəy nəfə tsa ghwəy dza kwa bəla bərkəti Hyala sa? Njaa nay ghwəy njasa zhəghəŋwəy ghwəya? Nay ghwəy njasa jahambəvaŋwəy ghwəy mbə kwəma Hyala sa? Njaa nay ghwəy njasa ndərə ghwəy kwəma jikir na nana kia? Sa satiy nəfə tsa ghwəy dzəkən ghən tsa ghwəy va kwəmaa mənta va kiy, njaa nighəti ghwəy njasa dzashi her ghwəya? Njaa nighəti ghwəy njasa mawti ghwəy kwəmə lə yaa? Njaa nighə ghwəy njasa ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa sləni Hyalaa? Njaa nay ghwəy njasa ɗi ghwəy i ntsaa məni kwəma jikir naa? Gwaꞌa gwaꞌa cikəvəri ghwəy, niy tsəhambə dəvə ghwəy ghwəy mbə kwəma vaw, pə ghwəy.

¹²7:12 2:9Nahwəti zliyee va niy tsasləghəŋwəy yay, əntaa ghwəy dzaa təkə na, ta ntsaa mənti kwəma jikir na va tsasləghəŋwəy ya pə ghwəy ma. Əntaa ghwəy təkə ɓa na, ta ntsa mananati məndi va kwəma jikir na na, pə ghwəy diɓa ma. War ta mbə ghwəy citi ghən tsa ghwəy wəzə wəzə kwa kwəma Hyala, njasa nza ghwəy ka mbəzliy ɗi kwəma ghəy tsasliŋwəyee zliya va. ¹³Va tsəgha, nana kiy, a kwəma mənti ghwəy va dəpətəŋəy nefer ghəy. Dzəkən sa dəpəshi nefer ghəyəy, a ghəy zhiniy vəshiŋəy tərəŋw, sa nay ghəy njasa vəshiy Titə, sa mətsahanavə ghwəy bərci gwanaŋwəy. ¹⁴7:14 8:24Ghala vəghwə tsaa niy ghwənəghee va Titə ngəŋwəyəy, e niy gəzanci, tərəŋw vəshiree tə ghwəy, pən ngəci. Sana kiy, gəmta na vəshee va tə ghwəyəw. Səəkə ghəy slavəŋwəy dzərvə mbə kwəma ka ghəy gəzəŋwəy gwanataw. Kwəmaa niy vəshi ghəy va li kwa kwəma Titəy, kwəma kataŋ na, njasaa niy gəzəkə ghəy va mənta na. ¹⁵7:15 2:9Ghala vəghwə tsaa niy tsəhəy na va mbə ghwəyəy, a ghwəy niy kaꞌwəti wəzə, ka ɗi fəti və, ka haꞌwə ti tərəŋw. Sa ka naa zəzəti kwəma mananati ghwəy vay, tərəŋw ka naa zhiniy ɗitəŋwəy. ¹⁶Va tsəgha fəyee ghən tsee tərəŋw tə ghwəy, sa sənayee mbəzli wəzə ni, kataŋ kataŋ ni nza ghwəy, ya ta namaɓa kwəma, pən.

Pəl cipə njasa ka məndiy vəli shiy ta ghəra sləni Hyala

¹8:1-4 SləniKY 11:29-30; Rm 15:26A ngwarməhira, a ghəy ɗi gəzaŋwəy dzəkən kwəma mənti mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Masedəwan. Hyala mananatishi na wəzə hwər tsa nzə va tsəgha mənti ghəshi kwəma va tsəgha. ²Mbə nzəy tsa shiy, tərəŋw səəkə ngəraꞌwə kən shi. Ya tsəgha nzə ki na, war lə vəshi ghəshi mbə nefer shi tərəŋw. Mbaꞌa ghəshi cikəvəri vəshi shi va lə shi ɓəkə ghəshi ta sləni Hyala. Ya tsəgha nza ghəshiy ka ndərmay, tərəŋw ɓəkə ghəshi gəna ta sləni Hyala ³Na nava njasa gəzaŋwəy ya vay, kwa pətsa kəray bərci shi ɓəkə ghəshi gəna, paꞌ ka taŋəti bərci shi. Ə nzana ndə gəzanshi war ghwəy ɓəkə shiy tsaꞌ kəw. War ghəshi dəꞌwə ghən tsa shi tarəvə na tsəgha. ⁴Sa dza ghəshiy, mbaꞌa ghəshi cəꞌwəvə kwal va ghəy lə titihwə, ta mbə ghəshiy dzəmbə tsəhə shi tsəhə məndi va ta kəəti mbəzli Hyala tə hiɗi ka Zhəwde kwərakwə. ⁵Taŋ kaa naa bərkəti ghəy mənti ghəshi kwəma. Dza ghəshiy, mbaꞌa ghəshi ɓanavə pərɓa ghən tsa shi kaa Yesəw Ndə sləkəmmə. Maɗi ghəshi ki na, mbaꞌa ghəshi zləɓavə kwəma gəzanshi ghəy dzəkən shi ɗi Hyala ghəshiy məni ki.

⁶8:6 Titə: 2:13Na na ghwəy ghwəy ka Kwərintə kiy, a Titə ghati tsəhə gəna va mbə ghwəy ki. Va tsəgha zhini ghəy cəꞌwəvə sənzənva, a ghəci zhiniy zhəghəvaa zhəmbə ghwəy, ta mbə ghəciy kərnamti sləni wəzə na va mbə ghwəy. ⁷8:7 1Kwər 1:5; 16:1-3, 24; Gal 6:10A ghəy sənay, na na ghwəyəy, tərəŋw mbata ghwəy kwəma gwanata, ka taŋəti nihwəti mbəzli. Tərəŋw ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Yesəw *Kəristəw. Wəzə mbata ghwəy gəzanshi kwəma Hyala wəzə na kaa mbəzli. A Hyala ndaŋwəy kwal sənata kwəma kataŋ na. A ghwəy zlanay ghən tsa ghwəy gwaꞌa gwaꞌa kaa Hyala. Dzəghwa tərəŋw ghwəy ɗiŋəy sana. Ava va tsəgha kiy, zhinim məntim nana sləni diɓa lə nəfə tsa ghwəy kwətiŋ, taŋ nihwəti mbəzli gwaꞌa.

⁸Mbə kwəma gəzəŋwəy ya nay, ə nə ya: «War ghwəy ɓəkəvə gəna va tsəgha kwərakwə!» pənəw. War gəzəə gəzaŋwəy ya njasa ɗi nihwəti mbəzli kəəti nihwəti mbəzli, ta mbee sənay nda ka ɗi nihwəti mbəzli ghwəy kwərakwə. ⁹8:9 Mt 8:20; Flp 2:6-7Sa nzanay, a ghwəy sənay zhəhwər tsa Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw. Ma ghəci ghəci Yesəw kiy, tə wahə niy nza na ghəshi lə Hyala. ꞌWakəvə na, mbərəkə zlay wahə məɓa, dza ndəs səəkəy tikə tə hiɗi, mbaꞌa məniy ka ndə ndərma. Kwəma mənti na va tsəghay, ta mbəə nza, mbə ndə ndərma tsa məniy na va na, mbaꞌa ghwəy dzaa kwəmavə mbəərəŋwəy ka ka shiy mbə nefer ghwəy tə kwəma ci, nə na.

¹⁰8:10 1Kwər 7:25Ma mbə kwəma gəna nay, kadiwəm e gəzaŋwəy nee kwəma təkee dzəkən mbə ghən tsee. Ə nə ya war tsəgha ka ghwəy mənti pənəw. Mbə piyaa dzəvərita vay, ghwəy niy nza kwa taŋa mbəzliy gha ɗi tsəhə gəna va, dza ghwəy, mbaꞌa ghwəy tsəhamti pərɓa ghwəy. ¹¹Ava va tsəgha nə ya sana diɓa kiy, wəzəɓa kərnamti ghwəy sləni ghwəy va, pən. Wəzəɓa manamti ghwəy na lə vəshi, njasaa niy təkəti ghwəy va məni nzə kwataŋa. Geꞌi geꞌi lə shi va ghwəy pə ghwəy dzaa ɓə shi. ¹²8:12 Mk 12:43Sa nzana, mbaꞌa pə ghwəy ɓanavə shiy kaa Hyala lə vəshi, geꞌi lə shi va ghwəyəy, ghəshi na shi dza Hyalaa zləɓa ɓəshi kwərakwə. Kala shiy va ghwəy gar ɓantashi na, ka nə Hyala ngəŋwəy na, war ghwəy ndara shiy kəw.

¹³Əntaa ghwəy taa təkə, kwal tsaa fambəŋwəy mbə ndərma, ta mbə nihwəti mbəzliy nza tə wahə pəlee, pə ghwəy ma. War ta mbə shiy nza yəmyəm va mbəzli na na ɗee gwaꞌa tsəgha. ¹⁴Njasa nzana tsa sənzənva ɗaŋ shi zəmə va ghwəyəy, wəzə na ghwəy nganshi kaa nihwəti ni kama ghəshi və shi. Ya ə dza shi zəməə kama va ghwəy fəcahwəti, dzəghwa mbaꞌa ghəshi va niva mbəzli tərəŋwəy, nza ghəshi kəətiŋwəy ta nza kwərakwə ki. Ghalaɓa tsəgha na, yəmyəm dza ghwəy nza. ¹⁵8:15 Səvəri 16:18Ghalaɓa kiy, nja kwəmaa niy tsasliti məndi va mbə Zliya Hyala dza naa nza. Ma kə məndi niy niy:

Mbəzliy niy ɓasəvə shiy ɗaŋshiy,

niy nza ghəshi tərəŋwshi və shiw.

Niy niy ɓasəvəshi jəwshi na, niy nza ghəshi daw və shiw,

a kə məndi niy ni.

Titəə dzaa dzəmbə məlmə ka Kwərintə lə mbəzli bakə kwasəbə ci

¹⁶ꞌWəsa pə ghwəmmə kaa Hyala sa mərshi naa ɓanavə vəshi tərəŋw kaa Titə ta dza ta kəətiŋwəy, njasa ɗi ghəy va kəətiŋwəy kwərakwə. ¹⁷A Titə mərshiy zləɓavə cəꞌwə ghəy ta zha ghəciy zhəmbə ghwəy. War kwataka sa cəꞌwə ghəy na diɓa kiw. Ghəci dəꞌwə ghən tsa ci təkəti na dza, sa nzana tərəŋw ghəci vəshiy ta kəətiŋwəy. ¹⁸Dzəghwa ghəy ghəciy maɗi, mbaꞌa ghəy ghwənəghə tsahwəti zəməmmə tsa mbə nəw Yesəw kwasəbə. Ntsa vay, tərəŋw fal mbəzliy nəw Yesəw tikə gwanashi. Sa nzana tərəŋw ghəci sənata gəzə kwəma Hyala wəzə na kaa mbəzli. ¹⁹Ya kala navay, ghəci na sa tivə mbəzliy nəw Yesəw tikə ta dza ghəci kwasəbə ghəy, ta ɓasə gəna tsəhə məndi va. A sləni wəzə na va məni ghwəmmə dzaa fati shəndəkə tə Ndə sləkəmmə Yesəw. Zhini ka ci njasa ɗi ghwəmmə kəəti nihwəti mbəzli ɓa.

²⁰Gəna vay, tərəŋw na kwəma mbə, sa nzana gəna ɗaŋ ghənzə. War lə məhərli məni ghəy kwəma kən, vantaa məndi dzaa haŋəy cəm, ka tsəhtsəhə lə ghəy, ka gəgəzə na: «Kay, wəzə kəsə ghəshi gəna vaw!» kə məndi. Am, gəla nava kwəmay, ka ɗi ghəy favə dzar kwa ghəy tepəw. ²¹Na na ghəyəy, war kwəmaa taa nza wəzə naa sa ɗi ghəy ghəy məni kwa kwəma Ndə sləkəmmə, lə kwa kwəma mbəzli gwaꞌa.

²²Ava ghəy taa ghwənay tsahwəti zəməmmə tsa mbə nəw Yesəw kwasəbə mbəzli bakə ni ni. A ghəy nighəvəri kwəma ci wəzə, mbaꞌa ghəy nay, tərəŋw ghəci ɗi kəəti mbəzli. Ma sənzənva kiy, tərəŋw ghəci ɗiti dza ta kəətiŋwəy, Sa nzana mbaꞌa favə njasa nza nzəy tsa ghwəy wəzə tsa ci kwa kwal Hyala. ²³8:23 Titə: 2:13Ma na Titə naciy, ntsa kwasəbee na tsava ndə, ghəy li ka naa ghəra sləni ta kəətiŋwəy. Ma ngwarməmmə mbə nəw Yesəw ni bakə ni kwasəbə Titəy, mbəzliy nəw Yesəw tikə ghwənashi na. A sləni ghəra ghəshiy fə shəndəkə dzəti Yesəw *Kəristəw. ²⁴8:24 7:14; 8:7-8Kaꞌwəti tə ghwəy mbəzli va wəzə wəzə. Ma sa ka mbəzliy nəw Yesəw va ghwənashi favə tsəghay, ta gəzə dza ghəshi: «Gəm niy vəshi kar Pəl lə kwəma mbəzli vaw» kə ghəshi.

Pəl gəzanshi gwəmava kwatsəməta kaa ka Kwərintə ta tsəhəti shiy, ta kəəti ngwarməməhi kwa kwal Hyala

¹9:1 8:1-4Ya kalaa niy tsasliŋwəy zliyee dzəkən kwəma gəna tsəhə ghwəmmə na ta kəəti mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Zhəwdey, kwəma tiɓaw. ²Sa nzanay, e sənay mbə ɗi kəətishi nza ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy. Lə vəshita vəshihwee lə ghwəy, kwa kwəma mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Masedəwan. Ma pən ngəshiy: «Gəna gəzə ghwəmmə na kwəma tsəhə nzə sənzənvay, ghala mbəradzəta, tsəhamti mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Akay na shi!» pən ngəshi. War sa gəzanakəshee tsəgha na, ɗaŋɓa mbəzliy mawti tsəhə gəna va mbə shi. ³9:3 8:22, 24Va tsəgha ghwənəghəŋwəy ghəy ngwarməhimmə mbə nəw Yesəw ni mahkan ni, nza ghwəy mbəə gwəmatəvaŋwəy kwatsəmətaa tsəhəti gəna va, njasa gəzee va. Ghalaɓa kiy, ka dza vəshiy vəshiti ghəy va lə kwəma ghwəy nza ka kwəma gəmta naw. ⁴Ma kala dza pə ghwəy tsəhəti gəna va, dzəghwa ndəs ghəy dzaa tsəhəŋəy lə ka Masedəwanəy, kwəma haꞌwə haꞌwə na dza naa nza kən ghəy kwa kwəma shi. Zhini tərəŋwɓa tsa kən ghwəy diɓa. Sa nzana mbaꞌa ghəy mbəlitiy gəzanamtishi, gwaꞌa gwaꞌa tsəhamti ghwəy gəna va, pə ghəy ngəshi. ⁵Sa zəzətee tsəghay, va tsəgha cəꞌwəvee ngwarməhimmə mbə nəw Yesəw ni mahkan ni a ghəshi tsəhəshi pərɓa ghəshi vəgha ghwəy kaa ngəra. Ta mbə ghwəy ɓasəti gəna gəzəti ghwəy va tsəhə. Ghalaɓa kiy, kee tsəhə na, ghwəy gwəmantəvaŋwəy. Tsəgha kiy, ta sənay dzam ndə tiɓaa ꞌyapətəŋwəy ta tsəhə gəna vaw, ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy tarəvə na tsəhə nzə, kə məndi.

⁶9:6 Fir 11:24; 19:17; 28:27Sənay tə ghwəy, ma ntsaa zati shiy ɗaŋəy, ɗaŋ dza naa mənivə shiy kwərakwə. Ntsaa zati shiy jəwə na, war jəwə dza naa mənivə shiy kwərakwə. Ava tsəgha na nanzə kataŋ ki. ⁷Gəna dza ghwəmmə na ta tsəhə kiy, war njasa bərkəti ndə ɓə nzə kwa hwər ci kə ndə taa ɓə. Əntaa ndə taa ɓə lə zhə kwa hwər ma. Əntaa ndə dzaa tətəꞌwəŋwəy na, war ghwəy ɓəkə, kə diɓa ma. War ghwəy kə dzaa tarəvə lə vəshi mbə nəfə tsa ghwəy, mbaꞌa ghwəy ɓəti njasa dza naa təɓaŋwəy. Sa nzanay, ntsaa ɓəkə shiy kaa Hyala lə vəshi ghəci mbə nəfə tsa ci na sa ɗi Hyala kwəma ci. ⁸A bərci va Hyala ta mbay ɓəŋwəy shiy tərəŋw, ta mbə shiy nza wəkə va ghwəy ya hwəmɓa. Kala shi dza ghwəy tərəhashi tiɓa. Ghalaɓa kiy, wəkəŋwəy dza shiy nza, ta mbə ghwəy məni ya namaɓa sləni wəzə na li shi. ⁹9:9 Cem 112:9Njasa niy tsasliti məndi va mbə Zliya Hyala, ma kə məndi niy niy:

Ntsa wəzə hwər tsay, shiy ɗaŋ ka naa nga kaa ndə ndərma.

War wəzə ka hwər tsa ciy nza ya hwəmɓa, kə məndi niy niy.

¹⁰9:10 Ezay 55:10; ꞌWəzh 10:12Hyalay, ghənzə ɓanshi na hwəlfə shiy kaa mbəzli, tsəŋwəshi ghəshi. Lə shi zəmə ka ndəə zəmə gwaꞌa. Hyala va kiy, ta mbay dza naa ndaŋwəy ni ghwəy hwəlfə shiy kwərakwə. Ta təfətəŋwəy miy dza na, nza shi ghwəy mbəə mətsəhəva. Ma tsəghay ta mbay dza ghwəy məni sləni wəzə na ghənghən ghənghən lə shi va. ¹¹9:11 1:11; 4:15Ya nimaɓa shiy gwaꞌa na, ta ndaŋwəyshi dza Hyalaa dza. Ta mbə ghwəy nganshi kaa nihwəti mbəzli kwərakwə lə wəzə hwər tsa ghwəy. Ghalaɓa kiy, mbəzli ɗaŋ dza naa mananta ꞌwəsa kaa Hyala, ta shi ghwəy va ndaŋəy ghwəy mbə dəvə ghəy ta ɓanshi. ¹²Ma gəna tsəhə ghwəy va kiy, mənta na war ta kəəti mbəzli Hyala gwaꞌa tsəghaw. Mbəzli ɗaŋ dza naa mananta ꞌwəsa kaa Hyala tə kwəma gəna va diɓa. ¹³Sləni dza ghwəy va ta ghərati tsəgha nay, ta cikəvəri wəzə tsa mbə nəfə tsa ghwəy dza naa dza kaa mbəzli. Ma nza mbəzli ɗaŋ fal Hyala tə sa yanta ghwəy fəti kaa kwəma *Kəristəw va wəzə na ɓanavə ghwəy nefer ghwəy. Zhini ka fal Hyala ta gəna ɓanavəshi ghwəy va lə na ɓanshi ghwəy kaa nihwəti mbəzli lə nəfə tsa wəzə tsa. ¹⁴Shi dza ghwəy vaa ɓanshi kaa mbəzli dza naa cikəvəri wəzə hwər tsa məntəŋwəy Hyala tərəŋw tsa. Ma sa ka ghəshi sənay tsəghay, ta ɗi kwəma ghwəy dza ghəshi tərəŋw, ka cəꞌwə Hyala tə ghwəy. ¹⁵9:15 9:11Mananta ꞌwəsa ghwəmmə kaa Hyala ta shiy gwəramti va ndammə na.

Pəl gəzə njasa kəray na ci vəshi

¹10:1-18 1Kwər 9:310:1 10:10; 1Kwər 2:3Nana kiy, ə ɗee gəzaŋwəy kwəmaa dzəkənee dəꞌwə ghən tsee, yən Pəl. A kə nihwəti mbəzliy dzəkən yay: «Mbaꞌa pə ghwəmmə lə Pəl tə pətsa kwətiŋ tsay, kala hazləni ka naa gəzammə kwəma. Sa ka naa dzay kərakə lə ghwəmmə na, ka gəzəmmə kwəma lə bərci, kala hazləni ma ya jəw» kə ghəshi. Ə ɗee mənira ka ndə məni kwəma lə məhərli, lə wəzə hwər nja *Kəristəw. Va tsəgha kiy, ²10:2 13:10; 1Kwər 13:2ə cəꞌwəŋwəyee, ka ɗee ghwəy ꞌyapəraa dzəmbə gəzəŋwəy kwəma lə bərci, sa kee tsəhəra vəgha ghwəyəw. A na mbəzliy ni va nja mbəzli tikə tə hiɗi məni kar Pəl shiy, kə ghəshiy, e sənay ta gəzanshi kwəma dzee lə bərci. ³Na navay, mbəzli tikə tə hiɗi nza ghəy lə nzəy tsa ghəy, nanzə kiy məniy tsa ghəy mbəz njasa mbəzli tikə tə hiɗiw. ⁴10:4 6:7; Rm 13:12; Ef 6:13-17Ma ni ghəy shi mbəz ta dəvə ghəy mbəz ghəy li shiy, shi mbəz ka məndiy mbəz li shi tikə tə hiɗi na ghəshiw. Va Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə səəkə ni ghəy shi mbəz mbəz ghəy li shi. Shi mbəz nza bərci mbə shi gar ndanivəri ka jaka Hyala gwaꞌa gwaꞌa, lə pətsa mbəmbəshi ghəshi ti gwaꞌa. Disl ka ghəy kalanay miyeɗemer ka dzərvə, ka kəkə ghəpə gəmgəm ni va gwaꞌa gwaꞌa. ⁵10:5 Ezay 2:12-17Ya namaɓa zəzə kwəma garəti məndi lə kəli ghən ta makə mbəzli va sənata Hyalay, cəkeꞌ ka ghəy biyɗivəri nava kwəma. Ka gəzanshi kaa mbəzli, a ghəshi zhəghanti kwəma mbə nefer shi, ta yi fəti ghəshi kaa Kəristəw. ⁶10:6 2:9Ya ghwəy sa ka ghwəy citi, a ghwəy ɗi fəti va ghəy pə ghwəyəy, ta iti nihwəti mbəzliy ɗi ma fəti va dza ghəy dza.

⁷10:7 1Kwər 1:12Ghwəy kiy, war kwəma məni ndə pərikə tə ngwəla ka ghwəy nighə gwaꞌa tsəgha. Mbaꞌa kə ndə ni ntsa Kəristəw nzee kəy, sənay tə ntsa va wəzə, ghəy kwərakwəy mbəzli Kəristəw nza ghəy. ⁸10:8 13:10Ya ə vəshi ghəy lə dikə tsa ndaŋəy Ndə sləkəpə tsaa dzəkən ghwəyəy, ka ghəraŋəy haꞌwəw. Sa nzanay, ta kəətiŋwəy ndaŋəy na dikə tsa va, ta ndaniŋwəy naw. ⁹Dzəkən kwəma zliyahi tsasliŋwəy ya niy, ka ɗee ghwəy təkə mbə nəfə tsa ghwəy «ta mbə her ghəy dza tsasliŋəy na zliyahi ni» pə ghwəy tepəw. ¹⁰Sa nzanay, kar nihwəti mbəzliy gəzə: «Mbaꞌa kə Pəl tsaslimmə zliyahiy, caslakə slakə ka naa gəzaghwa kwəma kwa shi, ka naɓəmmə. Ma mbaꞌa kə tsəhəy kwa jipə ghwəmmə na, mbaꞌa zhəghəy shemətehwə, nja ntsa kama bəliti mbə kwəma ci» kə ghəshi. ¹¹10:11 13:1-2Va tsəgha, ma nə ya kaa gəla mbəzliy gəzə kwəma va va tsəgha niy, wəzəɓa sənay ghəshi na, kwəma tsaslambə ghəy va mbə zliyay, war tsəgha dza ghəy ta mənti sa ka ghəy tsəhəŋəy mbə ghwəy.

¹²10:12 3:1Mbəzliy mənti ghən tsa shi va ka mbəzli dikə dikə niy, ka dza ghəy təkə yəməva lə gəla niva mbəzli na na ghəyəw. Na na shiy, ghəshi naa bərkəvə tsa shi dikə, tsaꞌ na məni dikə, kə ghəshi, ka yəməva lə dikə tsa bərkəvə ghəshi va. Hyeler na gəla niva mbəzli. ¹³10:13 Rm 12:3Na na ghəy ta na tsa ghəy ghənəy, ka dza ghəy dzaŋəy ta vəshi lə nihwəti shiy dzəghwakən sləni ndaŋəy Hyala va mbə dəvə ghəyəw. A Hyala ndaŋəy dza ta gəzə kwəma nzə kaa mbəzli mbə dəvə ghəy, mbaꞌa ghəy tsəhəŋəy lə gəzə kwəma va paꞌ mbə ghwəy. ¹⁴Ya ə vəshi ghəy lə sləni ghərahwə ghəy mbə ghwəy kiy, taŋəti ghala ghəyəw, sa nzanay, a ghəy tsəhəŋəy mbə ghwəy wəzə wəzə, mbaꞌa ghəy gəzaŋwəy kwəma wəzə naa dzəkən Kəristəw. ¹⁵10:15-16 SləniKY 19:21; Rm 15:20A na na ghəy na ghəyəy, ka dza ghəy taŋəti na ndaŋəy Hyala sləni, ka dzaŋəy ta vəshi lə sləni ghərati nihwəti mbəzliw. Na na ghəyəy, war kən ghwəy fakən ghəy məhərli ghəy. A ghwəy mbəə mətsəhə ɓanavə nefer ghwəy gwanashi kaa Yesəw Kəristəw. Ma nza ghəy mbəə mətsəhə ghəra sləni ghəy mbə ghwəy. Geꞌi geꞌi njasa dza Hyalaa bərkavəŋəy. ¹⁶Ma ləy hwəm kiy, nza ghəy dza kwa kwəma ta gəzə kwəma Hyala wəzə na kaa mbəzli tə hiɗi kərakə ni, taŋ məlmə ka Kwərintə. Ka mbay ghəy dzaŋəy dzəmbə vəri tsa nihwəti mbəzli, ta vəshi lə na shi sləni mənti ghəshi njasa məni nihwəti mbəzli vaw.

¹⁷10:17 Zher 9:22-23; 1Kwər 1:31Talay, a məndi tsasliti mbə Zliya Hyala, ma kə məndiy: «Mbaꞌa kə ndəə ɗi vəshiy, lə sləni ghərati Ndə sləkəpə kəə vəshi gwaꞌa tsəgha» kə məndi. ¹⁸10:18 1Kwər 4:4-5Ta na navay tsəgha na, sa nzanay, mbəzliy falamti ghən tsa shi va dəꞌwə ghən tsa shi na, ka ɗi kwəma shi Hyalaw. War mbəzli falti na dəꞌwə ghən tsa nzə ghənzə Hyala na shi ɗi na kwəma shi.

Pəl faghwa ghala kwa jipə tsa shi lə ka ɓənipə shiy ka dzərvə

¹Nanay, e ɗi gəzə nahwəti kwəma, njasa ghəraɗa gazlaka, yaŋ pə ghwəy taa ni na ghwəy. Ə cəꞌwəŋwəy ya, yaŋ pə ghwəy. ²11:2 Ef 5:25-27Tərəŋwəy mənɗa hərhə tə ghwəy, njasa mananta na va kaa Hyala kwərakwə, va kwəma mbəzliy pəla kwal tsaa ngəɗəhwəŋwəy va. Nja zha ka zal vaa bərɗiti ka mə, mbaꞌa məndi ndəghwanati sa ci wəzə kala kwəma rəɗa rəɗa na tarəy, tsəgha bərɗitəŋwəy ya kaa *Kəristəw kwətiŋ kwərakwə. Paꞌ vəgha vici dza ghwəy tsəhə vəgha ɗewɗew kala kwəma rəɗa rəɗa na tar ghwəy. ³11:3 Ghava 3:1-5, 13A ghwəy sənay njasaa niy səəkə shishiy ngəɗiti *Evə lə dzərvə ci. Zəzəti mee dzəkən kwəma vay, tərəŋw kee hazləni nəghətaa ndə dzaa ngəɗəhwəŋwəy, ka ghwəy dza na, mbərəkə ghwəy dzaa zlay nəw kwal tsa Kəristəw lə nəfə kwətiŋ. ⁴11:4 Gal 1:8-9Ava ghənzə na kwəma ghəraɗa hazləni va və. Sa nzana, war vaŋ kə ndə ɓənipə shi dzərvə tsəhəy mbə ghwəy na, mbaꞌa ghwəy ɓanavə kwal ta ɓəniŋwəy shiy. Gəla kwəma ka niva mbəzliy ɓəniŋwəy dzəkən Yesəw kiy, kwətita naa nza, ghənghən lə na ɓanavəŋwəy ghəy va. Safə tsa dza ghəshiy gəzəŋwəy kwəma ci na, ghənghən lə Safə tsa ɗewɗew tsa va niy kwəmavə ghwəy. Ka gəzəŋwəy kwəma ghəshiy dzəkən Yəwən kwəma wəzə na va niy gəzaŋwəy ghəy ɓaw, ka ghwəy dza na ghwəy ki na, gwəŋəŋwəy, war ka fa kwəma shi va ya tsəgha nzə.

⁵11:5 12:11; 1Kwər 15:10; Gal 2:6, 9Mbəzli ɓəti ghwəy va nja *ka kwal Yesəwəə gwəramtiy, e sənay taŋətəra ghəshi na na yaw. ⁶11:6 1Kwər 2:6-16; Ef 3:4Aa nza dawee tə məcaŋa gəzə kwəma kaa mbəzli, a na sənata kwəmay, e sənata nava nanzə. Ɗaŋ səɗa səəkə ghəy citəŋwəy sənata kwəma ghəy wəzə wəzə ya dza kwa namaɓa kwəma.

⁷11:7 12:13; 1Kwər 9:12, 18Ghala pətsaa gəzəŋwəy ya va Yəwən kwəma wəzə nay, niy nə ya kaa ngəŋwəy na: «Ngaram shiy ka səɗee!» pənəw, nja ntsa kama bama ti niy zhəghətee ghən tsee, ta mbee kəətitəŋwəy, a ghwəy mbəə məniŋwəy ka mbəzli Hyala, pən. Ma bərkə ghwəy na, *kwəma jikir naa məntee ti na? ⁸11:8-9 Flp 4:15-18Ghalaɓay, nihwəti mbəzli Hyala niy ngara na səɗee, kala ghwəy mbə. Dza niva mbəzli tsəgha ki, mbaꞌa ghəshi pavəɗa shi ta dəvə shi, war tə kwəma ghwəy, ta mbayee kəətiŋwəy. ⁹Ghala pətsaa nzee va mbə ghwəyəy, karee ghəzliɗa ta shiy tə nahwəti vici. Ya tsəgha nzəy, səəkee ɗəwhwə shiy va ghwəy ya ta vici kwətiŋəw. War mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Masedəwan na shiy niy ɓəkəvəra shi ghəzliree ti shi. Ya namaɓa kwəma niy nza na tə yay, səəkee ni kəətiram mbə pənəw. E sənay, ya hwəmɓay, ka dzee ɗəwhwə shiy va ghwəyəw. ¹⁰11:10 1Kwər 9:15-18Tərəŋw vəshiree sa nzana, kala səəkee ɓəhwə gəna ghwəy. Ya kwamaɓa dzee tə hiɗi ghwəy ghwəy ka Akayəy, ndə tiɓa dzaa makətəra va vəshi lə kwəma vaw. Kwəma gəzee vay, kwəma kataŋ na njasa ka Kəristəw vaa gəzə kwəma kataŋ na kwərakwə. ¹¹11:11 1Kwər 16:24Sa gəzee va kwəma va tsəghay, ə ɗiŋwəy ma yaw? A Hyala sənay njasa ɗiŋwəy ya.

¹²11:12 11:5; 12:11Ma yənəy, war tsəgha dzee məni, njasa məntee na sənzənva, ka dzee ɓə gəna va ghwəyəw. Ta mbayee kalanay miy tsa mbəzliy ni va: «Ka kwal Yesəw nza ghəy» kə ghəshi, ka sla dzərvə. Tapə ghəshi dzəmbəshi mbə kəli ghən tsa shi. Ma kə ghəshi na: «Ghəyəy, sləni Hyalaa ghəra ghəy nja kar Pəl kwərakwə» kə ghəshi. ¹³11:13 Flp 3:2; ShiZhŋ 2:2Ma gəla mbəzli vay, ka kwal Yesəw kataŋ ni na ghəshiw. Ə ngəɗi ghəshi mbəzli lə sləni ghəra ghəshi, mbaꞌa ghəshi mənti ghən tsa shi nja ka kwal Yesəw Kəristəw. ¹⁴Əntaa ghwəy dzaa nighə nava kwəma nja maɗaŋa ma. Sa nzanay, ya *ndə jaka tsa Hyala dəꞌwə ghən tsa ciy, tə nahwəti vici na, kar naa mənti ghən tsa ci ka *ndə kwal tsa Hyala tsaa səəkə mə ghwəmə tə pətsa nza waŋ tsa Hyala tərəŋw. ¹⁵11:15 4:10; Rm 2:6Ya ə mənti ka sləni va ghən tsa shi nja ka ghəra sləni kaa Hyala kataŋ ni kiy, ka dza nava kwəmaa mənipə maɗaŋaw. Ə na nzana, fəca kwa kərni viciy, ta mananshi ngwəvə dza Hyala geꞌi lə sləni ghərati ghəshi va.

Ngəraꞌwə tsa sahwə Pəl tə sa ghəra na sləni ghwənay Yesəw ti

¹⁶11:16 12:6Ə zhinee gəzəŋwəy, əntaa ghwəy dzaa nighəra nja ndə gazlaka ma. Mbaꞌa pə ghwəy dzaa nighəra nja ndə gazlakay, ɓətim kwəmee va nja kwəma ka gazlaka, e mbəə kəli tsee ghən jəwə kwərakwə. ¹⁷E sənay, na navay, ndara kwal Ndə sləkəpə ta kəli ghən tsee lə dikə tsa mənee njasa ɗee tsa gəzəŋwəy sənzənvaw. Mbaꞌa pən ni, e kəliti ghən tsee pənəy, nja kwəma ka ndə gazlaka vaa gəzə dza naa nza. ¹⁸Ma yən nighə na, ɗaŋ mbəzli, ka kəkəli ghən tsa shi, lə shi məni ghəshi tikə tə hiɗi. Əy, ma ghənzə tsəghay, wəzəɓa dzee məni nja ghəshi na kwərakwə ki. ¹⁹Ya sa nzana mbəzliy sənata kwəma ghwəy kiy, njaa mənti na zhini ghwəy fa kwəma va mbəzliy sənata ma kwəma, ka vəshi li shi kia? ²⁰War ə ghwəy zləɓa məndiy zhəghəŋwəy nja mevivi. Ka papa shiy va ghwəy kwa tsəhwəli kwa tsəhwəli. Ka ngaliŋwəy dzəti zamba, ka ndərə kwəma ghwəy, ka ghəghəzliŋwəy. ²¹Avam kwəma ghwəy kia gwəla. A na na ghəy ghala vəghwə tsaa niy nza ghəy mbə ghwəyəy, daw niy nza bərci ghəy ta məniŋwəy gəla na tsəgha na va kwəma.

Nana kiy, avee dzaa gəzə kwəma nja ndə gazlaka, ya namaɓa kwəmaa kəli ghəshi ghən tsa shi liy, yən kwərakwə na, ta mbay dzee kəli ghən tsee lə kwəma va. ²²11:22 Flp 3:5; Rm 11:1Mbaꞌa kə ghəshi ni: «Ka *Ebərə gə ghəy» kə ghəshiy. Yən kwərakwə na, ndə Ebərə tsa va nzee. Ə kə ghəshi ni: «Jijihiy *Abəraham nza ghəy» kə ghəshiy. Yən kwərakwə na jijiy nzee. «Ka *Izərayel nza ghəy» kə ghəshiy. Yən kwərakwə na ndə ka Izərayel nzee. ²³11:23-29 4:8-12; 1Kwər 4:11-13; 12:2611:23 ghəra sləni: 1Kwər 15:10; fərshina: SləniKY 16:23Mbaꞌa kə ghəshi ni: «Ka ghəra sləni *Kəristəw gə ghəy» kə ghəshiy. Ghala nava na, njasa vəŋəta gazlaka mbə ghənee dzee gəzə: Yən kwərakwə na sləni ci na sa ghəree. E taŋətishi mbə sləni va, am səəkəə kalayra kwa fərshina taŋ kaa ngəshi, am səəkəə dəꞌwəhwəra taŋ kaa ngəshi, ɗaŋ səɗee nzee war jəw jəw tərmbə ta məti. ²⁴11:24 Nəw 25:3Cifə səɗa dəꞌwəhwəra mbəzli *ka Zhəwifə dikə dikə ni lə kwərpə, mahkan mətsəkə məsliɗəti, mahkan mətsəkə məsliɗəti. ²⁵11:25 SləniKY 14:19; 16:22Mahkan səɗa mbəzli ka *Rəm dikə dikə ni dəꞌwəhwəra lə ghwəɗa. Tə nahwəti viciy, mbaꞌam pəꞌwətəra lə hərezli ta pəəslira. Mahkan səɗa kwambəwal dəpəhwə dəpə lə yaa dzəmbə yam. E səəkəə mənəhwə vəghwə lə vərɗi mbə yam. ²⁶11:26 SləniKY 9:23; 14:5Ɗaŋ səɗee sahwee ngəraꞌwə tə ghərakwəli mbə wəhi kee vaa wə. Ka sa ngəraꞌwə va ka ghəli kwa kwal, ka sa ngəraꞌwə va hwəlfə nihwəti mbəzli ghənghən ghənghən, lə va mbəzli mbə nee hwəlfə gwaꞌa. Tərəŋw sahwee ngəraꞌwə dzar mbə məlməhi, lə kwamti, lə dzəy tə kwəfa. Mbəzliy ni va ka nəw Yesəw nza ghəy, kə ghəshi, mbalaa kala nəwti ghəshiy, a ghəshi samiyra ngəraꞌwə kwərakwə. ²⁷11:27 6:5Tərəŋw irəhwəvaree lə sləni, ka sa ngəraꞌwə mbə. Ɗaŋ səɗa kee nza kala kwəmavə ma ya hi. Tərəŋw səəkee mbə səꞌwa ma lə ndir gwaꞌa. Ɗaŋ səɗa kee nza mbə məni səwmay. Ka hi tə tasli ɗaŋ səɗa, kala shiy tiɓa ya ta pa shiy dzəkən ghənee. ²⁸Ɗaŋ na nihwəti ngəraꞌwer sasahwee tiɓa na, ka zhinee mbəra niva ghwəlaw. Mbə shi va kiy, war zəzəə dzəkən mbəzli Hyala gwanashi na shiy gwəramtiy tsəꞌwəshi mbə nəfə tsee vici va vici va. ²⁹11:29 1Kwər 9:22; Gal 6:2Mbaꞌa kə bərci ndə daw kwa kwal Hyalay, njasa nza na yən kee nighə. Mbaꞌa kə ndə tərəy dzəmbə *kwəma jikir na diɓa na, ka zhira ghənzə tərəŋw.

³⁰11:30 12:5; 1Kwər 1:31Ma kwəma ɗee gəzəŋwəyəy, mbaꞌa pən ɗi kəli ghən tseyey, lə daw bərci tsee va dzee kəli ghən tsee. ³¹11:31 1:23A Hyala mə ghwəmə Dəy Ndə sləkəmmə Yesəw sənay, dzərvəə sla yaw, kə. Ə kə məndiy fal slən tsa nzə ya paꞌ hwəmɓa. ³²11:32-33 SləniKY 9:23-25Ghala vəghwə tsaa niy nzee va mbə məlmə Damasə kwataŋay, Aretasə niy nza mazə tsa dikə tsa, dza ngwəmna tsa fəy na mbə məlmə Damasə, mbaꞌa fəy mbəzli kwa miy dəghaa dzəmbə məlmə va ta kəsəra. Dəzlətsəɓə məlmə va niy nza lə kələm. ³³Ma sa nay mbəzli Hyala mbə məlmə va tsəgha na, dza ghəshi mbaꞌa ghəshi faghwara kwa ghwani, ɓiyakə pəhati zəꞌwə ti. Dza ghəshi mbaꞌa ghəshi ɓəkəvəriɗaa dzəti ngwəla dzəvəri kwa mergi tsa slati məndi tə kələm. Dzəghwa mbaꞌee kwəmavə mbəlira səvəri mbə dəvə mazə tsa va tsəgha ki.

Shi cinti Hyala kaa Pəl nja kwa shiw

¹Ma yənəy, war ta kəli ghən tsee dzee. Ya tsəgha nzana mbaꞌee sənay kala kwəmaa təɓə ghənzə. Nanay ta gəzə kwəma dzee dzəkən shi citəra Ndə sləkəpə nja kwa shiw. ²E sənay tsahwəti ntsaa yivə kwəma *Kəristəw tiɓa. Dzəghwa tə nahwəti viciy, mbaꞌa Hyala ɓay dzəmə ghwəmə, dzəti pətsa nza na dəꞌwə ghən tsa nzə. A shi va mənti piya məŋ lə faɗə sənzənva. Sa nay na pətsa məɓa na, mbaꞌa zhəghəkəvay. Kwəma vay, nda kwa shiw dzəməy na ki? Nda ghəci dəꞌwə ghən tsa ciy ɓəghə Hyala ki? Sənay yaw, War Hyalaa saa sənay kwətita gwaꞌa tsəgha.

^3-4Ta na navay tsəgha na, e sənay, a Hyala ɓəghə ntsa vaa dzəməə dzəti pətsa nzəy na ti. Nda kwa shiw dzəməy na, nda dəꞌwə ghən tsa ci ɓəghə Hyala ki, sənay yaw. War Hyalaa saa sənay kwətita gwaꞌa tsəgha. Ma ghala pətsa va ghəci məɓa na, mbaꞌa favə kwəma. Kwəma kala mbata ma ndə ngəriy gəzəkəvəri lə miy tsa ci. Zhini diɓa na, ɓanavə kwal məndi kaa ndə ta gəzə kwəma vaw. ⁵12:5-6 11:16, 30; 12:1; 1Kwər 11:31Ava, kwəma nzee gar kəli ghən tsee ti, yən kəə kəli. Sa nzana yən ntsa va. Ma ta na nihwəti shi nzee gar kəli ghən li shi gwaꞌay. Shiy ci daw bərci tsee səvəri na shi dzee kəli ghən tsee li shi gwaꞌa tsəgha. ⁶Əy ma ya tsəgha nzə, yən kəə ɗi kəliti ghən tseyey. A shi dzee mbay kəli ghən tsee li shi tiɓa. Kwəma gəmta na nja kwəma ka gazlaka dzee gəzə tiw. Shi dzee vaa kəli ghən tsee li shiy, shi kataŋ ni dza ghəshiy nza. Ma ki na, ka ɗi kəli ghən tsee yaw. Sa nzanay, ka ɗee məndiy fə dikə dzətee tə sa kəlitee ghən tseyew. Wəzəɓa haꞌwə mbəzli tə ya, sa nzana, mbaꞌa ghəshi favə kwəmaa səvəri tə miy tsee, mbaꞌa ghəshi nata sləni məntee lə mətsə shi ɗee.

⁷12:7 Gal 3:13-14; Zhəwbə 2:6Ma sa ɗi ma Hyala yən kəli ghən tsee lə shi citəra na va maɗaŋa maɗaŋa ni ki na, dza na kwərakwə mbaꞌa fatəra batsə, lə nahwəti kwəma mbay mee kwaɗi və, ya jəw tsətsə. Kwəma tə ya vay, njasa nza naa kwəma ghwənikə *ndə jaka tsa Hyala, ta dəꞌwəra li mənta na, vantee dzaa kəli ghən tsee, ka zamti ghən ta daw bərci tsa nzee va mbə. ⁸Dzee mahkan səɗee zhənti cəꞌwə Ndə sləkəpə: «Titihwə ɓantəra batsə tə ya na sara ngəraꞌwə!» pən. ⁹12:9 Ezay 40:29-31; Rm 5:2; Flp 4:13Ma kə kaa kwəma zləɓakəra na na: «Avee mərshiy məntəŋa wəzə hwər, ta mbay ghaa səꞌwa kwəma. Sa nzanay, ghala pətsa ka gha vaa nza mbə daw bərciy, ghala pətsa va ka bərcee civa mbə gha lə sləni ka ghaa ghəra» kə kaa ngəra. Əy, ma ghənzə tsəgha kiy, wa kwəma kee gəzəa? Mbə vəshi nzee tərəŋw, ka kəli ghən tsee lə shiy ci daw bərci tsee səvəri. Ta mbay bərci Kəristəw mətsəhə ghəra sləni mbə ya tərəŋw. ¹⁰Ava va tsəgha vəshee mbə daw bərci tsa mənee. Ya hashi nzee va nahwəti kwəma, ya ə tsəərəɗa məndi, ka sara ngəraꞌwə, ka səəkə kwəma caslakə naa dzəkənee, tə mbərkə Kəristəwəy, war mbə vəshi dzee nza. Sa nzana, ghala pətsa ka bərcee vaa nza dawəy, ghalaɓa ka Kəristəw ɓəra bərci ci.

Gəna ka Kwərintə na sa ɗi Pələw, mbəli piy tsa shi na sa ɗi na gwaꞌa tsəgha

¹¹Kwəma nja sa gəgəzəkee na sənzənvay, kwəma ka gazlakaa gəzətee ti. Ghwəy fambəra na mbə gəzə nzə. Sa falra ma ghwəy va tsəgha dzəmbəree mbə fal ghən tsee. Ghwəy niy təɓə naa falra nza ki. Ya war tsəgha nzee ka ntsa kama bama tiy, e sənay, ka taŋətəra *ka kwal Yesəw ghwəy va, nə ghwəy ghəshi gwəramti na pə ghwəyəw. ¹²12:12 SləniKY 13:6-12; 14:8-10; 16:16-18; 19:11-16; Rm 15:19Talay, a ghwəy sənay ya ghwəy shi dəꞌwə ghən tsa ghwəy. Ghala pətsaa nzee va mbə ghwəyəy, ndə səꞌwa kwəma niy nzee mbə slənee. Mbaꞌa Hyala mənti kwəma maɗaŋa maɗaŋa na ghənghən ghənghən ɗaŋ lə ya mbə ghwəy. Shi va gwanashi kiy, ti shi ka ghwəy sənay ndə kwal tsa Yesəw tsa kataŋ tsa nzee, pə ghwəy. ¹³12:13 11:7-9Nahwəti kwəma wəzə na tiɓa, mbaꞌee mənti kaa nihwəti mbəzliy nəw Yesəw kala məntəŋwəy yaw. War shiy na shi ɗəwhwə mee va ghwəy, ta warashi ghwəy tə sləni ghəree mbə ghwəy. Ma nava kwəmay, ə cəꞌwəŋwəyee, tihwətihwəm, pəlaram mbə nefer ghwəy.

¹⁴12:14 13:1Ya tsəgha nzə sanay, kwa kwəma jəw na ta zha dzee zhəmbə ghwəy. Kwa mahkana səɗa dzee ta wə mbə ghwəy. Sana diɓay, ka dzee zləɓa ghwəy wara shiyəw. Na neyey, war mbəli piy tsa ghwəy na sa ɗee gwaꞌa tsəgha. Gəna ghwəy na sa pəla yaw. Mbaꞌa kə ndə yakə ndərazhi kiy, ndərazhi va ka naa zhini pəla shiy ta kəli dəshiw. Didi na saa pəla shiy ta kəli ndərazhi ci. ¹⁵12:15 1Kwər 16:24Na neyey, ya gwaꞌa gwaꞌa kəɗamtee shi mbə dəvee, ya war ə nzee gar mətira va dali sləni ta kəətiŋwəyəy, kwəma tiɓaa shasharaw! War vəshi dzee vəshi gwaꞌa tsəgha. Ya sa nzana, mbaꞌee ɗiŋwəy tərəŋw kiy, a nava ɗi ma ghwəy kwəmee kia?

¹⁶Ta na navay, ya ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy na, a ghwəy sənay, səəkee ɗəwhwə shiy va ghwəyəw, pə ghwəy. Zhini ma kə nihwəti mbəzli kaa ngəŋwəy ɓa na: «Ma Pələy, tsəhwəli jəw na sa ciw. War mbə papa gəna ghwəy na nayma ghwəy tsəgha, dzar kwa tsəhwəli kwa tsəhwəli» kə ghəshi. ¹⁷12:17 7:2Dza njaa səəkee ɓəhwə shi ghwəy dzar kwa kwal tsəhwəlia? Ya mbəzli kee vaa ghwəni ngəŋwəy nja kar Titə kiy, ə səəkə ghəshiy ngaləhwə shiy va ghwəy dzar kwa kwal tsəhwəli shəkəna? Kay, tiɓaw. A ghwəy sənay mənəhwə niva shiy ghəshiw, pə ghwəy. ¹⁸12:18 2:13; 8:6, 16-17E niy cəꞌwəvə Titə, mbaꞌee ghwənay tsahwəti zəməmmə tsa mbə nəw Yesəw va sənay ghwəy wəzə kwasəbə, ta dza ghəshi va ghwəy. Ə nza na mbaꞌa Titə ɓəhwə shiy kwa tsəhwəli va ghwəy shəkəna? Tiɓaw. Sa nzanay, e sənay, kwəma ka Titəə məni lə na kee məniy, sa kwətiŋ na na. Kwəma mbə ghən ci lə na mbə ghən tsee diɓay, sa kwətiŋ na ghənzə.

¹⁹Nəghətaa ghwəy dzaa təkə, ta ka kwəma kən ghən tsa ghəy kwa kwəma ghwəy gəzəŋwəy ghəy kwəma mbə zliya tsasləghəŋwəy ghəy na, pə ghwəy ma. Nza bərci ghwəy mətsəhəva kwa kwəma kwa kwəma mbə kwəma Hyala nə ghəy. Va tsəgha gəzəŋwəy ghəy kwəma va gwanata madigahira. Na na ghəyəy, kwa kwəma Hyala gəzə ghəy kwəma njasa ɗi *Kəristəw. ²⁰12:20 1:23; 1Kwər 1:10-11Sana kiy, sa dzee va ta zhaa zhəmbə ghwəy na, war mbə dza na heree nəghətee dzaa kəsaŋwəy mbə məni nahwəti kwəma, kala dza kwəma vaa təɓara. Ghalaɓa kiy, ka dza na mənee kwəma təɓaŋwəy kwərakwə kiw. Mbə dzaa heree, sa nzanay, ka ɗee kəsaŋwəy mbə ngwəngwəliva, ka hərhə, ka ɓə ɓə nəfə, lə jaka kwa jipə ghwəy, ka tsətsəərəva, ka ngwangwashi miy, ka kəli ghən, ka liliɗi kwəmaw. ²¹12:21 13:2Sa kee zhəghəvaa zhimbə ghwəy mbaꞌee zhaa kəsashi nihwəti mbəzliy niy tsati titihwə kaa Hyala, zhini ghwəlashi mbə nəw lə kwəma shi jikir na, ka məni ghwərghwər, ka məni kwəma rəɗa rəɗa nay, ta wahə dzee dzəkən niva mbəzli. Ghalaɓa kiy, a Hyala taa pakənɗa haꞌwə kwa kwəma nzə mbə ghwəy. Ava va tsəgha dza heree diɓa.

Kwa kərni gəzə kwəma Pəl, lə səkwəpə tsa ci

¹13:1 12:14; Nəw 19:15; Mt 18:16; 1Tim 5:19Avanay sanay, kwa mahkana səɗee dzee ta dzaa dzəmbə ghwəy. Ma sa ka ghəy tsəhəŋəyəy, ta ɓanshi fəti dza ghəy kaa mbəzliy mənti *kwəma jikir na va, ka məni njasa gəzəkə Zliya Hyala va. Ma kəy: «Mbaꞌa kə ndəə ɓasə ngwəvəə dzəkən tsahwəti ndəy, mbəzli bakə ya mahkan kə dzaa bəzlakən fəti kwətiŋ naa dzəkən kwəma mənti ntsa va va» kə. ²13:2 1:23; 10:11; 12:20; 13:10Ghala pətsaa niy nzee va mbə ghwəy kwa baka səɗa yay, e niy gəzanamtishi kwatsəməta kaa mbəzliy mənti kwəma jikir na va mbə ghwəy, lə kaa nihwəti mbəzli gwanashi. Sana diɓay, ə zhinee gəzaŋwəy, yən kərakəra, sa kee tsəhəray, ka dzee zlay ndə ya kwətiŋ mbə mbəzliy məni kwəma jikir na vaw. ³Ghwəy shiy ɗi vaa sənay nda ka gəzə kwəma *Kəristəw lə miy tsee pə ghwəy tsəy? Ghənzə tsəghay, ta citəŋwəy dzee. Na Kəristəw ghəciy ghəra sləni mbə ghwəyəy, njasa nza na daw bərci ci naa nzaw. Lə bərci ka naa ghəra sləni mbə ghwəy. ⁴13:4 12:9-10; 1Kwər 1:25; Flp 2:7-8Ma ghala pətsaa nza məndi mbə daŋwə dzəti tsəm ta pəəsliy, tsəghaa nava, kataŋ kataŋ niy zlanay na ghən tsa ci kaa mbəzli, mbaꞌa zhəghəy nja ntsa daw bərci tsa. Ma dza na ki sa pəəsliti məndi ka lamti na, mbaꞌa zhakatiy mbə məti ka piy lə bərci Hyala. Ghəy kwərakwə kiy, jakə məniŋəy ghəy lə Kəristəw. Ava va tsəgha zlay ghəy ghən tsa ghəy, ka zhəghəŋəy, ka nighəŋəy məndi nja ka daw bərci kwərakwə ki. Zhini ɓa na, tə ghwəməŋəy ghəy ka piy, lə piy tsa ndaŋəy na. Ma sa ka ghəy tsəhəŋəy mbə ghwəyəy, lə bərci Hyala dza ghəy məni kwəma dza ghəy məni mbə ghwəy.

⁵A nə ya ngəŋwəyəy, nighətim ghən tsa ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəy, ta mbə ghwəy sənay nda ɓanavə nəfə tsa ghwəy ghwəy kaa Yesəw Kəristəw kataŋ. Ka nay Kəristəw ghwəy mbə ghwəy sa? Kala nay pə ghwəyəy, mbə nava. ⁶Ma mbaꞌa pə ghwəy nay Kəristəw mbə ghwəyəy, ghalaɓa na, ta sənay dza ghwəy, mbə gəzə kwəma na Kəristəw mbə ghəy pə ghwəy. ⁷Mbə cəꞌwə Hyala nza ghəy tə ghwəy a ghənzə ndəghwəŋwəy, nəghətaa ghwəy məni kwəma jikir na ya jəw, ta mbə ghwəy sənay njasa ghərati ghəy sləni wəzə na mbə ghwəy nə ghəyəw. War ə na na ɗi ghəy ghwəy məni kwəma wəzə na kwa kwəma Hyala gwaꞌa tsəgha. Ya ə dza məndiy nighəti njasa nza bərci ghəy daw ta kəətiŋwəy. ⁸Sa nzanay, na na ghəy na, ka mbay ghəy yiɗi kwəma Hyala kataŋ naw, war yəmaghwa kwəma kwa sa nzə na sa mbata ghəy gwaꞌa tsəgha. ⁹War kama ghwəy lə bərci va ghwəy mbə kwəma Hyalay, ya əy nighəŋəy məndi nja ka daw bərci na, war mbə vəshi dza ghəy nza tərəŋw. Ava va tsəgha cəꞌwə ghəy Hyala, a ghənzə kəətiŋwəy ta mbə ghwəy mətsəhə kəli kwa kwal tsa nzə. ¹⁰13:10 13:2; 10:8; 1Kwər 4:21Ma na kwəma tsasləghəŋwəy ya na kwəma na ti kwatsəməta tsətsəy, ta mbə ghwəy zhəghanti nzəy tsa ghwəy ka ghəy maɗiy tsəhə vəgha ghwəy nə ya. Vantee dzaa naɓəŋwəy, sa kee tsəhəra mbə ghwəy. Ta na navay, a Hyala ndara dikəə dzəkən ghwəy, ta gəzəŋwəy kwəmee. Nanzə kiy, ndara dikə tsa va Hyala ta dzee ta liɗivəriŋwəy liw. Ta mbəə kəətiŋwəy, nza ghwəy kəli kwa kwal tsa nzə ndara na dikə tsa va.

¹¹13:11 Zhŋ 14:27; Rm 15:33; 1Kwər 7:15; Ef 6:23; Flp 4:9; 1Tes 5:23; 2Tes 3:16; Ebr 13:20; 1Pi 5:14Naa tərmbə kiy ngwarməhiray, tə kwa kərni kwəma nzee, kwəma ɗee gəzaŋwəyəy, ə pə ghwəy mətsəhə dza kwa kwəma kwa kwal Hyala. Mətsəhəm bərci kaa ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy, mbaꞌa ghwəy yəməti miy tsa ghwəy ka sa kwətiŋ tsa, lə zərkə pə ghwəy nzəyŋwəy kwa jipə ghwəy. Ghalaɓa kiy, nza Hyala kwa ɗi mbəzli ghənzə kwa ɓə zərkəə dzəmbə nefer mbəzli ndəghwəŋwəy ki.

¹²13:12 1Kwər 16:20Səkwəvam kwa jipə ghwəy kala hwətəməva nja ngwarməməə nəw Kəristəw. Mbə səkwəŋwəy na mbəzli kwa kwal Hyala tikə gwanashi.

¹³13:13 Mk 13:11; Rm 8:26, 39; Gal 6:18Məntəŋwəy wəzə hwər tsa ci Yesəw Kəristəw, Ntsaa sləkəmmə. Nzəyəy ɗi tsa Hyala mbə ghwəy, mbaꞌa Safə tsa nzə ɗewɗew tsa jakəy lə ghwəy. Tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki.