1 Zhaŋ

Kwa taŋa zliya tsasliti

Zhaŋ

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ma zliya nay, tsasliti slən tsa ci ntsaa tsasli mbəw. Ma kə nihwəti mbəzliy, Zhaŋ ntsa ta səɗa Yesəw tsasli na. Sa nzana, kwəma tsasliti na mbə gha tsasli zliya nay, aa ɗi yəməva lə Yəwən kwəma wəzə na va tsasliti Zhaŋ, kə ghəshi. Nanzə kiy, gəzəkəvəri Zhaŋ bazhə bazhə naciw. Nda kaa ka wa tsasliti na zliya nay, sənay məndiw. Ma kə nihwəti mbəzliy, kaa mbəzli ghənghən ghənghən tə hiɗi ka Azəy tsasliti na, kə ghəshi.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1:1 paꞌ tə vəh 2:1-17 Zhaŋ gəzə kaa mbəzliy nəw Yesəw, a ghəshi nzəy mbə waŋ pi, mbaꞌa ghəshi sənay, a Yesəw pəlata kwəma shi jikir na, kə ghəshi. Mbə nzəy tsa shi va kiy, ka ɗi nihwəti mbəzli.

Vəh 2:18-29 Njasa dza ka jakə Kəristəw tsahwəə dzəmbə mbəzliy nəw Yesəw.

Vəh 3 Njasa dza məndiy sənashi ndərazhi Hyala.

Vəh 4:1-6 Njasa dza məndiy mbay təra ghalaa dzəghwa na kataŋ na kwəma lə dzərvə.

Vəh 4:7-21 Ntsaa ɗi mbəzliy, Zəghwə Hyala na. Mbaꞌa kə ndəə ɗi Hyalay, ta ɗi ndərazhi Hyala dza ndə kwərakwə.

Vəh 5 Zhaŋ gəzə njasa təɗanakən mbəzliy nəw Yesəw kaa shi tə hiɗi. Zhini mbaꞌa gəzata kwəma jəwəə dzəkən kwəma gəzəhwə naa dzəkən.

Gəzə kwəmaa dzəkən ntsaa ɓəmmə piy

¹1:1 2:13-14; Zhŋ 1:1-2, 14; Piy: 1Zhŋ 4:14; Zhŋ 6:35; 8:12; 11:25Avanaŋəy tsasliŋwəy zliyaa dzəkən ntsa nza slən tsa ciy «Kwəma Hyala» saa ɓanshi piy kaa mbəzli. Kwəma vay, maɗi Hyala ta nga shiy gwaꞌa gwaꞌa na ghənzə tiɓa. Ntsa har məndi vaa Kwəma Hyalay, a ghəy favə ghəciy gəzə kwəma, ka nay ghəy lə mətsəhi ghəy, mbaꞌa ghəy nay wəzə wəzə, ka dapəhwə lə dividivi ghəy. ²1:2 ndəgha fəti: Zhŋ 15:27Ghala pətsa səəkə ntsa har məndi vaa «Kwəma Hyala» ta civa kaa mbəzliy, a ghəy nay. Va tsəgha ndəgha ghəy fətiy dzəkən, ka gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən ntsaa ɓəpə piy tsaa kə ɗi ma. Ntsa vay, vəgha Didi Hyala mə ghwəmə niy nza na, ma səəkə Hyalaa citəmmə nana. ³Shi nashi ghəy lə mətsəhi ghəy, lə shi favə ghəy lə slimim ghəy na shi gəzaŋwəy ghəy ni kwəmaa dzəkən shi kwərakwə, ta mbə ghwəy nza kwasəbə ghəy mbə jakə tsa jakəŋəy ghəy lə Dəmmə Hyala, mbaꞌa lə Zəghwə nzə Yesəw *Kəristəw. ⁴1:4 Zhŋ 15:11Ta mbə vəshi ghwəmməə kərkəta, va tsəgha tsasliŋwəy ghəy kwəma na.

Hyala na waŋ pi

⁵1:5-7 Zhŋ 8:121:5 1Tim 6:16Ma kwəma gəzaŋwəy ghəy nay, kwəma favə ghəy va Yesəw *Kəristəw Zəghwə Hyala dəꞌwə ghən tsa ci na. Ma kəy: «Waŋ pi na Hyala. Kwəma kwəsli kwəsli na dzar kwa kaɓaka nzə ya jəwəw» kə. ⁶1:6 2:4Ghənzə tsəgha ki, mbaꞌa pə ghwəmmə ni, mbəzli jakəjakə ni nza ghəy lə Hyala, pə ghwəmmə, dza ghwəlammə ghwəmmə mbə məni kwəma dzar mbə kwəsli kiy. A ghwəmmə slavə dzərvə ghalaɓa. Kwəma Hyala kataŋ na mbə nəfə ghwəmmə ya jəw tsəghaw. ⁷1:7 3:5; Ezay 2:5; Ebr 9:12; ShiZhŋ 1:5Ma mbaꞌa pə ghwəmməə ka məni kwəma mbə waŋ pi, njasa nzana va mbə waŋ pi Hyala kwərakwə kiy, mbəzli jakəjakə ni nza ghwəmmə kwa jipə ghwəmmə ghalaɓa ki. Ma nza miymiy Yesəw, Zəghwə nzə yaɓantəmmə kwəma ghwəmmə jikir na gwanata, kala rəɗa tar ghwəmmə ghwəla ki.

⁸Mbaꞌa pə ghwəmmə ni: «Ka məni *kwəma jikir na ghəy na ghəyəw» pə ghwəmməy, ava ghwəmmə dzəmbəmmə mbə sla dzərvə kaa ghən tsa ghwəmmə ghalaɓa ki. Gəzəkə kwəma kataŋ na ghwəmmə ti ya jəwəw. ⁹1:9 Cem 32:3-5Mbaꞌa pə ghwəmmə tsati titihwə va jikir tsa ghwəmmə kwa kwəma Hyalay, a Hyala dzaa pəlay jikir tsa mənti ghwəmmə mbə nəfə tsa nzə gwaꞌa, ka zhəghətəmmə ka mbəzli ɗewɗew ni. Sa nzanay, Hyala na, a ghwəmmə sənay, ntsa slar tsa na. Kwəma nə na ta məni dzee kəy, ta mənti dza na tsəgha. ¹⁰War mbaꞌa pə ghwəmmə ni: «Ka məni *kwəma jikir na nza ghəyəw» pə ghwəmməy, ghalaɓa na, Hyalaa na zhəghəti ghwəmmə ka kwa sla dzərvə ki. Zləɓavə kwəma nzə ghwəmmə mbə nefer ghwəmmə tsəgha kiw.

Yesəw *Kəristəw na ntsaa dzaa kəətimmə

¹2:1 Rm 8:34; Ebr 7:25A ndərazhee, ma kwəma tsasliŋwəy ya na kwəma na tiy, vantaa ghwəy dzaa məni *kwəma jikir na nə ya. Mbaꞌa kə kwəma jikir na mbəlita va ndəy, sənay tə ghwəmmə, a gal tsa ghwəmmə tiɓa, ta kəətimmə kwa kwəma Didi Hyala, ghəci na Yesəw Kəristəw. Na naciy, ntsa slar tsa na. ²2:2 4:10; Zhŋ 1:29Yesəw Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci zlay na ghən tsa ci, mbaꞌa mətiy ka shi ta məndi Hyala li shi tə mbərkə ghwəmmə. Ta mbə Hyalaa pəlayəmmə jikir tsa ghwəmmə. War ta pəli tsa ghwəmmə jikir gwaꞌa tsəgha naw. Əhəŋ, ta pəlanshi jikir tsa mbəzli tə hiɗi gwanashi mətiy na.

³Mbaꞌa pə ghwəmmə ɗiti fəti ta məni kwəma gəzəkə Hyalay, ghalaɓa na, a ghwəmmə taa sənay, mbəzliy sənata Hyala nza ghwəmmə, pə ghwəmmə. ⁴2:4 1:6; 4:6; Zhŋ 3:21; 8:44; 16:13Mbaꞌa kə ndə ni: «E sənata Hyala» kə, dzəghwa kala ɗi fəti ghəci ta məni kwəma gəzəkə Hyala məni nzəy, ndə dzərvə gəməy na tsava ndə. Kwəma Hyala kataŋ na mbə nəfə tsa ci ya jəwəw. ⁵2:5 2:17; 5:3; Zhŋ 14:15; 2Zhŋ 6Ma ntsaa ɗi fəti ta məni kwəma gəzəkə Hyalay, a tsava ndəə ɗi Hyala kataŋ kataŋ. Ava ti dza ghwəmməə sənay jakəjakə nza ghwəmmə lə Hyala, pə ghwəmmə. ⁶2:6 Zhŋ 13:15; 15:5Ma ntsaa ni: «Jakəjakə nza ghəy lə Yesəw» kəy, war njasa niy nza nzəy tsa Yesəw va tikə təɓə na ghəciy nzəy kwərakwə.

Nahwəti kwəma ꞌwarꞌwar na

⁷2:7-8 4:11; Zhŋ 13:342:7 2:24; 3:11A madigahira, ma kwəma tsasləghəŋwəy ya nay, mənta na nja nahwəti kwəma gəzaŋwəyee ꞌwarꞌwar na ta məni, kala səəkə ghwəy favəw. Kwəma səəkə ghwəy favə na. Kwəma mbəradzəta na va niy nza tiɓa, mbaꞌa tsəhəta va ghwəy ghala kwataŋata na. ⁸2:8 Zhŋ 1:9-10; 8:12; Rm 13:12Ya tsəgha nzə kiy, kwəma ꞌwarꞌwar naa tsasliŋwəy ya tə kwəma va. Tə nzəy tsa *Kəristəw tə hiɗi, lə tsa ghwəy nzəy sənay məndi kwəma kataŋ naa kwəma va, kə məndi. Sa nzana, mbə ɓarvata kwəma mbə kwəsli, ma waŋ pi tsa kataŋ tsa na, mbə mbərə ghəci nana.

⁹2:9 3:10, 15; 4:20Mbaꞌa kə ndə ni: «Ntsa mbə waŋ pi nzee» kə, dzəghwa kala ɗi kwəma ngwarməhiy nəw ghəshi Yesəw li shi ghəciy, ghwəlay na tsava ndə mbə kwəsli. ¹⁰2:10 Cem 119:165; Rm 14:13Ma ntsaa ɗi ngwarməhiyəy, ghəci na ntsa mbə waŋ pi. Tsava ndə kiy, kwəma tiɓa dzaa tərambəə dzəmbə *kwəma jikir naw. ¹¹2:11 Zhŋ 12:35-36Ma na ntsaa ɗi ma kwəma ngwarməhiy mbə nəw Yesəw vay, mbə kwəsliy na tsava ndə ki. Mbə kwəsli dza naa dza dza ci, kala sənay ma kwa pətsa dza na, sa nzana mbaꞌa kwəsli ghwəlfay.

¹²2:12 SləniKY 4:12Ma kwəma tsasliŋwəy ya na kwəma na tiy ndərazhi yay, sa nzana, gwaꞌa gwaꞌa Hyala pəlayŋwəy jikir tsa mənti ghwəy mbə nəfə tsa nzə, tə sləni mənti Kəristəw. ¹³2:13-14 1:1-2Ma kwəma tsasliŋwəy ya na kwəma na tiy dəshi ndərazhiy, sa nzana, mbaꞌa ghwəy sənay ntsaa nza tiɓa ghala kwataŋata. Ma kwəma tsasliŋwəy ya na kwəma na tiy gwəlay, sa nzana, mbaꞌa ghwəy təɗanakən kaa *ndə jaka tsa Hyala va jikir tsa.

¹⁴Ma kwəma tsasliŋwəy ya kwəma na ti ɓay ndərazhiy, sa nzana, mbaꞌa ghwəy sənay Didi Hyala. Ma kwəma tsasliŋwəy ya na kwəma na tiy dəshi ndərazhiy, sa nzana mbaꞌa ghwəy sənay ntsaa nza tiɓa kwataŋata. Ma kwəma tsasliŋwəy ya na kwəma na ti diɓay gwəlay, sa nzana, lə bərci va ghwəy mbaꞌa ghwəy kəsəvə kwəma Hyala mbə nefer ghwəy. Dzəghwa, mbaꞌa ghwəy təɗanakən kaa ndə jaka tsa Hyala va jikir tsa.

¹⁵2:15 Zhk 4:4Ka səkwa nzəghə ghwəy ta nzəy tsa tikə tə hiɗi ni, ya ta shiy jəw mbə shi tikə tə hiɗi ma. Mbaꞌa kə nzəghə ndəə səkwa ta nzəy tsa tə hiɗiy, ka ɗi Didi Hyala na mbə nəfə tsa ciw. ¹⁶2:16 Fir 27:20; Rm 13:14; Ef 2:3; Zhk 4:16Ma na shi tikə tə hiɗi gwanashi, shiy nja shi gəmgəm ni maw vəgha ndə ngəri, lə məni mətsə ta shi tə hiɗi, lə kəli ghən kiy, va Didi Hyala səəkə niva shiyəw. Tikə tə hiɗi səəkə ghəshi. ¹⁷2:17 Mt 7:21; 1Kwər 7:31Kar hiɗi lə shi məni mbəzli va mətsə ti shi gwaꞌay, ta kəɗishi dza ghəshi. Ma na ntsaa məni kwəma njasa ɗi Hyala kiy, tə ghwəməy dza naa nza paꞌ kwa ndimndim.

Ndəghwəm ghən tsa ghwəy va ka jaka Yesəw *Kəristəw?

¹⁸2:18 4:3; Mt 7:15; 2Zhŋ 7A ndərazhee, ndal tərmbə vəghwə ta kərə hiɗiw. A ghwəy niy favə, ma kə məndi niy niy: «Ghala pətsa dza hiɗiy nza ndəkwə ta kərəy, ta səəkə dza ndə jaka tsa Kəristəw» kə məndi niy ni. Avanay sənzənva kiy, kwal mbə ka jakahi Kəristəw tiɓa, sa səəkəshi ghəshiw. Ava va tsəgha sənay ghwəmmə kiy, a vici va səəkəta nana ki, pə ghwəmmə. ¹⁹2:19 SləniKY 20:30Ka jaka Yesəw vay, mbə ghwəmmə səvəri ghəshi. Sa kama ghəshiy mbəzli mbə ghwəmmə karkar niy, va tsəgha ɓarvashi ghəshi mbə ghwəmmə. Mbaꞌa kə ghəshi niy nza ka mbəzli mbə ghwəmmə karkar ni nzay, ka dza ghəshiy səvərishi mbə ghwəmmə nzaw. Ma sa zlammə ghəshi vay, ta mbəə citi nza tsa kama ghəshiy mbəzli mbə ghwəmmə na.

²⁰2:20 2:27Ma ghwəy ta na na ghwəyəy, a Yesəw Kəristəw fambəŋwəy Safə tsa ci mbə nefer ghwəy, mbaꞌa ghwəy sənata kwəma kataŋ na gwanaŋwəy. ²¹Sa sənata ma ghwəy kwəma kataŋ na tsasliŋwəy ya kwəma tsasliŋwəy ya na kiw. Sa nzana, mbaꞌa ghwəy sənata na kataŋ na va kwəma, zhini mbaꞌa ghwəy sənay, dzərvə mbə na kataŋ na kwəmaw, pə ghwəy. Va tsəgha tsasliŋwəy ya. ²²2:22 4:3; 2Zhŋ 7A ndə dzərvə kia? Ya wa ntsaa ni Kəristəw Ntsa tivə Hyala na Yesəwəw, kəy, ghəci na ndə dzərvə, ghəci na ndə jaka tsa Kəristəw ki. Ntsaa zləɓavə ma kar Dəmmə Hyala va, ghəshi lə Zəghwə nzə. ²³2:23 4:15; 5:1; Zhŋ 5:23; 15:23; 2Zhŋ 9Sa nzana, ya wa ntsaa zləɓati ma Yesəw ka Zəghwə Hyalay, zləɓavə Dəy Yesəw tsa va na kwərakwəw. Ma ntsaa zləɓavə: «Zəghwə Hyala na Yesəw!» kəy, aa sənay Didi kwərakwə. ²⁴2:24 2:7Ghənzə tsəgha kiy, kwəma favə ghwəy va ghala kwataŋatay, məntim məhərliy dzəkən wəzə, mbaꞌa ghwəy kəsəvə mbə nefer ghwəy. War mbaꞌa pə ghwəy kəsəvə kwəma gha ghwəy vaa favə wəzə mbə nefer ghwəyəy, ghalaɓa na, mbəzli jakəjakə ni nza ghwəy lə Yesəw, mbaꞌa lə Dəy kwərakwə ɓa. ²⁵2:25 Zhŋ 5:24Ma kə Kəristəw kaa kwəma gəzəkəmmə nay: «Ta ndaŋwəy piy tsaa kəɗi ma dzee» kə.

²⁶Kwəma tsaslitəŋwəy ya nay, dzəkən mbəzliy ngəɗiŋwəy va, ta zamtəŋwəy tsaslitee. ²⁷2:27 Zher 31:34; Zhŋ 14:16; 16:13Na na ghwəy tala kiy, a Yesəw ndaŋwəy *Safə tsa Hyalaa dzəmbə nefer ghwəy. Njana nzana, mbaꞌa Safə tsa Hyala mbə nefer ghwəy tsəgha kiy, kwal tsa ghwəy tiɓa lə pəla tsahwəti ndə ɓəniŋwəy kwəma ghwəlaw. Sa nzanay, mbə ɓəniŋwəy kwəma ɗi Hyala gwanata na Safə tsa nzə va. Ni ghwəy shi ɓəniŋwəy na vay, shi kataŋ ni na ghəshi, dzərvə dzar mbə shi ya jəwəw. Va tsəgha kiy, nzəyŋwəyəm jakəjakə lə Kəristəw, njasa ɓanavəŋwəy Safə tsa Hyala va.

²⁸2:28 3:21; 4:17; Zhŋ 5:22; 15:5A ndərazhee, garəŋwəyəm tə jakə tsa jakəŋwəy ghwəy va lə Kəristəw mbə nefer ghwəy, vantaa ghwəmmə taa hazləni ta nza, fəca ka na səəkə. Kala dzaa haꞌwəə mənimmə kwa kwəma ci, fəca dza naa səəkə. ²⁹2:29 3:10Na na ghwəy kiy, a ghwəy sənay ntsa slar tsa na Kəristəw pə ghwəy. Va tsəgha na kiy, sənay tə ghwəy, ya wa ntsaa məni kwəma slar nay, Zəghwə Hyala na kwərakwə, pə ghwəy.

Ndərazhi Hyala nza ghwəmmə

¹3:1 3:10; 4:6; Zhŋ 1:12; 3:16Nighətim njasa cikəvəri Dəmmə Hyala mə ghwəmə ɗi tsa ɗitəmmə na dikə tsa ci di, paꞌ ka harəmmə ghəciy ndərazhi ci. Ta na navay, ndərazhi ci nza ghwəmmə kataŋ. Va tsəgha mbə ma mbəzliy nəw ma Yesəw sənammə, ka ndərazhi Hyala, sa nzanay, sənata Hyala ghəshi kwərakwəw. ²3:2 2Kwər 3:18; Flp 3:21A madigahira, nana diy, ndərazhi Hyala mənimmə ghwəmmə. A na kwəmaa taa nza kwa kwəma, nda njaa dza ghwəmmə nzay, sənata nava ghwəmmə diw. Na sənata ghwəmmə gwaꞌa tsəghay, sa ka Yesəw *Kəristəw tsahwəyəy, ta nza dza ghwəmmə njasa dza na vaa nza ghalaɓa. Sa nzanay, ta nay dza ghwəmmə njasa dza pa ciy nza wəzə wəzə. ³Ya wa ntsaa fəy ghən tsa ci gəzliŋə ta nza njasa nza Kəristəw kwərakwə kiy, mbaꞌa mənti ghən tsa ci ɗewɗew, njasa nza Yesəw Kəristəw va ɗewɗew kwərakwə ki.

⁴Ya wa ntsaa məni *kwəma jikir na gwaꞌay, fətiy ɗi ma tsava ndə ta *kwəma pəhəti Hyala. Sa nzanay, məni kwəma jikir na na, ɗi ma fəti va kwəma pəhəti Hyala na. ⁵3:5 1:7; 2:2; 4:10; Ezay 53:9; Zhŋ 1:29; 8:46; 2Kwər 5:21; Ebr 4:15; 9:14; 1Pi 1:19; 2:22, 24; 3:18A ghwəy sənay kiy, ta yaɓanti kwəma ghwəmmə jikir na səəkəy Yesəw Kəristəw tikə gwaꞌa tsəgha, ma ghəci na naciy, kwəma jikir na və ya jəwəw. ⁶3:6 3:9; 5:18; Zhŋ 15:5; Rm 6:2, 14Ghənzə tsəgha kiy, ntsaa jakəy kwagwaꞌa lə Yesəw Kəristəw mbə nəfə tsa ciy, aa zlata məni kwəma jikir na. Ma na ntsaa nəw lə məni kwəma jikir nay, səəkə tsava ndə nay Yesəwəw, sənay Yesəw na diɓaw.

⁷A ndərazhee, ka zləɓa ghwəy məndiy ngəɗiŋwəy ma, ya wa ntsaa mənti kwəma slar nay, ntsa slar tsa na tsava ndə, njasa nza Yesəw Kəristəw vaa ntsa slar tsa kwərakwə. ⁸3:8 Mt 12:26-29; Zhŋ 8:44Ma na ntsaa nzəyəy war mbə məni kwəma jikir nay, tsa *ndə jaka tsa Hyala na tsava ndə. Sa nzanay, ndə məni kwəma jikirkir na na ndə jaka tsa Hyala naci ghala kwataŋata. Va tsəgha səəkəy Yesəw Zəghwə Hyala tikə tə hiɗi ta mbəə zamti sləni ndə jaka.

⁹Ma na ntsaa məniy ka Zəghwə Hyala naci kiy, ka nəw na lə məni kwəma jikir na ghwəlaw. Sa nzanay, lə piy tsaa səəkə va Hyala na mbə nəfə tsa ci. Ka mbay naa nəw lə məni kwəma jikir na ghwəlaw. Sa nzanay, Dəy na Hyala. ¹⁰3:10 2:9, 29Avanay, njasa təhəvərivashi ndərazhi Hyala lə ni ndə jakə tsa Hyala: War mbaꞌa kə ndə kala ɗi məni na wəzə na kwəma, kala ɗi mətsə tsahwəti zəmbəghəy tsa mbə nəw Yesəw ghəciy, tsava ndə na, məniy ka Zəghwə Hyalaw.

«Ɗim ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy!» kə Hyala

¹¹3:11 2:7-8; 4:11; Zhŋ 13:34Avanta kwəma gha ghwəy favə ghala kwataŋata: «Ɗim ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy» kə Yesəw. ¹²3:12 Ghava 4:8Nəghətaa ghwəmmə məni shiy nja *Kayən ma. Ghəci na naciy, zəghwə ndə jaka tsa Hyala, jikir kwəma tsa niy nza na. Dza na mbaꞌa pəəsliti zəmbəghəy. Ma kwəma pəəsliti na zəmbəghəy tsa va tiy, sa nzana kwəma wəzə na zəmbəghəy məni, ma ghəci ghəci Kayən naci ki na, *kwəma jikir na ghəciy məni.

¹³3:13 Zhŋ 15:18A ngwarməhira mbə nəw Yesəw, ya əy ɗi ma mbəzliy nəw ma Yesəw mətsə ghwəyəy, əntaa məniŋwəy nja maɗaŋa ma. ¹⁴3:14 2:11; Zhŋ 5:24; 13:35Ghwəmmə na na ghwəmməy, a ghwəmmə sənay, mbəzli bəkwə bəkwə ni niy nza ghwəmmə. Dzəghwa nana na, mbaꞌa ghwəmmə satim mbə məti, mbə piy ghwəmmə ki. Tə wa sənay ghwəmmə mbəzli mbə piy nza ghwəmmə pə ghwəmməy, tə sa nzana mbə ɗi kwəma ngwarməhimmə ghwəmmə. Ma ntsaa ɗi ma kwəma zəmbəghəy vay, ntsa məti məti tsa na tsava ndə ghwəlay. ¹⁵3:15 Mt 5:21-22; ShiZhŋ 21:8Ma ntsaa ɗi ma kwəma zəmbəghəy tsa mbə nəw Yesəw kiy, ndə bəkwə mbəzli na tsava ndə. A ghwəy sənay, war mbaꞌa kə ndəə, ndə bəkwə mbəzliy, kwəmavə piy tsaa kəɗi ma tsava ndəw. ¹⁶3:16 Zhŋ 15:13; Gal 1:4; Flp 2:17; 1Tes 2:8A Yesəw *Kəristəw ɗitəmmə, dzəghwa na mbaꞌa səəkəy mətiy tə ghwəmmə. Ava tə kwəma ci va dza ghwəmməə sənay, njasa ka ghwəmmə ɗi kwəma ngwarməhimmə mbə nəw Yesəw kwərakwə, ta mbə ghwəmməə zləɓavə, ya məti ta kwəma shi. ¹⁷3:17 Nəw 15:7Sənzənvay, mbaꞌa kə ntsa nza shiy və tərəŋw nay tsahwəti zəmbəghəy tsa mbə nəw Yesəw kala shiy və, dzəghwa kala zhanci hwər tsa ci ti ya jəw, gar katay ghəciy, njaa njaa ka ntsa tsəgha tsa va mbəə ni na: «Mbə ɗi Hyala nzee lə nəfə tsee kwətiŋ» kə kia? Tiɓaw. ¹⁸3:18 Zhk 2:15-17A ndərazhee, əntaa ghwəmmə dzaa gəzə a ghwəmməə ɗi nihwəti mbəzli, pə ghwəmmə kwataka lə miy gwaꞌa tsəgha ma. Əhəŋ, ə pə ghwəmməə ɗi mbəzli mbə nəfə tsa ghwəmmə kataŋ kataŋ. Ka ci ɗi tsa vaa səvəri lə məni kwəma wəzə na kaa mbəzli.

Njasa dza ghwəmməə mbay garə kwa kwəma Hyala kala hazləni tiɓa

¹⁹Mbaꞌa pə ghwəmməə ɗi nihwəti mbəzli tsəgha kiy, ti dza ghwəmməə sənay, mbəzliy nəw kwəma kataŋ na nza ghəy, pə ghwəmmə. Diɓay, ghənzə na kwəmaa dzaa ɓəmmə bərci, ta garə kwa kwəma Hyala, kala hazləni tiɓa. ²⁰Sa nzana, ya ə ɓəmmə nəfə tsa ghwəmmə fəti ta kwəma jikir tsa mənti ghwəmməy, ka dza her ghwəmmə kwa kwəma Hyalaw. A ghwəmmə sənay, a Hyala taŋəti nefer ghwəmmə tə sənata kwəma. Kwəma tiɓa kala sənata gwaꞌa gwaꞌaw. ²¹3:21 2:28Ava tsəgha na nava ki, madigahira, kala ɓəmmə fəti kə nəfə tsa ghwəmmə ta kwəma jikir tsa mənti ghwəmməy. A bərci va ghwəmmə ta garə kwa kwəma Hyala, kala hazləni tiɓa ki. ²²3:22 Zhŋ 15:16Ya nimaɓa shiy ɗəw ghwəmmə va Hyalay, ta ndammə shi va dza na kwərakwə ki. Sa nzana mbə ɗi fəti ghwəmmə ta kwəma gəzəkəmmə na məni nzə, ka məni kwəmaa təɓanta ɓa. ²³3:23 Zhŋ 2:23; 13:34Avanata kwəma gəzəkəmmə na, ta məni: Ə pə ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Yesəw *Kəristəw Zəghwə nzə. Ka ɗi ghən tsa ghwəmmə kwa jipə ghwəmmə njasa gəzəkəmmə Yesəw Kəristəw va. ²⁴3:24 4:13; Zhŋ 14:16; 15:5; Rm 8:5, 9, 14Ntsaa ɗi fəti ta kwəma gəzəkə Hyala məniy, a jakəy lə Hyala, mbaꞌa Hyala jakəta li kwərakwə. Lə Safə tsa nzə va ɗewɗew tsa ndammə Hyala, sənay ghwəmmə jakəjakə nza ghwəmmə li, pə ghwəmmə.

Njasa dza ghwəmməə sənay təhəvəri *Safə tsa Hyala lə tsa *ndə jaka tsa Yesəw *Kəristəw

¹4:1 2:18; Mt 7:15; 1Tes 5:21A madigahira, mbaꞌa kə ndə səəkəy dzəmbə ghwəy, lə Safə tsa Hyala nzee, kəy, əntaa ghwəy zləɓa kwəma ci war tsəgha ma. Ə pə ghwəy dzaa naghamti wəzə, ta mbə ghwəy sənay nda Safə tsa Hyala na sa və kataŋ kataŋ, ka ghwəy gha zləɓa. Va wa gəzaŋwəy ya tsəghay, sa nzana, ɗaŋshi ka gəzə kwəma Hyala ka dzərvə tsahwəshi dzəti hiɗi nana. ²4:2 Zhŋ 1:14; Rm 10:9; 1Kwər 12:3Avanay njasa dza ghwəy sənay, a Safə tsa Hyala va ndə pə ghwəy: Ya tsamaɓa ndə na ntsaa dzaa ni: «A Yesəw Kəristəw mənti ghən tsa ci ka ndə, mbaꞌa səəkəy tikə tə hiɗi» kəy. Ava ghəci na ntsa nza Safə tsa Hyala mbə nəfə tsa ci. ³4:3 2:18, 22Ma ntsaa ni: «Zhəghəy Yesəw ka ndə ngəri, mbaꞌa səəkəy tikə tə hiɗiw» kəy, tsava ndə na, Safə tsa Hyala mbə nəfə tsa ciw. Safə tsaa səəkə va ndə jaka tsa Kəristəw na sa mbə nəfə tsa ci. A ghwəy niy favə: «Ta səəkə dza na» kə məndi niy ni. Aa səəkəy dzəti hiɗi nana ki.

⁴4:4 5:5Na na ghwəy tala kiy ndərazhiyay, mbəzli Hyala nza ghwəy, a ghwəy ꞌwəshamti ka gəzə kwəma Hyala ka dzərvə. Sa nzanay, bərciɓa mbə Safə tsa Hyala va mbə ghwəy na kən safə tsa mbə mbəzliy nəw ma Yesəw. ⁵4:5 Zhŋ 3:31Ka gəzə kwəma Hyala ka dzərvə vay, mbəzliy nəw kwəma tikə tə hiɗi na ghəshi, sa nzana kwəma shi tikə tə hiɗi ni na shi kwəma gəzə ghəshi kiy, va tsəgha fə mbəzliy nəw ma Yesəw ghən ta fa kwəma gəzə ghəshi va. ⁶4:6 2:4; 3:1; Zhŋ 8:47; 18:37Ghwəmmə na na ghwəmmə kiy, ndərazhi Hyalaa gə ghwəmmə. Va tsəgha kiy, ntsaa sənata Hyala na, ta fa kwəma gəzə ghwəmmə dza na. Ma na mbəzliy kamaa shi Hyalay, ka fa kwəma gəzə ghwəmmə ghəshi ya jəwəw. Ava tsəgha dza ghwəmməə mbay tihəvəri mbəzliy gəzə kwəma lə Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa, lə mbəzliy gəzə kwəma lə safə tsa ndə dzərvə.

Tə ɗi tsa ɗitəpə Hyala sənay ghwəmmə ɗi ghən tsa ghwəmmə

⁷A madigahira, ɗi pə ghwəmməə ɗi ghən tsa ghwəmmə kwa jipə ghwəmmə. Sa nzanay, va Hyala səəkə ɗi. Ya wa ntsaa ɗi Hyala, ka ɗi nihwəti mbəzliy, Zəghwə Hyala na tsava ndə, aa sənata Hyala. ⁸4:8 4:16Ma ntsaa ɗi ma Hyala, kala ɗi nihwəti mbəzliy, sənata Hyala tsava ndə na ciw. Sa nzanay, ɗi na Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə. ⁹4:9-10 Zhŋ 3:16A Hyala ghwənikə Zəghwə nzəə dzəti hiɗi, zəkwəti ghəci və, ta mbə ghəciy ndammə piy tsaa kəɗi ma. Kwəma mənti na va tsəghay, aa cikəvəri ɗi tsa ɗitəmmə na wəzə wəzə. ¹⁰4:10 2:2; 3:5; Rm 5:8, 10Avanay ɗi njasa njana: Sa nzana mbaꞌa ghwəmmə ɗiti Hyala pərɓa ghwəmmə naw. Əhəŋ, sa nzana ghənzə saa ꞌwaa ɗitəmmə pərɓa ghənzə. Dza na mbaꞌa ghwənikə Zəghwə nzə tə ghwəmmə, ta mbə ghwəmməə kwəmavə pəli kwəma ghwəmmə jikir na tə mbərkə məti ci.

¹¹4:11 3:11; 4:21; Mt 5:44-45; 18:33; Zhŋ 13:34; 2Zhŋ 5A madigahira, njana nzana tsəgha Hyala ɗitəmmə kiy, ə pə ghwəmməə ɗi ghən tsa ghwəmmə kwa jipə ghwəmmə kwərakwə ki. ¹²4:12 2:5; 4:17; Zhŋ 1:18A ghwəmmə sənay, ndə tiɓa mbaꞌa səəkəə nata Hyala njasa nzanaw. Ya tsəgha nzə, mbaꞌa pə ghwəmməə ɗi ghən tsa ghwəmmə kwa jipə ghwəmməy, jakəjakə na Hyala lə ghwəmmə. Ghalaɓa kiy, ɗi tsa nzə va na aa kwəmavə bərci mbə nefer ghwəmmə.

¹³4:13 3:24Sa ndammə Hyala va Safə tsa nzə ɗewɗew tsay, ti sənay ghwəmmə jakəjakə nza ghwəmmə li, jakəjakə ghənzə lə ghwəmmə kwərakwə, pə ghwəmmə. ¹⁴4:14 Zhŋ 15:27Ghəy dəꞌwə ghən tsa ghəyəy, a ghəy nay lə mətsə ghəy, dəmmə Hyala ghwənikə na Zəghwə nzə ta səəkə ta mbəli mbəzli tə hiɗi. Va tsəgha gəzə ghəy kaa mbəzli kataŋ na kwəma va, pə ghəy. ¹⁵4:15 2:23Ya tsamaɓa ndə zləɓati na: «Zəghwə Hyala na Yesəw» kəy, jakəjakə na Hyala lə tsava ndə, ghəci kwərakwə na, jakəjakə ghəci lə Hyala. ¹⁶4:16 4:8-10; Zhŋ 15:5Na na ghwəmməy, a ghwəmmə sənay, a Hyalaa ɗimmə, pə ghwəmmə, mbaꞌa ghwəmmə zləɓavə ɗi tsa nzə va.

Ɗi na Hyala. Ma ntsaa ɗi nihwəti mbəzli, ka ɗi Hyalay, tsava ndə na jakəjakə na lə Hyala, jakəjakə Hyala li kwərakwə. ¹⁷4:17 2:28; 4:12Mbaꞌa kə ɗi tsa citəmmə Hyala va mbə ghəra sləni njasa ɗi na mbə nefer ghwəmməy, njasaa niy nza nzəy tsa Yesəw *Kəristəw va tikə tə hiɗi niy nzay, tsəgha dza tsa ghwəmmə nzəy nza ghalaɓa kwərakwə. Ka dza hazləniy ghərammə kwa kwəma ci fəca dza naa ɓasə ngwəvəə dzəkən mbəzli kiw. ¹⁸Ma ntsaa ɗi Hyalay, ka nza hazləni mbə nəfə tsa ci ya jəwəw. Sa nzanay, gwaꞌa gwaꞌa ka ɗi tsa Hyala va kataŋ tsaa ɓəkəvəri hazləni mbə nəfə ci. Mbaꞌa kə ndəə hazləniy, kwəmavə ghəra sləni ɗi tsa Hyala va mbə nəfə tsava ndə njasa ɗi naw. Ta kəsə dza ngwəvə. Sa nzanay, tə kwəma hazləni səəkə ngwəvəə dzəkən ndə.

¹⁹Ma na na ghwəmməy, a ghwəmməə ɗi nihwəti mbəzli, ka ɗi Hyala. Sa nzanay, pərɓa Hyala ꞌwa naa ɗitəmmə. ²⁰4:20 2:9Mbaꞌa kə ndə ni: «Mbə ɗi Hyala nzee!» kə, dzəghwa kala ɗi ma mətsə mbəzli ghəciy, dzərvəə slasla tsava ndə, ka ɗi Hyalaw. Kwa vəghwə tsa nzana kala ɗi mbəzli ghəci, ghəshi shi nashi na kwa mətsə ciy, njaa ka na mbəə ɗiti Hyala nanzə, ghənzə sa səəkə ma naa nataa? ²¹4:21 4:11; Mt 22:34-40Ma kə Yesəw dəꞌwə ghən tsa ci kaa kwəma gəzəkəmmə na ta məniy: «Ma ntsaa ni mbə ɗi Hyala nzee kəy, ɗi kəə ɗi ngwarməhiy mbə nəw Yesəw kwərakwə!» kə.

Njasa dza mbəzliy nəw Yesəw ꞌwəshamti kwəma tə hiɗi

¹5:1 1Pi 1:22-23Ya tsamaɓa ndə zləɓati na mbə nəfə tsa ci: «Yesəw na *Kəristəw tsa tivə Hyala va ta mbəlipə» kəy, Zəghwə Hyala na. Ghənzə tsəgha mbaꞌa kə ndəə ɗi kwəma Dəyəy, ta ɗi kwəma nihwəti ndərazhi yakə Didi tsa va dza na kwərakwə. ²Vanay njasa dza ghwəmməə sənay mbə ɗi ndərazhi Hyala nza ghwəmmə, pə ghwəmmə: War mbaꞌa pə ghwəmmə mbə ɗi Hyala, ka ɗi fəti ta kwəma gəzəkə nay, mbə ɗishi nza ghwəmmə. ³5:3 2:5; Nəw 30:11; Mt 11:30Ma kwəma ɗi tsa nə ghwəmmə va, a ghwəmməə ɗi Hyala, pə ghwəmməy, ghənzə na ɗi fəti ta kwəma gəzəkə na məni nzə. Talay, ꞌyahəꞌyahə na ɗi fəti ta kwəma gəzəkə Hyala va məni nzə va ghwəmməw. ⁴5:4 Zhŋ 16:33Sa nzana, ya wa ntsaa məniy ka Zəghwə Hyalay, ta mbay dza naa ꞌwəshamti bərci shi tə hiɗi ni. Sa nzana mbaꞌa ghwəmmə ɓanavə nefer ghwəmmə kaa Yesəw, va tsəgha dza ghwəmməə mbay ꞌwəshamti bərci shi tə hiɗi. ⁵5:5 4:4; Rm 8:37Wa tsahwəti ntsaa dzaa mbay ꞌwəshamti bərci shi tə hiɗi ni kia? Ghəci tiɓa kala war ntsaa zləɓati mbə nəfə ci: «Yesəw na Zəghwə Hyala» kəw.

Gəzə kwəmaa dzəkən kwəma Yesəw *Kəristəw

⁶5:6 Zhŋ 16:13; 19:34A Yesəw Kəristəw dəꞌwə ghən tsa ci səəkəy dzəti hiɗi, mbaꞌa dzarəy kwa yam *batem, mbaꞌa miymiy ci shəkəshi ghala pəəsli məndi va. Kwataka dzar kwa yam batem dzarəy na gwaꞌa tsəghaw, a shəkamti miymiy ci diɓa. Dzəghwa *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa dəꞌwə ghən tsa ci, mbaꞌa gəzəkəŋəy kwəma va: «Kataŋ na tsəgha» kə. Ma Safə tsa Hyala naciy, ka sla dzərvə naw. ⁷5:7-9 Zhŋ 5:36-37Mahkan na shiy cimmə, Zəghwə Hyala na Yesəw kataŋ, kə ghəshi. Ma shi vay: ⁸Ana Safə tsa Hyala, lə yam, mbaꞌa miymiy. Ma ghəshi mahkanavashiy, kwəma kwətiŋ na na sa shi. ⁹Mbaꞌa kə ndə ngəri ndəghakən fətiy dzəkən kwəma nata nay, kar ghwəmməə zləɓa tsəgha na, pə ghwəmmə. Fəti ndəghati Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə kiy, aa taŋəti fəti ndəgha ndə ngəri. Ghənzə ghənzə Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə ndəghakən na fəti vaa dzəkən Zəghwə nzə va tsəgha ki. ¹⁰5:10 Rm 8:16; Gal 4:6Va tsəgha na, ya wa ntsaa ɓanavə nəfə tsa ci kaa Zəghwə Hyalay, war ta zləɓavə fəti ndəghati Hyala va dza na mbə nəfə tsa ci: «Kataŋ na tsəgha» kə. Ma ntsaa ɓanavə ma nəfə tsa ci kaa Hyalay, kwa dzərvə dza naa fəy Hyala. Sa nzana, kala zləɓa fəti ndəghakən naa dzəkən Zəghwə nzə ghəci.

¹¹5:11 Zhŋ 3:16-18Avanta fəti ndəghakən Hyalaa dzəkən kwəma va, a kəy: «Aa ndammə piy tsaa kəɗi ma, səəkə dzar kwa Zəghwə nzə» kə. ¹²5:12 Zhŋ 3:36; 5:24Ya wa ntsaa jakəy lə Zəghwə Hyalay, aa kwəmavə piy tsaa kəɗi ma. Ma ntsaa jakəy ma liy, kwəmavə piy tsa vaw.

¹³5:13 Zhŋ 20:31Ma kwəma tsasliŋwəy ya kwəma va ti, ghwəy mbəzliy ɓanavə nefer ghwəy kaa Zəghwə Hyalay, ta mbə ghwəy sənay kataŋ, a ghwəy kwəmavə piy tsaa kəɗi ma, pə ghwəy.

Kwəmaa dzəkən piy tsaa kəɗi ma

¹⁴5:14 Zhŋ 15:16Mbaꞌa pə ghwəmməə dzəghwa kwəma Hyalay, ka dza her ghwəmməw. Sa nzanay, a ghwəmmə sənay, mbə fa kwəma cəꞌwə ghwəmmə və na, kama kwəma va geꞌi njasa ɗiti na. ¹⁵Njana nzana mbaꞌa ghwəmmə sənay, mbə fa kwəma cəꞌwə ghwəmmə və na, pə ghwəmməy, a ghwəmmə sənay kwərakwə kiy, ta ndammə dza na, ya nimaɓa shi cəꞌwə ghwəmmə va və, pə ghwəmmə.

¹⁶5:16 Mt 12:31; Ebr 6:4-6Mbaꞌa kə ndə nay tsahwəti zəmbəghəy tsa mbə nəw Yesəw mbə məni *kwəma jikir naa dzaa kama gar məti ghəci vəy, ə kəə cəꞌwə Hyala ti. A Hyala dzaa ɓanavə piy tsaa kəɗi ma kaa zəmbəghəy tsa va. Ma kwəma cəꞌwə gəzee vay, war ta mbəzliy mənti jikir tsaa kama gar məti ghəshi və, dza naa nza wəzə. Sa nzanay a kwəma jikir na tiɓa kwətiŋ gar məti ndə və. Gəla nava kwəma jikir naa na dza ghwəy cəꞌwə tiw. ¹⁷A ghwəmmə sənay, kwəma rəɗa rəɗa na məni məndi gwaꞌay, kwəma jikir na na. Nanzə kiy, kar nihwəti kwemer jikir niy nza tiɓa na, kala gar məti ndə və shi.

¹⁸5:18 3:6, 9-10; ndə jaka tsa Hyala: Zhŋ 17:15; 2Tes 3:3A ghwəmmə sənay, ya wa ntsaa məniy ka Zəghwə Hyalay, ka nzəyəy na war mbə məni kwəma jikir naw. Sa nzanay, war mbə ndəghwə ka Yesəw Zəghwə Hyalaa nza, ka mbay *ndə jakaa kwəmavə kwal tsaa kwəfaghayəw.

¹⁹5:19 Zhŋ 12:31; Gal 1:4A ghwəmmə sənay, na na ghwəmməy, mbəzli Hyala nza ghwəmmə. Ma niy tərmbə mbəzli tə hiɗi gwanashi na, ni ndə jaka tsa Hyala niva.

²⁰5:20 Zhŋ 1:14, 18; 11:25; 17:3; 20:28A ghwəmmə sənay, a Yesəw *Kəristəw Zəghwə Hyala səəkəy tikə tə hiɗi, dza na mbaꞌa ndammə məhərli ta mbə ghwəmməə sənata Hyala kataŋ na. Dzəghwa mbaꞌa ghwəmmə kwəmavə jakəva lə Hyala kataŋ na, tə mbərkə jakəva tsa ghwəmmə lə Zəghwə nzə Yesəw Kəristəw ki. Zəghwə nzə vay, Hyala kataŋ na na dəꞌwə ghən tsa ci, zhini ghəci saa ɓə piy tsaa kəɗi ma kaa mbəzli diɓa. Tsəgha.

²¹5:21 1Kwər 10:14Zhini ɓa kiy ndərazhiyay, mənim məhərli, vantaa ghwəy dzaŋwəy dzəmbə ta mbəri. Ava tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki.