1 Kwərintə

Kwa taŋa zliya tsasliti Pəl kaa ka

Kwərintə

Kwəma dza ghwəmməə gha sənataa dzəkən zliya na

Ghala pətsaa tsasli Pəl zliya nay, ghəci tə hiɗi ka Efesə nza na. Ghala vəghwə tsa vay, məlmə Kwərintə na sa niy nza dikə na tə hiɗi ka Gərekə. Tərəŋw nza gəna va mbəzli mbəɓa, ka zhəghə dəvə tə hiɗi ka Rəm lə ni tə hiɗi ka Azəyəy, dzəvəri mbə məlmə va ka ghəshiy taŋə. Tərəŋw mbəzli mbəɓa niy məməni ghwərghwər ki, zhini mbaꞌa ghəshi niy nəwvə ta mbəri tsa mbəzli ghənghən ghənghən.

Dza Pəl ki, mbaꞌa tsəhəy mbə məlmə ka Kwərintə va, ghəci mbə wə kwa baka wə ci. Aa hiy mbə məlmə va tir məŋ lə dəghəsə, ndəkwə ta mənti piya bakə, mbaꞌa gəzanshi kwəma Yesəw Kəristəw kaa mbəzli mbəɓa. A ghwəy dza kəsay nəwər tsa va mbə zliya ka kwal Yesəw vəh 18. Ma sa dzay Pəl ki na, mbaꞌa shiy ghənghən ghənghən ghati səsə məhərli mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə va, mbaꞌa favə.

A Pəl tsasləhwə zliyahi ghənghən ghənghən faɗə kaa ka Kwərintə: Ma kwa taŋa zliya gha naa tsasli na tsəhəta nava va ghwəmmə ghwəmə shi ndatsə niw, a zata. Kar Pəl gəzə kwəmaa dzəkən zliya va mbə 1 Kwərintə 5:9-13. Ma kwa baka zliya ciy, a nava tsəhəta va ghwəmmə. Ghənzə na zliya har ghwəmmə naa «Kwa taŋa zliya tsaslanaghə Pəl kaa mbəzli mbə məlmə Kwərintə».

Ma kwəma tsasli Pəl zliya na tiy, kwəma bakə na. Kwa taŋa kwəmay, dzəkən kwəma favə na vaa dzəkən shi, kwa bakay, ta zləɓanshi kwəmaa dzəkən kwəmaa səəti shi mbaꞌa ghəshi niy tsaslanaghə zliya kaa Pəl, ta ɗəw dzəkən.

Avanay njasa nəwva kwəma mbə zliya na:

Vəh 1:1-9 Pəl səkwə ka Kwərintə, ka mananta ꞌwəsa kaa Hyala ta kwəma shi.

Vəh 1:10 paꞌ tə vəh 4:1-21 Pəl gəzə kaa ka Kwərintə a ghəshi zlay tihəva kwa jipə shi.

Vəh 5 Pəl gəzanshi zləɓa ma kwəma rəɗa rəɗa na kwa jipə shi.

Vəh 6:1-11 Pəl gəzanshi zlay ɓə kwəma kwa jipə shi, ta dza ta sləka kwa kwəma mbəzliy nəw ma Yesəw.

Vəh 6:12-20 Kwəmaa fə shəndəkəə dzəti Ndə sləkəpə ɗi na mbəzliy nəw Yesəw məni lə vəgha shi.

Vəh 7 Kwəmaa dzəkən ɓəva lə ɓəva ma.

Vəh 8:1 paꞌ tə vəh 11:1 Dzəkən sləkə tsa sləkə ka nəw Yesəw ghən tsa shi.

Vəh 11:2-34 Njasa təɓə mbəzliy nəw Yesəw məni mbə jakəva tsa shi.

Vəh 12 paꞌ tə vəh 14 Gəzə kwəmaa dzəkən bərci ɓəpə Safə tsa Hyala ta məni shiy ghənghən ghənghən.

Vəh 15 Dzəkən zhakati tsa mbəzli mbə məti.

Vəh 16 Kwa kərni gəzə kwəma Pəl, mbaꞌa səkwə tsa səkwə shi Pəl.

Səkwəpə tsa Pəl

¹1:1 Gal 1:1; Səsəten: SləniKY 18:17Yən tsasli na zliya na, yən yən Pəl, ntsa harvə Hyala ta nza ka ndə kwal tsa Yesəw *Kəristəw. Sa təɓanati na tsəgha, va tsəgha harvəra na. Ghəy lə zəməmmə Səsəten tsasli na. ²1:2 2Kwər 1:1; SləniKY 18:1Kaa ngəŋwəy ghwəy mbəzli Hyala nəw Yesəw mbə məlmə ka Kwərintə gwanaŋwəy tsasli ghəy zliya na, ngəŋwəy ghwəy mbəzli mənti Yesəw Kəristəw ka mbəzli Hyala. Ghənzə haraŋwəy na ta nza ghwəy ka shi nzə. Mbəzliy tsəfəkwə kwa kwəma Yesəw Kəristəw gwanashi ya paꞌ kwəmaɓa na ghəshiy, ghənzə harashi na ta nza ghəshi ka shi nzə kwərakwə. Ndə sləkəshi na Yesəw Kəristəw, Ndə sləkəmmə ghəci kwərakwə. ³Məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə Dəmmə Hyala, ghəshi lə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw, mbaꞌa ghəshi ndaŋwəy zərkə mbə nzəy tsa ghwəy.

Shi wəzə ni kwəmavə mbəzli ka Kwərintə tə mbərkə Yesəw *Kəristəw

⁴Yən yən Pəl kiy, war mbə mananta ꞌwəsa nzee ya hwəmɓa kaa Hyala tə mbərkə kwəma ghwəy. Sa nzana, mbaꞌa məntəŋwəy wəzə hwər tsa nzə mbə jakəva tsa ghwəy lə Yesəw Kəristəw. ⁵1:5 2Kwər 8:7Mbə jakəva tsa ghwəy li kiy, dzəghwa Hyala mbaꞌa ndaŋwəy ya nimaɓa shi wəzə ni kwa kwal tsa nzə gwanashi. Dzəghwa tərəŋw ghwəy sənata kwəma, mbaꞌa ghwəy mbay gəzə kwəma kaa mbəzli wəzə wəzə. ⁶Ma mənta kwəma va tsəghay, sa nzana, ghala pətsaa niy gəzaŋwəy ghəy kwəma Kəristəwəy, mbaꞌa ghwəy zləɓavə wəzə wəzə, lə nəfə kwətiŋ. ⁷1:7 2Tes 1:7; Tit 2:13Va tsəgha na kiy, sə tiɓa mbaꞌa ghwəy tərhay mbə shi ɓə Hyala kaa mbəzli na na ghwəy ghwəy mbəzliy ndəghə vici dza Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw təzli tiw. ⁸1:8 Flp 1:6; 1Tes 3:13; 5:23Ghəci ghəci Yesəw dəꞌwə ghən tsa ci dza naa kəətiŋwəy, ta mbə ghwəy garəŋwəy lə bərci, paꞌ tə kwa kərni vəghwə. Vantaa fəti dzaa nza dzar kwa kaɓaka ghwəy fəca dza Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw zhəghəvaa səəkə. ⁹1:9 10:13; 1Tes 5:24; 2Tes 3:3Na Hyalaa harvəŋwəy va ta nza ghwəy jakəjakə lə Zəghwə nzə Yesəw Kəristəw Ndə sləkəmməy, gəzə kwəma bakə bakə na kwa miy tsa nzəw! Ya namaɓa na kwəma gəzəkə nay, war tsəgha dza naa nza.

Tihəva tsa kwa jipə mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Kwərintə

¹⁰1:10-11 3:3; 11:18; 2Kwər 12:20; Ef 4:2-6; Flp 2:2; Zhŋ 17:21-23A ngwarməhira, a cəꞌwəŋwəy ya lə slən tsa Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw, a ghwəy yəməti miy tsa ghwəy gwanaŋwəy ka sa kwətiŋ tsa. Ka tihəva ghwəy kwa jipə ghwəy ma. Jakətim ghən tsa ghwəy wəzə wəzə, a kwəma mbə nefer ghwəy nza ka sa kwətiŋ na, tsəgha məhərli ghwəy diɓa. ¹¹Va wa gəzee kwəma va tsəghay ngwarməhiray, sa nzana mbaꞌa nihwəti mbəzli kəghi tsa zhaməmmə Kəlawe tsəhəshi tikə, mbaꞌa ghəshi gəzara, ghwəyəy, mbə həərəva nza ghwəy kwa jipə ghwəy, kə ghəshi. ¹²1:12 3:4; Apələsə: 3:5-6, 22; 4:6; 16:12; SləniKY 18:24; 19:1; Piyer: 1Kwər 3:22; 9:5; 15:5; Gal 2:9, 11-14; 2Kwər 10:7Ma tihəva tsa kwa jipə ghwəy va gəzə yay, avanay: Ya wa ndə mbə ghwəyəy, lə na ci gəzə kwəma na kwətiy: «Pəl nəwee» kə tsahwəti, ma kə tsahwəti na: «Apələsə nəwee nee!» kə. Ma kə tsahwəti ɓa na: «Piyer nəwee!» kə. Ma kə tsahwəti di ɓa na: «Na neyey, Kəristəw nəwee nee!» kə. ¹³Əy, kwəma zhini ghwəy tihəvəri Kəristəw kia? Yən yən Pəl na sa daŋwavəgha məndi vəgha tsəm tə mbərkə jikir tsa ghwəy shəkəna? Naa lə slən tsa Pəl niy məntəŋwəy məndi *batem na pən? A ghwəy sənay kwəmee mbə kwəma vaw pə ghwəy nanzə ɓay? ¹⁴1:14 Kirispəsə: SləniKY 18:8; Gayəsə: Rm 16:23-24ꞌWəsa nə ya kaa Hyala, sa nzana kala mənəhwə batemee kaa ndə mbə ghwəy, dzəghwakən kar Kərispəsə ghəshi lə Gayəsə. ¹⁵Ya gar gəzə ndə nza mbə ghwəy na: «*Batem tsa məntəra Pəl vay, lə slən tsa ci məntəra na» kə. ¹⁶1:16 Stefanəsə: 16:15Eh! Yi sham ki, e zəzəvə tsahwəti ntsa mənəhwee batem kaa ngəci. E mənəhwə kaa Sətefanəsə ghəshi lə mbəzli kəghi tsa ci diɓa sham. Sənivee yən zhiniy mənəhwə batem kaa tsahwəti dzəghwakən mbəzli va diɓa kiw. ¹⁷Sa nzanay, ghwənara Yesəw Kəristəw ta dza ta mananshi batem kaa mbəzliw. Ta gəzə Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzli ghwənara na. Ma yən mbə gəzə kwəma va ɓa na, ka gəzee lə sənata kwəma mbə ghən ndə ngəriw. Va way, vantaa məti mətiy Yesəw va vəgha tsəm mənta ka kwəma gəmta na.

Bərci Hyala, lə sənata kwəma nzə

¹⁸1:18 Rm 1:16; 2Kwər 4:3Mbaꞌa kə məndiy gəzə kwəmaa dzəkən məti *Kəristəw va vəgha tsəməy, nja kwəma kama ghən ti, ka naa pəzli va mbəzliy dza ta zashi. Ma na ghwəmmə, ghwəmmə shi nza Hyala mbə mbəlimməy, a ghwəmmə sənay, lə bərci Hyala na mbə kwəma məti Kəristəw vəgha tsəm, pə ghwəmmə. ¹⁹1:19-20 3:18-20; Mt 11:25; Rm 1:221:19 Ezay 29:14; Zhəwbə 12:13, 17; Ezay 19:12-14; 44:25Ava war tsəgha gəzəkə Hyala mbə Zliya nzə kwərakwə, ma kəy:

«Ta zamti sənata kwəma mbə ghən mbəzliy sənata kwəma dzee.

Zhini mbaꞌee ɓanti məhərli mbə ghən ka məhərli!» kə.

²⁰Tsəgha kə kiy, kwəma dza ka sənata kwəma tikə tə hiɗiy kəray lə sənata kwəma shi va kia? Ya ka ɓənipə kwəma na tsahwəti pətsa dza ghəshiy kəray ti tiɓa na? Ya mbəzli nja mbəzliy ngəngərə ghəpə vaa dzəkən shi tikə tə hiɗi na, nahwəti kwəma dza ghəshiy ghakə tiɓa na? Tiɓa teepəw! Na Hyalay, a cikəvəri, ma na sənata kwəma mbəzli tikə tə hiɗiy, kwəma kama ghən ti na, kə.

²¹1:21 Rm 1:19-20A Hyala mənti shiy lə sənata kwəma nzə, ka nashi mbəzli tikə tə hiɗi. Ma ghəshi lə na shi va sənata kwəma na, kala ɓəti shi mənti Hyala va ghəshi nja shiy. Va tsəgha ɓəti ghəshi kwəma gəzə ghəy na nja kwəma kama ghən ti. Ma na Hyala nanzə kiy, lə kwəma ɓəti mbəzli va nja kwəma kama ghən ti tarəkə na mbəli mbəzliy ɓanavə nefer shi. ²²1:22 Mt 12:38; Zhŋ 4:48; SləniKY 17:18, 32Mbəzli *ka Zhəwifəy, war ghəy nashi shi maɗaŋa maɗaŋa ni dza ghəy ɓəti kwəma va ka kwəma kataŋ na, kə ghəshi. Ma ka Gərekə nashi na, war ghəy sənamti kwəma va lə na ghəy sənata kwəma, kə ghəshi. ²³1:23 2:14; Gal 3:1; 5:11Ma na na ghəy na ghəy kiy, kwəmaa dzəkən Kəristəw tsa daŋwavəgha məndi vəgha tsəm na sa gəzə ghəy kaa mbəzli. Dzəghwa ka Zhəwifə nashi ki na, mbaꞌa ghəshi ɓəti njasa ngəɗishim dzəmbə nahwəti kwəma gəmgəm na. Ma hwəlfə *mbəzliy kamaa ka Zhəwifə na, nja kwəma kama ghən ti, ghəshi ɓəti. ²⁴1:24 1:18; 2:5; Kwəl 2:3Ma va mbəzli təravə Hyala ta nza ghəshi ka shi nzə, ya ka Zhəwifə na ghəshi, ya mbəzliy kamaa ka Zhəwifə ghəshiy, a ghəshi sənay, mbə ci bərci Hyala, lə sənata kwəma Hyala na Yesəw səvəri, kə ghəshi. ²⁵1:25 2Kwər 13:4Ma na shi mənti Hyala va nighəshi mbəzli nja shi kama ghən ti shiy, a ghəshi taŋəti sənata kwəma ndə ngəri. Ya ə nighəti mbəzli Hyala nja kwa daw bərci diɓay, a bərci Hyala va daw ni taŋəti bərci va ndə ngəri.

²⁶1:26 Zhŋ 7:48A ngwarməhira, nighətim di. Sənzənvay, ghwəy gwanaŋwəy, ghwəy mbəzli təravə Hyala va na, mbəzli njaa shi nza ghwəy tay? Ɗaŋ na ka sənata kwəma, dzar kwa sənata kwəma mbəzli tikə tə hiɗi mbə ghwəy nay ghwəy ta na? Ɗaŋ na hwəlfə ka hiɗi mbə ghwəy nashi ghwəy na? Ɗaŋ na mbəzli diɓədiɓə ni va mbəzli tikə tə hiɗi mbə ghwəy na? ²⁷1:27-28 Rm 12:16; Zhk 2:5; Lk 1:51-53; 6:20Ma Hyala nanzə kiy, mbəzli zhəghəti mbəzli tikə va tə hiɗi nja mbəzliy sənata ma kwəmaa təravə na ta nza ghəshi ka mbəzli nzə. War ta mbə ghənzəə pakən haꞌwə kən ka sənata kwəma. Mbəzli daw daw bərci ni va mbəzli tikə tə hiɗiy təravə na, ta mbə ghənzəə pakən haꞌwə kən ka bərci. ²⁸Mbəzli gəmshi ni səna məndiy dzəkən shi, ka ndərəshi tikə tə hiɗiy, ghəshi na shi təravə Hyala ta nza ghəshi ka mbəzli nzə. War ta mbə ghənzəə sawavəri mbəzli diɓədiɓə ni tikə tə hiɗi mənti Hyala kwəma va tsəgha. ²⁹Ma ghalaɓa kiy, ndə tiɓa ya kwətiŋ dzaa mbay kəli ghən tsa ci kwa kwəma Hyalaw. ³⁰1:30 2Kwər 5:21Hyala va jakayŋwəy na lə Yesəw Kəristəw. Dzəghwa na mbaꞌa mənti Yesəw ta nza ghəci va ghəy ka na ghəy sənata kwəma sənata ghəy. Tə mbərkə Yesəw Kəristəw nighəmmə Hyala nja mbəzli slar slar ni, kwa mətsə nzə sana. Mbaꞌa ghwəmmə zhəghəmmə ka mbəzli nzə, mbaꞌa mbəlantəmmə səvəri mbə dəvə *kwəma jikir na. ³¹1:31 Zher 9:22-23; 1Kwər 1:29; 2:2; 4:7; 2Kwər 10:17; 11:30; 12:5; Ef 2:9Ma mənti Hyala tsəghay, ta mbəə nza nja kwəma tsasliti məndi va mbə Zliya. Saa ni va:

«War mbaꞌa kə ndəə ɗi kəli ghən tsa ciy,

lə kwəma mənti Ndə sləkəpə kəə kəli sa ci»kə.

Kwataka kwəmaa dzəkən məti Yesəw vəgha tsəm niy gəzə Pəl kaa ka Kwərintə

¹2:1 1:17Yən kwərakwə kiy ngwarməhiray, ghala pətsaa niy tsəhəree va mbə ghwəy ta gəzaŋwəy kwəma shiy niy nza mbəmbə ni, dzəghwa mbaꞌa Hyala citəŋəyshiy, lə məcaŋa gəzə kwəma ꞌyahəꞌyahəta na niy gəzee kwəmaw. Diɓay, lə sənata kwəma mbəzli tikə tə hiɗi niy gəzee kwəmaw. ²2:2 1:23; Gal 6:14Sa nzanay, ghala yən ghwəla ta tsəhə mbə ghwəy na, niy tarəkə pəla nahwəti kwəmee mbə ghwəy dzəghwakən Yesəw *Kəristəw gwaꞌa tsəghaw. Gaw dzəkən məti mətiy na va vəgha tsəm ta kwəma mbəzli jikir na niy gəzee kwəma. ³2:3 SləniKY 18:9; 2Kwər 10:1, 10Ghala pətsa vay, war nja ntsa kama bəliti və niy nzəyree mbə ghwəy. Tərəŋw niy ghəraɗa hazləni, kala gwərgwərə yən niy nza. ⁴2:4 4:20; 1Tes 1:5Yən mbə gəzaŋwəy kwəma Hyalay, lə sənata kwəma tikə tə hiɗi gar mbay ngəɗivəŋwəy niy gəzaŋwəy ya kwəmaw. *Safə tsa Hyala niy ciŋwəy na lə bərci, kataŋ na kwəma gəzaŋwəy ya va, kə. ⁵2:5 1:18, 24Ma sa favə ghwəy bərci Hyala mbə kwəma va tsəgha ki na, dza ghwəy mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy kaa Yesəw. Tə sa favə ghwəy kwəma sənata mbəzli tikə tə hiɗi niy nzanaw.

A Hyala sənata kwəma, njasa nza na

⁶Ya tsəgha nzə nanzə kiy, mbə ɓananshi sənata kwəma nzee kaa mbəzliy təhəshi mbə kwəma Hyala. Ə na na nzanay, kwəma sənata mbəzli tikə tə hiɗi naw. Diɓay kwəma sənata mbəzli dikə dikə ni tikə tə hiɗi naw. Ta na niva mbəzliy, ta bəkwəshi dza ghəshi. ⁷2:7 Rm 5:2; 2Kwər 3:18; 4:17; Kwəl 1:26Ma gəla na ɓananshee na sənata kwəma kaa mbəzliy, na Hyala sənata kwəma na nava, sa tə mbə. Ghala ghənzə ghwəla ta nga hiɗi niy təravə Hyala sənata kwəma va, ta mbə ghwəmmə nzəy kwasəbə, mbə shəndəkə tsa nzə. Dza na mbaꞌa mbələy, kalaa niy nata mbəzli kwataŋa. ⁸2:8 Lk 23:34Nava sənata kwəmay, sənata mbəzli dikə dikə ni tikə tə hiɗiw. Mbaꞌa kə ghəshi niy sənata nzay, ka dza ghəshiy daŋwavəgha Ndə sləkəmmə tsa gwəramti shəndəkə va ti vəgha tsəm nzaw. ⁹2:9 Ezay 52:15Ma kwəma mənti Hyala va tsəgha kiy, nja kwəma tsasliti məndi va mbə Zliya nzə va na. Ma kə məndiy:

«Shi səəkə ma ndə ngəriy nashi lə mətsə ci,

kala səəkə ghəciy favəshi lə sləmə ci.

Zhini kala səəkə ghəciy təkəhwəə dzəkən shiy,

Ghəshi na shi gwəmati Hyala,

mbaꞌa fəyshi kaa mbəzliy ɗi» kə.

¹⁰Ghwəmmə na na ghwəmmə kiy, a Hyala cikəvərimmə shi va, lə Safə tsa nzə va ɗewɗew tsa. Na *Safə tsa Hyalay, cəkeꞌ sənashi na shiy. Ya kwəma təkə Hyala mbəɓa mbəɓa nzəy, cəkeꞌ sənata na. ¹¹Mbaꞌa kə ndə təkəti kwəma mbə nəfə tsa ci sanay, ndə tiɓaa sənata kwəma va kala war ghəci ghəci ntsaa təkəti kwəma va vaw. Ava tsəgha na lə Hyala kwərakwə ki, war Safə tsa nzə kwətiy na saa sənata kwəma mbə nəfə nzə. Tsahwəti ndə tiɓaa sənataw.

¹²2:12 Rm 8:15Ma ghwəmmə na na ghwəmmə kiy, a Hyala ndammə Safə tsa nzə ɗewɗew tsa. Safə tsaa səəkə va mbəzli tə hiɗi naw. Safə tsa nzəə ndammə Hyala, ta mbə ghwəmmə sənashi shi ndammə Hyala lə wəzə hwər tsa nzə.

¹³2:13 2:4; 12:10Ghala pətsa ka ghəy gəzanshi kwəmaa dzəkən kwəma va kaa mbəzli kiy, lə sənata kwəma ɓənivə ghəy va mbəzli tikə tə hiɗi ka ghəy gəzəw, Safə tsa Hyala ka naa ciŋəy kwəma ka ghəy gəzə. Ka ghəy dza ki na, ka gəzə kwəmaa dzəkən Safə tsa Hyala kaa mbəzli nza Safə tsa va mbə nefer shi. ¹⁴2:14 1:18, 23; Zhŋ 3:5-12; 2Kwər 3:14-18Ma ntsa kama Safə tsa Hyala mbə nəfə tsa ciy, ka mbay tsava ndəə zləɓa shi cipə Safə tsa Hyalaw. Nja shi kama ghən ti shi ka naa nighəshi. Ka mbay naa favəshiw, sa nzanay, lə bərci Safə tsa Hyala ka məndiy mbay təravərishi. ¹⁵A na ntsa nza Safə tsa Hyala mbə nəfə tsa ciy, aa sənay təravəri shiy gwanashi. Ka mbay ndəə ɓanavə fətiw. ¹⁶2:16 Ezay 40:13; Rm 11:34Sa nzana, ma kə məndi mbə Zliya Hyalay:

«Ndə tiɓa mbaꞌa sənata təkə kwəma mbə məhərli Ndə sləkəpə na?

Ndə tiɓa gar canci kwəma ka na məni na?» kə məndi.

A na ghwəmmə ghwəmmə mbəzli nza Safə tsa Hyala mbə nefer ghwəmmə kiy, təkə kwəma kwətiŋ naa sa mbə məhərli ghwəmmə lə *Kəristəw.

Sləni mbəzliy gəzə kwəma Hyala

¹3:1 Zhŋ 16:12A ngwarməhira, ghala pətsaa niy nzee mbə ghwəyəy, niy mbay ya gəzaŋwəy kwəma njasa ka məndiy gəzanshi kwəma kaa mbəzli nza *Safə tsa Hyala mbə nefer shiw. Nja kaa mbəzli gəmshi ni niy gəzaŋwəyee kwəma. Sa nzana ghalaɓay, war nja ndərazhi ghwəlashi ni tə ꞌwa niy nza ghwəy, kala kəliŋwəy ghwəy mbə kwəma Yesəw *Kəristəw. ²3:2 Ebr 5:12-13; 1Pi 2:2Kwəmaa niy ɓəniŋwəy yay, nja ꞌwa ka məndi vaa sa kaa zəghwə niy nza na, niy mənta naa ɗafaw. Sa nzanay, niy təhəŋwəy ghwəy gar zəmə ɗafaw. Ya paꞌ sanay, təhəŋwəy ghwəy gar zəmə ɗafaw. ³3:3 1:10-11; Gal 5:19-20Sa nzanay, ghwəlaŋwəy nza ghwəy mbə məməni shiy nja mbəzli tikə tə hiɗi. Njana nzana mbə hərhə ghwəy kwa jipə ghwəy, ka məməni miyəy, ghala mbə ghwəy lə mbəzli tikə tə hiɗiw, war nja mbəzli gwanashi ni tikə tə hiɗi məni ghwəy kwəma. ⁴3:4-5 1:12Mbə kwəma nə ghwəy va: «Kwəma Pəl nəwee!» kə tsahwəti. Ma tsahwəti ɓa na: «Na Apələsə nəwee nee!» kəy, kwemer ka mbəzli gwanashi ni tikə tə hiɗiy gəzə ghwəy nashi shi va sa?

⁵Ghənzə nja na na ghəy bakanaŋəy lə Apələsə kiy, mbəzli nja washi ni nza ghəya? Mbəzliy ghəranta sləni Hyala nza ghəy gwaꞌa tsəgha. Na gəzaŋwəy ghəy kwəma Hyala, mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy. Ya wa ndə mbə ghəyəy, njasa ɓanavə Ndə sləkəpə nici bərci ta sləni ghərati na sləni ci mbə ghwəy. ⁶3:6 SləniKY 18:4, 11, 24-28Nja ka za məniŋəy ghəy. Yənəy, hwəlfəə tsaŋwambee mbə hiɗi, dza Apələsə mbaꞌa ganavə yam. Ma ntsaa pəsəti shi va ka kəlitishiy, Hyala na. ⁷A ghwəmmə sənay, na na kar ndə tsəŋwə shiy, lə ndə ga yam kaa shiyəy, mbəzli pərshi ni na ghəshiw. Hyala kwətita ghənzə saa pəsətishi, ka kəlitishi, na sa nza dikə ti mbə kwəma va gwaꞌa tsəgha. ⁸3:8 4:5Shiy təhəvəri kar ntsaa tsəŋwəti shiy lə ntsaa ganshi yam tiɓaw. Yəmyəmshi na ghəshi. Ya wa ndə mbə shiy, ta wanci zhəmə sləni ci dza Hyala geꞌi geꞌi lə sləni ghərati na. ⁹3:9 Mt 13:3-9; Ef 2:20-21; 1Pi 2:4-6Ghəy bakanaŋəyəy, kaa Hyala ghəra ghəy sləni jakə. Ma ghwəy na, nja za Hyala ghwəy məniŋwəy kwərakwə ki.

Lə tsahwəti fir diɓay, nja ciki tsa nga Hyala nza ghwəy. ¹⁰3:10 1Kwər 15:10Sa dzee geꞌi lə ni ya bərci ndara Hyala ta ghəra sləni nzəy, mbaꞌee ghati ghəra sləni mbə ghwəy nja ndə nga ciki tsaa gwəramtiy sənay fə səɗa ciki. Sa fətee səɗa ciki wəzə wəzə na, dza tsahwəti ndə na, ka nga cikiy sati tə səɗa va ki. Nanzə kiy, ya wa ndə mbə ka nga shiy na, məni tə ghəci məhərli wəzə, mbə shi nga naa sati. ¹¹3:11 Ezay 28:16; SləniKY 4:11-12A na səɗa ciki naciy, a Hyala garəy gwaꞌa, ghəci na Yesəw Kəristəw. Tsahwəti ndə tiɓa ka mbay fəti nahwəti səɗa ciki ghwəlaw. ¹²Ma ka nga shiy ki na, ka nga shiy sati tə səɗa ciki tsa va. Ka nga niy nga lə tsahi mbəzə, nihwəti na, tə tsahi bənɓa, nihwəti na, lə *hərezli ka bərci nza dimə ti shi, nihwəti ɓa na, lə shəghwə, ma nihwəti na, lə məzaɗi, nihwəti diɓa na lə jivəti, tsəgha. ¹³3:13-15 Rm 2:6; 2Kwər 5:10Fəca dza ngwəvəə nza kiy, ta dzəti ngwəla dza sləni ndəə dza ya tsamaɓa ndə ci gwaꞌa. Sa nzana fəcavay, lə ghwə dza Hyalaa dzəghə sləni ghərati ndə ya tsamaɓa ci gwaꞌa. Ta sənay nda sləni wəzə naa ghərati ndə, nda sləni jikir naa ghərati na. ¹⁴Ma ntsa dza na ci sləniy ndita ma va ghwə ghalaɓa kiy, ta wanci zhəmə ci dza Hyalaa dza. ¹⁵3:15 Zhəwdə 23Mbaꞌa kə ghwə dzaa ndəhwə na ndə sləniy, ka dza Hyalaa wanci zhəmə ci kaa tsava ndəw. A Hyala taa mbəlanti nanzə, ə na na nzanay, ngahə dza naa mbəli. Nja ntsaa zləghwəkəvəri ghən tsa ci mbə jipə ghwə.

¹⁶3:16 6:19; Rm 8:9, 11, 15; 2Kwər 6:16; Gal 5:25; 1Pi 2:5Ghwəy kiy, ə sənay ma ghwəy, ciki tsa Hyalaa gə ghwəy, ka nzəy Safə tsa nzə ɗewɗew tsa mbə ghwəy pə ghwəy shəkəna? ¹⁷Mbaꞌa kə ndə laɗamti ciki tsa Hyala vay, ta zamti tsava ndə dza Hyalaa dza kwərakwə. Sa nzanay, sa Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə na ciki tsa va. Ciki tsa vay, ghwəy na ki.

¹⁸3:18 4:10Əntaa ndə dzaa gwəravəə ngəɗiti ghən tsa ci gəm ma, war mbaꞌa kə ndə mbə ghwəy nay ghən tsa ci nja ntsaa sənamti kwəma dzar kwa kwəma tikə tə hiɗiy, ghən tsa ciy səəti tsava ndə. Wəzəɓa məniy na nja *hil na va mbəzli tə hiɗi. Ma nza ghəci mbəə kwəmavə məniy ka ntsaa sənata kwəma tsa kataŋ tsa ghalaɓa ki. ¹⁹3:19 Zhəwbə 5:12-13; 1Kwər 1:20Sa nzanay, na ndə ngəri va kwəma sənata na tikə tə hiɗi na, nja shi kama ghən ti nighəti Hyala. Ta na navay, a məndi tsasliti mbə Zliya Hyala, ma kə məndiy:

Lə sənata kwəma shi dəꞌwə ghən tsa shi

kəsəy Hyala mbəzliy sənata kwəma va, kə məndi!

²⁰3:20 Cem 94:11Zhini ma kə tə tsahwəti pi ɓa na:

A Ndə sləkəpə sənata təkə kwəma mbə məhərli

mbəzliy sənata kwəma gwaꞌa gwaꞌa.

Aa sənay kwəma gəmta na na, kə.

²¹Ghənzə tsəgha kiy, əntaa ghwəy dzaa dzaŋwəy ta vəshi lə ke ngəri, ka gəzə, mbəzli ntsa tsaꞌ tsa va nza ghəy, pə ghwəy ma. Kwəma ka ghwəy sənatay, sə tiɓa kala sa ghwəyəw. ²²3:22 Rm 8:38Ya yən yən Pəl sana, ya Apələsə, ya Piyerəy, shi ghwəy nza ghəy. Ya shi tə hiɗi ni, ya piy tsa piy ndə ngəri, ya mətiy ɓəpəy, war shi ghwəy na ghəshi. Ya shi mbə vəghwə tsa sənzənva ni, ya ni mbə vəghwə tsaa dzaa nzay, war shi ghwəy na ghəshi. ²³3:23 15:28; Rm 14:7-9Ma ghwəy kwərakwə ki na, shi Yesəw Kəristəw ghwəy. Ma Yesəw Kəristəw na, sa Hyala ghəci kwərakwə ɓa, tsəgha.

Ka kwal Yesəw Kəristəw

¹Na na ghəy, ghəy *ka kwal Yesəw kiy, ka ghəra sləni Yesəw *Kəristəw nza ghəy. Mbəzli ɓanavəshi Hyala kwəma nzə niy mbələy na, ta gəzə ghəshi kaa mbəzli nza ghəy. Ava tsəgha kə mbəzli ɓətəŋəy gwaꞌa tsəgha. ²4:2 Lk 12:42Ma niy təɓə na nanzə kiy, ntsa ɓanavə məndi sləni mbə dəvə ci na, mbaꞌa mənti sləni va lə kwal. ³Na neyey, ka shashara kwəma gəzə ghwəy dzəkən yaw, ya ndə njaa na Pəl nə nihwəti mbəzliy, kwəma tiɓaa shasharaw. Ya yən dəꞌwə ghən tsee sanay, ka mbay yaa ni ntsa tsaꞌ tsa nzee pənəw. ⁴4:4 Cem 143:2Ya tsəgha nata mee kwəma gəmgəm na mbə nəfə tseyey, ka dzee mbay ni kwəma gəmgəm na vəyaw pənəw. Ndə sləkəra dza naa slara nee ngwəvə gwaꞌa tsəgha. ⁵4:5 3:8; Cem 139:1-12; Rm 2:16Va tsəgha na kiy, ka mbatsə sla ngwəvə ghwəy dzəkən sləni mbəzli di ma. Ndəghətim vici dza Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw səəkə ti. Sa ka na səəkəyəy, ghəci dza naa ɓəkəvəri shi mbəmbə ni dzar mbə kwəsli gwanashi, mbaꞌa ɓəkəvəri kwəma təkə mbəzli mbə nefer shi. Ma fəcava kiy, ya wa ndə na, ta falti dza Hyala geꞌi lə sləni ghərati na. ⁶A ngwarməhira, ma kwəma gəzaŋwəy ya vaa dzəkən ghən tsa ghəy lə Apələsə gwanata kiy, ta mbəə kəətitəŋwəy nə ya, nza ghwəy mbəə ɓənivə kwəmaa səvəri mbə. Ta mbə ghwəy nəw kwəma lə kwal tsa nzə, njasa tsasliti məndi mbə Zliya Hyala gwaꞌa tsəgha. Əntaa ghwəy dzaa dzaŋwəy ta vəshi lə tsahwəti ndə, ka ndərə tsahwəti ma. ⁷4:7 Gal 6:3Ya gha gha ntsaa ɓəti ghən tsa gha va nja pərŋa kiy, wa ntsaa ni, pərŋa nza gha mbə nihwəti mbəzli kə ngəŋaa? Nima shiy na ni kwəmavə gha va lə bərci gha, kala kama Hyala ndaŋa shi kia? Hyala kə ndaŋa shi va gha gwanashi kiy, tawa dzaŋa gha ta kəli ghən gəm njasa nzana lə bərci gha gha kwəmavə shi va gha va diɓa kia?

⁸Mənim kwəma ghwəy gwəla, a ghwəy kwəmavə shi ɗi ghwəy gwaꞌa gwaꞌa nana na ghwəy ki. Ka shiy məniŋwəy ghwəy kwa kwal Hyala. A ghwəy ghati məni mazə kala ndəghəŋəy ma. Jəw niy dza naa nza, ghwəy məniŋwəy ka mezhizhə nza kataŋəw. Ghalaɓay ta kwəmavə məni mazə dza ghəy, ghəy ka kwal Yesəw kwasəbə ghwəy nza. ⁹4:9 Rm 8:36; Ebr 10:33Ma na na ghəy ghəy ka kwal Yesəw, yən nighə nee kiy, war ka mbəzliy kəray ləy hwəm gwaꞌa gwaꞌa nighee Hyala fəyŋəy mbə mbəzli. Nja mbəzli slanakənshim ngwəvə məti, ta dza məndi ta bəkwəshi tə bəghə kwa kwəma mbəzli gwaꞌa gwaꞌa. A Hyala fəyŋəy ka mbəzli dza məndiy ɓasəva gwaꞌa gwaꞌa ta nighəshi, ta nighəshi ka kwal Hyala, lə mbəzli tə hiɗi gwaꞌa. ¹⁰4:10-13 2Kwər 11:23-294:10 3:18War nja ka gezlekiki zhəghəŋəy ghəy va mbəzli tə hiɗi, tə sa gəzəpə ghəy kwəma Yesəw Kəristəw na ghəy ki. Dzəghwa ghwəy na ghwəy ki na, njasa ɓətəŋwəy məndi ka mbəzliy sənata kwəma tə sa jakəŋwəy ghwəy lə Yesəw Kəristəw ghwəy nighəti. War nja mbəzli daw daw bəliti ni nighəŋəy məndi. Dzəghwa ghwəy na ghwəy ki na, njasa ɓətəŋwəy məndi ka ka bəliti ghwəy nighəti. Ə tsəərəŋəy məndi na ghəy ki. Ma ghwəy na, njasa fə məndi dikəə dzəti ghwəy ghwəy nighəti. ¹¹Ya paꞌ ndatsə sanay, mbə ghəraŋəy na ma lə ndir gwaꞌa. Ya kwəbeŋer kən ghən ghəy na, war shi hali hali ni. War ngəraꞌwə məndiy saŋəy təgəm təgəm, war ə ghəy dadaŋərə war daŋərə. ¹²4:12 Lk 6:28; SləniKY 7:60; Rm 12:14; ghəra sləni lə dəvə: SləniKY 18:3Ə məti ghəy dzəmbə ghəra sləni lə dəvə ghəy ta mbə ghəy kwəmavə shi zəmə ghəy. Ya tsəərəə tsəərəŋəy ndə na, war mbə cəꞌwə Hyala ghəy ti a ghənzə təfanati miy tsa wəzə tsa. Ya war ə saŋəy məndi ngəraꞌwə na, war mbə səꞌwa ghəy. ¹³4:13 WahəZher 3:45Ya ə gəzə mbəzli *kwəma jikir naa dzəkən ghəy na, ka gəzanshi kwəma kwa kwəma pəəsli. War nja kwasheɓi tə kəsəkə nighəŋəy mbəzli tə hiɗi, nja shi kwa dəlagwa viꞌi.

¹⁴Ma kwəma tsasliŋwəy ya na tsətsəy, ta mbə haꞌwəə ghəraŋwəy va kwəma məni ghwəy va nə yaw. Əhəŋ, kwəmaa sava ɗee ciŋwəy. Sa nza ghwəy ndərazhee ɗitee. ¹⁵4:15 Gal 4:19A na nee, ya njaa kwəmavə ghwəy nihwəti mbəzliy ɓəniŋwəy kwəma Yesəw Kəristəw ləy hwəmee ɗaŋ tsa shiy, war yən kwətira na dəŋwəy mbə kwəma Hyala, yən yən Pəl. Sa nzanay, ghala pətsaa gəzaŋwəy ya yəwən kwəma wəzə na ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa Yesəw Kəristəw. ¹⁶4:16 11:1; Flp 3:17; 1Tes 1:6Va tsəgha cəꞌwəŋwəy ya a ghwəy məni kwəma njasa mənee va. ¹⁷4:17 Timəte: 16:10; SləniKY 16:1; 2Kwər 1:1Ava va tsəgha ghwənayŋwəy ya Timəte, ghəci zəghwee ɗee, saa kəsəvə ghəra sləni Yesəw Kəristəw bekir dəvə. Ə ghwənəghəŋwəy ya, nza ghəci zhiniy ciŋwəy nzəy tsee kwa kwal tsa Yesəw. Ka ciŋwəy njasa kee ɓananshi nzəy kaa mbəzliy nəw Yesəw ya kwəmaɓa.

¹⁸Nihwəti mbəzli mbə ghwəyəy, ə dəmdəmə ghəshi hati, ka kəli ghən tsa shi, ka dzee zhiniy tsəhəra mbə ghwəyəw, kə ghən tsa shi. ¹⁹4:19 war mbaꞌa kə Hyala zləɓati: SləniKY 18:21; Zhk 4:15War mbaꞌa kə Hyala zləɓati kiy, kwa kwəma jəw na ta tsəhəra dzee mbə ghwəy. Sa kee tsəhəray, nzee nata sləni mbata niva mbəzliy kəli ghən tsa shi va kwərakwə di. Əntaa ghəshi taa nza war kəray gəzə kwəma, sa mbata ghəshi gəzə nzə gwaꞌa tsəgha, kala civa bərci *Safə tsa Hyala səvəri mbə shi. ²⁰4:20 2:4; 15:24Sa wana gəzee tsəghay, sa nzana mbaꞌa kə Hyalaa sləkə ndəy, kwataka gəzə kwəma ka naa mbata gwaꞌa tsəghaw, kar bərci Safə tsa Hyalaa civaa səvəri mbə. ²¹4:21 2Kwər 1:23; 13:10Nama kwəmaa ɗi ghwəy yən tsəhə mbə ghwəy li kia? Wəzəɓa lə ghədəm tsəhee ta dəꞌwəŋwəy ta naa, naa wəzəɓa sahə kee dzəmbə ghwəy, ka ciŋwəy njasa ɗitəŋwəy ya na?

Nighəm dzəkən ghən tsa ghwəy, ghwəy mbəzliy nəw Yesəw

¹5:1 SləniTaH 18:8Ya hwəmɓay, war mbə favə kee nza məndiy gəzə kwəma ghwərghwər tsa mənti tsahwəti ndə kwa jipə ghwəy. Ə ɓəvə na mali dəy tsaa yakə, ka nza ghəshi li, kə məndi. Gəla tsava ghwərghwərəy, ya kwa jipə ka ta mbəri, mbəzliy nəw ma Hyala na, səəkə məndiy slavəw. ²5:2 6:12; 10:23Ma zhini ghwəy diɓa ya tsəgha nzə na, tapə ghwəy dzəmbəŋwəy mbə vəshi, ka kəli ghən tsa ghwəy. Ə sənay ma ghwəy kwəma gar wahə ghwəy və na sava pə ghwəy na? Gar ɓəkəvəri gəla tsava ntsaa məni shi tsəgha ni va nza ghwəy mbə ghwəy. ³5:3-4 Kwəl 2:5Ma yən ta na tsee ghən, ya tsəgha kamee kwa jipə ghwəy dəꞌwə ghən tsee sənzənvay, war mbə ghwəy na təkə kwəmee. E slavəri ngwəvəə dzəkən ntsaa mənti gəla shi haꞌwə haꞌwə ni va tsəgha ni njasa nzee tiɓa mbə ghwəy. ⁴Lə Slən tsa Yesəw *Kəristəw Ndə sləkəmmə slavəree ngwəvə ci, ɓasəŋwəyəm, war tiɓa dza təkə kwəmee nza mbə ghwəy kwərakwə, zhini tiɓa bərci Yesəw Ndə sləkəmmə. ⁵5:5 1Tim 1:20Sa ka ghwəy ɓasəŋwəyəy, nza ghwəy zlanay gəla ntsa tsəgha tsa va kaa *ndə jaka tsa Hyala mbə dəvə ci, ta mbə jikir tsa məni na vaa irəvəri, nza Hyala mbəə mbəliti piy tsa ci fəca dza Ndə sləkəpəə səəkə ta sla ngwəvəə dzəkən mbəzli.

⁶5:6 Gal 5:9Kwəma gar kəli ghən li na gəla kwəma vaw. A ghwəy sənay fir tsaa ni va: Is jəwə tsətsə ka məndiy manambə mbə ghwəpə, ka naa dza na, mbaꞌa pəslivəri ghwəpə va gwanata, kə məndi. ⁷5:7 Səvəri 12:1-15; 13:7; Zhŋ 1:29; 1Pi 1:19Va tsəgha na kiy, ɓə pə ghwəy ɓəkəvəri *kwəma jikir na va mənta nja *is mbə ghwəy. A ghwəy nza ɗewɗew nja ghwəpə ꞌwar hwaɗi na kama is mbə. E sənay a Hyala manamtəŋwəy ka mbəzli ɗewɗew ni, lə miymiy Yesəw sa mətiy na tə ghwəmmə. Ghəci məniy na ka na ghwəmmə gamə ka məndi vaa sləy ta ta Hyala li mbə *makwaghwa Pakə. ⁸Ghənzə tsəgha kiy, ə pə ghwəmmə təhəvərivammə lə shi gəmgəm ni va mənishi nja is. Tsə makwaghwa Pakə ghwəmmə, kala kama lə peŋ tsa nza is mbə. Ɗi na gəzəy, kala kama kwəma jikir na lə ghwərghwər mbə ghwəmmə. Lə peŋ tsa kama is mbə pə ghwəmməə tsə, ɗi na gəzəy, lə nəfə tsa ɗewɗew tsa, ka gəzə na kataŋ na kwəma.

⁹5:9 Mt 18:17; 2Tes 3:14Mbə nahwəti zliyee va niy tsasləghəŋwəy yay, e niy gəzaŋwəy: Əntaa ghwəy jakəva lə mbəzliy məni ghwərghwər ma, pən niy ni. ¹⁰Ma mbə gəzə kwəmee vay, dzəkən mbəzliy məni ghwərghwər gwanashi tə hiɗi niy nza naw. Dzəkən ka məni mətsə ta shi ndə, lə ka ghəli, lə ka tata mbəreketi tikə tə hiɗi niy nza naw. A na mbəzliy məni ni tsəgha ni va shiy tə hiɗi gwanashiy, ka təhəvərivay ndə li shi kala ɓarvay ndə tikə tə hiɗiw. ¹¹5:11 6:9-10; 2Tes 3:6; Tit 3:10; 2Zhŋ 10Ma gəla ntsaa niy nə ya va ka jakəva ghwəy li ma pənəy, gəla ntsaa ni va, ndə nəw Yesəw gee, kə, zhini, ndə ghwərghwər ghəci, ya ndə məni mətsə ta shiy, ya ndə ta mbəri, ya ndə tsəhtsəhə lə mbəzli, ya ndə ghighiva lə shi sa, ya ndə ghəli. Gəla tsava ndəy, ka jakəva ghwəy ya ta zəmə shi zəmə li ma nə ya. ^12-135:12-13 Nəw 13:6Ma na mbəzliy nəw ma Yesəwəy, yən dza naa sla ngwəvəə dzəkən shiw. Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə dza naa slanshi na shi ngwəvə. Ghwəy na na ghwəyəy, ghwəy dza naa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli nza ghwəy mbə nəw Yesəw li shi. Ma kə Zliya Hyalay: «Ɓəkəvərim ntsaa məməni kwəma jikir na mbə ghwəy» kə, tsəgha pə ghwəy mənti ki.

Ka har ghən tsa ghwəy ghwəy dzəti ngwəvə kwa kwəma mbəzliy nəw ma Yesəw ma

¹Mbaꞌa kə kwəma səəti mbəzli kwa jipə shi mbə ghwəy ghwəy mbəzliy nəw Yesəw kiy, a shiy mənishi dza ghəshiy dzashi ta sləka kwəma va va mbəzliy nəw ma Yesəw, mbərəkə ghəshi zlay dza ta sləka nzə va mbəzli Hyalaa? ²6:2-3 Rm 5:17; 2Pi 2:4; Zhəwdə 6; ShiZhŋ 1:6Ə sənay ma ghwəy mbəzli Hyala dza naa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli tə hiɗi, pə ghwəy shəkəna? Ghwəy kə dzaa sla ngwəvəə dzəkən mbəzli tə hiɗi kiy, a shiy mənishi dza ghwəy mbay ma slavəri na jəw na kwəmaa? ³Ə sənay ma ghwəy, ya ka kwal Hyala shi na, ghwəmmə dza naa slanshi ngwəvə, pə ghwəy shəkəna? Tsəgha kə kiy, wa shiy mənishi dza ghwəmmə mbay ma slavəri kwəma tikə tə hiɗi kia? ⁴Ka məndiy nighə kiy, war nə ma kwəma tsahwə kə kwa jipə ndə lə ntsa nəw ghəshi Yesəw li na, gwaꞌa ka dza ta pəla ntsa tə ngwəla, kama kwal dikə tsa məna geꞌi dzar kwa kwal tsa mbəzliy nəw Yesəw, ta sləka kwəma va. ⁵Ka ghəraŋwəy haꞌwə nanzə va gəla nava kwəma sa pən? Ə nzana kala ntsaa sənata kwəma mbə ghwəy ya kwətiŋ nzə, gar mbay ghəciy sləkati kwəma kwa jipə ngwarməmə mbə nəw Yesəw ki shəkəna? ⁶Kay, niy təɓə na ndə mbə ghwəy pəmə zəmbəghəy tsa mbə Yesəw *Kəristəw dzəti ngwəvə kwa kwəma mbəzliy nəw ma Yesəw Kəristəwəw.

⁷6:7 Mt 5:39-40; Rm 12:17Talay, kwa vəghwə tsa nay ghwəy kwəma kwa jipə ghwəy, war ə ghwəy harva ka ghən tsa ghwəy dzəti ngwəvəy, a ghwəy shikəŋwəy kwa kwal Hyala ɗi naa gəzə. Ya ə məntəŋwəy ndə kwəma gəmgəm na, ya ə ghələhwə ndə shi ghwəyəy, ka mbə ghwəy səꞌwahwə sa? ⁸Zhini pərɓa ghwəy ki na, ka məməni kwəma gəmgəm na kaa mbəzli, ka ghəghəli shi shi. Ya tsəgha na ghəshi ka ngwarməhiŋwəy kwa kwal Hyala. ⁹6:9-10 15:50; Gal 5:19-21Ə sənay ma ghwəy, ka dza ka məni kwəma gəmgəm naa tsəhəshi tə pətsa sləkə Hyalaw pə ghwəy shəkəna? Ka ngəɗiŋwəy kwəma ma, a na ka ta mbəreketi, lə ka ghwərghwər, lə zhər ka pəəsli miꞌi mbəzli, lə miꞌi ta zhərəy pəəsli lə nihwəti zhər, lə zhərəy səsəl ghən tsa shi. ¹⁰Lə ka ghəli, lə ka ɗi gəna, lə ka ghiva lə shi sa, lə ka zəmə mətsəni mbəzli, lə ka gwəfəy, gəla niva mbəzli gwanashi na, ka tsəhəshi ghəshi tə pətsa sləkə Hyalaw. ¹¹6:11 Tit 3:3-7; Ebr 9:14; 1Zhŋ 1:7Kwataŋay, mbə məni gəla shi va niy nza nihwəti mbəzli mbə ghwəy. Ma dza Hyala ki na, mbaꞌa yaɓamtəŋwəy kwəma ghwəy jikir na, mbaꞌa məntəŋwəy ka mbəzli nzə, mbaꞌa ɓanti fəti kən ghən tsa ghwəy, lə slən tsa Yesəw Kəristəw, mbaꞌa lə bərci Safə tsa nzə va.

Mənim kwəmaa dzaa fə shəndəkəə dzəti Hyala lə vəgha ghwəy

¹²6:12 8:9; 10:23; Gal 5:13; 1Pi 2:16Ka nihwəti mbəzli ɓəliŋəvə mbə ghwəyəy: «A kwal va ghəy ta məni ya nimaɓa shi ɗi ghəy» kə ghəshi. Yaŋ, tsəgha na nanzə, ə na na nzanay, ma mbə shi ɗi ghəshi va məni kiy, gwanashi dza shi vaa nza, ka shiy kəətitishiw. Ya yən dəꞌwə ghən tsee yən Pəl sənzənvay, a kwal vəya ta məni ya nimaɓa shi ɗee. Ə na na nzanay, na nee na, ka dzee zlanay ghən tsee kaa nihwəti shiy ta nzee ka mava tsa shiw. ¹³6:13 Mt 15:17-19; 1Tes 4:3Zhini ma kə ghəshiy ni diɓay, tawa ngati Hyala hwər kala ta shi zəməa? Tawa mənti na shi zəmə kala ta zəməshiy dzəghwa hwəra? kə ghəshiy ni. Eh yaŋ, tsəghaa nava nanzə. Fəcahwəti nanzə kiy, ta zamti kar hwər lə shi zəmə dza Hyala bakanashi. Ma na vəgha ghwəmmə nanzə kiy, mənti Hyala ta məni ghwərghwər liw. Ta məni shiy fə shəndəkəə dzəti Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw li mənti Hyala vəgha, ma Ndə sləkəpə na, ta sləkə vəgha va. ¹⁴6:14 15:15, 20; Rm 6:4; 8:11; 2Kwər 4:14Njasa mətiy Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw va mbaꞌa Hyala zhanakati mbə mətiy, tsəgha dza naa zhanakatəmmə mbə məti lə bərci nzə kwərakwə.

¹⁵6:15 12:27Aa sənay ma ghwəy vəgha ghwəy va na, nahwəti bəla vəgha tə Kəristəw na pə ghwəy shəkəna? A shiy mənishi kee dzaa ɓəvə nahwəti bəla vəgha Kəristəw ta dzaa tsəɓatiy dzəti mali kwa ghwərghwəra? Ka məniva nava kwəmaw. ¹⁶6:16 Ghava 2:24; Mt 19:5; Ef 5:31Sənay ghwəy nanzə, ya wa ntsaa jakəy ta həni lə mali kwa ghwərghwər na, mbər ka vəgha kwətiŋ na ghəshi li pə ghwəy sa? Tsəgha kə məndi mbə Zliya Hyala. Ma kə məndiy: «Ghəshi bakanashi na, mbər ka vəgha kwətiŋ dza ghəshiy nza» kə məndi. ¹⁷6:17 Zhŋ 17:21-23; Rm 8:9-11; 2Kwər 3:17-18; Gal 2:20Ma na ntsaa jakəy lə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəwəy, nəfə tsa kwətiŋ tsa na sa shi li naci ki.

¹⁸Ghənzə tsəgha kiy, ndəghwəm ghən tsa ghwəy va məni ghwərghwər. Nihwəti kwemer jikir jikir ni məni ndə ngəri gwanashiy, war pərikə pərikəshi tə ngwəlashi ka ghəshiy nza va vəgha ndə. Ma na ntsaa mənti ghwərghwərəy, vəgha ciy yəɗamti na dəꞌwə ghən tsa ci. ¹⁹6:19 3:16Aa sənay ma ghwəy diɓa na, ghi tsa *Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa na vəgha ghwəy pə ghwəy na? Hyala fambəŋwəy na Safə tsa va mbə nefer ghwəy. Va tsəgha kiy, ghwəy zhini naa sləkə ghən tsa ghwəyəw, Hyala sləkəŋwəy na. ²⁰6:20 7:23; Rm 13:14; 1Pi 1:18-19Sa nzanay tə shi nza dimə ti shi mbəərətəŋwəy Hyala. Va tsəgha na kiy, war kwəmaa dzaa fə shəndəkəə dzəti Hyala pə ghwəy məni lə vəgha ghwəy gwaꞌa tsəgha.

Zləɓa kwəmaa dzəkən kwəma nzəy tsa mbəzliy ɓətəvashi

¹Nana kiy, ta zləɓaŋwəy kwəma dzee dzəkən kwəmaa niy ɗəw ghwəy va vəya mbə Zliya tsaslikəvəra ghwəy va. Ma nə yay, wəzə na va ndə ghəci kə nzəyəy kala ɓə mali ghəci. ²7:2 1Tes 4:3-4Ya wəzə na tsəghay, kala dza kə ndəə mbəə nzəyəy tsəgha, ka na dza tapə dzəmbəy mbə məməni ghwərghwər ɓa na, wəzə dza naa nzaw. Wəzəɓa ɓəvə zal na ci mali ka sa ci. Tsəgha ya namaɓa mali na, mbaꞌa ɓəvə zata ka sa nzə kwərakwə. ³7:3 Ef 5:21-29Kwəma təɓə zal mananta kaa mali ciy, ghənzə kə zal məni. Mali kwərakwə na, ka məni kwəma təɓə maliy məni kaa zata. ⁴Mali sləkə na vəgha nzəw, sa zata na. Tsəgha zal kwərakwə, ghəci sləkə na vəgha ciw, sa mali ci na. ⁵Əntaa ghwəy ini ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy lə mali gha ta jakəva tsa ghwəy ma. War ghwəy gəzəti na kwa jipə ghwəy li, ta hi jəw, ta mbə ghwəy cəꞌwə Hyala. Ma ləy hwəməy, zhini tə ghwəy jakay ghən tsa ghwəy taŋtaŋ, vantaa *ndə jaka tsa Hyala həərəhwəŋwəy, sa dza ghwəy mbay ma səꞌwati nzəyŋwəy kwətiŋwəy.

⁶Ma kwəma gəzaŋwəy ya nay, ə nə ya war tsəgha ka ghwəy mənti pənəw. Mbaꞌa ghwəy gar mənti tsəghay, wəzə na nə ya gwaꞌa tsəgha.

⁷7:7 Mt 19:11-12; 1Kwər 12:11Ma war vəya kə ta na tsee ghən nzay, e mbay gəzə, wəzəɓa nzəyshi mbəzli njasa nzee va kala ɓəva ma na, pən. Ma nanzə ki na, ka dza naa nza war wəzə tsəgha ɓaw. Sa nzanay, ghənghən ndapə Hyala bərci, kwətita na ɓanavə na kaa tsahwəti ndə, zhini kwətita na ɓanavə na kaa tsahwəti diɓa. ⁸Ma na kwəma gəzee kaa zhər kama miꞌi və shi, lə miꞌi kama zhər və shi mbaꞌa miꞌi mbəreketiy, wəzə na ghəshi nzəyshi njasa nzee tsa, kala ɓəva. ⁹7:9 1Tim 5:14Nanzə ki, kala dza kə ghəshiy mbay səꞌwatiy. Ə kə zal ɓəvə mali ci, mbaꞌa mali ɓəvə zata. Wəzəɓa ɓəva dza naa nza, kən na dza ndəə nza, war mbə irəva lə maw nava kwəma dzaa nza.

¹⁰7:10-11 Mt 5:32; 19:9A na mbəzliy ɓətəvashiy, vanta kwəma gəzanshee. Yən gəzəkə naw, Ndə sləkəpə gəzəkə na, a kəy: Əntaa mali təhəva lə zata ma, kə. ¹¹Mbaꞌa kə təhəvərivata liy, ə kə dzaa nzəyta kwətita kala ɓə ma tsahwəti zal. Aw na, mbaꞌa ghəshi jakəshiy sləkati kwəma shi lə zata tsaa nza na va və, mbaꞌa ghəshi zhintəvashi. Zal kwərakwə ɓay, əntaa ghəci təhə mali ci ma.

¹²Ma nihwəti mbəzliy tərmbəy, avanta kwəma gəzanshee dəꞌwə ghən tsee, Ndə sləkəpə gəzə naw, mbaꞌa kə ntsaa nəw Yesəw *Kəristəw lə maliy nəw ma Yesəw, mbaꞌa ghənzə zləɓati nzəy lə zata tsa va wəzəy, əntaa zal tsa va dzaa tihə mali va ma. ¹³Mbaꞌa kə mali mbə nəw Yesəw Kəristəw lə zal tsaa nəw ma Yesəw, mbaꞌa ghəci zləɓati nzəy lə mali ci va wəzə diɓay, əntaa mali va dza ɓarva və ma. ¹⁴7:14 Rm 11:16Va wa gəzee tsəghay, sa nzana ntsa Hyala məniy zal tsa va tə mbərkə mali ci va mbə nəw Yesəw, maliy nəw ma Yesəw va diɓa na, ntsa Hyala ghənzə tə mbərkə zata tsaa nəw Yesəw va. Kala tsəgha kə nzay, ka dza ndərazhi yakə ghəshiy nza ka mbəzli Hyala nzaw. Njana nzana tsəgha kiy, mbəzli nzə na ghəshi.

¹⁵7:15 kama cəlikwə: 14:33; Rm 12:18; 14:19; 2Kwər 13:11; Kwəl 3:15; Ebr 12:14Ma mbaꞌa kə tsaa nəw ma Yesəw ndə mbə shiy ɗi ghəshiy tihəvərivashiy, tihəvərivashi tə ghəshi. Ghalaɓay, kwəma yaɗamti tsa mbə nəw Yesəw va ndə tiɓaw. Sa nzanay ta nza ghwəy mbə kwəma nzə cəlikwə harvəŋwəy Hyalaw. ¹⁶7:16 1Pi 3:1Sənay gha, gha dzaa mbəliti zaŋa, gha tsa mbə nəw Yesəw gha maliw. Ya zal tsa mbə nəw Yesəw ciy, sənay na ghəci dzaa mbəlanti mali ci kwərakwəw. Ava tsəgha.

Njasaa niy nza gha va ghala pətsaa harvəŋa Hyalay, tsəgha pə gha nzəyŋa

¹⁷Ya wa ndəy, ə kə nzəyəy war njasaa niy bərkanavə Hyala kwa sləkəpə va na ci kwəma ghala vəghwə tsaa niy harvə Hyala va ta nəw nzə. Ava tsəgha kee gəzə kaa mbəzliy nəw Yesəw gwanashi. ¹⁸7:18 Gal 5:1Sənzənva, mbaꞌa kə ndə niy nzaa, ntsa sla*sla fəꞌyasa tsa maɗi Hyala ta harəy, əntaa ghəci dzaa mbəla biyɗamti nava kwəma ma. Kalaa niy slanti fəꞌyasa kə tsahwəti maɗi Hyala ta harəy, əntaa ghəci dzaa ni war yən zhiniy slanti fəꞌyasa, kə ma. ¹⁹7:19 Rm 2:25-29; Gal 5:6Va sa nzanay, slanti ndə fəꞌyasa, lə slanti ma ndə gwaꞌay, nahwəti kwəma tiɓa mbə va Hyalaw. War ntsa mbə ɗanta fəti ta nəw kwəma gəzəkə na na ntsa vəshi na ti. ²⁰Ya wa ndəy, ə kə nzəyəy war njasa niy nza na va ghala pətsaa harvə Hyala va ta nəw nzə. ²¹Ya war ndə papa niy nza ndə ghala pətsa har Hyalay, əntaa ghəci dzaa təkə nahwəti kwəma ma. Mbaꞌa kə gar kwəmavə kwal tsaa mbaranti ghən tsa ci nanzə kiy, wəzəɓa mbəərəti na sa ci na. ²²7:22 Ef 6:6; Flm 16; 1Pi 2:16Ka zəzə nahwəti kwəma ghəci ma, sa nzana, mbaꞌa kə Hyala harvə ntsa papa tsa ta nəw nzəy, ka ntsaa sləwa ghən tsa ci dza naa zhəghəy, sa nzana mbaꞌa jakəy lə Yesəw *Kəristəw. Mbaꞌa kə Hyala harvə ndə yaya tsaa sləwa ghən tsa ci ta nəw nzə diɓay, ka mava tsa Yesəw Kəristəw ka naa məniy. ²³7:23 6:20A Hyala mbəərəkəŋwəy tə shi nza dimə ti shi, ta nza ghwəy ka shi nzə. Va tsəgha kiy, əntaa ghwəy zhiniy mənti ghən tsa ghwəy ka mevivi mbəzli diɓa ma. ²⁴A ghwəy favə ɓay ngwarməhira, ya wa ndəy, ə kə nzəyəy kwa kwəma Hyala war njasaa niy nza na va ghala pətsaa harvə Hyala va ta nəw nzə.

Gəzə kwəmaa dzəkən mbəzliy səəkə maa ɓəhwəvashi, lə dzəkən miꞌi mbəreketi

²⁵7:25 1Tim 1:12-14Nana kiy, ta zləɓaŋwəy kwəma dzee dzəkən mbəzliy səəkə ma ɓəhwə miꞌi lə miꞌiy səəkə maa ɓəhwə zhər. Kwəma ɗee va gəzaŋwəyəy, yən təkəti na tsəgha, kwəma favee va Ndə sləkəpə naw. Tə mbərkə wəzə hwər tsa məntəra Ndə sləkəpə va kiy, a ghwəy taa zləɓa kwəma ɗee va gəzaŋwəy.

²⁶7:26 Zher 16:1-4; SləniKY 14:22; 1Tes 1:6; 3:3-4Mbə nee zəzə kwəmay, wəzə na zhərəy səəkə maa ɓəhwə miꞌi, lə miꞌiy səəkə maa ɓəhwə zhər nzəyshi tsəgha, kala zhiniy pəla ɓəva, va kwəma ngəraꞌwə tsaa məməniva tsa sənzənva. ²⁷Mbaꞌa kə mali va ghay, ka nə gha wəzəɓa təhamtee, pə gha ma. Kala ɓəvə mali pə ghay, ka pəla ɓə nzə gha ma. ²⁸7:28 Lk 21:23Ya tsəgha gəzəkə yay, ə makee mbəzli va ɓəvaw. Mbaꞌa kə ndə ɓəvə mali ciy, mənti *kwəma jikir na naw. Mbaꞌa kə zha ɓəvə zatay, mənti kwəma jikir na naw. Sa nzana tərəŋwəy ngəraꞌwə va mbəzliy ɓətəvashi, va tsəgha niy gəzee tsəgha, ta mbəə mbəlanti mbəzliy ɓətəvashi ma, səvəri mbə ngəraꞌwə tsa va.

²⁹7:29-31 Rm 13:11-13; 1Pi 4:7; Flp 4:5A ngwarməhira, a nə ya kaa kwəma ɗee va gəzə mbə kwəma vay: Ndal tərmbə vəghwəw, nanay, ka kəslimbə ghən ka miꞌi war mbə kwəma miꞌi shi ma. ³⁰Mbəzli mbə tihwəniy, ka kəslimbə ghən ghəshi mbə tihwəni ma. Ni mbə vəshi ɓa na, ka kəslimbə ghən ghəshi mbə vəshi ma. Əntaa ka papa shiy kəslimbə ghən mbə ɓasə shiy ma. ³¹7:31 1Zhŋ 2:17Əntaa mbəzliy kwəmavə shiy tikə tə hiɗi dzaa kəslimbə ghən mbə shi va ma. Sa nzana hiɗi nashi ghwəmmə niy, ka dza ghəshiy nzəyshi war tsəghaw, ta kəɗi dza ghəshi. ³²Ka ɗee ghwəy irəva lə zəzə kwəmaw. Ntsaa ɓəvə ma mali naciy, war kwataka dzəkən kwəma Ndə sləkəpə Yesəw *Kəristəw gwaꞌa tsəgha na na ci təkə kwəma, ka pəla kwal tsaa məni kwəmaa təɓanci. ³³7:33 Lk 14:20Ma na ntsa nza mali və naci kiy, kar naa zhiniy təkəə dzəkən shi tə hiɗi ni diɓa, ta pəla kwal tsaa məni kwəmaa dzaa təɓanta kaa mali ci ³⁴Na naci kiy, bakə mbə ka məhərli ciy təhəvərivata. Ghyehiy ɓəvə ma zhər, lə miꞌi mbəreketiy kama ta zhər nashi kiy, war dzəkən kwəma Ndə sləkəpə ka ghəshiy təkə kwəma gwaꞌa tsəgha. Mbaꞌa ghəshi ɓanavə vəgha shi lə məhərli shi gwaꞌa gwaꞌa kaa Hyala. Ma na ta zal mali nanzə kiy, kar naa zhiniy təkəə dzəkən shi ka na mənti tikə tə hiɗi, ta mbəə təɓanci kaa zata. ³⁵Sa gəzaŋwəy ya kwəma nay, ta mbəə makətəŋwəy va məni kwəma ɗi ghwəy nə yaw. War ə ɗee kəətitəŋwəy nza ghwəy mbəə məni naa təɓə kwəma, ka nəw Ndə sləkəpə Yesəw lə nəfə tsa ghwəy kwətiŋ, kala kəslimbə ma ghən mbə zəzəə dzəkən nihwəti shiy.

³⁶Nanay, e ɗiy gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən ndə lə makwa ci. Mbaꞌa kə kar ndə lə makwa ci niy sləkati ndanishi kwa jipə shi, zhini kala zlay səəkə nzəghə zal tsa va ta makwa ci va, war mbə təkə ghəciy dzəkən kwəma nzə, mbaꞌa nighəti njasa mənti na kwəma gəmgəm nay, ə kə ɓəvə makwa ci va. Wəzə mənti na. Kwəma jikir na mbə ya jəwəw. ³⁷Ma mbaꞌa kə zal tsa va garəy tə kwəma təkəti na mbə nəfə tsa ci dəꞌwə ghən tsa ci: «Yənəy, tə ghwəmzhi ɗee nzəyra ka ɓə makwee va yaw nə ya» kə. Kala kama va sa daməti məndi, mbaꞌa mbay kəsəti nzəghə ciy, wəzə mənti na ghəci kə zlata zha va kala ɓə ma. ³⁸Avanta bazhə tsa kwəma va: Mbaꞌa kə ndə ɓəvə makwa ciy, wəzə mənti na. Ma mbaꞌa kə ndə kala ɓə ma makwa ci diɓay, ghəci na saa gwəraa mənti kwəma wəzə na.

³⁹7:39 Rm 7:2-3Kwal va mali nza zata tə ghwəməy, ta dza ghənzə ta ɓə tsahwəti zaləw. Ma mbaꞌa kə mətiyəy, a kwal və ta ɓə tsa ɗi na zal, kama zal tsa vaa ndə nəw Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw kwərakwə. ⁴⁰Ə na na nzana nanzə kiy, vəya na nee na, wəzəɓa ghənzə nzəyta kala ɓə ma tsahwəti zal dza naa favə vəgha nzə. Ava tsəgha na nee gəzə kwəma. E sənay, a *Safə tsa Hyala mbə nəfə tsee kwərakwə.

Gəzə kwəmaa dzəkən zəmə shi tahwə məndi mbəri li shi

¹8:1-13 Rm 14:1–15:68:1 SləniKY 15:29; Rm 12:16; a ɗiy mətsəhə bərci kaa mbəzli: 13:1-7; 14:1; 16:14; Zhŋ 13:34; Rm 15:1-2; 2Kwər 8:7-8, 24; Gal 6:10; Ef 5:2Nana kiy, ta zləɓaŋwəy kwəma dzee dzəkən kwəma zəmə sliw tsa tahwə məndi mbəri li.

Ma pə ghwəy mbə gəzə kwəma ghwəyəy: «A ghəy sənata kwəma gwanata» pə ghwəy. Yaŋ, tsəgha na, ə na na nzana nanzə kiy, kar sənata kwəma vaa fambə ndə mbə kəli ghən tsa ci diɓa. A na ɗi, mbəzli kəə ɗiva kwa jipə shi kiy, kar naa mətsahanshi bərci. ²Mbaꞌa kə ndə ɓəti ghən tsa ci nja ntsaa sənata kwəmay, sənata kwəma kataŋ na tsava ndə njasa təɓə na va Hyalaw. ³8:3 13:12; Gal 4:9Ma ntsaa fal ma ghən tsa ci, ka ɗi Hyala ghəciy, ava ntsa sənay Hyala ka ntsa nzə.

⁴8:4 10:19-20; Nəw 4:35, 39; 6:4-5; Gal 4:8-9Kwəmaa dzəkən sliw tsa tahwə məndi mbəri li kiy, njaa naa? Ta zəmə dza ghwəmmə shəkənaa, naa kala dza ghwəmməə zəmə na? A ghwəmmə sənay, shi kataŋ ni na hyeler kikihə məndi, lə mbəreketi tata məndi va tikə tə hiɗiw. Nahwəti Hyala tiɓaw, kwətiŋta na Hyala tə ghwəmə. ⁵A ghwəmmə sənay, mbə səsəwrə shi va nza məndi, ka mbəəzli miy kaa niy dzəy tə ghwəmə ya ni tə hiɗi njasa nza ghəshiy hyalahi. Dzəghwa ɗaŋ hyalahi mənishi, ɗaŋ shiy sləkəpə diɓa. Ya tsəgha na kiy, ⁶8:6 12:5-6; Zhŋ 1:3-4; Ef 4:5-6; Kwəl 1:16ghwəmmə ta na tsa ghwəmmə ghən na, war Hyala mə ghwəmə kwətita na na ghwəmmə Hyala sənata ghwəmmə, ghənzə Didi tsaa ngati shi nashi mətsə gwaꞌa gwaꞌa, ghənzə saa ngatəmmə ta nza ghwəmmə ka shi nzə. Yesəw *Kəristəw na tsa ghwəmmə Ntsaa sləkəmmə kwətiy. Ghəci mənti na shiy gwanashi. War səəkə və dza ghwəmməə kwəmavə piy.

⁷8:7-12 10:23-33Ya tsəgha nzə kiy, gwanashi sənata mbəzliy nəw Yesəw kwəma va tsəghaw. Sa nzanay, a nihwəti mbəzli niy sənaɓəshi mbə kwəma ta mbəri, lə kwəma kihə hyeler. Ya war paꞌ ndatsə zəmə ghəshi shi tahwə məndi mbəri li shiy, war lə ngəꞌwə ghən ka ghəshiy zəməshi. Sa təhəshi ma ghəshi mbə kwəma Hyala ki na, njasa laɗamti ghəshi ghən tsa shi kwa kwəma Hyala lə zəmə shi tahwə məndi va mbəri li shi ka ghəshiy nighəti. ⁸8:8-9 Rm 14:13, 15, 17, 21; Gal 5:13A na na ghwəmmə kiy, a ghwəmmə sənay, ta na shi zəməy, ka məntəmmə ghəshi ka mbəzli wəzə ni kwa kwəma Hyalaw. Ya ə zəhwəshi ghwəmməy, ka məntəmmə ghəshi ka mbəzliy gwəra mbə kwəma Hyalaw. Ya kala zəhwəshi ghwəmmə diɓay, ka nza ghwəmməə mbəzli gəmgəm niw, tsəgha.

⁹Ta na navay, ghwəy sləkə na ghən tsa ghwəy. A ghwəy mbay zəmə ya nimaɓa shi ɗi ghwəy. Nanzə kiy, məni tə ghwəy məhərli vantaa kwəma gwəra ghən tsa ghwəy ta zəmə shiy dzaa shakambə nihwəti mbəzliy təhəshi ma kwa kwal Hyalaa dzəmbə məni *kwəma jikir na. ¹⁰Sənzənva mbaꞌa kə ntsaa təhəy ma kwa kwal Hyala naŋa mbə ciki mbəri, ka zəmə ɗafa mbəri gha, gha ntsaa sənata kwəma vay, ta tsəkwambə ntsa va dza gha mbə zəmə ɗafa mbəri va kwərakwə. ¹¹Ka gha nighə tsəgha kiy, mbaꞌa tsa daw bərci tsa va ndə zay tə mbərkə sənata kwəma gha va. Wəzə na tsəghaw, sa nzanay, zəməŋa tsa mətiy Yesəw Kəristəw ti na. ¹²War mbaꞌa pə ghaa məni gəla shi tsəgha ni kiy, kwəma jikir naa mənti gha kaa zəməŋa tsa mbə nəw Yesəw Kəristəw. Sa nzanay, sənata kwəma na nja ghaw. Sa zəməhwə na va shi vay, njasa laɗamti na ghən tsa ci kwa kwəma Hyala nighəti na. Kwəma mənti gha va tsəgha kiy, kwataka kaa zəməŋa tsa va mananati gha kwəma jikir naw, lə kaa Yesəw Kəristəw ta dəꞌwə ghən tsa ci mənti gha kwəma jikir na. ¹³Ma ghənzə tsəgha kiy, mbaꞌa pən sənay a zəmərə tsa mbə nəw Yesəw dzaa dzəmbəy mbə məni kwəma jikir na, war tə mbərkə kwəma sliw tsa dzee zəhwə pənəy, wəzəɓa dzee zəmə ma sliw ghwəla na. Nəghətee dzaa təramti kwa kwal Hyala tsa ci.

Njasa ɗi ma Pəl məni kwəma nza kwal və ta məni nzə

¹9:1-2 4:9, 15; 15:8-10; 2Kwər 2:14-17; 3:1-3; 5:18-20; 10:7-8, 13; 11:5, 13; 12:11-13; Gal 1:1Kwəma vay, tə ya dəꞌwə ghən tsee dzee bərkətəŋwəy. Sana sənzənvay, e sənay yən gwəra na ghən tsee. Ya ghwəyəy, a ghwəy sənay, Ndə kwal tsa Yesəw nzee, e nay Yesəw lə mətsee ghəci Ndə sləkəmmə. Ghwəy sanay, səvəri mbə sləni ghərancee kaa Ndə sləkəmmə Yesəw məniŋwəy ghwəy ka mbəzliy nəw ci. ²Ya kala ɓətəra nihwəti mbəzli ka ndə kwal tsa Yesəwəy, na na ghwəy na a ghwəy sənay ndə kwal tsa ci nzee, pə ghwəy. Nza tsa nza ghwəy vaa mbəzliy nəw Yesəwəy, ti dza məndiy sənay, ndə kwal tsa Yesəw nzee, kə məndi.

³Nihwəti mbəzliy tsəhtsəhə vaa dzəkən yay. Avanta kwəma kee zləɓanshi: ⁴9:4 Lk 10:7-8; Mt 10:10Sənay ghwəy gar ɓəra shi zəmə lə shi sa nza ghwəy tə mbərkə sləni ghəree, pə ghwəy sa? ⁵Ə kamee gar ɓəvə mali ka dza ta wə kwa zəərə li njasa nza Piyer va, lə njasa nza nihwəti *ka kwal Yesəw va, lə nihwəti ngwarməhiy Ndə sləkəpə jəw jəw ni na? ⁶9:6 Barnabasə: SləniKY 4:36; 11:22-26; ghəra sləni ta pəla shi zəmə: SləniKY 18:3Ə nzana, ghəy lə Barnabasə na ghəy na, ghəy dzaa ghəra sləni ta pala shi zəmə ghəy na ghəy ki shəkəna? ⁷Kwəma səəkə ghwəy nay ndə sawji mbə ghəra sləni ka wa zhəmə kaa ghən tsa ci dəꞌwə ghən tsa cia? Kwəmaa tsava ndə za tsaa zəmə ma shi zakə naa? Ndə ndəghwə slay tiɓa kala sa ꞌwa ta slay makə na va na?

⁸Əntaa ghwəy dzaa təkə na, sa nzana tsəgha ke ngəri məni tikə tə hiɗi, va tsəgha gəzə Pəl kwəma va tsəgha pə ghwəy ma. Ya Zliya *kwəma pəhəti Hyalay, tsəgha gəzəkə na kwərakwə. ⁹9:9 Nəw 25:4; 1Kwər 10:11; 1Tim 5:18Ma kə Hyala mbə kwəma pəhəti naa ɓanavə kaa *Məyizəy: «Mbaꞌa pə gha kəəsəvə slay ta ghəra sləni mbə hay, əntaa gha pəhə shiy dzəti miy shi va nəghətaa ghəshi pərə ha va ma» kə. Kwataka dzəkən slay gəzə Hyala kwəma va gwaꞌa tsəgha nə ghwəy na? ¹⁰Tiɓaw, dzəkən ghwəmmə gəzə Hyala kwəma va. Tə ghwəmmə tsasliti məndi mbə Zliya. Sa nzana, ya wa ntsa mbə zay, a təɓəə fəy ghən tsa ci ta kwəmavə shi zəmə. Ntsaa dəꞌwə ha diɓay, a təɓəə fəy ghən tsa ci ta kwəmavə na ci bəla. ¹¹9:11 9:4; Rm 15:27; Gal 6:6Na ghəy ha tsəŋwəti ghəy na kwəma Hyala gəzaŋwəy ghəy va ki. Ə nzana kwəma tərəŋwta ghəy kwəmavə shi tə hiɗi va ghwəy, ka ni ghəy shi kwəmavə ghəy tə za zati ghəy shəkəna? ¹²9:12 SləniKY 20:34-35; 2Kwər 11:9Ma nihwəti mbəzliy gəzə kwəma Hyala mbə kwəmavə shi zəmə ghəshiy nza va ghwəy na, ghəy na niy dzaa kwəmavəshi ma na? Ghəy dza naa gwəraa kwəmavəshi.

Ya tsəgha nzə na ghəy kiy, ka ɗi ghəy məni tsəghaw. War ə ka ghəy səꞌwa ya namaɓa kwəma, nəghətaa ghəy dzaa mənti shiy dzaa makəti mbəzli va səəkə ta fa yəwən kwəmaa dzəkən *Kəristəw wəzə na. ¹³9:13 Ɓəla 18:8-19A ghwəy sənay mbəzliy ghəra sləni mbə *ciki Hyalay, mbə shi ɓə mbəzliy səəkəə dzəmbə ciki Hyala tsa va ka ghəshiy kwəmavə ni shi shi zəmə. Mbəzliy slasla shiy ta ta Hyala diɓay, kar ghəshiy kwəmavə na shi bəla mbə sliw tsa va ta zəmə ghəshi. ¹⁴9:14 9:4Ava tsəgha gəzəkə Ndə sləkəpə kaa mbəzliy dzaa gəzə Yəwən kwəma wəzə na kwərakwə ki, səvəri mbə kwəma ci va gəzəpə ghəshi dza ghəshiy kwəmavə ni shi shi dza ghəshiy zəmə, kə.

¹⁵9:15 SləniKY 18:3Ma yən nee ki, ya war tsəgha niy nzee gar kwəmavə shi zəmə tə sləni ghəree na, səəkee ɗəwhwə sə va ndəw. Əntaa ghwəy dzaa ni shiy ɗəwee va ghwəy lə kwəma tsaslitee na, pə ghwəy ma, əhəŋ, wəzəɓa mətiree na, kən na kee dza ta ɗəw sə va ndə. Ma tsəghay, ka dza ndəə mbay ndəramti nee va kwəma vəshee li ghalaɓa kiw.

¹⁶9:16 Zher 20:9A na Yəwən kwəma wəzə na na gəzee kaa mbəzliy, kwəma gar vəshee li naw. Sa nzanay, Hyala ꞌyapambəra na mbə gəzə nzə, war ghaa gəzə, kə kaa ngəra. Kala gəzə pənəy, a ngəraꞌwə dzaa nza kənee. ¹⁷9:17 4:1Yən kə niy tarəvə ghəra sləni va lə ɗi tsee nzay, e taa ɗəw zhəmə nza. Njana kama na yən tarəvə kiy, ka ɗəw zhəmee tiw, sləni sərakənɗam na nava tsəgha, war ə dzee ghəra. ¹⁸Ghənzə tsəgha kiy, a nee zhəmə dzee kwəmavə mbə sləni va kia? Nee zhəməy, ghənzə na gəzə Yəwən kwəma wəzə na va kaa mbəzli tə gəm, kala ɗəw zhəmə ti ya tsəgha na kwal vəya ta ɗəw zhəmə ti.

¹⁹9:19-22 10:23-24, 32-33; Rm 15:19:19 Mt 20:26-27Ma yən yən Pəl kiy, yən gwəra na ghən tsee, ndə tiɓaa sləkəra ya kwətiŋəw. Sa dzəghwa yay, mbaꞌee mənti ghən tsee ka mava tsa mbəzli tə hiɗi gwanashi, ta mbee kwəmavə kwal tsaa kəətiti mbəzli ɗaŋ, ta mbə ghəshiy səəkə ta nəw Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw. ²⁰9:20 SləniKY 16:3; 21:20-26Mbaꞌa pən mbə *ka Zhəwifəy, nja ndə ka Zhəwifə kee məni kwəma, ta mbee kwəmavə kwal tsaa kəətitishi ta ɓanavə nefer shi ghəshi kaa Ndə sləkəpə Yesəw Kəristəw. Mbaꞌa pən tsəhəra mbə mbəzliy nəw kwəma pəhəti Hyalay, ya tsəgha kama bərci va kwəma vaa dzəkənee na, war nja ntsaa nəw kwəma va kee məni kwəma, ta mbee kwəmavə kwal tsaa kəətiti mbəzliy nəw kwəma va, ta ɓanavə nefer shi ghəshi kaa Yesəw. ²¹9:21 Gal 2:3-4Mbaꞌa pən tsəhəra mbə mbəzliy sənata ma kwəma pəhəpəhə na va diɓay, war nja ntsaa sənata ma kee məni kwəma. Ta mbee kwəmavə kwal tsaa kəətitishi, ta ɓanavə nefer shi ghəshi kaa Yesəw Ndə sləkəpə. Sa mənee va tsəghay, ə kamee mbə nəw na ɗi Hyala kwəmaw, əhəŋ, kwəma gəzəkə Yesəw na sava nəwee tsəgha. ²²9:22 Rm 1:13; 2Kwər 5:11; 11:29Mbaꞌa pən tsəhəra mbə mbəzliy təhəshi ma mbə nəw Yesəw Kəristəwəy, nja ntsaa təhəy ma kee məni kwəma diɓa, ta mbee kwəmavə kwal tsaa mətsahanavəshi bərci mbə nəw Yesəw. Ya war gəla mbəzli njaa ni na shi tsəhəree vəgha shiy, war njasa nza ghəshi va kee ɓəti ghən tsee ta mbee kwəmavə kwal tsaa kəətiti nihwəti mbə shi, lə kwal ghənghən ghənghən, nza ghəshi mbəə mbəlishi. ²³Kwəma mənee va gwanata tsəgha nay, ta mbə Yəwən kwəma wəzə na vaa dza kwa kwəma kwa kwəma, mbaꞌee kwəmavə nee bəla mbə kwərakwə nə ya.

²⁴9:24-25 Flp 3:12-14; 2Tim 2:4-6; 4:7-8; Zhk 1:12; 1Pi 5:4; ShiZhŋ 2:10A ghwəy sənay ki, mbaꞌa kə mbəzliy kəsli bali ta nighə ntsaa dzaa gwəray, mbəzli ɗaŋ ka naa nza mbə dzəghə bali va. Ma ntsaa dza vaa taŋəti mbəzli gwanashi tə bali kiy, kwataka ghəci na sa ka məndiy wanci zhəmə. Ghwəy kwərakwə kiy, ə pə ghwəy ɗikəvaŋwəy ta bali, ta mbə ghwəy kwəmavə zhəmə ghwəy. ²⁵Ma ntsaa ɗi dza ta dzəghəva lə baliy, kwatsəməta ka naa ꞌyapanavə kwəmaa dzaa kəətiti mbə bali va kaa ghən tsa ci. Na shi va zhəmə ka ghəshiy ꞌyapəva ti kiy, shiy dzaa kəɗishi ka ghəshiy nza. Na na ghwəmmə va zhəmə dza ghwəmmə ꞌyapəva ti na ghwəmmə kiy, shiy dzaa nza va ghwəmmə ta kwa ndimndim na ghəshi. ²⁶Va tsəgha na kiy, nee bali kəslee na, bali ghwəlfəə kəslee tiw, nee dəvə ləkə yay, pəmta pəmta ləkə yaw. ²⁷9:27 Rm 8:13; 13:14Ə ꞌyapee vəghee dəꞌwə ghən tsee, ka i, ta mbə ghənzəə fa kwəma vəya vantaa dzaa nza yən saa gəzanshi kwəma Hyala kaa nihwəti mbəzli ɓa na, zhini yən saa dzaa nza ləy hwəmra tə ngwəlara diɓa.

Gar təra kwəma nza məndi səvəri mbə kwəmaa mənta lə ka *Izərayel

¹10:1 Səvəri 13:21; 14:21-29A ngwarməhira, e ɗi ghwəy təkətiy dzəkən kwəmaa niy mənta va lə jijihimmə mbəradzə, ghala pətsaa niy səvərishi ghəshi mbə hiɗi ka *Ezhipətə kwasəbə *Məyizə. Ghəshi gwanashiy, ta məcakwə timbətimbə fakən Hyala kən shi niy nza ghəshi. Zhini gwanashi ghəshi taŋəshi dzəvəri tə həl tsa ghəm tsa. ²Ghəshi gwanashiy, *batem na sava mananatishi Hyala mbə timbətimbə va, mbaꞌa həl tsa dzəvərishi ghəshi va ti. Mbaꞌa ghəshi mənishi ka mbəzli ta səɗa Məyizə tsəgha ki. ³10:3 Səvəri 16:13-35; Nəw 8:3; Cem 78:24-25Ghəshi gwanashi niy zəməhwə na shi zəmə ɓanakəshi Hyala səəkə mə ghwəmə ɓa. ⁴10:4 Səvəri 17:6; Cem 78:15Ghəshi gwanashiy, yam sa kwətiŋ ni niy ɓanavəshi Hyala. Yaməə hwə səəkə mbə kəlɓa tsa fəy Hyala ta nza kwasəbə shi na shi sahwə ghəshi va gwanashi. Ma kəlɓa va kiy, ghəci na Yesəw *Kəristəw. ⁵10:5 Ɓəla 14:29-30; Cem 78:31; Ebr 3:17; Zhəwdə 5A ghwəy nay, ya tsəgha nashi ghəshi shi maɗaŋa maɗaŋa ni va cintishi Hyala ngar tsəgha kiy. Mbəzli ɗaŋaŋ niy mənti na kwəmaa təɓanta ma kaa Hyala mbə shi. Va tsəgha niy shikəshi ghəshi, mbaꞌa ghəshi bəkwəshi mbə gamba va.

⁶10:6 Ɓəla 11:4, 34; Cem 106:14Shiy mənishi va lə jijihimmə mbəradzə tsəgha ni kiy, ta mbə ghwəmmə təra kwəma ti shi mənishi ghəshi. Nza ghwəmmə mbəə ndəghwə ghən tsa ghwəmmə ndatsə, vantaa ghwəmmə dzaa maw məni shi gəmgəm ni kwərakwə nja sa shi va. ⁷10:7 Səvəri 32:6Nihwəti mbəzli mbə shiy, a ghəshi niy dzəmbəshi mbə ta mbəri. Tsəgha tsasliti məndi mbə Zliya Hyala, ma kə məndiy:

Dzəghwa mbaꞌa mbəzli ka Izərayel nzəyshi ka zəmə shi zəmə,

ka sa tay tsa shi.

Ma ləy hwəm ki na, mbaꞌa ghəshi satishi,

ka tsə kwa kwəma mbəreketi shi va ki, kə məndi.

Ghwəy na na ghwəy kiy, əntaa ghwəy dzaa tata mbəreketi nja ghəshi ma. ⁸10:8 Ɓəla 25:1-9Nihwəti mbəzli mbə shi diɓay, a ghəshi niy dzashiy dzəmbə məni ghwərghwər. Dzəghwa Hyala mbaꞌa niy zamti mbəzli gar diwəy diwəy bakə mətsəkə mahkanti tə vici kwətiŋ, va ghwərghwər tsa va. Ghwəmmə na ghwəmmə kiy, əntaa ghwəmmə məni ghwərghwər nja ghəshi ma. ⁹10:9 Ɓəla 21:5-6Nihwəti mbəzli mbə shi diɓay, a ghəshi niy dzəmbəshi mbə məni shiy nighə kwəma Hyala kwa sləkəmmə. Mbaꞌa shesher niy hacamtishi, ka bəkwəshi ghəshi gwanashi. Ghwəmmə na na ghwəmməy, əntaa ghwəmmə dzaa məni shiy nighə kwəma Hyala nja ghəshi ma. ¹⁰10:10 Ɓəla 14:2, 36; 17:6-15; Cem 106:25-27; Ebr 3:17-18Nihwəti mbəzli mbə shi diɓay, a ghəshi niy dzəmbəshi mbə ngwəzliməə dzəkən Hyala. Dzəghwa *ndə kwal tsa Hyala tsaa səəkə ta za mbəzli, mbaꞌa səəkəə zamtishi. Ghwəy na na ghwəy kiy, əntaa ghwəy ngwəzliməə dzəkən Hyala ma.

¹¹10:11 7:29-31; Rm 15:4Shiy mənishi va lə mbəzli va tsəgha ni kiy, ta mbə nihwəti mbəzliy təra kwəma ti shi mənishi ghəshi. Vantaa ghəshi dzaa zhiniy məməni gəla shi tsəgha ni va kwərakwə. Dzəghwa məndi, mbaꞌa məndi tsaslambəshi mbə Zliya Hyala ta tsəhə səətiy dzəghwa sləmə ghwəmmə, ghwəmmə mbəzliy piy ni, geꞌi lə kwa kərni vəghwə tsa.

¹²10:12 Gal 6:1Va tsəgha kiy, ma ntsaa təkəti, e garəɗa wəzə wəzə kəy, ə kəə məni məhərli vantaa ghəci dzaa ɓəhwə tərə. ¹³10:13 1:9; Zhk 1:13-14Ya war nimaɓa shiy na shi nashi ghwəy va *ndə jakaa məniŋwəy, ta dzəghəŋwəy li shiy, tsəgha mananshi na kaa nihwəti mbəzli tə hiɗi gwanashi. A na Hyalay, war njasa gəzəkə na va dza naa məni kwəma. Ka dza naa ɓanavə kwal kaa ndə jaka ta dzəghəŋwəy ghəci lə gəla shi dza bərci ghwəy nza daw ta səꞌwatishiw. Mbaꞌa kə ndə jakaa məniŋwəy shiy dzəghəŋwəyəy, war ta ndaŋwəy bərci dza Hyalaa dza, ta mbə ghwəy səꞌwahwəshi, ka səvəriŋwəy mbə shi va kala tərəŋwəy ma kwa kwal Hyala.

Kərakə pə ghwəy lə ta mbəri

¹⁴10:14 1Zhŋ 5:21Va tsəgha kiy mbəzlee ni ɗi yay, kərakə pə ghwəy lə kwəma ta ta mbəreketi. ¹⁵Ghwəy ghwəy mbəzli gəzaŋwəy ya ni kwəmay, mbəzliy sənata kwəma nza ghwəy, təkətim dzəkən kwəma gəzee va wəzə dəꞌwə ghən tsa ghwəy, nda tsəgha na, nda kala tsəgha na. ¹⁶10:16 11:24-25; Lk 22:17-20Sa ka ghwəmmə vaa sa shi sa, ka mananta ꞌwəsa kaa Hyala ghwəmmə mbə zəmə ɗafaa zəzəə dzəkən Ndə sləkəpəy, jakəjakə nza ghwəmmə lə Yesəw tə mbərkə miymiy ci va ɗi naa gəzə. Sa ka ghwəmmə vaa ngavəri peŋ, ghwəmmə mbə zəmə ɗafaa zəzəə dzəkən Ndə sləkəpə diɓay, jakəjakə nza ghwəmmə lə Yesəw *Kəristəw tə mbərkə vəgha ci va ɗi naa gəzə. ¹⁷10:17 12:27Njana nzana kwətiŋəy peŋ kiy, ya tsəgha nza ghwəmmə ɗaŋ ghwəmmə mbəzliy zəməy, vəgha kwətiŋ nza ghwəmmə. Sa nzanay, ghwəmmə gwanammə zəmə na peŋ tsa kwətiŋ tsa va.

¹⁸10:18 SləniTaH 7:11-21Təkətim tə kwəma nja kwəma hwəlfə ka *Izərayel di. Mbəzliy zəmə shi sləy məndi ta ta Hyalay, jakə na ghəshi lə Hyala va. ¹⁹10:19 8:4Njaa ɗee gəzə kia? Shiy na kar mbəreketi ta ta məndi va lə shi slasla məndi va kaa ngəshi nə ya na? ²⁰10:20 Nəw 32:17; Cem 106:37; ShiZhŋ 9:20Nava tiɓaw, shi ka ka ta mbəreketi vaa slaslay, kaa hyeler ka ghəshiy slaslashi, kaa Hyala naw. Yən nee kiy, ka ɗee ghwəy jakəŋwəy lə hyelerəw. ²¹10:21 2Kwər 6:15-16A ghwəy sənay kiy, ka dza ghwəy mbay sahwə tay tsa pasləhwə məndi mbəri li, zhini ka səəkə ta sa miymiy Ndə sləkəpəw. Ka dza ghwəy mbay, zəməhwə ɗafa ta məndi mbəri li, zhini ka səəkə ta zəmə ɗafaa zəzəə dzəkən Ndə sləkəpəw. ²²10:22 Nəw 32:21Naa ə ɗi ghwəmmə ɓakati nəfə tsa Ndə sləkəpə na pən? Ə nzana tərəŋwɓa va ghwəmmə bərci kaa ngəci na?

Kwəmaa dzaa fə shəndəkəə dzəti Hyala pə ghwəy məni

²³10:23-33 Rm 14:1–15:610:23 6:12; 8:7-12Ma kə nihwəti mbəzliy ni mbə ghwəyəy: «A kwal va ndə ta məni ya nimaɓa shi ɗi ndə» kə ghəshiy ni. Yaŋ, tsəgha na nanzə, ə na na nzanay, gwanashi na shiy ka shi wəzə niw. A kwal va ndə ta məni shi ɗi na, ə na na nzanay, gwanashi na shi məni məndi ka shiy dzaa kəətitəŋwəy mbə nəw Yesəw kiw. ²⁴10:24 10:32; 13:5; Rm 15:1-2; Flp 2:4Ya wa ndəy, ə kəə məni kwəmaa dzaa kəətiti tsahwəti ndə. Ka nzəyəy ndə war mbə məni kwəma kwataka ta ghən tsa ci kwətiy gwaꞌa tsəgha ma. ²⁵10:25 Rm 14:2Ya tsama sliw kəsay ghwəy tə ləwmay, ə pə ghwəy pa, ka zəmə. Ka təkə kwəma ghwəy ya jəw ma, ka ɗəw kwəma ghwəy dzəkən ma. ²⁶10:26 Cem 24:1; 89:12Sa nzanay, a məndi tsasliti mbə Zliya Hyala, a kə məndiy:

Hiɗi nashi ghwəmmə ni, lə shi ti shi gwanashiy,

shi Hyala kwa sləkəpə na ghəshi, kə məndi.

²⁷Ava va tsəgha, mbaꞌa kə ntsaa nəw ma Yesəw harŋwəy dzakə ghi tsa ci ta shi zəmə, dzəghwa mbaꞌa nəfə tsa ghwəy zləɓati dza ti shiy, sa ka ghwəy tsəhəŋwəy na, ə pə ghwəy taa zəmə shi ɓəŋwəy na lə nəfə tsa ghwəy kwətiŋ, ka zəzə kwəma ghwəy ya jəw ma, ka ɗəw kwəma kən shi zəmə va ghwəy ma. ²⁸10:28 8:7Ma mbaꞌa kə ndə ni ngəŋwəy, sliw tsa tahwə məndi mbəri li na sa dza ghwəy tsa ta zəmə, kəy, zlayəm, ka zəmə ghwəy ma! War mbaꞌa pə ghwəy zəməhwə tsəghay, ta ɓanavə təkə kwəma hwəvə hwəvə na dza naa dza kaa ntsaa gəzaŋwəy kwəma va va. ²⁹Ma kwəma gəzee nay, va na dza ghaa təkə kwəma mbə nəfə tsa gha naw, va kwəma dza ntsaa gəzaŋa kwəma va vaa təkə nə ya.

Nəghətaa gha dzaa ɓə fəti kaa ghən tsa gha, kala dza ghaa mbay zhiniy gwəra ghən tsa gha va təkə kwəma tsahwəti ndə ma. ³⁰10:30 Rm 14:6; 1Tim 4:4Mbaꞌa pə gha mənti ꞌwəsa kaa Hyala ta shi zəmə gha, ka zəmə shi gha kiy, tawa dza məndiy ɓəŋa fəti va zəzə kwəma tsahwəti ndəa? ³¹10:31 Kwəl 3:17Ya shi zəməə zəmə ghwəy, ya shiy sa ghwəy, ya war nimaɓa shiy na shi məni ghwəyəy, shiy dzaa fə shəndəkəə dzəti Hyala pə ghwəy məni. ³²10:32 Rm 14:13Ə pə ghwəy məni məhərli va nəghətaa ghwəy dzaa mənti kwəmaa dzaa fambə tsahwəti ndə mbə məni *kwəma jikir na kwa kwəma Hyala. Ya ndə Zhəwifə na ndə, ya ntsaa kamaa ndə Zhəwifə, ya ntsaa nəw Yesəw na gwaꞌa.

³³10:33 9:19-22Yən dəꞌwə ghən tsee kiy, tsəgha jihəvee ta məni kwəmaa dzaa təɓanshi kaa mbəzli gwanashi, ya mbə namaɓa kwəma mənee. Ka məni kwəmee kwataka ta ghən tsee gwaꞌa tsəghaw, kwəmaa dzaa kəətiti mbəzli gwanashi, ta mbə ghəshiy mbəlishi na sa pəlee məni nzə, tsəgha pə ghwəy məni kwərakwə.

¹11:1 4:16Ə pə ghwəy məni kwəma mənee kwa kwal Hyala, njasa nzee va mbə məni kwəma mənəhwə Yesəw *Kəristəw tə hiɗi kwərakwə.

Njasa təɓə dzəghwa kwəma Hyala va zal lə va mali

²11:2 2Tes 2:15; 3:6Ghwəyəy, mbə falŋwəy nzee tərəŋw, sa nzana war mbə zəzəra ghwəy ya mbə namaɓa kwəma, zhini mbə nəw məni shi ɓanavəŋwəy ya ghwəy ɓa. ³11:3 3:23; Ghava 3:16; Ef 5:23Ya tsəgha nzə kiy, avanta nahwəti kwəma ɗee ghwəy sənata: Yesəw Kəristəw na dikə tsa zhər gwanashi. Zal na, ghəci dikə tsa mali ci, ma Hyala ki na ghənzə dikə tsa Yesəw Kəristəw. ⁴Va tsəgha ki, war mbaꞌa kə zal cəꞌwə Hyala, ya kwəmaa səəkə va Hyalaa gəzə na, lə shiy ghəci mbə ghən ciy, ghalaɓa na, ə haꞌwə ma na tə Yesəw Kəristəw. ⁵Ma na mali, ghənzə mbə cəꞌwə Hyala, ya ghənzə mbə gəzə kwəmaa səəkə va Hyala, kala pəhambə shiy kə mbə ghən nzəy, ə haꞌwə ma na tə zata tsaa məni dikə vaa dzəkən ghalaɓa. Ghala mbə lə maliy slənamti ghən tsa nzəw. Kwəma haꞌwə haꞌwə na dza naa nza kən tsəgha. ⁶Mbaꞌa kə mali kala ɗi pəhə shiy dzəmbə ghən nzəy, ə kə slənamti ghən tsa nzə fəlghən? A ghwəy sənay kwəma haꞌwə haꞌwə na na ya sla ghən, ya sləni ci va mali. Njana nzana tsəgha ghənzə kiy, wəzəɓa pəhambə na shiy mbə ghən nzə ghala pətsa va na. ⁷11:7 Ghava 1:26-27Ma na zal na naci ghəci mbə cəꞌwə, ya ghəci mbə gəzə kwəmaa səəkə va Hyalay, əntaa ghəci dzaa pa shiy dzəmbə ghən ci ma. Sa nzanay, ta nza nja ghənzə ngati Hyala zal, ka ci shəndəkə tsa nzə səvəri mbə. Ma na maliy, tsa zal shəndəkə na tsaa civa səvəri mbə. ⁸11:8-9 Ghava 2:18-23; 1Tim 2:13A ghwəy sənay, zal kiy, tə nahwəti bəla vəgha mali ngati Hyalaw, mali na sa ngati na tə nahwəti bəla zal. ⁹Zhini diɓay, kaa mali ngati Hyala zaləw, mali na sa ngati na kaa zal. ¹⁰Va tsəgha na kiy, war lə shiy ɗi na mbə ghən mali, ta mbəə ci dikə tsa məni zal dzəkən lə tə mbərkə kwəma ka kwal Hyala mə ghwəmə kwərakwə ɓa.

¹¹Ma ghənzə nja na ghwəmmə ghwəmmə mbəzliy nəw Yesəw Kəristəw, ya war tsəgha gəzəkee kwəma vay, va ghwəmmə na, a ghwəmmə sənay, ka nə mali tə mbərkə zal nzee tiɓaw, kəw, ka nə zal tə mbərkə mali nzee tiɓaw, kə diɓaw. ¹²Njasa nzana va, həŋ Hyala ɓəvə bəla tə zal, mbaꞌa ngati mali tiy, tsəgha zhini naa mənta diɓa, mali saa zhiniy ya zal səkwa. War səəkə va Hyala tsahwə shiy gwanashi.

¹³Ya ghwəy dəꞌwə ghən tsa ghwəyəy, nighətim kwəma va di, ka dza naa təɓə maliy cəꞌwə Hyala kala pəhə ma shiy dzəmbə ghən nzə na? ¹⁴Ma na zal sana ya war tə pa ciy, kwəma haꞌwə haꞌwəta na zlashi shəti ciy səkwashi biti biti. Ya wa ndəy, aa sənata nava tsəgha. ¹⁵Əy ma na mali, ghənzə kə zlashi shəti nzə tsəgha kiy, lə bama ti tərəŋw na, sa nzana mbaꞌa Hyala ɓanavə shəti biti biti ni tsəgha, ta mbə ghəshiy dəpay ghən tsa nzə. ¹⁶Mbaꞌa kə tsahwəti ndə dzaa zhini ghən, ka ngərə ghəpəə dzəkən kwəma gəzəkee nay, avanta kwəma gəzancee: Tsəgha na na ghəy kwəma sənaɓəŋwəy ghəy mbə məni, zhini tsəgha nihwəti mbəzliy nəw Yesəw sənaɓəvə kwərakwə diɓa, nə ya kaa ngəci.

Njasa ka ghwəmmə zəmə ɗafaa zəzəə dzəkən Ndə sləkəpə

¹⁷Kwəma ɗee na gəzaŋwəy sanay, kwəma kwa falŋwəy naw. Sa nzanay, e favə, ghala pətsa ka ghwəy ɓasəŋwəy ta cəꞌwə Hyalay, kar ghwəy məni shi wəzə ni mbə ɓasəva tsa vaw, kə məndi. ¹⁸11:18 1:10-11Kwa taŋa kwəma ghee favə mbə kwəma vay, ghala pətsa ka ghwəy ɓasəvay, kar ghwəy dzaŋambə ghala mbə ghən tsa ghwəy ghənghən ghənghən, kə məndi. Ma sa təkee kwəma va kwərakwə ɓa na, nja tsəghaa yən nighə kataŋ. ¹⁹11:19 Nəw 13:2-4; 1Zhŋ 2:19Talay, wəzəɓa dzaŋambəvata ghala tsəgha mbə ghwəy na, ta mbə ni Yesəw *Kəristəw mbəzli slar slar niy cikəvəri ghən tsa shi mbə ghwəy. ²⁰Ghala pətsa ka ghwəy ɓasəŋwəy ta zəmə ɗafaa zəzəə dzəkən Ndə sləkəpə kiy, kar ghwəy təkə na, ɗafaa zəzəə dzəkən Ndə sləkəpə na sa ɓasəŋəy ghəy na ta zəmə nzə kataŋ, pə ghwəyəw. ²¹War ɓasəŋwəy ma ghwəy ta zəmə nzəy, ya wa ndəy na ci ɗafa takə na ka naa zəmə, ka gha nighə ki na, lə mashi nihwəti, nihwəti na, ghəm ghəm mətsəhi shi sa ka ghəshiy ghyamtəvashi. ²²11:22 Zhk 2:5-6Kwəma ka waa nava tsəghaa? Ə kama ghi va ghwəy gar zəmə shiy ya gar sa shiy ghwəy kəy na? Naa, ɓasəva tsa mbəzliy nəw Yesəw na tsa ɗi ghwəy va ndəramti, ka pa haꞌwəə dzəkən ni kama shiy və shi mbəzli na pən? Njaa dzee ni ngəŋwəya? Ta falŋwəy dzee mbə gəla kwəma tsəgha na va nə ghwəy na? Ka falvəŋwəy ya teepəw!

²³11:23-25 10:16; Mt 26:26-28A na neyey, avanta kwəma ɓənivee va Ndə sləkəpə, tsəgha yən ɓanavəŋwəy kwərakwə: Ma hetihwer tə vərɗi ngati məndi va ɗafa ta kəsə ciy, dzəghwa Ndə sləkəpə Yesəw tsaŋ ɓəvə peŋ, ²⁴dza na ka mananta ꞌwəsa ti kaa Hyala. Ma sa manamti na ꞌwəsay, dza na mbaꞌa ngangavəri peŋ tsa va. Ma kə na: «Ava ghənzə na vəghee ndaŋwəyee. War tsəgha pə ghwəy dzaa məni ya hwəmɓa, ta mbə ghwəy zəzəə dzəkənee» kə. ²⁵11:25 sla kiri tsa ꞌwarꞌwar tsa: Zher 31:31-34; Lk 22:20; 2Kwər 3:6; Ebr 8:6; miymiy: Səvəri 24:6-8; Ebr 9:12Ma ləy hwəm sa zəhwə ghəshi ɗafa na, dza na həŋ ɓəvə hwəpər shi sa diɓa. Ma kə na: «Avanashim shi sa niy, ghəshi na yəwən *sla kiri tsa slati Hyala ta jakəva lə mbəzli, lə miymiy ya dzaa shəkəshi. Ya hwəmɓa dza ghwəy ɓasəŋwəy ta sashi taa nzay, zəzə tə ghwəy dzəkənee ghwəy mbə sashi» kə. ²⁶11:26 Mt 26:29Ɗi naa gəzəy, ya hwəmɓa ɓasəŋwəy ghwəy ta zəmə peŋ tsa, lə ta sa shi sa niy, bar tsa məti mətiy Ndə sləkəpə Yesəw ta mbəə mbəlipə na sa gəzanshi ghwəy kaa mbəzli. Ka gəzanshi paꞌ fəca dza naa zhəkə.

²⁷11:27 11:20-22; Ebr 10:29Va tsəgha nzana ki, ma ntsaa dzaa zəmə peŋ tsa Ndə sləkəpə, ka sa shi sa ci, kala zəzə maa dzəkən, mbaꞌa ɓətishi nja shi zəmə gəmshi niy, a fəti və kwa kwəma Hyala, sa nzana mbaꞌa ghəci ndərəti vəgha Ndə sləkəpə, mbaꞌa miymiy ci. ²⁸11:28 2Kwər 13:5Ghənzə tsəgha kiy, ya wa ndə na ə kə dzaa naghamti nəfə tsa ci dəꞌwə ghən tsa ci ka na gha kwəfəghə zəmə peŋ tsa va lə shi sa va. ²⁹Sa nzanay, ya wa ntsaa dzaa zəmə peŋ tsa Ndə sləkəpə, ka sa shi sa ci, kala təkə maa dzəkən vəgha Ndə sləkəpəy, ngwəvə Hyala na sa mbahə naa dzəkən ghən tsa ci. ³⁰Ava va tsəgha nashi ghwəy mbəzli gwərapə gwərapəshi ni ɗaŋ mbə ghwəy sana, zhini tsəgha vədevəder, ma nihwəti ɓa na, mbaꞌa ghəshi bəkwəshi. ³¹Ma mbaꞌa pə ghwəmmə naghamti kwəma mbə nefer ghwəmmə wəzə dəꞌwə ghən tsa ghwəmmə ka ghwəmmə gha zəmə nzəy, ka dza Hyalaa ɓasə ngwəvəə dzəkən ghwəmməw. ³²11:32 Ebr 12:5-6; ShiZhŋ 3:19Mbaꞌa kə naɓətəmmə, ka dəꞌwəvəmməy, i na nava immə na, vantaa ngwəvə dzaa dzəkən ghwəmmə kwasəbə mbəzliy nəw ma Yesəw fəca dza naa sla ngwəvə mbəzli tə hiɗi.

³³Ma kiy ngwarməhiray, mbaꞌa pə ghwəy ɓasəva ta zəmə ɗafaa zəzəə dzəkən Ndə sləkəpəy, ndəghə pə ghwəy dzaa ndəghəti ghən tsa ghwəy, gwanaŋwəy ghwəy ɓasəŋwəy, ka ghwəy gha zəmə shiy. ³⁴Mbaꞌa kə tsahwəti ndə nay lə may ghəciy, pərɓa kəghi tsa ci kə dzaa zəməvə shi zəmə ci. Ma ghalaɓa kiy, sa ka ghwəy ɓasəŋwəy na, ka dza Hyalaa ɓasəŋwəy ngwəvəw.

Ma naa tərmbə kwəma kiy, sa kee tsəhəra mbə ghwəy dzee sləka nava.

Njasa təhəpə *Safə tsa Hyala bərci ghənghən ta ghəra sləni Hyala

¹Mbə kwəma dzee na ta gəzaŋwəy nana kiy ngwarməhiray, ə ɗee ghwəy sənata kwəmaa dzəkən bərci vəlipə Safə tsa Hyala ghənghən ghənghən ta məni shiy. ²12:2 8:4-6; Ezay 44:9-20; Gal 4:8A ghwəy sənay, ghala pətsaa niy nəw ma ghwəy Yesəw *Kəristəwəy, ə niy nəw ghwəy mbəreketi nja ghwəlefesli. Niva shiy kiy, ka mbata gəzə kwəma ghəshiw. ³12:3 1Zhŋ 4:2-3; Rm 10:9Va tsəgha gəzaŋwəy ya, a ghwəy mbəə sənay, tsəgha na kwəma va nanaw pə ghwəy. Mbaꞌa kə ndəə gəzə kwəma lə bərci Safə tsa Hyalay, ka dza ntsa vaa ni ntsa bazlamti Hyala na Yesəw, kəw. Diɓay, ka mbay ndəə ni Ndə sləkəpə na Yesəw, kə, kala lə bərci Safə tsa Hyala mbə nəfə tsa ciw. Ava tsəgha na. ⁴12:4-11 12:27–14:40; Rm 12:6-8; Ef 4:4Sanay, ghənghən ghənghən na bərci ɓəmmə Safə tsa Hyala ta məni shiy, ya tsəgha nzə ki na, war Safə tsa Hyala tsa kwətiŋ tsa ghəci. ⁵12:5 12:28-30Ghənghən ghənghən slənihi ghəra məndi tiɓa diɓa na, war Ndə sləkəpə tsa kwətiŋ tsa ɓəpə slənihi va ta ghərashi məndi. ⁶Ghənghən ghənghən kwal tsa ghəra mbəzli sləni kwa diɓa na, war Hyala kwətiŋ na canshi kwal tsa va kaa mbəzli ta ghəra sləni va. ⁷12:7 14:26Ya wa ndəy, a Safə tsa Hyalaa ghəra sləni li ka ɓanci bərci ta kəəti nihwəti mbəzli. ⁸Dza na kaa tsahwəti ndəy, mbaꞌa ɓanavə bərciy gəzə kwəma lə sənata kwəma mbə, ma kaa tsahwəti ɓa na mbaꞌa ɓanavə bərci gəzə kwəma lə sənashi shi ɓəni məndi. ⁹Kaa tsahwəti diɓa na, mbaꞌa Safə tsa va vay, ɓanavə bərciy ɓə nəfə tsa ci gwanay kaa Hyala. Ma kaa tsahwəti na, mbaꞌa Safə tsa va vay kwətiy ɓanavə bərciy mbəli ka zəlghwə. ¹⁰12:10 14:5; SləniKY 2:4Dza na mbaꞌa ɓanavə bərciy məni kwəma maɗaŋa maɗaŋa na kaa tsahwəti. Kaa tsahwəti na, gəzəpə kwəmaa səəkə va Hyala. Ma kaa tsahwəti na, mbaꞌa ɓanavə bərciy sənay təhəvəri kwəmaa səəkə va Safə tsa Hyala ɗewɗew tsa, lə naa səəkə va hyeler ghwəni *ndə jaka tsa Hyala. Kaa tsahwəti ɓa na, mbaꞌa ɓanavə bərciy gəzə kwəma lə nahwəti ghani favə ma məndi. Ma kaa tsahwəti na, mbaꞌa ɓanavə bərciy mbay zhinikəvəri kwemer gəzəkə tsahwəti ndə va. Ava tsəgha. ¹¹12:11 7:7; Rm 12:3; Ef 4:7; 1Pi 4:10Shi va gwanashi kiy, war Safə tsa Hyala va kwətiŋ tsa kwətiy mənishi na mbə mbəzli. Ghəci tihə na bərci va kaa mbəzli, ya wa ndəy, mbaꞌa ɓanavəshi njasa təɓanci na.

Njasa nza bəlahi va ɗaŋaŋ tə vəgha ndə kwətiŋəy, tsəgha na mbəzliy nəw Yesəw

¹²12:12-26 12:27A ghwəmmə sənay ndə ngəriy, vəgha kwətiŋ na, mbaꞌa bəlahi ɗaŋ ti. Ya tsəgha na bəlahi ɗaŋ ti kiy, war vəgha kwətiŋ ka naa nza. Ava tsəgha na lə Yesəw *Kəristəw kwərakwə ki. ¹³12:13 Gal 3:27-28Ghala pətsaa mənimmə məndi *bateməy, ka vəgha kwətiŋ məntəmmə *Safə tsa Hyala va kwətiŋ tsa gwanammə. Ya mbə hwəlfə *ka Zhəwifə na ndə, ya mbə nahwəti hwəlfə na ndə, ya ntsa papa tsa, ya ntsa yaya tsay, war Safə tsa kwətiŋ tsa va na sa fambəmmə Hyala mbə nefer ghwəmmə gwanammə.

¹⁴Shiy kwətiŋ mənti na vəgha ndə ngəri kiw, bəlahi ɗaŋ jakəshi na. ¹⁵Ya ə nə səɗa sana, bəla tə vəgha ndə ngəri nzee njana kamee ka dəvəw, kəy, kataŋ dza naa kamaa bəla tə vəgha ndə ngəri na? Tiɓaw. ¹⁶Ya ə nə sləmə sana bəla tə vəgha ndə ngəri nzee njana kamee ka mətsəw, kəy, kataŋ dza naa kamaa bəla tə vəgha ndə ngəri na? Tiɓaw. ¹⁷Ya ghənzə niy nza sana, dzəghwa bəlahi tə vəgha ndə ngəri, mbaꞌa ghəshi mənishi ka mətsəhi gwanashi kiy, lə wa niy dza ndəə favə kwəma nzaa? Ya ka slimim gwaꞌa tsəgha niy nza shi tə vəgha ndə kiy, lə wa niy dza ndəə fa zən tsa shiy nzaa? ¹⁸Njasa nza bəlahi va tə vəgha ndəy, Hyala fəyshi na tsəgha, dzəghwa tə pətsa ɗi na. ¹⁹Mbaꞌa kə Hyala niy mənti bəlahi tə ndə ngəri va ka nahwəti bəla kwətiŋ nzay, ka dza vəghaa nza tiɓa nzaw. ²⁰Bəlahi mənti na va ɗaŋ ni kiy, ghəshi mənti na vəgha ndə ngəri.

²¹Tsəgha kə kiy, ka mbay mətsəə ni kaa dəvə na: Kwal tsee tiɓa lə ghaw, kəw. Ka mbay ghən ni ɓa na: Kwal tsee lə ghwəyəw, kə kaa shiɗshiɗiw. ²²Sana, war mbaꞌa kə na nata gha va bəla tə vəgha gha, kwəɗ kwəɗ na kala tiɓa nzay, ntsa məti məti tsa niy dza ghaa nza nza. ²³Ghwəmmə kəə nighə sanay, bəla tə vəgha ghwəmmə va ka ghwəmməə ɓəti njasa kama vəri tiy, ghənzə na na ka ghwəmməə gwəraa ndəghwə. Na haꞌwə ghwəmmə va li bəla tə vəgha ghwəmmə kala ɗi ghwəmmə mbəzliy natay. Ghənzə na sa gwəra ghwəmməə fə ghən ti. ²⁴Dzəghwa naa təɓə bəla tə vəgha ghwəmmə na, kala mbə ghwəmmə lə nava bəla vəgha. Hyala ngati na shi va tsəgha gwanashi, ta mbə diməə nza tərəŋwɓa tə ni haꞌwə ndə va shiy li shi. ²⁵Ma mənti Hyala tsəghay, nəghətaa vəgha ntsa kwətiŋ tsa dzaa tihəvəri ghən tsa nzə, ta mbə bəlahi tə vəgha gwanashiy kəəkəəti ghən tsa shi kwa jipə shi. ²⁶12:26 Rm 12:15; 2Kwər 11:29Mbaꞌa kə zhi bəhəvə ndə tə nahwəti bəla tə vəgha ciy, vəgha ntsa va gwanata ka naa nza mbə sa ngəraꞌwə va zhi tsa va. Mbaꞌa kə məndi ghasləti nahwəti bəla vəgha ndə ɓay, vəgha ci va gwanata ka naa nza mbə təɓə kwərakwə ɓa.

²⁷12:27 6:15; 10:17; 12:12; Rm 12:4-5; Ef 4:4, 16; 5:30Ghwəy gwanaŋwəy, ghwəy mbəzliy nəw Yesəw kiy, vəgha ciy gə ghwəy. Bəlahi tə vəgha ci nza ghwəy, ya wa ndə mbə ghwəyəy lə tsa ci pi na tə vəgha va. ²⁸12:28 12:8-10; 14:1-4; SləniKY 13:1; 15:32; Ef 4:11-12Hyala dəꞌwə ghən tsa nzə ɓanavəshi na sləni ghənghən ghənghən mbə dəvə shi kaa nihwəti mbəzli, mbə mbəzliy nəw Yesəw. Dza na kwa taŋtaŋəy, mbaꞌa fəy *ka kwal Yesəw, zhini na kwa baka, mbaꞌa fəy ka gəzə kwəmaa səəkə və. Ma tə kwa mahkana na, mbaꞌa fəy mbəzliy dzaa ɓənipə kwəma nzə. Zhini na diɓa na, mbaꞌa ɓanavə bərci kaa nihwəti mbəzli ta məni shi maɗaŋa maɗaŋa ni. Ma nihwəti ɓa na, mbaꞌa ɓanavəshi bərciy mbəli ka zəlghwə. Nihwəti diɓa na, mbaꞌa ɓanavəshi bərciy kəəti mbəzli. Nihwəti diɓa na, mbaꞌa ɓanavəshi bərciy ꞌwa kwal kaa mbəzli, ma nihwəti diɓa ki na, mbaꞌa ɓanavəshi bərciy mbay gəzə kwəma lə nahwəti ghani favə ma məndi. Ava tsəgha. ²⁹Nay ghwəy njasa təhavəpə Hyala sləni nzə sa? Gwanashi na mbəzliy ka kwal Yesəw na? Gwanashi na mbəzliy ka gəzə kwəmaa səəkə va Hyala na? Gwanashi na mbəzliy ka ɓənipə kwəma nzə na? Gwanashi na ghəshiy ka ghəra sləni maɗaŋa maɗaŋa na na? ³⁰Kaa ngəshi gwanashi ɓanavə na bərciy mbəli mbəzli va zəlghwə na? Gwanashi mbay ghəshi gəzə kwəma lə ghani sənata ma məndi na? Kaa ngəshi gwanashi ɓanavə na bərciy zhinikəvəri kwəma sənata ma məndi va na? Tiɓaw. ³¹12:31 14:1Ma pə ghwəy məntiy, pəlam kwal tsaa kwəmavə niy gwəramti bərci mbə bərci ɓəpə Hyala.

Nana kiy, ta ciŋwəy kwal tsaa gwəramti mbə kweler va gwanashi dzee.

Ɗi nihwəti mbəzli na shiy gwəramti mbə shiy gwanashi

¹13:1-7 8:1; Rm 13:8-1013:1 2Kwər 12:3-4Sanay, ya war ə nzana, mbaꞌee mbay gəzə ghanihi mbəzli tə hiɗi ghənghən ghənghən, zhini ka mbay gəzə ghani ka kwal Hyalay, kala ɗi nihwəti mbəzli pən na, ghala mbə ya lə kwereŋa, ya lə bambaɗə tsa dəꞌwə məndiw. ²13:2 12:8; Mt 7:22; 17:20Ya ə nza bərciy gəzə kwəmaa səəkə va Hyala kaa mbəzli vəya, ya gwaꞌa gwaꞌa sənashee shiy, ya ə nza bərciy favə kwəma mbəmbə na ꞌyahəꞌyahə na mbə məhərlee, ya ə ɓanavee nəfə tsee kaa Hyala gar mbay ya ni ka kəlaŋ: Ɓarvaŋa tə pətsa nza gha va, pən, ka ɓarvay ghəciy, kala ɗi nihwəti mbəzli pən na sləni gəmta naa shi mənee va tsəgha. ³13:3 Dani 3:19-20; Mt 19:21Ya ə ɓəvee shi vəya gwanashi, mbaꞌee tahanavəshi kaa ka cicikwə, ya war lə vəgheta zlatanavee kaa mbəzli ta ndantəra məndi lə ghwəy, kala ɗi nihwəti mbəzli pən na, shi dzee kwəmavə mbə niva shiy tiɓaw.

⁴Ma ntsaa ɗi nihwəti mbəzli naciy, ndə səꞌwa kwəma ka naa nza. Ka məni kwəma wəzə na kaa mbəzli, ka səl na va ndəw, ka vəshi naw, ka kəli ghən tsa ci naw. ⁵13:5 10:33; Fir 10:12; Flp 2:4Ka məni shi haꞌwə haꞌwə ni ntsaa ɗi nihwəti mbəzliw, ka təkə kwəma wəzə na na kwataka ta tsa ci ghən gwaꞌa tsəghaw, ka ɓə nəfə na taŋtaŋəw, ka kəsə ndə na mbə nəfə ciw. ⁶Ntsaa ɗi nihwəti mbəzliy, ka vəshi na ta *kwəma jikir na məni məndiw. War ta na kataŋ na kwəma ka naa vəshi. ⁷Ntsaa ɗi nihwəti mbəzli na naciy, gwəŋəy ka naa nzəyəy, ya mbə namaɓa kwəma. War kaa Hyala ka naa ɓanavə nəfə tsa ci, ya mbə namaɓa kwəma. Və na naciy, kwəma tiɓa kala dza Hyalaa gwəmatiw. War ə ka naa səꞌwa kwəma gwanata. ⁸13:8 12:10; 14:1-5Ma ntsaa ɗi nihwəti mbəzliy, ya hwəmɓa na ka dza ɗi tsa ci vaa kərəyəw. Ta na gəzə kwəmaa səəkə va Hyala kaa mbəzliy, ta garəti dza məndi geꞌi lə tsahwəti vəghwə. Gəzə kwemer lə ghanihi sənashi ma məndi diɓay, ta zashi dza ghəshi. Ya sənata kwəma sənata ghwəmmə nay, ta zata dza na. ⁹A na na ghwəmmə kwəma sənata ghwəmməy, kərkəti ghwəmməw. Gəzə kwəmaa səəkə va va Hyala gəzə ghwəmmə diɓay, kərkəti ghwəmməw. ¹⁰Ma sa dza Hyalaa cikəvəri na kərkə kərkə na va kwəma cesl na kiy, ta zata dza na mbə kwalta na va kwəma ki.

¹¹Ghala pətsaa niy nzee zəghwəray, kwəma ndərazhi niy gəzee, zəzə kwəmee na, sa ndərazhi diɓa. Nee məhərli vəya na, war sa ndərazhi gwaꞌa tsəgha. Nana ki, sa kəliree ka mənɗaa zal na, mbaꞌee zlashi məni shi ndərazhi. ¹²13:12Rm 8:24; 2Kwər 5:7; A Hyala sənashi mbəzli gwanashi: 8:3; Gal 4:9Nana diy, war fətəhə fətəhəshi nashi ghwəmmə shiy gwanashi, njasa nighəshi ghwəmmə kwa nighəmti tsaa kama riŋriŋ tsa. Fəca vici gəzee va kiy, ta nashi dza ghwəmmə wəzə wəzə, lə mətsə ghwəmmə. Nana diy, daw sənatee kwəma, sa dza vici vaa mənta kiy, shiy gwanashi dzee sənashi, njasa sənara Hyala va gwanara kwərakwə. Ava tsəgha.

¹³13:13 Kwəl 1:4-5; 1Tes 1:2-3; Tit 2:2; Ebr 10:22-24; 1Zhŋ 4:16Sana kiy, shiy mahkan na shiy mənishi, kala dzaa kəɗi ma: Ɓanavə nəfə kaa Hyala, fəy ghən gəzliŋə ta kwəma gəzəkə Hyala məni nzə, mbaꞌa ɗi nihwəti mbəzli. Ya tsəgha nzə kiy, ɗi nihwəti mbəzli na shiy gwəramti dikə mbə shi mahkan ni va ɓəlakee.

Bərciy gəzə kwəmaa səəkə va Hyala lə bərciy gəzə kwəma lə nahwəti ghani

¹14:1 13:8Va tsəgha kiy, ə pə ghwəy jihəva ta ɗi nihwəti mbəzli. Diɓa kiy, lə nəfə tsa ghwəy gwanay pə ghwəy maw kwəmavə bərci ɓəpə *Safə tsa Hyala. Gaw bərciy gəzə kwəmaa səəkə va Hyala kaa mbəzli pə ghwəy dzaa gwəraa maw. ²14:2 12:10Ntsaa kwəmavə bərciy gəzə kwəma lə nahwəti ghani favə ma məndiy, kaa Hyala kwətita gəzə na kwəma ci. Kaa mbəzli naw. Sa nzanay, ndə tiɓaa favə kwəma gəzə naw. Kwəma Hyala sənata ma məndi na sa gəzə na gwaꞌa tsəgha, sa ɓanavə Safə tsa Hyala bərciy gəzə nzəə səvəri. ³Ma na ntsaa gəzəpə kwəmaa səəkə va Hyala lə ghani favə məndi naci kiy, kaa mbəzli gəzə na, ka favə ghəshi, ka kəətishi kwəma gəzə na va, ka mətsahanshi bərci, ka garəshi wəzə wəzə mbə kwəma Hyala. ⁴14:4 14:26Ndə gəzə kwəma lə nahwəti ghani favə ma məndiy, war ghəci kwətiy na sa dza kwəma ci vaa kəətiti. Ma na ntsaa gəzəpə kwəma ɓanavə Hyala ta gəzə kaa mbəzliy, mbəzliy nəw Yesəw gwanashi dza naa kəətiti lə na ci va kwəma.

⁵14:5 Ɓəla 11:29Yənəy, e ɗi Hyalaa ndaŋwəy bərciy gəzə kwəma lə nahwəti ghani gwanaŋwəy. Nanzə kiy, bərciy gəzə kwəmaa səəkə və kaa mbəzli na sa gwərantee ɗi Hyalaa ndaŋwəy. Mbaꞌa kə ndəə gəzəpə kwəma lə ghani favə ma məndiy, mbaꞌa ndə zhinipə kwəma gəzə na va tiɓa ɗi na, ta mbə kwəma vaa kəəti mbəzliy nəw Yesəw. Kala tsəghay, dikəɓa ntsaa gəzəpə kwəmaa səəkə va Hyala na, kaa ntsaa gəzə kwəma va lə na favə ma məndi ghani.

⁶A ngwarməhira, ya yən dza sənzənva, ndəsee tsəhəra mbə ghwəy, tapə, yən ta gəzaŋwəy kwəma lə ghani favə ma məndi kiy, dza kwama dzee kəətitəŋwəy mbə kwəma va tsəgha ghwəy nighəa? Mbaꞌa pən tsəhəra mbə ghwəy ɗi nay, ka gəzaŋwəy dzəkən shi citəra Hyala, aw na, ka ciŋwəy kwal tsaa sənata kwəma, ya ka gəzaŋwəy kwəmaa səəkə va Hyala, ya ka ɓəniŋwəy nihwəti shiy. Ghalaɓa kiy, ta kəətiŋwəy dzee.

⁷Təkətim kwəma ya tə kwəma shi ka məndiy viy nja sherey, lə ni ka məndiy tsa nja gəzəpəli di. Njaa ka ghwəy favəshia? Mbaꞌa kə ntsaa viyshi, ya ntsaa tsashi kala yəmətishi wəzəy, ka dza ndəə sənay ghən tə gəla ni ɗi na va məni shiyəw. ⁸Tsəgha na lə kwəma ndə viy təliməə dzəmti ta har mbəzli ta pa diɓa, war mbaꞌa kə ndə viy təliməə dzəmti kala viyti təlimə ci lə kwal kiy, wa ntsaa dzaa kafə ta dza ta paa? ⁹Ghala mbə lə kwəma ghwəy kwərakwə kiw. Mbaꞌa pə ghwəy gəzə kwəma lə ghani favə ma məndi kiy, ndə tiɓa mbaꞌa dzaa favə kwəma ɗi ghwəy va gəzəw. Ghalaɓay, dzəmbə safə dza gəzə kwəma ghwəy nza. ¹⁰Ta na ghanihiy, ɗaŋ ghənghən ghənghən na ghəshi tə hiɗi. Nahwəti ghani mbə shi kala gəzəva kwəma liw. ¹¹Ya tsəgha nzə mbaꞌa kə ndəə gəzara kwəma lə ghani favə mee sanay, ndə məlmə dzee ɓəti tsava ndə, tsəgha ghəci dzaa ɓətəra, nja ndə məlmə kwərakwə.

¹²Njana nza ghwəy mbə maw kwəmavə bərci ɓəpə Safə tsa Hyala kiy, tərəŋwɓa bərciy dzaa kəətiti mbəzliy nəw Yesəw ta kəli ghəshi mbə kwəma Hyala pə ghwəy pəla.

¹³Va tsəgha kiy, mbaꞌa kə ndə kwəmavə bərciy gəzə kwəma lə nahwəti ghani favə ma məndiy, ə kəə cəꞌwə Hyala diɓa, a Hyala ɓanavə bərciy zhinikəvəri kwəma gəzə na va kaa nihwəti mbəzli. ¹⁴Mbaꞌa pən cəꞌwə Hyala kwa kwəma sənata ma məndiy, mbə cəꞌwə ka nəfə tsee nza, ma məhərlee na gwəŋəta. ¹⁵Njana nzana tsəgha kiy, njaa təɓə na yən mənia? A dzee məniy, ka cəꞌwə lə ghani favə ma məndi, zhini ka cəꞌwə lə məhərlee dzee məni. Ya cəm hee ta fal Hyala diɓay, ka ha lə kwəma favə ma məndi, zhini ka ha lə məhərlee dzee ha. ¹⁶14:16 Amin: 2Kwər 1:20Kala məni pə gha tsəgha sana, dza gha tapə dzəmbəŋa mbə mananta ꞌwəsa kaa Hyala lə kwəma favə ma məndiy, njaa njaa dza mbəzli tiɓa sənata maa dzəkən nava kwəmaa ni *Amin, kə ghəshi ta zləɓa cəꞌwə gha vaa? Ka dza ghəshiy mbay gəzə, sa favə ma ghəshi sləkar tsa kwəma gəzəkə gha vaw. ¹⁷Ya ə niy nza kwəma məni gha va ꞌwəsa tiy kwəma wəzə nay, sa favə ma məndi kwəma gəzə gha va na, ka dza naa kəətiti mbəzliw.

¹⁸Yənəy, ꞌwəsa nə ya kaa Hyala. Sa nzanay tərəŋwɓa kaa ngəra ndara na bərciy gəzə kwəma lə nihwəti ghanihi ghənghən ka taŋamtəŋwəy gwanaŋwəy. ¹⁹Ya tsəgha nzə ki, mbaꞌa pən mbə ɓasəva tsa mbəzliy nəw Yesəwəy, wəzəɓa gəzəkee kwəma cifə lə kwəma favə məndi ta mbəə ɓananshi shiy kaa mbəzli kee favə, kən dzaraa dzəmbə gəəzə kwəma diwəy diwəy diwəy kwa kwemer favə ma məndi.

²⁰14:20 Ef 4:14A ngwarməhira, əntaa təkə kwəma ghwəy nza njasa ndərazhi ma. War təkə kwəma mətikwəkwər kə sa mbə ghən ghwəy. Dza kwa *kwəma jikir na nanzəy, nja ndərazhi pə ghwəy məniŋwəy, sa nzanay, sənay məni jikir ndərazhiw. ²¹14:21 Ezay 28:11-12; Nəw 28:49A məndi tsasliti kwəma mbə Zliya Hyala, a kə məndiy:

A kə Hyalay:

«Ka məlmə dzee ghwəniy səəkə

ta gəzanshi kwəma kaa mbəzlee ni,

kwa ghani sənata ma ghəshi, ya tsəgha nzə kiy,

ka dza ghəshiy fa kwəmee vaw» kə, kə məndi.

²²Ma gəzə kwəma lə nahwəti ghani favə ma məndiy, kwəmaa canshi Hyala li kaa mbəzliy nəw ma Yesəw, ta mbə ghəshiy sənay ghənghən na ghəshi lə mbəzliy nəw Yesəw, kə ghəshi. Ta ci kwəma kaa mbəzliy nəw Yesəw naw. Ma na bərciy gəzə kwəmaa səəkə va Hyalay, kaa mbəzliy nəw Yesəw ci na kwəma, kaa mbəzliy nəw ma Yesəw naw.

²³14:23 SləniKY 2:13Ya ghwəy dza ghwəy mbəzliy nəw Yesəw gwanaŋwəy mbaꞌa ghwəy ɓasəŋwəy, tapə ghwəy mbə gəzə kwəma gwanaŋwəy lə nahwəti ghani favə ma məndi kiy, njaa dza mbəzli tiɓa sənata maa dzəkən kwəma va, lə mbəzliy nəw ma Yesəw səəkəshiy zhəghətəŋwəy sa ka ghəshi favə ghwəy mbə gəzə kwəma vaa? Ka dza ghəshiy ni: Ka gezlekiki na mbəzli ni, kə ghəshi sa? ²⁴Kala nava kwəma tiɓa sana, dza ghwəy gwanaŋwəy ka gəzə kwəmaa səəkə va Hyala lə kwəma favə məndiy, sa ka mbəzliy nəw ma Yesəw lə nihwəti mbəzli gəmshi ni səəkəshi favə kwəma va na, ta sənay dza ghəshiy dzəkən jikir tsa məni ghəshi, ka ɓanshi fəti kwəma va mbə nefer shi. ²⁵14:25 Ezay 45:14; Zhŋ 4:17-19Kwəmaa niy nza mbəmbə na mbə nefer shiy, cəkeꞌ dza kwəma vaa pəleɗikəvəri. Ka ghəshi dza ki na, ka tsəfəkwə kwa səɗa Hyala, ka pəraꞌwanta dividivi shi. Ma kə ghəshi dzaa ni lə miy tsa shi na: «A ghwəyəy, kataŋ na Hyala mbə jipə ghwəy» kə ghəshi dzaa ni.

Njasa təɓə na, lə kwal tsa nzə, ɗi na mbəzli Hyalaa məni kwəma mbə jakəva tsa shi

²⁶14:26 8:1; 12:7-10; 14:4; Ef 4:11-13A kwəma ka ghwəy məni dzee ni ngəŋwəy kia ngwarməhira? Mbaꞌa pə ghwəy ɓasəŋwəyəy, a tsahwəti ndə mbə ghwəy dzaa mbay ha cəm, tsahwətiy, *ka ɓənipə kwəma Hyala, tsahwəti ɓa na, ka gəzəpə kwəmaa səəkə va Hyala, ma tsahwəti diɓa na, ka gəzəpə kwəma lə nahwəti ghani favə ma məndi, tsahwəti diɓa ki na, ka zhinipə kwəma gəzəkə tsahwəti ndə va. Ya nimaɓa shi məni ghwəyəy, ta kəəti mbəzli Hyala nza ghəshi mətsəhə kəli mbə kwəma Hyala pə ghwəy mənishi. ²⁷Mbaꞌa kə mbəzliy gəzə kwəma lə nahwəti ghani mbə ghwəyəy, mbəzli bakəshi, ya mahkan, kə dzaa gəzəhwə gwaꞌa tsəgha. Kəramti na ci tsava, kəramti na ci tsava, kə ghəshi dzaa gəzə. Sa ka ghəshi gəzamtiy, nza tsahwəti ndə zhananavə kwəma gəzəkə ghəshi va kaa mbəzli. ²⁸Kala ntsaa mbata zhini nzə tiɓay, wəzəɓa dza ntsaa gəzə kwəma va vaa zlata gəzə nzə zlaŋzlaŋ mbə mbəzliy nəw Yesəw na. Kaa ghən tsa ci lə kaa Hyala kə dzaa gəzə sa ci mbə nəfə tsa ci. ²⁹14:29 SləniKY 17:11; 1Tes 5:21Ya ə nza mbəzliy gəzəpə kwəmaa səəkə va Hyala tiɓa diɓay, mbəzli bakə, ya mahkan kə dzaa gəzəpə kwəma gwaꞌa tsəgha diɓa. Ma nihwəti na, ka fa, ka nighə kwəma gəzə ghəshi va, ta sənay nda kwəmaa səəkə va Hyala na kataŋ kataŋ. ³⁰Mbaꞌa kə tsahwəti ndə mbə gəzəpə kwəmaa səəkə va Hyala, dzəghwa mbaꞌa Hyala gəzanci nahwəti kwəma tiɓa kaa tsahwəti ntsa mənzəy ta gəzəpə ghəciy, ə kə tsa mbə gəzə kwəma va ndə garəti na ci va kwəma, mbaꞌa ɓanavə kwal kaa tsaa ɗi gəzəpə nahwəti kwəma va. ³¹A kwal va ghwəy ta gəzəhwə kwəma gəzaŋwəy Hyala ghwəy gwanaŋwəy. Nanzə kiy, kwətiŋ kwətiŋ ɗi na ghwəy gəzə. Ta mbə ghwəy gwanaŋwəy ɓənivə shiy, lə ta mbə ghwəy mətsahanavə bərci kaa ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy. ³²Mbaꞌa kə Hyala ɓanavə bərciy gəzə kwəma nzə kaa ndəy, ta mbə dza ntsa va kəsəti ghən tsa ci ta gəzə kwəma ɓanavə Hyala va geꞌi lə vəghwə tsaa təɓanci. ³³14:33 7:15Sa nzanay, na Hyala na, ka ɗi sawa kwəma naw, zərkə na sa ɗi na ghwəmməə kwəmavə kwa jipə ghwəmmə.

Njasa ka mbəzli Hyala vaa məni mbə ɓasəva tsa shi gwaꞌa gwaꞌay, war tsəgha pə ghwəy taa məni kwa jipə ghwəy kwərakwə. ³⁴14:34-35 11:3; Ef 5:22; 1Tim 2:12Əntaa miꞌi dzaa gəzə kwəma mbə mbəzli ghala pətsa ka ghwəy ɓasəŋwəy ma. Kwal və shi ta gəzə kwəmaw. Va zhər kə ghəshi dzaa fa kwəma. Njasa gəzəkə Hyala va mbə *kwəma pəhəti na. ³⁵Ka təɓə na maliy gəzə kwəma mbə ɓasəvaw, mbaꞌa kə nahwəti kwəma gəzəta kala favə ghənzə, ka ɗi ɗəw kwəma ghənzəə dzəkənəy, kəghi kə dzaa ɗəw va zata.

³⁶Kwəma Hyala nata ghwəy nay, va ghwəy ꞌwava naw. Kwataka ghwəy na shiy favə diɓaw. ³⁷14:37 1Zhŋ 4:6Mbaꞌa kə ndə ni mbə ghwəy: A bərci Safə tsa Hyala vəya, kə. Ya ma yənəy: Ndə gəzə kwəmaa səəkə va Hyala nzee, nə nay, sənay tə ghəci: Ma kwəma tsasliŋwəy ya nay, kwəma gəzəkə Ndə sləkəmmə Yesəw na, kə. ³⁸Kala dza kəə zləɓa kwəma tsaslitee nay, ka dza Hyalaa sənay kwərakwəw.

³⁹14:39 14:1, 5Ma kiy ngwarməhiray, lə nəfə tsa ghwəy gwanay pə ghwəy maw kwəmavə bərciy gəzə kwəmaa səəkə va Hyala kaa mbəzli, nanzə kiy, əntaa ghwəy makə mbəzli va gəzə kwəma lə nahwəti ghani favə ma məndi ma. ⁴⁰14:40 14:33Ya nimaɓa shi məni ghwəyəy, njasa təɓə shiy, lə kwal tsa shi pə ghwəy mənishi, kala sawa ma kwəma.

Kwəma zhakati tsa *Kəristəw mbə məti

¹15:1 Gal 1:11A ngwarməhira, nana kiy, e ɗi zhiniy zazavəŋwəy kwəma wəzə na va niy gəzaŋwəy ya. Sa zləɓavə ghwəy va, mbaꞌa ghwəy kəsəvə mbə nefer ghwəy wəzə wəzə. ²15:2 Gal 2:1-2Ghənzə na kwəma dza Hyalaa mbəliŋwəy li, ghwəy kə dzaa kəsəvə lə nəfə kwətiŋ, war njasa gəzaŋwəyee va. Kala dza pə ghwəy kəsəvə tsəghay, gəm zləɓavə ghwəy.

³15:3 11:23; Ezay 53:5-12Yən kiy, kwataŋata ɓanavəŋwəyee kwəmaa gwəramti shəndəkə, njasa niy favee va Yesəw Kəristəw dəꞌwə ghən tsee. Ma pən niy niy: A Kəristəw mətiy ta kwəma ghwəmmə jikir na, njasa gəzəkə məndi mbə Zliya Hyala. ⁴15:4 Zhəwnasə 1:17; Mt 12:40; Zhŋ 20:9; SləniKY 2:24-31Dzəghwa mbaꞌa məndi lamti, bakə vici ci kwa kwəli, ma tə kwa mahkana vici na, mbaꞌa zhəkəməy kwa kwəli, nja kwəmaa niy tsasliti məndiy dzəkən mbə Zliya Hyala. ⁵15:5 Mt 28:16-17; Lk 24:34, 36; Zhŋ 20:19Ma sa səəməy na kwa kwəliy, dza na mbaꞌa cinti ghən tsa ci kaa Piyer, ləy hwəm na mbaꞌa cinti ghən tsa ci kaa nihwəti mbəzli ta səɗa ci va məŋ lə bakə ni. ⁶Zhəghwa mbaꞌa zhiniy cinti ghən tsa ci kaa nihwəti ngwarməhimməə nəw tə nahwəti vici. Mbəzli gar taŋəti diwəy diwəy cifə. Nihwəti mbəzli mbə shi sanay, a ghəshi bəkwəshi. Ma ɗaŋ tsa shi na, mbaꞌa shi tə ghwəməshi. ⁷15:7 Lk 24:50Dzəghwa mbaꞌa zhiniy cinti ghən tsa ci diɓa kaa Zhakə, ləy hwəm diɓa na, kaa nihwəti ka kwal ci gwanashi.

⁸15:8 9:1; Gal 1:15-16; SləniKY 9:3-6Dzəghwa na, tə kwa kərni kwərakwə ki, ləy hwəm niva mbəzli gwaꞌa na, mbaꞌa citəra ghən tsa ci. Ma yən fəcava ki na, mbaꞌee mənɗa mbə shi nja zəghwə yakə məndi tir tsa ci ghwəla ta məni. ⁹15:9-10 1Tim 1:12-1615:9 Ef 3:8; Gal 1:13-14Yən kiy ntsaa gwəramti cəlikwə nzee mbə *ka kwal Yesəw. Mənɗee gar nzaa ndə kwal tsa Yesəwəw. Sa nzanay, tərəŋw səəkee mbə sanshi ngəraꞌwə kaa mbəzli Hyala va nəw Yesəw Kəristəw.

¹⁰15:10 2Kwər 11:23Ya tsəgha kiy, dzəghwa Hyala mbaꞌa mənti zhəhwər tə ya, va tsəgha nara ghwəy njasa nzee tsa sənzənva. Ma zhəhwər tsa mənti Hyala va tə ya tsəgha kwərakwə kiy, dzəmbə safə naw. Dalala məntee sləni ka taŋamti nihwəti ka kwal Yesəw. Nanzə kiy, lə bərcee ghəratee sləni vaw, ghənzə ndara na bərci lə zhəhwər tsa nzə va, ta ghəra nzə. ¹¹15:11 1:12; Gal 1:17-18; 2:6-9Ghənzə tsəgha kiy, ya yən, ya nihwəti ka kwal Yesəw, gəzə na Yəwən kwəma wəzə na kaa mbəzliy, ghala mbəw, kwəma kwətiŋ naa sa gəzanshi ghəy kaa mbəzli. Sa favə ghwəy va, mbaꞌa ghwəy ɓanavə nefer ghwəy.

Ta zhakati dza mbəzliy bəkwəshi mbə məti

¹²A Hyala zhanakati Yesəw *Kəristəw mbə məti, pə ghəy kaa kwəma gəzə ghəy kaa mbəzli. Ya sa nzana tsəgha ghənzə kiy, njaa njaa zhəkə na, zhini nihwəti mbəzliy gəzə mbə ghwəy na: Zhakati tsa mbəzliy bəkwəshi tiɓa mbə mətiw, kə ghəshia? ¹³Ndata kala zhakati tsa mbəzliy bəkwəshi tiɓa mbə məti njasa gəzə nihwəti mbəzli va mbə ghwəyəy, ghənzə tsəgha na, zhakatiy Yesəw *Kəristəw mbə məti kwərakwə kiw, ɗi naa gəzə. ¹⁴Kala zhakatiy kə Yesəw mbə məti kataŋ kiy, ghənzə tsəgha na, kwəma gəmta naa kwəma Hyala gəzə ghəy va kaa mbəzli. Ghwəy kwərakwə kiy, gəm ɓanavə ghwəy nefer ghwəy kaa kwəma va.

¹⁵15:15 SləniKY 1:22; 4:33; 5:30-32Tsəgha kə diɓay, dzərvəə təɓakən ghəy kən Hyala ɗi naa gəzə. Sa nə ghəy va kaa mbəzli: A Hyala zhanakati Yesəw Kəristəw mbə məti, pə ghəy. Njana kama zhakati tsa mbəzliy bəkwəshi tiɓa mbə mətiy, kwəma ka Hyala zhanakati Yesəw mbə məti naci ghənzə tsəgha ɓay. ¹⁶Ndata kala zhakati tsa mbəzli tiɓa mbə mətiy, zhanakati Yesəw Kəristəw Hyala mbə məti kwərakwə kiw. ¹⁷15:17 15:3; Rm 4:25Mbaꞌa kə Yesəw Kəristəw kala zhakatiy mbə məti kiy, təgəm ɓanavə ghwəy nefer ghwəy ngəci. Ghwəlata na kwəma ghwəy jikir na kən ghən tsa ghwəy. ¹⁸15:18 1Tes 4:13Ma mbəzliy nəw Yesəw bəkwəshi kwərakwə ɓa na, kwa bətə niva mbəzli zashi ɗi naa gəzə. ¹⁹War mbaꞌa kə na ghwəmmə na kwəma fəy ghwəmmə ghən tsa ghwəmmə ti mbə nəw Yesəw dzaa nza, war ta kwəmavə zərkə mbə nzəy tsa ghwəmmə tikə tə hiɗi gwaꞌa tsəgha, kala nahwəti kwəma tiɓa kwa kwəmay, kay ghwəmmə dza məndiy gwəraa wahə mbə mbəzli gwaꞌa gwaꞌa.

²⁰15:20 6:14; Kwəl 1:18Tsəgha na kiw, ta na navay, a Kəristəw zhakatiy mbə məti. Ghəci gha Hyalaa zhanakati mbə məti. Ti sənay məndi, ta zhakati dza nihwəti mbəzliy bəkwəshi mbə məti kwərakwə, kə məndi. ²¹15:21-22 15:45-49; Ghava 3:17-19; Rm 5:12, 14, 18Njasa nzana va, tə ndə kwətiŋ məti ghavaa dzəti hiɗiy, tsəgha ghatəvay zhakati tsa mbəzli mbə məti, tə ndə kwətiŋ kwərakwə. ²²15:22 2Kwər 5:17Njasa kwəmavə ndə va məti, ya tsamaɓa ci tə mbərkə kwəma Adaməy, tsəgha dza mbəzliy kwəmavə zhakatishi mbə məti tə mbərkə kwəma Yesəw kwərakwə. ²³15:23 15:51-52; 1Tes 4:16Ə na na nzana kiy, ya wa ndə na, lə tsa ci vəghwə zhakati tsa ci mbə məti na tiɓa. A Yesəw Kəristəw zhakatiy, ghəci ndə ꞌwa kwəma. Ma fəca vici dza naa zhiniy zhəkə kiy, nza ni ci mbəzli zhakati gwanashi. ²⁴15:24 Dani 2:44Ma ləy hwəm ki na, nza Yesəw Kəristəw zamti hyeler lə mezhizhə shi gwanashi, mbaꞌa ka bərciy zhini ghən tikə tə hiɗi. Ghalaɓa kiy, nza hiɗi maɗi ta kəɗi. Ka na dza na, həŋ ɓəvə gəzli mazə, mbaꞌa ɓanavə kaa Hyala, Dəy ki. Nza ghənzə nzəy kwa ta məni mazə kwətita. ²⁵15:25 Cem 110:1; Mt 22:44Sənzənvay, war ta məni mazə dza Yesəw Kəristəw, paꞌ tə vici dza Hyalaa fati ka jaka ci gwanashi tə dəvə ci. ²⁶15:26 ShiZhŋ 1:18; 20:14; 21:4Kwa kərni ndə jaka tsa dza Hyala ta zamtiy, ghənzə na mətiy ɓə mbəzli. ²⁷15:27 Cem 8:6A məndi tsasliti mbə Zliya, ma kə məndiy: Shiy gwanashiy fanambə Hyala kaa Zəghwə nzə mbə dəvə ci, kə məndi. Sa gəzəkə məndi va tsəghay, aa səvərita wəzə, lə Hyalata na mbə dəvə zəghwə nzəw. Sa nzanay, ghənzə fə na shi vaa dzəmbə dəvə ci. ²⁸15:28 Rm 11:36Sa ka Hyala fanambə shiy gwanashi mbə dəvə Zəghwə nzə kiy, ka zəghwə nzə va dza na, mbaꞌa fambə ghən tsa ci mbə dəvə Hyala ghənzə Dəy, ghənzə saa fanambə shiy va gwanashi mbə dəvə ci. Nza Hyala məni mazəə dzəkən shiy gwanashi ya dza lə namaɓa bəla gwaꞌa ki.

²⁹Təkətim kwəma, ya tə kwəma mbəzliy zləɓa va məndiy mananshi *batem, kwa pətsa mbəzliy bəkwəshi. Tawa zləɓa ghəshi mbəzliy mananshi batem, ndata kala zhakati tsa mbəzli mbə məti tiɓa kiy, tawa zləɓa ghəshi məndiy mananshi batem ta mbəzliy bəkwəshia? ³⁰15:30 Rm 8:36Ya ghəy kiy, ndata kala dza mbəzliy zhakati mbə məti na, tawa zləɓa ghəy məndiy sasaŋəy ngəraꞌwə ya hwəmɓa nzə gar bəkwəŋəya? ³¹15:31 2Kwər 4:10-11Nay ghwəy naa ngwarməhira, njasa səəmə viciy, war mbə miy məti nza ghəy. Ə gəzaŋwəy ya, sa nzana mbə vəshee tə ghwəy sa jakəmmə ghwəmmə lə Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw. ³²15:32 Ezay 22:13; Lk 12:19-20; 2Kwər 1:8Yən sanay, tərəŋw səəkee mbə sa ngəraꞌwə va mbəzli tikə mbə məlmə Efesə, njasa mbəz ghəy lə shəkwadeshi. War ta shi tikə tə hiɗi pən niy sa gəla ngəraꞌwə tsa vay, a shi dzee ꞌwəra ti mbə ghwəy nighəa? Ndata kala zhakati tsa mbəzli mbə məti tiɓay, tawa ghwəmmə ni diɓa kia? Ghənzə tsəgha na, wəzəɓa dza ghwəmməə məni njasa gəzə nihwəti mbəzli va, sa nə ghəshi va: «Zəmə pə ghwəmməə zəmə shiy bəhə bəhə ghwəmmə, ka sa shi sa, sa nzanay, ta bəkwəmmə dza ghwəmmə həzlimə» kə ghəshi.

³³Ka ngəɗiŋwəy kwəma ma. Sənay tə ghwəy: Mbaꞌa kə ndəə dza kwa zəərə lə mbəzliy məməni *kwəma jikir nay, ta məy dza na mbə məni jikir nja ghəshi kwərakwə. ³⁴15:34 Mt 22:29; Rm 13:11-14; Ef 5:6-17Məniŋwəyəm ka mbəzli ka məhərli, ka məni kwəma jikir na ghwəy ma. Yən nighəy, ghwəlashi na nihwəti mbəzli mbə ghwəy kala sənata Hyala ghəshi paꞌ sana. Va tsəgha gəzaŋwəy ya kwəma va, nza haꞌwə mbəə ghəraŋwəy.

Njasa dza vəgha mbəzliy dzaa zhakatishi mbə mətiy nza

³⁵Nda nza tsahwəti ndə ni: Njaa njaa dza ndəə zhakatiy mbə məti kia? Sa ka na zhakatiy kiy, nja wa dza vəgha ciy nzaa? kəy. ³⁶15:36-37 Zhŋ 12:24Ntsaa ɗəw gəla kwəma tsəgha na vay, hil na. Mbaꞌa pə gha tsaŋwambə hwəlfə mbə hiɗiy, pəsəta ma na na, kar na tsaŋwambə gha va mbə hiɗiy ghwaɓəta. ³⁷Ghala pətsa ka gha vaa tsəŋwə shiy dzəmbə hiɗiy, dəŋw tsa shi va ka ghaa ngwəɓətiw. Hwəlfə na sa ka ghaa tsaŋwambə mbə hiɗi, ya hwəlfə ha na, ya hwəlfə nihwəti shiy ghəshi. ³⁸15:38 Ghava 1:11Sa ka ghaa tsəŋwəti kiy, ka na dza mbaꞌa pəsəta, sa ka Hyala dza ki na mbaꞌa ɓanavə dəŋw njasa ɗi na. Ya namaɓa hwəlfə shi za məndi gwaꞌay, ghənghən ghənghən na takə dəŋw tsa shiy gwanashi.

³⁹Ava tsəgha na vəgha saa piy tə ghwəmə sana ghənghən tsa nzə kwərakwə ki. Kwətita vəgha ndə ngəri, kwətita vəgha saa dza səɗa, kwətita na igwə tsa tə ghwəmə, zhini kwətita na kəlipə mbə yam kwərakwə ɓa. Tsəgha na.

⁴⁰Ni mə ghwəmmə shiy diɓay, a ghəshi tiɓa kwətishi, kwətishi ni tikə tə hiɗi diɓa. Kwətiy məgəla tsa vəgha shi tə hiɗi, kwətiy tsa tə ni mə ghwəmə. ⁴¹Kwətiy na məgəla tsa mbərə tsa vici, kwətiy tsa tir, zhini kwətiy tsa sasərkwəhi ɓa. Ya kwa jipə shiy, ghənghən ghənghən na məgəla tsa tə mbərə sasərkwəhi.

⁴²Ava tsəgha dza naa nza lə mbəzliy dzaa zhakati mbə məti kwərakwə ki. Na vəgha dza məndi vaa laghwa ndə kwa kwəli liy, ta ghwaɓəta dza nava nja hwəlfə ha. Na dza ndə vaa zhakati mbə məti li vəgha kiy, ka dza navaa ghwaɓəw. ⁴³15:43 Flp 3:20-21Vəghaa niy laghwa məndi va ndə li kwa kwəli gəmgəm na, kala bərci mbəy, sa ka na zhakati mbə məti na, vəgha ka təɓə lə bərci mbə dza naa nza. ⁴⁴Ghala pətsa ka məndiy la ndəy, sliw vəgha tsa ndə na sa ka məndiy lamti. Ma sa ka ndə zhakati mbə məti kiy, lə nahwəti vəgha dza Safə tsa Hyalaa ɓanavə dza naa nza. Njasa nay ghwəmmə va lə vəgha nza sliw ti ghwəmmə tikəy. A na ci vəgha dza *Safə tsa Hyalaa ɓəpə tiɓa kwərakwə ki. ⁴⁵15:45-49 15:21-2215:45 Ghava 2:7; Zhŋ 6:63; 2Kwər 3:6, 17Ava tsəgha tsasliti məndi mbə Zliya Hyala. Ma kə məndiy: Ma kwa taŋa ntsa gha Hyala ngati, Adaməy, mbaꞌa viyanambə Safə piy ngəci, ta nza ghəci tə ghwəmə. Ma na Yesəw *Kəristəw tsa nə məndi tsa, *Adam tsaa kəray, kə məndiy, ghəci na Safə tsaa ɓanshi yəwən piy kaa mbəzli dəꞌwə ghən tsa ci. ⁴⁶Kwa taŋa vəghaa nza tə ndəy, vəgha ɓanavə Safə tsa Hyala ka naa nzaw. Vəgha nza sliw ti ka naa nza. Ma ləy hwəm kiy, nza na ɓanavə Safə tsa Hyala vəgha tsahwə. ⁴⁷Ma kwa taŋa Adam tsa vay, ntsa tikə tə hiɗi na. Lə hiɗi ngati Hyala. Ma na Yesəw tsa nə məndi va kwa baka Adam, kə məndi naci kiy, mə ghwəmə səəkə na. ⁴⁸Njasa nza tsa tikə tə hiɗi va ndəy, tsəgha dza mbəzli tə hiɗiy nza kwərakwə. Njasa nza tsaa səəkə va mə ghwəmə ndəy, tsəgha dza ni mə ghwəmə mbəzliy nza kwərakwə. ⁴⁹15:49 Ghava 5:3Nana diy, war weꞌ tsa ngati Hyala va Adam lə hiɗi na pa ghwəmmə. Tə nahwəti vici taa nzay, weꞌ tsaa səəkəy va Adam mə ghwəmə dza ghwəmmə nza kwərakwə ki.

⁵⁰A ngwarməhira, avanta kwəma ɗee gəzaŋwəy: Ka tsəhəy ndə tə pətsa sləkə Hyala lə vəgha ci tikə tə hiɗiw. Ka dza shiy məti, ka ghwaɓəə jakəshi lə shiy ghwaɓə ma ya paꞌ hwəmɓaw.

⁵¹15:51 1Tes 4:15Avee dzaa gəzaŋwəy kwəma mbəmbə na: Ghwəmmə gwanamməy, ka dza ghwəmməə bəkwəmməw. Ə na dza naa nzay, ta zhəghəta dza vəgha ghwəmməə dza gwanammə. ⁵²15:52 təlimə: Mt 24:31; 1Tes 4:16Sa ka məndi viyata təlimə kwa kərni vəghwəy, war zəkwə jəw, dza kwəma vaa məniva, nja məlaꞌwə ka ndə vaa məlaꞌwəti lə mətsə ci. War gakata ma təlimə vay, ta zhakatishi dza mbəzliy bəkwəshi mbə məti, lə nahwəti vəghaa dzaa məti ma. Ma ghwəmmə, ghwəmmə niy dzaa tərmbə mbəzli tə ghwəməshi ni na, mbaꞌa vəgha ghwəmmə mbəərəta kwərakwə ki. ⁵³15:53 2Kwər 5:4Tsəgha dza naa nza, vəgha ghwəmmə na nza ghwəmmə li dzaa məti, ka ghwaɓətay, ta zhəghəti dza Hyala ka vəghaa məti ma, kala ghwaɓə ma ghwəla.

⁵⁴15:54 Ezay 25:8Ma sa ka vəgha ghwəmmə na məti ka ghwaɓə zhəghəta ka vəghaa məti ma, kala ghwaɓə ma kiy, ma nza kwəmaa niy gəzəkə məndi va mbə Zliya Hyala məniva ki. Ma kə məndi niy niy:

Məti tiɓa ghwəlaw, ɗekəɗekə zamti Hyala.

⁵⁵15:55 ꞌWəzh 13:14A məti,

kwəma kəray tsa gha tsa miydala tsaa niy məni gha kia?

Kwəmaa darə gha va niy bəkwə gha mbəzli li kia?

kə məndi niy ni.

⁵⁶15:56 Rm 4:15; 6:14Nanzə va darəə niy kwəmavə məti va ta bəkwə mbəzli liy, *kwəma jikir na va niy məni mbəzli na. Dzəghwa jikir kwərakwə ki na, mbaꞌa kwəmavə ni ci bərci ghəra na sləni li shi səəkə tə *kwəma pəhəti Hyala. ⁵⁷15:57 Rm 7:24-25Ghənzə tsəgha kiy, ꞌwəsa pə ghwəmməə mananta kaa Hyala ghənzə saa məntəmmə ka miydalahi, tə mbərkə sləni mənti Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw tə ghwəmmə.

⁵⁸15:58 16:13Ava va tsəgha kiy ngwarməhira mbə nəw Yesəw Kəristəw ni ɗi yay, garəŋwəyəm wəzə wəzə kwa kwal Hyala, kala gar kwəfəghə ma, kwa kwəma kwa kwəma pə ghwəy dza lə sləni Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw ya hwəmɓa. A ghwəy sənay sləni tsəva ghwəy va mbə ghəra nzə kaa ngəciy, ka dza naa nza gəmtaw.

Tsəhə shiy ta kəəti nihwəti mbəzliy nəw Yesəw mbə məlmə Zherəwzalem

¹16:1 SləniKY 11:29-30; 2Kwər 8:1-9Nana kiy, e ɗi gəzaŋwəy kwəmaa dzəkən shi dza ghwəy va ta tsəhə ta kəəti mbəzli Hyala mbə məlmə Zherəwzalem. Njasa niy gəzanshee va məni kaa nihwəti mbəzliy nəw Yesəw tə hiɗi ka Galatəy, tsəgha pə ghwəy taa məni kwərakwə. ²Ma ka ghwəy məniy, njasa səəkə vici dəmasə vay, ya wa ndə mbə ghwəy na, mbaꞌa ɓəvə gəna njasa kəray ni ci bərci, nza fəy kwətita. Ghalaɓa kiy, fəca kee tsəhəra na, war ka ɓasə məndi dzaa nza gwaꞌa tsəgha, kala nza ghwəy zhiniy kəslimbə ghən mbə tsəhə gəna diɓa. ³Sa kee tsəhəra mbə ghwəy taa nzay, nza ghwəy gəzara mbəzli təravə ghwəy ta vəli gəna dza ghwəy vaa ɓasəti ta dzəmbə məlmə Zherəwzalem. Ma ka nzee tsaslanavəshi zliya ta dəvə shi ghəshiy maɗi. ⁴Mbaꞌa kə dzaa nza gar dzee lə yənɗay kwasəbəshi na, nza ghəy dzaŋəy li shi.

Kwəma ɗi Pəl dza ta məni nzə

⁵16:5 SləniKY 15:21; 2Kwər 1:15-16Ta dzəti hiɗi ka Masedəwan dzee. Ma sa kee kəramti dzee tə hiɗi va kiy, ma nzee tsəhə mbə ghwəy, ta nighəŋwəy. ^6-716:6 Rm 15:2416:7 4:19Mbə nana ɓashiy, mbaꞌa kə Ndə sləkəpə zləɓati na. E ɗi yən hyayvara mbə ghwəy. Ka ɗee yən zhiniy tsəhə mbə ghwəy ta kəɗiy səɗee gwaꞌa tsəghaw. E dzaa hyayvara mbə ghwəy bərkee. Mənmən na mbaꞌee waramti ya ghəli mbə ghwəy. Ma sa kee maɗi ta dzara, ya kwamaɓa dzee dza ki na, nza ghwəy kəətira. ⁸16:8-9 SləniKY 19:8-10Nana diy, ta nzata nza dzee tikə mbə məlmə ka Efesə paꞌ tə tir makwaghwa Paŋtekwətə. ⁹Sa nzanay, a Hyala ghwənamtəra kwal ta ghəra sləni tərəŋw na tikə mbə məlmə na. Ya war tsəgha na ka mbəz lə ya ɗaŋshi diɓa.

¹⁰16:10 Timəte: 4:17Mbaꞌa kə Timəte tsəhəy mbə ghwəyəy, kaꞌwəti tə ghwəy, wəzə. Mbaꞌa ghəci nzəyəy kwa jipə ghwəy, kala hazləni tiɓa. Sa nzanay, ghəci kwərakwə na, ndə ghəra sləni tsa Ndə sləkəmmə na njasa nzee va. ¹¹Əntaa ndə mbə ghwəy fə ndərəə dzəti ma. Sa ka na maɗi ta dzay mbə ghwəyəy, kəətiti tə ghwəy nza ghəci mbəə zhikəy zhəvəghee lə zərkə. Sa nzanay, mbə ndəghə zhəkə tsa ci nza ghəy tikə, lə nihwəti ngwarməhimmə.

¹²16:12 Apələsə: 1:12Ma na ndə nja tsahwəti zəməmmə Apələsə naciy, ɗaŋ na səɗee mbə ɓanci bərci, ta dza ghəciy dzəmbə ghwəy kwasəbə nihwəti ngwarməhimmə. Ka tsəhəree nana diw, kə. Sa ka na kwəmavə kwaləy, ta tsəhə dza naa dza.

Kwa kərni ci kwəma Pəl, lə səkwəpə tsa ci

¹³16:13 15:38; Cem 31:25; Ef 6:10Ma kiy, məni tə ghwəy məhərli, mbaꞌa ghwəy garəŋwəy lə bərci tə kwəma Hyala yivə ghwəy va mbə nefer ghwəy. Garəŋwəyəm zhər zhər kwa kwal Hyala, mbaꞌa ghwəy məniŋwəy ka mbəzli nza bərci və shi. ¹⁴16:14 8:1; Zhŋ 13:34; Rm 13:8-10; 2Kwər 6:6; Gal 6:10; Ef 5:2Ya nimaɓa shiy məni ghwəyəy, lə ɗi pə ghwəy mənishi.

¹⁵16:15 Rm 16:5; Stefanəsə: 1:16Zhini diɓa kiy ngwarməhiray, a ghwəy sənay, kar Sətefanəsə ghəshi lə mbəzli kəghi tsa ci na kwa taŋa mbəzliy ghaa ɓanavə nefer shi kaa Yesəw mbə mbəzli tə hiɗi ka Akay gwaꞌa gwaꞌa. Dzəghwa tərəŋw ghəshi jihəhwəvashi ta kəəti mbəzli. ¹⁶Gəla mbəzli tsəgha ni vay, ə pə ghwəy ɗi fəti və shi, ka ɗi fəti va nihwəti mbəzliy jihəva, mbə ghəra sləni kwa zəərə kwətiŋ na li shi.

¹⁷Tərəŋw vəshiree ta səəkə tsa kar Sətefanəsə tsa, lə Fərtəwnatəsə, mbaꞌa Akayəkwəsə. Njasa nza ghwəy tikə favee vəghee. ¹⁸16:18 Flp 2:29; 1Tes 5:12A ghəshi dəpətəra nəfə tsee, njasa niy dəpətəŋwəy ghəshi va tsa ghwəy nəfə kwərakwə ghala pətsaa niy nza ghəshi va mbə ghwəy. Gəla mbəzli tsəgha ni va kiy, sənay tə ghwəy fə bamaa dzəti shi.

¹⁹16:19 Rm 16:5; Azəy: ShiZhŋ 1:4, 11; Akilasə ghəshi lə Pərishil: SləniKY 18:2Mbə səkwəŋwəy na jakəvahi mbəzliy nəw Yesəw tikə tə hiɗi ka Azəy. Mbə səkwəŋwəy na kar Akilasə ghəshi lə Pərishil lə slən tsa Ndə sləkəmmə Yesəw *Kəristəw, tsəgha mbəzliy nəw Yesəw ɓasəva ta cəꞌwə kəghi tsa shi səkwəŋwəy diɓa. ²⁰16:20 Rm 16:16Zhini mbə səkwəŋwəy nihwəti ngwarməhimmə mbə nəw Yesəw tikə gwanashi diɓa. Səkwəti tə ghwəy ghən tsa ghwəy kwa jipə ghwəy njasa kəray səkwəva tsa mbəzli Hyala.

²¹16:21 Gal 6:11; Kwəl 4:18; 2Tes 3:17; Flm 19Avee səkwəŋwəy, yən Pəl dəꞌwə ghən tsee kwərakwə ki. Yən tsasliŋwəy na səkwəpə tsa sana lə dəvee.

²²16:22 Gal 1:8-9; ShiZhŋ 22:20Kala ɗi kwəma Ndə sləkəmmə Yesəw kə ndəy, mbaꞌa Hyala bazlamti tsava ndə «Maranatha», ə pə ghaa səəkə Ndə sləkəŋəy.

²³Məntəŋwəy wəzə hwər tsa ci Ndə sləkəmmə Yesəw Kəristəw gwanaŋwəy. ²⁴16:24 4:21; 2Kwər 2:4; 11:11; 12:15; Flp 1:8; 2:17; 1Tes 2:8; 3:12; 2Tim 3:10; Flm 9Mbə ɗiŋwəy nzee, tə mbərkə jakəva tsa ghwəmmə lə Yesəw Kəristəw. Ava tiɓa kərayee, nza ghwəy nza ki.