1

1 Gweregwerena sane diniya hõ tegee, Bɛrɛda mane tye. Ngwona Bɛrɛda mane ti Wuro do na. Ngwona Bɛrɛda mane Wuro. 2 Ngwona Bɛrɛda mane ti Wuro do na gweregwerena. 3 Wuro fere pepe tege awe barika hõ. Fa si ha tegee ne a ma awe barika hõ ngwõ tegee ga. 4 Sugunɔmabe mane ti a hõ. Ngwona sugunɔmabe mane kini sabɛ sɔma ma. 5 Ngwona kini kini sabɛ tunungu hõ, tunungu ma a dibɛ ga. 6 Wuro mane ya faneta fane, a togo ti Zã. 7 Ngwõ na syɛrɛbe na hõ kini na syɛrɛbe ta ngwõfatɔ sɔma hõ lanabɛbe ta a ta bɛrɛda yena. 8 Awe yɛrɛ mane ngwona kini ga. A nangwõ̀ mane ngwona kini na syɛrɛbe. 9 Ngwona kini na syɛbɛyi ngwĩ na diniya hõ, ngwõ kini sabɛ sɔma pepe ma. 10 Ngwona Bɛrɛda mane ti diniya hõ. Diniya yɛrɛ tegee awe barika hõ, nka diniya ma a dɛ̀gɛ̀ tɔ̀ ga. 11 A na ye yɛrɛ ta sɔma birɛ, a yɛrɛ ta sɔma maga a hõ. 12 Ngwõ pepe na, ngwĩye ngwõ dyã a ma hõ la a togo na, a sebɛbe pere ngwõwɔ pepe ma ye tɛ Wuro nɔmane na. 13 Ye tɛ Wuro nɔmane na nka ye ha vɔrɔ yà ta ga. A Wuro ngwõ ye vɔrɔ. Ngwõ tɛ ye tõ na. 14 Ngwona Bɛrɛda tɛ sõ na hõ tanga ke woro hõ. A pagaa nema kɔ tĩyã na. Ke a ta noro za. No sonala noro ngwĩ gũ hõ sa ye tõ ta, ngwõ a ngwõ gũ. 15 Zã a na syɛrɛbe ta. A songo hõ da: Mɛ bɛri ngwĩ so ta da na, da ngwĩ na na ne timi, ngwõ yireyi mɛ ma, a bo. A mane tye sane mɛ hõ vɔrɔ. 16 A pagaa da ngwĩye na, ke pepe ngwõ na bɔ gũ. A duba ke ma hõ duba kwe duba ma. 17 Wuro tõ pere ke ma Musa barika hõ. A nema kɔ tĩyã pere ke ma Yesu Krista barika hõ. 18 Sõ si ha Wuro za melemele ga. Nonanimisĩ sonala legelege ngwĩ ngwõ Wuro, a ti ye tõ do na. Ngwõ Wuro tino dɔrɔ ke ma. 19 - 20 Zerusalem hõ Yahutu kɔma mane salakawɛre kɔ Levite kɔma bɔ fane Zã birɛ hõ na tɔga da: Bi kɔ mɔ? Bo Zã ta syɛrɛbe yo. A tĩyã yera, ye yi ha Masiya ga. 21 Ye na tɔga ye ne a hõ mane Masiya ga, ya Eli ra? Zã da ye ma ye awo ye ha ngwõ ga. Ye da: Bi ngwona puruta ra? A ne dyabi da awo. 22 Ye na tɔga da: Bi kɔ? Be ngwõ yera ke ma ke ya ngwõ yera ke na fanesɔma ma. Ngwono be ngwõ yera be yɛrɛ ta da na? 23 Zã da: Bɛri kõ ngwĩ sa sɔkogo hõ, hõ Puruta Esayi ta bɛrɛda yera, ye ka sogo na teleyi tetɛrɛ Matigi zĩ hõ, mɛ ngwona bɛri kõ. 24 Nemɛkwekuru bo mane tye, ye da Farisyɛ̃ kɔma. Ngwona fanesɔma na bɔ mane ngwõwɔ. 25 Ye na tɔga da: Ne be hõ mane Masiya ga, ne be mane Eli mɛ ga, ne be mane ngwona puruta ga, ngwonona be sɔma batize? 26 Zã ne dyabi da: Mɛ ka batize zu hõ, nka bo ti ka woro hõ, ka ha ngwona te tɔ̀ ga. 27 Ngwona te na na mɛ timi. Mɛ yɛrɛ ha daga kɔ a ta kanɛgɛ na pɛrɛno ta firibɛ nemɛ ga. 28 Ngwona da pepe tɛ Betani kuru hõ, Zurdɛ̃ ku kwiri ma, Zã mane sɔma batize ngwõ ngwɛ̃. 29 Ngwona ngwinisĩ Zã Yesu na nayi za a birɛ. A da ye ma: Ka Wuro ta gwano sege, ngwĩ ngwõ diniya ta kakye bi ne wa yɛ. 30 Mɛ bɛri ngwĩ ta da na, bo ngwõ, da sõ bo na na ne timi ngwĩ yireyi mɛ ma. A mane pya ne tye sane mɛ hõ vɔrɔ. 31 Mɛ ha mana dɛ̀gɛ̀ tɔ̀ ga, nka mɛ na hõ sɔma batize zu hõ ngwõfatɔ ma hõ na dɔrɔ Israyɛli kɔma ma. 32 Zã syɛrɛbe ta, ye ye Ni na kmiyi na ziyi za hõ tuma wuro hõ wɔkara zɛnɛyalo. A na tanga Yesu ngwõ̀ hõ. 33 Mɛ kwane ha mana dɛ̀gɛ̀ tɔ̀ ga, nka ngwĩ ngwõ ne fane ye ma sɔma batize zu hõ, ngwõ na yera ne ma da ma hõ Ni na kìnìyi na ziyi za hõ tanga ngwĩ ngwõ̀ hõ, ye ngwõ na sɔma batize kɔ Ni na kìnìyi nemɛ. 34 Mɛ a za na na syɛrɛbe ta, da bo ngwõ Wuro Nonanimisĩ. 35 Ngwona ngwinisĩ mɛ, Zã kɔ ya kalanɔmane sɔma pɔla mane tye. 36 Zã Yesu na fɔnoyi za. A da: Bo Wuro ta gwano. 37 Ngwona kalanɔmane sɔma pɔla Zã ta bɛrɛda mɔ ngwĩ sanga ma, ye dɔ Yesu ma. 38 Yesu da ye pã ne sege, ye ne dɔ a ma. A ne tɔga da: Ngwono ka ngwõ kya? Ye da a ma: Rabi, we be vɛ? Rabi, ngwõ kɔrɔ kalamogo sõ. 39 A da ye ma: Ka na sege. Ye ya hõ na ta vɛdo za hõ sĩ sɛrɛ tini a birɛ. Ngwõ mane lema sĩ sanga ma. 40 Simõ Pierre pu Andre mane ngwona sɔma pɔla na sonala ngwĩye Zã ta bɛrɛda mɔ hõ dɔ Yesu ma. 41 Ngwona no hõ a ya ye vɔ Simõ Pierre birɛ hõ da a ma: Mɛ Masiya za. Ngwona bɛrɛda kɔrɔ ngwõ Wuro ta kisita na dɛ̀gɛ̀wɛyi. 42 A ya kɔ Pierre nemɛ Yesu birɛ. Yesu na sege hõ da: Be Zã no Simõ. Ye na be wiri Sefa, ngwõ kɔrɔ Pierre, wala dɔgɔno gwaga. 43 Ngwona ngwinisĩ Yesu mane tyata tuma ngwɛ̃ hõ ya Galile gana hõ. A Filipe za hõ da a ma: Dɔ ne ma. 44 Filipe mane Betesayida sõ, ngwõ Andre kɔ Pierre ta kuru. 45 Ngwõ timi Filipe tɛ̃ kɔ Natanayel nemɛ hõ da a ma: Musa mane sõ ngwĩ ta da yera tõ na sɛbɛ hõ, mɛ̀ ngwõ za. Purusɔma mana ta da yera mɛ. A Yusufu no Yesu, ngwĩ tuma Nazarɛti kuru hõ. 46 Natanayel na toga da: Fa fɔro sebɛne sa Nazarɛti kuru hõ ra? Filipe da a ma ya na sege. 47 Yesu Natanayel na nayi za ye birɛ. A bɛri a ta da na, ye: Bo Israyɛli sõ na syɛbɛyi bo. Lamara si ha ti a hõ ga. 48 Natanayel na tɔga da: Ne be tɛ hõ mya da tɔ̀? Yesu na dyabi da: Sane Filipe hõ be wiri, mɛ mane be za kafɔna we. 49 Natanayel da a ma: Kalamogo sõ, be Wuro Nonanimisĩ. Be Israyɛli kɔma ta fangama. 50 Yesu na dyabi da: Mɛ nemɛ da mɛ mane be za kafɔna we, ngwõ yena be lanabɛbe ta ra? Be na da yee za hõ yaloyi bo ma rɛ. 51 A da ye ma mɛ: Ma yera ka ma tĩyã na da ka na wurokõ do na kibɛyi za, hõ Wuro ta mɛlɛkɛe na baye kɔ ye na ziye za Sãsu No ma.

2

1 Ngwõ na nyi saaro kɔ ma ye mane nyama pɛrɛ Kana kuru hõ Galile gana hõ. Yesu sye mane ya ngwɛ̃. 2 Ye mane Yesu kɔ a ta kalanɔmane wiri ngwona nyama pɛrɛ na mɛ. 3 Ye ta duvɛ̃ mane wɛ ngwĩ sanga ma Yesu sye da a ma: Duvɛ̃ ha ti ye ta ga. 4 Yesu da a ma: Yà, mɛ na ngwĩ fa ta, be ha daga ngwõ yera ne ma ga. Mya wakati ha wiri dɛ̃ ga. 5 Yesu sye yera baratɛre ma, ya hõ ngwĩ fa pepe yera ye ma, ye ye ngwõ ta. 6 Tõ bɔ mane ti Yahutuye ta ye yɛrɛ ta kìnìbɛbe ta da na. Ngwõ yena dɔge na zyo kyɛ fere bɔ mane tye. Ngwõwɔ tɛ wɔkara baga sya. Ye na konala mane ti yɛ. Tàlà nyena korosõ wala fũ na zo mane sebɛne kwɔ ngwona baga sya pepe tala tala hõ. 7 Yesu da ye ma ye ye ngwona sya paga zo na. Ye ne paga fɔ ye danɔma we. 8 Yesu da ye ma: Ka zɔgɔta vũ basyɛ hõ ya kɔ lɔ zõfere ngwonate birɛ. Ye ya kɔ lɔ. 9 Zo ngwĩ bere tɛ duvɛ̃ na, zõfere ngwonate ngwõ nɛnɛ. A ma ngwona duvɛ̃ sa do tɔ̀ ga. Ngwõ pepe na, baratɛre ngwĩye ngwona zo vũ, ngwõwɔ mana sa do tɔ̀. Zõfere ngwonate damoro banga wiri hõ da a ma: 10 Sɔma pepe duvɛ̃ na fɔroye pere sɔma ma dɛ̃. Ne ye hõ nyaaye mɛnɛ, ngwõ timi duvɛ̃ ngwĩ ngwõ fɔro syee ga, ye ngwõ pere sɔma ma. Bi kwane duvɛ̃ na fɔroye mara fɔ basyɛ. 11 Ngwõ Yesu ta kabako da na gwereyi, a ngwĩ ta Kana kuru hõ, ngwĩ ti Galile gana hõ. A mane ngwõ ta hõ ya noro dɔrɔ. Ngwona sanga ma kalanɔmane la a na. 12 Ngwõ timi a ya Kapernaum, awe kɔ ye sye kɔ ye syenɔmane kɔ ya kalanɔmane. Ye nyi damane ta ngwɛ̃. 13 Yahutuye ta Fɔnoma na sale mane vetira. Ngwõ yena Yesu mane ya Zerusalem. 14 A kwɔ Wuro kõ yuu hõ, hõ dyakotɛsɔma za ngwĩye ngwõ nyangane zabire kɔ gware kɔ zɛnɛyala. A gwana katerare za mɛ, ye ne tanga ya tabale ngwõ̀ hõ. 15 A pɛrɛno ta gwelekame na ne pepe laga ne sabɛ Wuro kõ yuu kɔrɔ hõ, yewɔ kɔ ye ta gware kɔ ye ta nyangane. A gwana katerare ta gwana vunu ne ta tabale sugu lɔ ma. 16 A da zɛnɛyala zabirere ma: Ka bɔ fere sabɛ bɛ. Ka ka ne Tõ ta kõ ta dyakotɛkõ na ga. 17 A ta kalanɔmane kakiri zi a na da a sɛbɛɛ Wuro ta bɛrɛda hõ da: E Wuro, bya kõ na kanube ne ngwona ne kɔrɔ hõ wɔkara togo. 18 Yahutuye na tɔga da: Ngwono na kabako da sye be na ngwõ ta hõ na dɔrɔ mɛ̀ ma da ngwona da na tɛ fanga ti be ta? 19 Yesu ne dyabi da: Ka bo Wuro kõ yuu wɛbɛ, ma na bere na tɔgɔ nyi saa kɔrɔ hõ. 20 Yahutuye da a ma: Ye mane bo Wuro kõ yuu tɔgɔ dɔgɔ kepɔla ne nɔma konala kɔrɔ hõ, bi na ngwõ tɔgɔ nyi saa kɔrɔ hõ ra? 21 Nka Yesu mane bɛri Wuro kõ yuu ngwĩ ta da na, ngwõ mana yɛrɛ komavere. 22 A ngwini sa wɛ timi a ta kalanɔmane kakiri dige a na da a mane ngwõ yera. Ye la Wuro ta bɛrɛda na sɛbɛye na kɔ Yesu ta bɛrɛda na yeraye na. 23 Hõ Yesu to Zerusalem Fɔnoma na sale na, sɔma nyaa na ta kabako tɛda za hõ la a na. 24 Nka Yesu sɔma pepe tɔ̀ fɔrona. Ngwõ yena a ha dyã ye yɛrɛ to ye soro hõ ga. 25 Sõ si ha daga fa yera Yesu ma sɔma ta da na ga. A yɛrɛ sɔma kɔrɔ hõ da tɔ̀.

3

1 Farisyɛ̃ sõ bo mane tye, a togo ti Nikodemu. A mane Yahutu kɔma ngwonate bo. 2 Ngwõ mane ya Yesu birɛ wuru hõ, hõ da a ma: Rabi, mɛ̀ tɔ̀ da Wuro bi fane hõ tɛ kalamogo sõ na. Be kabako da ngwĩye ta, sõ si ha sebɛne ngwõwɔ ta ne Wuro mane ti ngwona te ta ga. 3 Yesu na dyabi da: Ma yera be ma tĩyã na da sõ ngwĩ ngwõ vɔrɔ kanyena pɔla na ga, ngwõ ha sebɛne kwɔ Wuro ta fangamabe hõ ga. 4 Nikodemu da a ma: Ne sõ hõ kyɛgɛ wɛ, ne na a sebɛne tɛ hõ ye bere vɔrɔ yɛ? A sebɛne bere ne kwɔ ye sye tulu hõ, hõ zɛ vɔrɔ ngwõ timi ra? 5 Yesu na dyabi da: Ma yera be ma tĩyã na, ne sõ ma vɔrɔ zo kɔ Wuro ta Ni na ga, a ha sebɛne kwɔ Wuro ta fangamabe hõ ga. 6 Komavere ngwõ komavere vɔrɔ. Wuro ta Ni ngwõ ni vɔrɔ. 7 Ma yera be ma da: Ka pepe daga vɔrɔ kanyena pɔla na. Be ha daga kaba ngwõ na ga. 8 Panga wirɛ ngwĩ ngwɛ̃ ngwõ dya ye ma, ye ya ngwɛ̃. Be ye digedige kõ mɔ, nka be ye tuma do tɔ̀ ga, mane ye ya do tɔ̀ mɛ ga. Sɔma pepe tala tala ngwĩye ngwõ vɔrɔ Wuro ta Ni ta piri ma na, yee ngwõ ti. 9 Nikodemu na tɔga da: Ne na ngwona da sebɛne tɛ? 10 Yesu na dyabi da: Bi Israyɛli kɔma ta kalamogo sõ na yireyi bo be ngwona da tɔ̀ ga ra? 11 Ma yera be ma tĩya na da mɛ̀ da ngwĩye tɔ̀, ngwõ mɛ̀ ngwõ yera. Mɛ̀ fere ngwĩye za, mɛ̀ ngwõ na syɛrɛbe ta. Ka ha dyã myà syɛrɛbe fɔga ga. 12 Ne ma hõ bɛri ka ta lagakõ ma da na, ka hõ ma la ngwõ na ga, ne ma hõ ne bɛri ka ta wurokõ hõ da na ngwĩ sanga ma, ne na ka na tɛ hõ la ngwõ na? 13 Sõ si ha ba fɔ ya wiri Wuro birɛ ga, fɔ ngwĩ ngwõ zi hõ tuma wuro hõ, ngwõ Sãsu No. 14 A tɛ wadyibi na Sãsu No hõ duro wuro hõ wɔkara Musa mane danya na sã duro sɔkogo hõ ngwɛne. 15 A daga duro wuro hõ ngwõfatɔ sõ ngwĩ hõ la a na, ngwõ hõ sugunɔmabe na wɛbariyayi gũ. 16 Wuro diniya kɔma kanu hale. Ngwõ yena a ye nonanimisĩ sonala legelege pere ngwõfatɔ sõ ngwĩ hõ la a na, ngwõ ka siri ga. Ngwõ hõ sugunɔmabe na wɛbariyayi gũ. 17 Wuro ye Nonanimisĩ fane diniya hõ ngwõfatɔ a na sɔma kisi. A ha a fane hõ na kiti sɔ sɔma ma ne zarake ga. 18 Ngwĩ sõ hõ la a na, ngwõ ha na zarake ga. Ngwĩ ma la a na ga, Wuro ta zarake bɛrɛ wɛ ngwona te ma. A ha tĩyã gũ ga kamasɔrɔ a ha la Wuro Nonanimisĩ sonala legelege togo na ga. 19 A zarake gũ ngwĩ fa na, ngwõ sege—kini na diniya hõ nka tunungu da dyayi sɔma ma hõ yaloyi kini ma kamasɔrɔ ye ta tɛda ha fɔro ga. 20 Sõ ngwĩ ngwõ dayaga ta, kini da ha dya ngwona te ma fyu ga. A ha dyã ne sa kini na ga. A kwã da ya tɛda yaga na dɔre sire. 21 Ngwĩ ngwõ syɛbɛ da ta, ngwõ sa kini na ngwõfatɔ a dɔrɔ sɔma ma da awe ya da ta hõ kanya kɔ Wuro dungo nemɛ. 22 Ngwona da tɛ wɛ timi ma, Yesu kɔ ya kalanɔmane ya Zude gana hõ. A wakati zɔgɔta ta kɔ lɔ ngwɛ̃. Sɔma ya a birɛ hõ batize. 23 Zã mane sɔma batize Enõ Salim kyegɛ ma kamasɔrɔ zu nyaa mane ti ngwɛ̃. Sɔma ya a birɛ hõ batize. 24 Ngwõ da ye tɛ Zã ha mane kyɛ kaso hõ dɛ̃ ga. 25 Zã ta kalanɔmane na bɔ mane dakwiyɛro dofɔga kɔ Yahutu sõ bo nemɛ kìnìbɛbe ta da na. 26 Ye ya Zã birɛ hõ da a ma: Be kakiri ti kɔ ngwona sõ ta da nemɛ ra, ngwĩ mane ti be birɛ Zurdɛ̃ ku kwiri ma, be mane ngwĩ ta da yera mɛ̀ ma? Segerɛ, a tine sɔma batize basyɛ. Sɔma pepe ya a birɛ. 27 Zã ne dyabi da: Sõ ha sebɛne fa gũ ne a ma Wuro ngwõ ngwõ pera ma ga. 28 Mɛ da ma ha Masiya ga, Wuro mɛ fane a zĩ hõ. Ki yɛrɛ mɛ syɛrɛ ngwona bɛrɛda na. 29 Damoro ti ngwĩ ta, ngwõ damoro banga. Damoro banga mà ngwĩ ngwõ taa ne mɔ a ta, ngwõ ni hõ dya fɔrona hõ ne mɔ damoro banga ta. Yee nemɛ mya nihõdyaro ti. 30 Awe togo daga yire hõ yaloyi mɛyi ma. Mɛ togo ha daga wiri aweyi ta ga. 31 Ngwĩ na hõ tuma wuro hõ, ngwõ yireyi sɔma pepe ma. Ngwĩ ti lagakõ ma, ngwõ tɛ lagakomayi na, a bɛri lagakõ ma da na. Ngwĩ na hõ tuma wuro hõ, ngwõ ti sɔma pepe ngwõ̀ na. 32 A fere ngwĩye za kɔ a da ngwĩye mɔ, a ngwõ na syɛrɛbe ta. Sõ si ha a ta syɛrɛbe fɔga ga. 33 Sõ ngwĩ hõ na ta syɛrɛbe fɔga, ngwõ a tɔ̀ na dɔrɔ da Wuro tĩyã yera. 34 Wuro ngwĩ fane, ngwõ Wuro ta bɛrɛda yera kamasɔrɔ Wuro ngwona te paga kɔ ye Ni nemɛ. 35 Tõ Wuro ye Nonanimisĩ kanu hõ fere pepe ka a soro hõ. 36 Ngwĩ sõ hõ la Nonanimisĩ na, sugunɔmabe na wɛbariyayi ti ngwona te ta. Ngwĩ sõ ma dyã la Nonanimisĩ na ga, ngwona te ha na sugunɔmabe na wɛbariyayi gũ ga. Wuro ta worababe na bɛrɛ ngwõ ma.

4

1 Farisyɛ̃ kɔma mɔ da kalanɔmane nyaa mane dɔ Yesu ma hõ batize a ta hõ yaloyi sɔma ma ngwĩye dɔ Zã ma. 2 Ngwõ pepe na, Yesu yɛrɛ ha mane sɔma batize ga, a ta kalanɔmane mane sɔma batize. 3 Yesu ngwõ mɔ ngwĩ sanga ma, a tuma Zude gana hõ, hõ bere ya Galile gana hõ. 4 A mane tɛ wadyibi na a hõ do fɔno Samari gana hõ. 5 A wiri Samari kuru bo hõ ngwĩ togo ti Sikar. Yakuba lɔ ngwĩ pere ye no Yusufu ma, Sikar ti ngwõ kyegɛ ma. 6 Y akuba ta duru mane ti ngwɛ̃. Yesu mane bana yuru ta, a zi tanga duru do ma. Ngwõ mane tɛ sĩ hõ sanga ma. 7 - 8 Yesu ta kalanɔmane mane bige kuru kɔrɔ hõ zõfere tɛrɛ do hõ. Samari yà bo na zɔ na. Yesu da a ma: Ne ka zyo na, ma mɛnɛ. 9 Samari yà da a ma: Ne na bi Yahutu sõ tɛ hõ ne mɛ mɛ ye ma be ka mɛnɛ zyo na? Yahutuye ha dyã yewɔ kɔ Samari kɔma kwe da si ma ga. 10 Yesu na dyabi da: Wuro ngwĩ fa pere, ne be mane ngwõ tɔ̀, ane ngwĩ tine mɛnɛ zyo mɛ be ta, ne be mana dɛ̀gɛ̀ tɔ̀, be yɛrɛ mana mɛ ya be ka kɔ sugunɔmabe na zyo nemɛ. 11 Yà da a ma: Matigi, fa ha ti be soro hõ be zɔ ga. Duru dɛrɛ. We be na ngwona sugunɔmabe na zyo za? 12 Ke bema Yakuba bo duru pere mɛ̀ ma. A yɛrɛ kɔ ye nɔmane kɔ ya woro fere mane mɛnɛ a na. Bi yireyi ke bema ma ra? 13 Yesu na dyabi da: Ngwĩ sõ hõ bo zyo mɛnɛ, mulu na ngwõ fɔga yɛ. 14 Nka mɛ na zyo ngwĩ pere sõ ma, ne a hõ ngwõ mɛnɛ, mulu ha na a fɔga titiri ga. Mɛ na zyo ngwĩ pera ma, ngwõ na tɛ wɔkara pɛ̃zu a kɔrɔ hõ ne woro. A na sugunɔmabe na wɛbariyayi pera ma. 15 Yà da a ma: Matigi, ngwona zyo pere ne ma ngwõfatɔ mulu ka na ne fɔga ga, ma ka na na zɔ bɛ titiri ga. 16 Yesu da a ma ya ya ye banga wiri hõ bere na. 17 Yà na dyabi da: Banga ha ti mɛ ta ga. Yesu da a ma: Be da banga ha ti be ta ga, ngwõ tĩya kwi. 18 Bangane sɔma koo mane ti be ta. Be ti ngwĩ sõ birɛ basyɛ, ngwõ ha be banga ga. Be tĩyã yera. 19 Yà da a ma: Matigi, mɛ a za da be tɛ puruta na. 20 Mɛ̀ bemae mane Wuro yirebɛ bo tolo ma bɛ. Ki kwane, ka da sõ daga ya Zerusalem hõ Wuro yirebɛ ngwɛ̃. 21 Yesu da a ma: Yà, be daga la a na da wakati bo na na, sɔma na Tõ Wuro yirebɛ nka ngwõ ha na tɛ bo tolo ma bɛ ga. Ngwõ ha na tɛ Zerusalem kuru hõ mɛ ga. 22 Ka fa ngwĩ yirebɛ, ka ha ngwõ tɔ̀ ga. Mɛ̀ kwane fa ngwĩ yirebɛ, mɛ ngwõ tɔ̀ kamasɔrɔ kisibe pere sɔma ma Yahutuye barika hõ. 23 Wakati bo na na, hale basyɛ yɛrɛ, Wuro yirebɛ sɔma na syɛbɛye na Tõ Wuro yirebɛ Ni na kìnìyi barika hõ kɔ tĩyã na. Wuro ngwõ nemɛ na Wuro yirebɛ sɔma kya. 24 Wuro ngwõ ni. Ngwĩye ngwõ a yirebɛ, ye daga na yirebɛ Ni na kìnìyi barika hõ kɔ tĩyã na. 25 Yà da a ma: Mɛ tɔ̀ da Masiya na na, ngwõ kɔrɔ Krista. Ne ngwõ hõ na na, a na da pepe yera ke ma. 26 Yesu da a ma: A mɛ, mɛ ngwĩ ngwõ tine bɛri be ta. 27 Ngwona sanga ma a ta kalanɔmane bere na. Ye kaba ngwõ na da Yesu bɛri yà bo ta. Hale o ye na sõ si ma ngwona yà tɔga ga, ye ngwono a ngwõ kya. Ye ma bere Yesu tɔga mɛ ga, ye ngwonona a bɛri bo yà ta. 28 Yà ya zɔlo tege hõ bere kwɔ kuru kɔrɔ hõ, hõ yera sɔma ma, ye ye na ngwona sõ sege. 29 Ye yi da ngwĩye ta, ya ngwõwɔ pepe yera ye ma. A da: A Masiya ga ra? 30 Ye sa kuru kɔrɔ hõ, hõ ya Yesu birɛ. 31 Ngwona sanga ma a ta kalanɔmane na mɛ da: Kalamogo, na zõ. 32 A da ye ma: Mɛ zõfa bo zõ, ka ha ngwona zõfa tɔ̀ ga. 33 A ta kalanɔmane da ye nemɛ ma: Sõ bo zõfa pera ma ra? 34 Yesu da ye ma: Hõ mɛ na faneta dungo ta na ta bara pepe ta ne dopaga, ngwõ tɛ wɔkara zõfa mɛ ta. 35 Ka da a wɔ yɛgɛ naa nemɛ, ke tugo fere kyɛ̃. Ma yera ka ma da ka laga sege fɔrona dɛ̃. Tugo fere pɔra, ye wiri kyɛ̃ do ma wɛ. 36 Ngwĩ ngwõ tugo fere kyɛ̃, ngwõ na ya sara gũ. A na tugo fere nɔmane ka sugunɔmabe na wɛbariyayi hõ. Yee nemɛ tugota kɔ tugo fere kyɛ̃ta pepe pɔla na kwe ni hõ dya nemɛ ta. 37 Bɔ bɛrɛda ngwõ tĩya, ye bo sõ tugo, bo sõ za ngwona tugo fere kyɛ̃. 38 Mɛ ka fane hõ tugo fere kyɛ̃ lɔ ngwĩ hõ, ka ha mane fui ta ngwɛ̃ dɛ̃ ga. Bɔ mane tugo, ki tono gũ ngwõwɔ ta bara na. 39 Samari kɔma na nyaaye la Yesu na ngwona kuru hõ ngwona yà ta syɛrɛbe na bɛrɛda yena, ye yi da ngwĩye ta, Yesu ngwõ pepe yera ye ma. 40 Samari kɔma ya Yesu birɛ ngwĩ sanga ma, ye na mɛ ya wɔ ye birɛ. Yesu mane nyi pɔla ta ngwɛ̃. 41 Sɔma ngwĩye lanabɛbe ta a yɛrɛ ta bɛrɛda yena, ngwõ mane nyaaye gwereye ma. 42 Ye da ngwona yà ma ye yiwɔ yɛrɛ a ta bɛrɛda mɔ hõ la a na basyɛ. Ya ha ngwona yà ta syɛrɛbe dama ngwõ tɛ ye hõ la Yesu na ga. Yiwo yɛrɛ ngwõ tɔ̀ da awe tɛ diniya na kisita na tĩyã na. 43 Ngwona nyi pɔla tɛ wɛ timi ma ngwɛ̃ Yesu ta, a sa ya Galile gana hõ. 44 Yesu yɛrɛ mane ngwõ yera da: Sɔma ha puruta yirebɛ a yɛrɛ ta gana hõ ga. 45 A wiri Galile ngwĩ sanga ma, Galile kɔma na fɔga fɔrona kamasɔrɔ ye mane ya Zerusalem Fɔnoma na sale na hõ Yesu ta tɛda pepe za ngwɛ̃. 46 Yesu bere ya Kana kuru hõ Galile, a mane zo berebɛ ne ta duvɛ̃ na ngwõ ngwɛ̃. Fangama ta ngwonate bo mane ti yɛ. A nonanimisĩ mane pare, a ne ti Kapernaum kuru hõ. 47 A mɔ ngwĩ sanga ma da Yesu tuma Zude gana hõ, hõ na Galile, a ya a birɛ hõ na mɛ ya ya Kapernaum hõ ye no kɛnɛbɛ, ye kamasɔrɔ a tɛ siri na. 48 Yesu da a ma: Ka na sõ si ha na lanabɛbe ta ga, ne ka ma kabako da kɔ da za ga. 49 Ngwona ngwonate da a ma: Matigi, na sane ne no h siri 50 Yesu da a ma: Ya, be no kɛnɛ. Yesu ngwĩ fa yera ngwona sõ ma, a la ngwõ na hõ ya. 51 A ne ti ya hõ, a ya tɛ̃ kɔ ya baratɛre nemɛ. Ye da a ma ya no kɛne. 52 A ne tɔga ye we wakati ma a nogoya? Ye da a ma: Sĩ hõ sanga ma a kõ mane kwɔna. 53 Nimisalo tõ mane tɔ̀ da ngwona wakati ma yɛrɛ Yesu mane yera a ma ya no kɛnɛ. Awe kɔ ya kõ kɔma pepe la Yesu na. 54 Yesu sa wɛ timi Zude gana hõ, hõ na Galile, ngwõ mana ta kabako da na pɔlalo a mane ngwĩ ta ngwɛ̃.

5

1 Ngwona da tɛ wɛ timi ma, Yahutuye ta sale bo mane tɛ. Yesu ya Zerusalem. 2 Zerusalem kuru hõ, kwɔdo tala bo mane tye ngwĩ togo ti Gware ta Kwɔdo. Ngwona kwɔdo do na wura gwaga bo mane tye, zu ne ti a hõ. Ye ngwona ngwɛ̃ wiri Beteseda Heburu da hõ. Pae koo mane ti ngwona zu do ma. 3 Komatoga parere na nyaaye mane syã ngwona pae we. Bɔ mane foye, bɔ ne murukuye, bɔ ne serasirire, bɔ ne kãsirire. [Ye ne syãã ne yɛ̀rɛ̀ ngwona zu ta nyingini na. 4 Be tɔ̀ bo sanga ma mɛlɛkɛ bo mane zi ne kwɔ ngwona wura gwaga hõ zu hõ, hõ zu nyinginibɛ. Sõ ngwĩ pya zi ngwona zu hõ, a nyingini wɛ timi mɛlɛkɛ ta, ngwona te ta komatogo wɛ, hale a hõ tɛ ngwĩ komatogo si pepe.] 5 Nomo bo mane ti ngwɛ̃, ngwõ mane dɔgɔ kyofũ ne nɔma korosõ ta pare hõ. 6 Yesu ngwona sõ za, a ne syãã. A ngwona da tɔ̀ ngwĩ sanga ma da ya syedɛrɛ ngwɛ̃, a da a ma: Be tyata kɛnɛ ra? 7 Ngwona komatoga pareta na dyabi da: Kalamogo, ngwona zu hõ nyingini ngwĩ sanga ma, sõ si ha ti mɛ na hõ ne kwɔbɛ a hõ ga. Ne ma ne tyata kwɔ, bo pya zi ne ma. 8 Yesu da a ma ya tuma ya samɛnɛ bi hõ ya. 9 Ngwona no tala hõ ngwona nomo kɛnɛ, a ya samɛnɛ bi hõ ya. Ngwona da mane tɛ Yahutuye ta makwɔnabe kɔ ma. 10 Yahutuye da ngwona nomo ma ngwĩ ngwõ kɛnɛ: Sɔma makwɔnabe kɔ, be ha daga bya samɛnɛ bi sɔma ga. 11 A ne dyabi da: Sõ ngwĩ ngwõ mɛ kɛnɛbɛ, ngwõ da ye ma na samɛnɛ bi hõ ya. 12 Ye na tɔga da: We sõ ngwõ da ye be bya samɛnɛ bi be ya? 13 Ngwĩ sõ ngwõ kɛnɛ, ngwõ ha mane ye na kɛnɛbɛta tɔ̀ ga. Yesu mane tuma ngwɛ̃ hõ ya kamasɔrɔ zame mane nyaa fɔrona. 14 Ngwõ timi Yesu ngwona sõ za Wuro kõ yuu hõ. A da a ma: Be kɛnɛ basyɛ. Kada be kakye ta titiri ga ngwõfatɔ fa ngwĩ ngwõ yagayi ngwona komatogo ma, ngwõ ka na be gũ ga. 15 Ngwona nomo ya yera Yahutuye ma ya Yesu ngwõ yi kɛnɛbɛ. 16 Ngwõ yena Yahutuye dɔ Yesu ma na nyane kamasɔrɔ a ngwona da ta makwɔnabe kɔ ma. 17 Yesu ne dyabi da: Mɛ Tõ bara ta sanga pepe ma. Mɛ bara ta mɛ. 18 Ngwona bɛrɛda yena Yahutuye mana kya yɛ na hõ yaloyi gwerena ma. A mane ye ta makwɔnabe kɔ na tõ yaga. Na kwe ngwõ ma mɛ a da ye Wuro ye tõ, ngwõ kɔrɔ a ye yɛrɛ yerabɛ kɔ Wuro nemɛ. 19 Yesu ne dyabi da: Ma yera ka ma tĩyã na da Wuro Nonanimisĩ ha sebɛne fui ta ye yɛrɛ ma ga. Tõ da ngwĩye ta, Nonanimisĩ ngwõwɔ za hõ ngwõ nemɛ ta mɛ. 20 Tõ Wuro ye Nonanimisĩ kanu. A yɛrɛ da ngwĩye ta, a ngwõwɔ pepe dɔrɔ ye Nonanimisĩ ma. Tɛda ngwĩye ngwõ yireyi ngwõwɔ ma, a na ngwõwɔ dɔrɔ a ma mɛ. Ka pepe na kaba ngwõ na. 21 Nonanimisĩ tyata ngwĩye sugubɛ, a ngwõwɔ sugubɛ wɔkara Tõ Wuro sõ na soro ngwini na sugubɛ ngwɛne. 22 Tõ Wuro ha kiti sɔ sõ si ma ga. A kiti da pepe ka Nonanimisĩ soro hõ. 23 A ngwõ ta ngwõfatɔ sɔma pepe hõ Nonanimisĩ yirebɛ wɔkara ye Tõ yirebɛ ngwɛne. Sõ ngwĩ ngwõ Nonanimisĩ yirebɛ ga, ngwõ ha a Tõ yirebɛ ga, ngwõ ngwĩ ngwõ a fane. 24 Ma yera ka ma tĩya na da ngwĩ sõ hõ na bɛrɛda mɔ hõ la ne na faneta na, ngwona te na sugunɔmabe na wɛbariyayi gũ. A ha na zarake ga. A sa siri na da hõ, hõ kwɔ sugunɔmabe hõ. 25 Ma yera ka ma tĩyã na da wakati bo na na, hale basyɛ yɛrɛ, sɔma ngwĩye siri wɛ, ngwõ na Wuro Nonanimisĩ songo kõ mɔ. Ngwona songo kõ na mɔsɔma na sugu. 26 Sebɛbe ti Tõ Wuro ta hõ sõ sugubɛ. Yee nemɛ mɛ, Wuro sebɛbe pere ye Nonanimisĩ ma hõ sɔma sugubɛ. 27 Wuro ye Nonanimisĩ ta kitisɔta na kamasɔrɔ a tɛ Sãsu No na. 28 Ka ka kaba ngwõ na ga. Wakati bo na na, sɔma ngwĩye siri ne ti bonɛ kɔrɔ hõ, ngwõwɔ na a songo kõ mɔ, hõ sa ngwɛ̃. 29 Dafɔretɛre na ngwini hõ kwɔ sugunɔmabe na wɛbariyayi hõ. Dayagatɛre na ngwini hõ kwɔ siri na wɛbariyayi hõ. 30 Yesu da: Mɛ ha sebɛne fui ta ne yɛrɛ ma ga. Mɛ kiti sɔ hõ kanya kɔ Wuro ta bɛrɛda na yeraye nemɛ ne ma. Mɛ ha ne yɛrɛ dungo ta ga. Mɛ na faneta dungo, ma ngwõ ta. Ngwõ yena ma sebɛne da na kiti ngwõ kiti na teleyi. 31 Ne mɛ hõ ne yɛrɛ na syɛrɛbe ta, sɔma ha na la ngwõ na ga. 32 Zayi mɛ na syɛrɛbe ta. Mɛ tɔ̀ da ngwõ tiyã na syɛrɛbe yera. 33 Ka mane sɔma fane Zã birɛ. Awe mane tĩyã na syɛrɛbe wa. 34 Mɛ kwane mako ha ti sõ ta syɛrɛbe na ga, nka ma bɔ da yera ngwõfatɔ ka hõ kisi. 35 Zã mane tɛ wɔkara lãpa ngwĩ ngwõ kini sabɛ. Ka mane dyã hõ ni hõ dya ngwona kini na zɔgɔta. 36 Syɛrɛbe bo ti mɛ ta, ngwõ yireyi Zãyi ma. Ne Tõ bara ngwĩ pere ne ma ye ma ye ta, ngwõ yɛrɛ mɛ na syɛrɛbe ta, ye ne Tõ ngwõ ne fane. 37 Ne Tõ ngwĩ ne fane, ngwõ yɛrɛ ne na syɛrɛbe ta mɛ. Ka ha a bɛri kõ mɔ na za ga. Ka ha a zĩ za na za mɛ ga. 38 A ta bɛrɛda ha ti ka kɔrɔ hõ ga kamasɔrɔ a ngwĩ fane, ka ha dyã la ngwõ na ga. 39 Ka Wuro ta bɛrɛda na sɛbɛye kala ne sege. Ka dyati da ka na sugunɔmabe na wɛbariyayi gũ ngwõwɔ hõ. Ngwõwɔ yɛrɛ ngwõ mya da yera. 40 Ngwõ pepe na, ngwĩ sõ hõ dyã na mɛ birɛ, ngwõ na sugunɔmabe na syɛbɛyi gũ. Ka ha dyã ngwõ ta ga. 41 Mɛ ha sɔma ta yirebɛbe kya ga. 42 Mɛ kya da tɔ̀ hõ tɔ̀ da Wuro na kanube ha ti ka kɔrɔ hõ ga. 43 Mɛ Tõ ne fane ka birɛ, ka ha dyã ne fɔga ga. Nka bo hõ na ka birɛ, Tõ Wuro ha ngwĩ fane ga, ka dyã ne ngwõ fɔga. 44 Ki tyata ka nemɛ ta yirebɛbe gũ, nka yirebɛbe ngwĩ ngwõ sa Wuro sonala ta, ka mako ha ti ngwõ na ga. Ne na ka na tɛ hõ lanabɛbe ta? 45 Mɛ ha na ka yagabɛ ne Tõ ta ga. Ka zigi ti Musa ngwĩ ma, ngwõ ka yagabɛ ka wɛ. 46 Ne ka mane la Musa na tĩyã na, ka mane na la mɛ na mɛ kamasɔrɔ awe bɛrɛda bɔ sɛbɛ mya da na. 47 Ne ka ma la Musa ta bɛrɛda na sɛbɛye na ga, ne ka na tɛ hõ la mya bɛrɛda na?

6

1 Ngwona da tɛ wɛ timi ma, Yesu ya Galile zu kwiri ma. Bɔ da Tiberiya zu mɛ. 2 Zamɛ na nyaaye mane dɔ a ma kamasɔrɔ ya ta kabako tɛda za, a ne parere kɛnɛbɛ. 3 Yesu ba ya tanga tolo ngwõ̀ ma, awe kɔ ya kalanɔmane. 4 Yahutuye ta Fɔnoma na sale mane vetira. 5 Yesu a za da zamɛ nyaa na a birɛ. A da Filipe ma: We ke na zõfa tɛrɛ hõ bɔ sɔma ka ye zõ? 6 Yesu mane ngwõ yera na taa na sege. Yesu na ngwĩ fa ta, a yɛrɛ mane ngwõ tɔ̀. 7 Filipe na dyabi da: Hale ne ke ne sana fũ na buru tɛrɛ hõ zɔgɔ pere ye pepe tala tala ma, ngwõ ha na ye wa ga. 8 Simõ Pierre pu Andre ngwĩ mane Yesu ta kalano na bo, ngwõ da a ma: 9 Nimisalo bo ti bɛ, buru nɔma koo kɔ zɛ nɔma pɔla ti a ta, nka ngwõwɔ na ngwono fɔro bɔ sɔma nyaa ma? 10 Yesu da: Ka yera sɔma ma ye tanga. Sɔgɔ nungu na nyaaye mane ti ngwona ngwɛ̃, ngwona sɔma tanga. Ye mane nimisini sɔma sana koo nemɛ si wa. 11 Yesu ngwona buru bi hõ barika yera Wuro ma na dini sɔma ma ngwĩye mane tanga ngwɛ̃. Yee nemɛ a zɛ nɔma pɔla dini ye ma, sɔma pepe dungo na. 12 Ye zõ nyingi wɛ timi ma, Yesu da ya kalanɔmane ma ye zõfere sɛrɛ ngwĩye ngwõ wɔ, ye ye ngwõ kwe ngwõfatɔ fui ka yaga ga. 13 Ye ne kwe hõ woro fere fumɔla paga ngwona buru nɔma koo sɛrɛ na ngwĩye ngwõ wɔ yɛ zõ sɔma ta. 14 Ngwona sɔma Yesu ta kabako da za ngwĩ sanga ma ye da: Puruta ngwĩ na na diniya hõ, a bo yɛrɛ yo. 15 Yesu tɔ̀ da ye tyata na fɔga fanga na, na ta fangama na. Ngwõ yena a ye bere ba tolo ma ye sana. 16 - 17 Wuru ba ngwĩ sanga ma a ta kalanɔmane zi ya zu do ma, hõ kwɔ koro hõ, hõ zu kwire hõ ya Kapernaum piri ma. Wuru mane ba, Yesu ma bere na ye birɛ dɛ̃ ga. 18 Panga yee mane wirɛ hõ ne zu tumabɛ fɔrona. 19 Ye koro wɔra hõ ya kilometire koo wala konala nemɛ ngwĩ sanga ma, ye Yesu za, a ne na zu ngwõ̀ ma ne ye dɔbɛ koro na. Ye mane kwã. 20 Yesu da ye ma: Ka ka kwã ga, mɛ. 21 Ngwona sanga ma ye dyã a kwɔ ye birɛ koro kɔrɔ hõ. Ngwona no tala hõ koro wiri ye ya do hõ. 22 Ngwona ngwinisĩ zamɛ ngwĩye wɔ zu kwiri ma, ngwõwɔ a za da koro za ha mane tye ga fɔ tala. Ye tɔ̀ da Yesu ha kwɔ ngwona koro hõ kɔ ya kalanɔmane nemɛ ga, a ta kalanɔmane mane ya ye sana. 23 Ngwõ pepe na, koro bo mane tuma Tiberiyade kuru hõ, hõ wiri ngwona ngwɛ̃ do na. Matigi barika yera Wuro ma ngwõ ngwɛ̃ hõ zõfa pere zamɛ ma, ngwona koro mane na ngwona ngwɛ̃ do na. 24 Ngwona zamɛ a za da Yesu kɔ ya kalanɔmane ha ti ngwɛ̃ ga, ye kwɔ ngwona korore hõ, hõ ya Kapernaum hõ Yesu kya. 25 Ye ya Yesu za zu kwiri ma ngwĩ sanga ma ye da a ma: Kalamogo, we sanga ma be wiri bɛ? 26 Yesu ne dyabi da: Ma yera ka ma tĩyã na da ka mane buru zõ nyingi, ngwõ yena ka mɛ kya. A ha tɛ wɔkara ka mɛ kya na kabako da na tɛye yena ga. 27 Zõfa ngwĩ ngwõ na yaga, ka ka bara ta ngwõ yena ga. Zõfa ngwĩ ngwõ na wɔ yɛ ne sugunɔmabe na wɛbariyayi pere, ka bara ta ngwõ yena. Sãsu No na ngwona zõfa pere ka ma kamasɔrɔ Tõ Wuro ya fanga pera ma. 28 Ye da a ma: Ngwono mɛ̀ daga ngwõ ta hõ Wuro ta bara ta? 29 Yesu ne dyabi da: Bo Wuro ta bara yo—Wuro ngwĩ fane, ka la ngwõ na. 30 Ye da a ma: ngwono na tagamase sye be na ngwõ ta ngwõfatɔ mɛ̀ ngwõ za hõ la be na? Ngwono be na ngwõ ta? 31 Ke bemae mane ngwona mane zõ sɔkogo hõ. Wɔkara a sɛbɛɛ Wuro ta bɛrɛda hõ da: A zõfa pere ye ma hõ tuma wuro hõ, ye na zõ. 32 Yesu da ye ma: Ma yera ka ma tĩyã na da Musa ha zõfa pere ka ma hõ tuma wuro hõ ga. Mɛ Tõ ngwõ zõfa na syɛbɛyi pere ka ma hõ tuma wuro hõ. 33 Ngwĩ ngwõ zi hõ tuma wuro hõ, hõ sugunɔmabe pere diniya kɔma ma, ngwõ zõfa Wuro ngwĩ pere. 34 Ye da a ma. Kalamogo, ngwona zõfa pere mɛ̀ ma sanga pepe ma. 35 Yesu da ye ma: Mɛ ngwõ sugunɔmabe na zõfa. Sõ ngwĩ na ne birɛ, wu na ngwõ fɔga titiri ga. Ngwĩ hõ la ne na, mulu na ngwõ fɔga titiri ga. 36 Nka ma pya ne yera ka ma da ka ne za, ma la ne na ga. 37 Mɛ Tõ ngwĩye pepe pere ne ma, ngwõwɔ pepe na na ne birɛ. Ngwĩ sõ hõ na ne birɛ, ma ha na ngwona te laga ga. 38 Mɛ ha zi hõ tuma wuro hõ, hõ ne yere dungo ta ga. Mɛ na faneta dungo, mɛ ngwõ ta. 39 Bo mɛ na faneta dungo yo—a ngwĩye pepe pere ne ma, ngwõ na sõ si ka fire ne ta ga. Ma na ngwõwɔ pepe ngwini diniya wɛ kɔ ma. 40 Mɛ Tõ tyata ngwĩ fa ta, ngwõ segerɛ. Sõ ngwĩ ngwõ Nonanimisĩ sege hõ la a na, ngwõ na sugunɔmabe na wɛbariyayi gũ. A tyata mɛ ho ne ngwini diniya wɛ kɔ ma. 41 Yesu mane da ye yi zõfa ngwĩ ngwõ zi hõ tuma wuro hõ. Ngwõ yena Yahutuye dumudumu bɛrɛda yera. 42 Ye da: Bo Yusufu no Yesu ga ra? Ke a tõ kɔ a sye tɔ̀. Ne na a da ye yi zi hõ tuma wuro hõ? 43 Yesu ne dyabi da: Ka ka dumudumu bɛrɛda yera nemɛ ma ga. 44 Sõ si ha sebɛne na mɛ birɛ ye yɛrɛ ma ga. Mɛ Tõ ngwĩ ne fane, ngwõ ngwõ ye suru hõ na ne birɛ. Mɛ na ngwona te ngwini diniya wɛ kɔ ma. 45 Purusɔma a sɛbɛ da sɔma pepe na kala gũ Wuro ta. Ngwĩ sõ hõ mɔ ne Tõ ta hõ kala gũ a ta, ngwõwɔ pepe na mɛ birɛ. 46 A ha tɛ wɔkara bo sõ nyono dɛ Tõ ma ga rɛ. Ngwĩ ngwõ zi hõ tuma Wuro birɛ, ngwõ sonala nyono ngwõ dɛ Tõ ma. 47 Ma yera ka ma tĩyã na da sõ ngwĩ la ne na, sugunɔmabe na wɛbariyayi ti ngwona te ta. 48 Mɛ ngwõ sugunɔmabe na zõfa. 49 Ka bemae mane ngwona mane zõ sɔkogo hõ, ye siri. 50 Zõfa ngwĩ ngwõ zi hõ tuma wuro hõ, sõ ngwĩ ngwona zõfa zõ, ngwõ ha na siri ga. 51 Zõfa na suguyi ngwĩ ngwõ zi hõ tuma wuro hõ, ngwõ mɛ. Ne sõ ne ngwona zõfa zõ a na sugu fɔ abada. Mɛ na zõfa ngwĩ pere, ngwõ ne komavere. Ma ngwõ pere ngwõfatɔ diniya kɔma hõ sugu. 52 Yahutuye ye nemɛ dakwiyɛ ngwona bɛrɛda yena. Ye da: Ne bo nomo na tɛ hõ ye komavere pere ke a zõ? 53 Yesu da ye ma: Ma yera ma ka tĩyã na da ne ka ma Sãsu No komavere zõ na tõ mɛnɛ ga, sugunɔmabe ha ti ka kɔrɔ hõ fyu ga. 54 Ngwĩ mɛ komavere zõ hõ ne tõ mɛnɛ, sugunɔmabe na wɛbariyayi ti ngwona te ta. Mɛ na a ngwini diniya wɛ kɔ ma mɛ. 55 Mɛ komavere ngwõ zõfa na syɛbɛyi. Mɛ tõ ngwõ mɛnɛ fa na syɛbɛyi. 56 Ngwĩ mɛ komavere zõ hõ ne tõ mɛnɛ, ngwõ wɔ mɛ ta, mɛ wɔ ngwõ ta. 57 Tõ ngwĩ ngwõ mɛ fane, ngwõ sugu. Mɛ sugu awe barika hõ. Yee nemɛ mɛ, sõ ngwĩ ngwõ mɛ zõ, ngwõ na sugu ne barika hõ. 58 Zõfa ngwĩ ngwõ zi hõ tuma wuro hõ, ngwõ ha tɛ wɔkara ka bemaeyi nemɛ ga. Ye ngwõ zõ, ngwõ timi ye siri. Ngwĩ bo zõfa zõ, ngwõ na sugu fɔ abada. 59 Hõ Yesu to Yahutuye ta Wuro yirebɛ kõ hõ Kapernaum ne sɔma kala ngwɛ̃, a mane ngwona bɛrɛda yera ye ma. 60 A ta kalanɔmane na nyaaye ngwõ mɔ ngwĩ sanga ma, ye da: Bɔ bɛrɛda sige rɛ. Kɔ sebɛnɛ ngwõ fɔga? 61 Yesu mane ngwõ tɔ̀ ye yɛrɛ ma da ya kalanɔmane dumudumu bɛrɛda yera ngwona da na. A da ye ma: Ngwona da ka ngwonayaga ra? 62 Sãsu No mane pya ne ti ngwõ ngwɛ̃ gwerena, ne ka hõ na na bayi za ngwɛ̃, ngwono ka na ngwõ ta? 63 Ni ngwõ sõ sugubɛ. Komavere ha fui fɔrɔ ga. Mɛ bɛrɛda ngwĩye yera ka ma, ngwõwɔ ni ta bɛrɛda kɔ sugunɔmabenayi. 64 Nka ka na bɔ ha lanabɛbe ta ga. Ngwĩye ha lanabɛbe ta ga, kɔ ngwĩ ngwõ na a ka sɔma sera hõ, Yesu mane ngwõwɔ tɔ̀ fɔ gweregwerena. 65 A da mɛ: Ngwõ yena ma mane yera ka ma da sõ si ha sebɛne na ne birɛ, ne Wuro ma ngwona sebɛbe pera ma ga. 66 Na dofɔga ngwona sanga ma a ta kalanɔmane na nyaaye bere timi, ye ma dyã ya kɔ le titiri ga. 67 Yesu da ya kalanɔmane fumɔla ma: Ki tyata ya mɛ ra? 68 Simõ Pierre na dyabi da: Matigi, kɔ birɛ mɛ̀ na ya? Bya bɛrɛda ngwõ sugunɔmabe na wɛbariyayi pere mɛ̀ ma. 69 Mɛ̀ la a na basyɛ hõ tɔ̀ da bi ngwõ kìnìyi, Wuro ngwĩ fane. 70 Yesu ne dyabi da: Mɛ ki sɔma fumɔla dɛ̀gɛ̀, nka ka na sonala ngwõ ziniyɔte. 71 A ngwõ yera Simõ Isikariote no Zuda ta da na. A mane kalanɔmane fumɔla na bo. Ngwõ pepe na, a ne na Yesu ka sɔma sera hõ.

7

1 Ngwona da tɛ wɛ timi ma, Yesu mane Galile gana yara. Yahutuye mana kya yɛ na. Ngwõ yena a ha dyã Zude gana yara ga. 2 Yahutuye ta Pa we tanga sale mane vetira. 3 Yesu pyare da a ma: Sa bɛ be ya Zude gana hõ ngwõfatɔ bya kalanɔmane hõ bya tɛda za mɛ. 4 Ne sõ ne tyata a togo sa, a daga ya tɛda dɔrɔ sɔma ma. Be daga bɔ da ta ngwõfatɔ sɔma pepe ngwõ za. 5 A pyare yɛrɛ ha mane la a na ga. 6 Yesu da ye ma: Ngwona wakati ha wiri mɛ ta dɛ̃ ga. Ki sebɛne kya da pepe ta sange pepe ma. 7 Diniya kɔma mɛ koneya, ye ha sebɛne ki koneya ga. Mɛ da ye ta tɛda ha fɔro ga, ngwõ yena ye mɛ koneya. 8 Ka ya ngwona sale na. Mɛ kwane ha na ya bo sale na ga kamasɔrɔ ngwona wakati ha wiri mɛ ta dɛ̃ ga. 9 A ngwõ yera ye ma hõ bere wɔ Galile. 10 A pyare ya wɛ timi ma, Yesu yoli ya sale na, a ha mane tyata sõ tɔ̀ ye na ga. 11 Hõ ne to ngwona sale na, Yahutuye mana kya hõ da: We a ti? 12 Zamɛ yoli bɛri a ta da na. Bɔ da: A sõ fɔro. Bo zaye da: Ngwõ ha tĩyã ga, a sɔma firebɛ. 13 Ngwõ pepe na, sõ si ha bɛri a ta da na sɔma nyono na ga. Ye mane kwã Yahutuye na. 14 Ngwona sale na wakati bo mane fɔno, Yesu kwɔ Wuro kõ yuu hõ, hõ sɔma kala. 15 Yahutuye kaba hõ da: Ne na bo nomo tɛ hõ da nyaa tɔ̀? A ha sõ na kalayi ga. 16 Yesu ne dyabi da: Mɛ sɔma kala kɔ da ngwĩye nemɛ, ngwõ sa Wuro ta, ngwĩ ngwõ ne fane. Ngwõ ha mɛ yɛrɛ ta kala ga. 17 Ne sõ ne tyata Wuro dungo ta a na ngwona kala dɛ̀gɛ̀ tɔ̀, yala ne a hõ sa Wuro ta, wala ngwõ hõ ma mɛ yɛrɛ ta kala. 18 Sõ ngwĩ ngwõ ye yɛrɛ ta bɛrɛda yera, ngwõ tyata sɔma awe yɛrɛ yirebɛ. Sõ ngwĩ tyata sɔma ye na faneta yirebɛ, ngwona te tĩyã yera. Telebariya da si ha ti a hõ ga. 19 Musa tõ pere ka ma ga ra? Ka na sõ si ha kwa ngwona tõ ma ga. Ngwonona ka tyata mɛ yɛ? 20 Zamɛ na dyabi da: Zini yɔ ti be hõ. Kɔ ngwõ tyata be yɛ? 21 Yesu ne dyabi da: Ma tɛda tala ta, ka kaba ngwõ na. 22 Musa tõ pere ka ma nimisĩ ta yerobe ta da na. Ngwona da ha dofɔga Musa ta sanga ma ga, ka bemae mane ngwõ ta mɛ. Aiwa, ka dyã ne nimisĩ yɛro makwɔnabe kɔ ma. 23 Ka sebɛne nimisĩ yɛro makwɔnabe kɔ ma hõ Musa ta tõ dopaga. Ngwonona ka wora ba mɛ ta ne mɛ hõ sõ kɛnɛbɛ makwɔnabe kɔ ma mɛ? 24 Ka sege ne da ngwĩye za, ka ha daga kiti sɔ sõ ma hõ kanya kɔ ngwõ nemɛ ga. Ka kiti na teleyi sɔ. 25 Zerusalem kɔma na bɔ da: Ye tyata sõ ngwĩ yɛ, ngwõ bo ga ra? 26 Segerɛ, a bɛri sɔma pepe nyono na. Ye ha fui yera a ma ga. Kyà ngwonakɔma a tɔ̀ na kìnì da bo ngwõ Masiya ra? 27 Masiya hõ na na, ke ha na a tuma do tɔ̀ ga. Bo sõ kwane, ke a tuma do tɔ̀. 28 Hõ Yesu to sɔma kala hõ Wuro kõ yuu bõ, a bɛri yire hõ da: Ka mɛ tɔ̀, ka ne tuma do tɔ̀. Mɛ ha na ne yɛrɛ ma ga. Mɛ na faneta ngwõ syɛbɛyi, ka ha ngwõ tɔ̀ ga. 29 Mɛ kwane a tɔ̀. Mɛ na hõ tuma awe birɛ, awe ngwõ ne fane. 30 Ye mane tyata na fɔga, nka sõ si ha ye soro dɛ a ma ga kamasɔrɔ a fɛgɛ sanga ha mane wiri dɛ̃ ga. 31 Ngwõ pepe na, zamɛ na sɔma nyaa la a na. Ye da: Masiya hõ na na, a na kabako da ta hõ yaloyi bo ta tɛye ma ra? 32 Farisyɛ̃ kɔma mane zamɛ ta yoliyoli bɛrɛda mɔ Yesu ta da na. Ngwõ yena yewɔ kɔ salakawɛre ngwonakɔma garede kɔma bɔ fane hõ ya na fɔga. 33 Yesu da ye ma. Ma ti kɔ ka nemɛ bɛ zɔgɔta dɛ̃. Ngwõ timi ma na ya ne na faneta birɛ. 34 Ka na mɛ kya, ka ha na ne za ga. Ma na ti ngwõ ngwɛ̃, ka ha na sebɛ ya ngwɛ̃ ga. 35 Yahutuye ye nemɛ tɔga: We a na ya fɔ ke ha na a za ga? A na ya Yahutuye birɛ ngwĩye ngwõ zãzã Girɛki kɔma woro hõ, hõ Girɛki kɔma kala ra? 36 A bɛrɛda ngwĩye yera, ngwõ kɔrɔ ngwono, ye ke na a kya, ke ba na a za ga. Ya na ti ngwõ ngwɛ̃ ye ke ha na sebɛ ya ngwɛ̃ ga. 37 Sale wɛ kɔ ngwõ mane tɛ kɔ na yireyi na. Ngwona kɔ ma Yesu tuma taa hõ bɛri yire hõ da: Mulu ti ngwĩ sõ na, ngwõ na ne birɛ hõ mɛnɛ. 38 Wɔkara a sɛbɛɛ Wuro ta bɛrɛda hõ da: Ngwĩ sõ hõ la ne na, zu na woro sa a kɔrɔ bõ, hõ sɔma sugubɛ 39 A ta lanabe sɔma na Ni ngwĩ gũ, a mane bɛri ngwõ ta da na. Wuro ha mane Ni na kìnìyi pere dɛ̃ ga, kamasɔrɔ Yesu ha mane kwɔ ya noro hõ dɛ̃ ga. 40 Zamɛ na sɔma bɔ ngwona bɛrɛda mɔ ngwĩ sanga ma ye da: Tĩyã na bo ngwõ ngwona puruta yɛrɛ yo. 41 Bɔ da ya Masiya. Bɔ da: Masiya na na hõ tuma Galile ra? 42 A sɛbɛɛ Wuro ta bɛrɛda hõ da: Masiya na tɛ fangama Dauda timi sõ na. Ya na sa Dauda ta kuru hõ Betilehemu. 43 Zamɛ bɛri zɛzɛ Yesu ta da na. 44 Ye na bɔ mane tyata na fɔga, nka sõ si ha ye soro dɛ a ma ga. 45 Garede kɔma bere ya salakawɛre ngwonakɔma birɛ kɔ Farisyɛ̃. Ngwõwɔ ne tɔga da: Ngwono tɛ ka hõ ma na kɔ le ga? 46 Garede kɔma ne dyabi da: Sõ si ha bɛri wɔkara bo nomo bɛri ngwɛne ga. 47 Farisyɛ̃ ne tɔga da: A ki firebɛ mɛ ra? 48 Kyà ngwonate na bo wala Farisyɛ̃ sõ na bo la a na ra? 49 Bo zamɛ ha Musa ta tõ tɔ̀ ga, ye voda. 50 Nikodemu ngwĩ mane ya Yesu birɛ wuru hõ, ngwõ mane ngwona sɔma na bo. Ngwõ da ye ma: 51 Hõ kanya kɔ kyà tõ nemɛ, ke daga sõ ta bɛrɛda mɔ dɛ̃ na ta tɛda za, sane ke hõ kiti sɔ a ma. 52 Ye da a ma: Be Galile sõ mɛ ra? Be daga Wuro ta bɛrɛda kala fɔrona, be na a za da puruta si ha sa Galile gana hõ ga. 53 [Ye pepe bere bige.

8

1 Yesu mane ya Oliviye tolo ma. 2 Ngwona ngwinisĩ kɔ kye do ma a bere ya Wuro kõ yuu hõ. Zamɛ pepe na a birɛ, a tanga hõ ne kala. 3 Tõ na kalamogi kɔ Farisyɛ̃ kɔma na a birɛ kɔ yà bo nemɛ, ye mana fɔga kakalatɛbe hõ. 4 Ye na taabɛ sɔma pepe zĩ hõ. Ye da Yesu ma: Kalamogo, ye bo yà fɔga kakalatɛbe hõ yɛrɛ. 5 Musa ta tõ da ke daga ngwõ nemɛ na yà dira na yɛ kɔ dɔge nemɛ. Bi da ne? 6 Ye ngwõ yera hõ na taa na sege ngwõfatɔ ye na yagabɛ da gũ. Yesu nɛnɛ sɛbɛ lɔ ma kɔ ye silalo nemɛ. 7 Hõ ne to ye ne taa na tɔga yɛ, Yesu tuma hõ da ye ma: Ka na ngwĩ sõ ngwõ kakye ta ga, ngwõ pya na dira kɔ dɔge nemɛ dɛ̃. 8 A zi nɛnɛ yɛ mɛ hõ sɛbɛ lɔ ma. 9 Ye ngwona bɛrɛda mɔ ngwĩ sanga ma, ye pepe tala tala ya, na dofɔga somɔlala ma fɔ ya wiri ye timi kɔma ma. Yesu sonala wɔ yɛ kɔ ngwona yà ngwĩ mane ti ye zĩ hõ. 10 Yesu tuma, a ma sõ si za ngwona yà sonala timi ma ga. A da a ma: Yà, we ye ti? Sõ si ha be zarake ga ra? 11 A da: Kalamogo, sõ si. Yesu da a ma: Mɛ ha na be zarake mɛ ga. Ya, kada be kakye ta titiri ga.] 12 Yesu bɛri zamɛ ta yɛ mɛ hõ da: Mɛ tɛ diniya ta kini na. Ngwĩ sõ hõ dɔ ne ma, ngwõ na sugunɔmabe na kini gũ, a ha na ya tunungu hõ titiri ga. 13 Farisyɛ̃ kɔma da a ma: Be tine be yɛrɛ na syɛrɛbe ta, ngwõ ha syɛrɛbe na syɛbɛyi ga. 14 Yesu ne dyabi da: Mɛ ne tuma do tɔ̀ ne ne ya dɔ tɔ̀. Ngwõ yena ma ne yɛrɛ na syɛrɛbe ta, ngwõ tĩyã na syɛrɛbe. Ki kwane, ka ha ne tuma do tɔ̀ ga, ka ha ne ya do tɔ̀ mɛ ga. 15 Ka kiti sɔ hõ kanya kɔ bo diniya ta tɛno nemɛ. Mɛ kwane ha kiti sɔ sõ si ma ga. 16 Ne kiti da hõ wiri ne ma ngwĩ sanga ma, ma na kiti na teleyi sɔ. A ha tɛ wɔkara mɛ ti ne sana ga. Mɛ Tõ ngwĩ ngwõ ne fane, ngwõ ti kɔ ne nemɛ. 17 A sɛbɛɛ kya tõ hõ, ye sɔma pɔla ta syɛrɛbe, ngwõ syɛrɛbe na syɛbɛyi. 18 Mɛ ne yere na syɛrɛbe ta, mɛ Tõ ngwĩ ne fane, ngwõ ne na syɛrɛbe ta mɛ. 19 Ye na tɔga da: We be Tõ ti? Yesu ne dyabi da: Ka ha mɛ tɔ̀ ga, ka ne Tõ tɔ̀ mɛ ga. Ne ka mane mɛ tɔ̀, ka mane na ne Tõ tɔ̀ mɛ. 20 Hõ Yesu to sɔma kala hõ Wuro yuu hõ, a ngwona bɛrɛda yera. Ye mane ti gwana kyɛ kɛsu do na. Sõ si ma a fɔga ga kamasɔrɔ a fɛgɛ sanga ha mane wiri dɛ̃ ga. 21 Yesu da ye ma yɛ mɛ: Ma na ya, ka na ne kya. Ka ha na sebɛ ya ne ya do hõ ga. Ka na siri hõ ka to kya kakye hõ. 22 Yahutuye da: A na ye yɛrɛ yɛ ra? Be tɔ̀ a da ke ha sebɛne ya a ya do hõ ga. 23 Yesu da ye ma: Ki lagakomaye, mɛ kwane tuma wuro hõ. Ki bo diniyahõye, mɛ ha bo diniyayi ga. 24 Ngwõ yena ma yera ka ma da ka na siri hõ ka to kya kakye hõ. Ngwĩ ngwõ tye, a mɛ. Ne ka ma la ngwõ na ga, ka na siri hõ ka to kya kakye hõ. 25 Ye na tɔga da: Bi kɔ mɔ? Yesu da ye ma: Ma pya ngwĩ fa yera ka ma gwerena. 26 Da nyaa ti ne ta hõ ne yera kya da na hõ kiti sɔ. Mɛ na faneta ngwõ tĩyã yera. Mɛ da ngwĩye mɔ awe ta, ngwõ ma ngwõ yera diniya kɔma ma. 27 Ye ma tɔ̀ da a bɛri ye ta a Tõ ta da na ga. 28 Yesu da ye ma: Ka hõ Sãsu No duro ngwĩ sanga ma, ngwona sanga ma ka na tɔ̀ da Ngwĩ ngwõ tye, ngwõ mɛ. Ka na tɔ̀ da mɛ ha fui ta ne sana ga. Mɛ Tõ ne kala ngwɛne, ngwõ ma ngwõ yera. 29 Mɛ na faneta ti kɔ ne nemɛ, a ha ne to ne sana ga, kamasɔrɔ mɛ a madyama da ta sanga pepe ma. 30 Ngwona bɛrɛda na mɔ sɔma na nyaaye la Yesu na. 31 Yahutuye ngwĩye la Yesu na, a da ngwõwɔ ma: Ne ka hõ wɔ mya kala ma, ka na tɛ na kalanɔmane na. 32 Ka na tĩyã tɔ̀, tĩyã na ka ta vɛnɔma na. 33 Ye na dyabi da: Mɛ̀ Ibrahima timi kɔma, mɛ̀ ha sõ si ta tɛrɛ melemele ga. Ne na be da mɛ̀ na tɛ vɛnɔmane na? 34 Yesu ne dyabi da: Ma yera ka ma tĩyã na da sõ ngwĩ ngwõ kakye ta, ngwõ kakye ta tere. 35 Tere ha sebɛne tɛ kõ no na sanga pepe ma ga, nka sõ no kwane, ngwõ kõ no sanga pepe ma. 36 Ne Wuro Nonanimisĩ hõ ka ta vɛnɔmane na, ka na tɛ vɛnɔma na tĩyã na. 37 Mɛ tɔ̀ da ka Ibrahima timi kɔma. Ngwõ pepe na, ka tyata mɛ yɛ kamasɔrɔ na kala ha tanga do gũ ka kɔrɔ hõ ga. 38 Mɛ Tõ da ngwĩye dɔrɔ ne ma, ma bɛri ngwõwɔ ta da na. Ki da ngwĩye mɔ ka tõ ta, ngwõwɔ ka ngwõ ta. 39 Ye na dyabi da: Mɛ̀ tõ ngwõ Ibrahima. Yesu da ye ma: Ne ka mane Ibrahima nɔmane tĩyã na, ka mane na Ibrahima ta tɛda nemɛ ta. 40 Nka basyɛ mɛ tĩyã ngwĩ mɔ Wuro ta, ma ngwõ yera ka ma. Ka ne tyata ne yɛ. Ibrahima ha mane ngwõ nemɛ na da ta ga rɛ. 41 Ka ka tõ ta tɛda ta. Ye da a ma: Mɛ̀ ha weleyànɔmane ga. Tõ tala legelege ti mɛ̀ ta, ngwõ Wuro. 42 Yesu da ye ma: Ne Wuro mane ka Tõ, ka mane na mɛ kanu kamasɔrɔ mɛ tuma Wuro birɛ hõ na bɛ. Mɛ ha na ne sana ga, nka awe ngwõ ne fane. 43 Ka ha mya bɛrɛda kɔrɔ tɔ̀ ngwĩ fa yena ga, ka ha dyã ne na bɛrɛda somɔna ga. 44 Setane ngwõ ka tõ, ka tyata ka tõ dungo na da ta. A sõyɛta fɔ gweregwerena. A ha ti tĩyã ma ga, tĩyã si ha ti a kɔrɔ hõ ga. Ne a ne nĩyõ sɔ ngwĩ sanga ma a ne ye yɛrɛ kɔrɔ hõ da yera kamasɔrɔ a nĩyõsɔta. A tɛ nĩyõ tõ na yɛrɛ. 45 Mɛ kwane tĩyã yera, ngwõ yena ka ha la ne na ga. 46 Ka na we sõ ngwõ kakye za mɛ hõ? Ne mɛ hõ ne tĩyã yera, ngwonona ka ha la ne na ga? 47 Sõ ngwĩ ngwõ tɛ Wuroyi na, ngwõ Wuro ta bɛrɛda mɔ. Ka ha tɛ Wuroye na ga. Ngwõ yena ka ha Wuro ta bɛrɛda mɔ ga. 48 Yahutu kɔma na dyabi da: Mɛ̀ da be Samari sõ, ane zini yɔ ti be hõ mɛ, ngwõ tĩyã ga ra? 49 Yesu ne dyabi da: Zini yɔ ha ti mɛ hõ ga. Mɛ ne Tõ yirebɛ, ki ne mɛ dɛgɛbɛ. 50 Mɛ kwane ha sɔma ta yirebɛbe kya ga. Bo tye ngwĩ ngwõ mya yirebɛbe kya, ngwõ kiti sɔ hõ tĩyã pere ne ma. 51 Ma yera ka ma tĩyã na da ngwĩ hõ na bɛrɛda fɔga, ngwõ ha na siri melemele ga. 52 Yahutuye da a ma: Basyɛ mɛ̀ tɔ̀ tĩyã na da zini yɔ ti be hõ. Ibrahima siri, pururi siri, nka bi da ngwĩ hõ bya bɛrɛda fɔga, ye ngwõ ha na siri melemele ga. 53 Mɛ̀ tõ Ibrahima siri wɛ. Be da ye be yireyi ngwõ ma ra? Pururi siri mɛ. Be be yɛrɛ ta kɔ na? 54 Yesu ne dyabi da: Ne mɛ hõ ne yɛrɛ yirebɛ, ngwona yirebɛbe ha na fui fɔro ga. Ka da mɛ Tõ ngwõ kya Wuro. Awe ngwõ mɛ yirebɛ. 55 Nka ka ha a tɔ̀ ga. Mɛ kwane a tɔ̀. Nema mane da ma ha a tɔ̀ ga, mɛ mane na tɛ ka nemɛ nĩyõsɔta na. Nka mɛ a tɔ̀, mɛ a ta bɛrɛda fɔga. 56 Ka tõ Ibrahima ni hõ dya hõ da ye na mya na kɔ za. A ngwona kɔ za hõ ni hõ dya a na. 57 Yahutuye da a ma: Be ha dɔgɔ kepɔlafũ gũ dɛ̃ ga, be Ibrahima za ra? 58 Yesu da ye ma: Ma yera ka ma tĩyã na da sane Ibrahima hõ vɔrɔ, Mɛ tye. 59 Ngwona bɛrɛda yena ye dɔge bi ya dira kɔ ngwõ nemɛ, nka Yesu mane sa Wuro kõ yuu hõ, hõ ye dõ.

9

1 Yesu mane fɔno bo piri bo ma hõ sõ bo za, a na fuyi vɔrɔ. 2 A ta kalanɔmane na tɔga: Kalamogo, ngwonona bo sõ na fuyi vɔrɔ? Awe yɛrɛ ngwõ dayaga bɔ ta ra, ta a na vɔrɔsɔma? 3 Yesu ne dyabi da: A ha ngwona sõ ta kakye yena wala a na vɔrɔsɔma ta kakye yena ga. A tɛ fu na ngwõfatɔ Wuro hõ ya tɛda dɔrɔ a ta piri ma na. 4 Ke daga mɛ na faneta ta bara ta sĩ hõ. Wuru ba ngwĩ sanga ma sõ si ha sebɛne bara ta ngwona sanga ma ga. 5 Hõ mɛ to diniya hõ, mɛ tɛ diniya ta kini na. 6 Ngwona bɛrɛda yera wɛ timi a ta, a dibɛzyo tibɛ lɔ ma hõ ya dibɛzyo lɛrɛ kɔ yɛgɛ nemɛ hõ ngwona yɛgɛ tĩ fu nyena ma. 7 A da a ma: Ya be nyena wa Silowe na wuru hõ zu hõ. Silowe, ngwõ kɔrɔ A ya ye nyena wa hõ bere na. A ne sege ne zɛ. 8 A tangakwere kɔ ngwĩye mana za a ne salaka mɛ, ngwõwɔ da: A bo mane tanga ne salaka mɛ ga ra? 9 Bɔ da yawe. Bɔ da ye ha ngwõ ga, nka a sa ngwõ ta rɛ. Ngwona sõ da ya yi. 10 Ye na tɔga da: Ne na be nyena tɛ hõ kibɛɛ? 11 A ne dyabi da: Sõ ngwĩ togo ti Yesu, ngwõ yɛgɛ ta na tĩ ne nyena ma hõ da ne ma ye ma ya Silowe hõ ne nyena wa. Mɛ ye wa hõ sege ne zɛ. 12 Ye na tɔga da: We ngwona sõ ti? A da ye ha tɔ̀ ga. 13 Ye ya Farisyɛ̃ kɔma birɛ kɔ ngwona fu na sege zɛyi nemɛ. 14 Yesu yɛgɛ ta na nyena kɔba ngwĩ kɔ ma ngwona kɔ mane makwɔnabɛ kɔ. 15 Ngwõ yena Farisyɛ̃ kɔma a tɔga da ye ne na a nyena tɛ hõ kibɛɛ? A da ye ma: A yɛgɛ tĩ mɛ nyena ma, mɛ ne nyena wa hõ sege ne zɛ. 16 Farisyɛ̃ kɔma na bɔ da, ye sõ ngwĩ ngwona da ta, ye ngwõ ha tuma Wuro birɛ ga kamasɔrɔ a ha makwɔnabɛ kɔ tege ga. Bɔ da: Kakyetɛta sebɛne bɔ kabako da nemɛ ta ra? Ye ta bɛrɛda tɛ zɛzɛ. 17 Ye ngwona fu tɔga yɛ mɛ da: Sõ ngwĩ mane be nyena kɔba, ngwono bi yɛrɛ ngwõ yera a ta piri ma na? A da ya puruta. 18 Ngwona sõ ngwĩ nyena kibɛɛ, Yahutuye ha mane la a na da ngwona sõ mane fu ga. Ye na na vɔrɔsɔma wiri hõ ne tɔga. 19 Ye ne tɔga da: Ka da ka no ngwĩ na fuyi ngwõ vɔrɔ, a boo ra? Ne na a tɛ hõ ne zɛ basyɛ? 20 A na vɔrɔsɔma ne dyabi da: Mɛ̀ tɔ̀ da bo mɛ̀ no, da a na fuyi vɔrɔ. 21 Nka a tɛ ngwɛne hõ ne zɛ basyɛ, mɛ̀ ha ngwõ tɔ̀ ga. Ngwĩ ngwõ a nyena kɔba, mɛ̀ ha ngwõ tɔ̀ ga. A ha nimisalo titiri ga. Ka a tɔga, a na ye yɛrɛ ta da yera. 22 A na vɔrɔsɔma ngwõ yera kamasɔrɔ ye mane kwã Yahutuye na. Yahutuye mane bɛ̃ wɛ ye na da sõ ngwĩ ngwõ da Yesu ngwõ Masiya ye na ngwõ laga na sabɛ Yahutuye ta Wuro yirebɛ kõ hõ. 23 Ngwõ yena a na vɔrɔsɔma da ya ha nimisalo titiri ga, ye ya tɔga. 24 Ye ngwona fu wiri yɛ mɛ hõ da a ma: Tĩyã yera Wuro nyono na. Mɛ̀ tɔ̀ da ngwona sõ ngwõ kakyetɛta. 25 A ne dyabi da: Ne a hõ ne kakyetɛta, mɛ ha ngwõ tɔ̀ ga. Ma fa tala tɔ̀— mɛ mane fu nka basyɛ ma zɛ. 26 Ye na tɔga: Ngwono a ngwõ ta be na? Ne na a be nyena kɔba? 27 A ne dyabi da: Ma ngwõ yera ne wɛ ka ma, ka ma ye mɔ ga. Ngwonona ka tyata ne mɔ yɛ mɛ? Ka tyata tɛ a ta kalanɔmane na mɛ ra? 28 Ye na vini hõ da: Bi ngwõ a ta kalano. Mɛ̀ kwane Musa ta kalanɔmane. 29 Mɛ̀ tɔ̀ da Wuro mane bɛri Musa ta. Nka ke ha bo nomo tuma do tɔ̀ ga. 30 Ngwona sõ ne dyabi da: Ngwõ kabako da rɛ. Ka ha a tuma do tɔ̀ ga, nka a mɛ nyena kɔba. 31 Ke tɔ̀ da Wuro ba mɔ kakyetɛre ta ga. Sõ ngwĩ ngwõ kwã Wuro na, na dungo na da ta, a mɔ ngwõ ta. 32 Ke ha mɔ zɛ dɛ̃ da bo sõ bo sõ nyena kɔba ngwĩ na fuyi vɔrɔ. 33 Ne bo ma mane tuma Wuro birɛ ga, a ha mane na sebɛne fui ta ga. 34 Ye da a ma: Bi ngwĩ vɔrɔ kakye hõ yɛrɛ, be tyata mɛ̀ kala ra? Ye na laga na sabɛ Yahutuye ta Wuro yirebɛ kõ hõ. 35 Yesu mɔ da ye a laga. A tɛ̃ kɔ le ngwĩ sanga ma, a da a ma: Be la Sãsu No na ra? 36 A na dyabi da: Ngwõ kɔ mɔ, Kalamogo, ngwõfatɔ ma hõ la a na? 37 Yesu da a ma: Be a za, ngwĩ ngwõ tine bɛri be ta basyɛ, a ngwõ. 38 A da: Matigi, mɛ la be na. A yolingo a we na yirebɛ. 39 Yesu da ye yi na bo diniya hõ, hõ kiti sɔ ngwõfatɔ ngwĩye ngwõ zɛ, ngwõ hõ tɛ foye na kɔ ngwĩye ngwõ tɛ foye na, ngwõwɔ hõ zɛ. 40 Farisyɛ̃ kɔma na bɔ ngwĩye mane ti kɔ Yesu nemɛ ngwɛ̃, ngwõwɔ ngwona bɛrɛda mɔ hõ na tɔga da: Mɛ̀ foye mɛ ra? 41 Yesu ne dyabi da: Ne ka mane foye ka ha mane na zarake ga. Nka ka da ka sege ne zɛ, ngwõ yena ka zarake.

10

1 gũ hõ, ne a hõ do ba kulu ma ne kwɔ bo piri ma, a ma dyã kwɔ kwɔdo hõ ga, ngwõ pano. A bɛrɛmata. 2 Ngwĩ ngwõ kwɔ gũ hõ kwɔdo hõ, ngwõ gwanɛta. 3 Konõdo ma tangata do kɔba a ma. Gware a wiri kõ mɔ. A ye pepe wiri ye toga ma hõ ne sabɛ sire. 4 A ye yɛrɛ ta gware pepe sabɛ sire ngwĩ sanga ma, a sige ye zĩ hõ. Gware gwanɛta wiri kõ dɛ̀gɛ̀ tɔ̀ hõ dɔ a ma. 5 Ye ha dyã ne dɔ samoro ma ga. Ye na tongo a na kamasɔrɔ ye ha samoro wiri kõ dɛ̀gɛ̀ tɔ̀ ga. 6 Yesu ngwona dakalo yera ye ma, ye ma ngwõ kɔrɔ tɔ̀ ga. 7 Yesu da ye ma yɛ mɛ. Ma yera ka ma na da mɛ tɛ wɔkara ngwona gũ na kwɔdo. 8 Ngwĩye pepe ngwõ na mɛ zĩ hõ, ngwõwɔ pepe ngwõ pane kɔ bɛrɛmasɔma. Gware ha mɔ ye ta ga. 9 Mɛ ngwõ kwɔdo. Ngwĩ hõ kwɔ mɛ bõ, ngwõ na kisi. A sebɛne kwɔ hõ sa hõ zõfa gũ. 10 Pano na hõ gware kimi. A bɔ yɛ ne fere yaga. Mɛ kwane na hõ sugunɔmabe pere sɔma ma, sugunɔma fɔro yɛrɛ. 11 Mɛ tɛ gwanɛta na fɔroyi na. Gwanɛta fɔro ye ni pere ya gware yena. 12 Sõ ngwĩ bara ta hõ gwana gũ, ngwõ ba gwanɛta ga, gware ha aye ga. Ne zara hõ na ngwĩ sanga ma, ngwona te tongo. Zara gware bɔ fɔga, bɔ sɛrɛ 13 Ngwona te kwane, gwana a ngwõ kya, a ha ye kakiri to gware na ga. Ngwõ yena a tongo. 14 - 15 Mɛ tɛ gwanɛta na fɔroyi na. Gware ne dɛ̀gɛ̀ tɔ̀, mɛ ne dɛ̀gɛ̀ tɔ̀ mɛ, wɔkara mɛ Tõ ne dɛ̀gɛ̀ tɔ̀, ma ne Tõ dɛ̀gɛ̀ tɔ̀. Mɛ ne ni pere na gware yena. 16 Gware bɔ ti mɛ ta ngwĩye ha kwɔ bo gũ hõ dɛ̃ ga. Mɛ daga na kɔ ngwõwɔ nemɛ, ye na mɔ ne ta. Ye pepe na tɛ gwakuru tala na kɔ gwanɛta tala. 17 Mɛ ne yɛrɛ ni pere. Ngwõ timi ma na bere na gũ yɛ. Mɛ Tõ ne kanu ngwõ yena. 18 Sõ si ha mɛ ni wa mɛ hõ ga, nka mɛ yɛrɛ ngwõ a pere. Sebɛ ti ne ta na pere, sebɛ ti ne ta na tɔ yɛ mɛ. Mɛ Tõ ngwona fane yera, ye ma ngwõ ta. 19 Yahutuye bɛri zɛzɛ yɛ mɛ ngwona bɛrɛda yena. 20 Ye na sɔma nyaa da: Zini yɔ ti a hõ. Ya kakaba. Bɔ da: Ngwonona ka mɔ a ta? 21 Bɔ da: Ziniyɔte ta bɛrɛda ha ti yee ga. Zini yɔ sebɛne fu nyena kɔba ra? 22 Yahutuye ta sale bo mane tɛ Zerusalem, ye da Dedikase. Ngwõ mane tɛ lya sanga ma. 23 Sulimane ta pa ngwĩ mane ti Wuro kõ yuu hõ, Yesu mane yara ngwona pa we. 24 Yahutuye na zamilelu hõ da a ma: We sanga be na ke kakiri da kɔba, ke ngwona da famu? Ne be hõ ma Masiya, be ngwõ yera ngwõ kìnì ke ma. 25 Yesu ne dyabi da: Ma ngwõ yera ngwõ wɛ ka ma, ka ha la ye na ga. Mɛ Tõ ne fane hõ tɛda ngwĩye ta, ngwõwɔ mɛ na syɛrɛbe ta. 26 Ka ha la mɛ na ga kamasɔrɔ ka ha tɛ na gware na bɔ na ga. 27 Mya gware mɔ ne ta. Mɛ ye dɛ̀gɛ̀ tɔ̀, ye ne dɔ ne ma. 28 Mɛ sugunɔmabe na wɛbariyayi pere ye ma. Ye ha na siri melemele ga. Sõ si ha na sebɛne dɛ̃ ne wa mɛ soro hõ ga. 29 Mɛ Tõ ngwĩ fa pere ne ma, ngwõ yireyi fere pepe ma. Sõ si ha na sebɛne dɛ̃ ne wa mɛ Tõ soro hõ ga. 30 Mɛ kɔ ne Tõ, mɛ̀ tala. 31 Ngwona sanga ma Yahutuye dɔge bi yɛ mɛ, ya dira kɔ ngwõ nemɛ. 32 Yesu da ye ma: Ma dafɔre na nyaaye ta ka nyono na ne Tõ barika hõ. Ngwona dafɔre na weyi yena ka tyata hõ ne dira kɔ dɔge nemɛ? 33 Yahutuye na dyabi da: A ha bya dafɔre yena mɛ̀ tyata be dira kɔ dɔge nemɛ ga. Be Wuro togo yaga. Be sõ, nka be be yɛrɛ ta Wuro na. 34 Yesu ne dyabi da: A sɛbɛɛ kya tõ hõ ga ra, ye ka tɛ yirebɛ fere na? 35 Ke tɔ̀ da Wuro ta bɛrɛda na sɛbɛye, ngwõ tĩyã na bɛrɛda. Ke tɔ̀ mɛ da Wuro ta bɛrɛda yera sɔma ngwĩye ma, a ngwõwɔ wiri da yirebɛ fere. 36 Mɛ kwane, Tõ Wuro mɛ dɛ̀gɛ̀ ne fane bɛ diniya hõ. Ne mɛ hõ da ma Wuro Nonanimisĩ, ne na ka sebɛne da mɛ Wuro togo yaga? 37 Ne ma hõ ma ne Tõ ta tɛda ta ga, ka ha daga la ne na ga. 38 Nka ne mɛ hõ ne ngwõ ta, hale ne ka ma la ne na ga, ka la ngwona tɛda na ngwõfatɔ ka hõ na tɔ̀ na kìnì da mɛ Tõ ti ne hõ, ma ne ti ne Tõ hõ. 39 Ye mane tyata na fɔga yɛ mɛ, nka ye nyama a ma, a ya. 40 Yesu bere ya Zurdɛ̃ ku kwiri ma yɛ mɛ. Zã mane pya ne sɔma batize ngwõ ngwɛ̃ gwerena, a ya wɔ ngwɛ̃. 41 Sɔma nyaa na a birɛ. Ye da: Zã ha kabako da si ta ga, nka a ngwĩ fa yera bo sõ ta da na ngwõ pepe tĩyã. 42 Sɔma nyaa la a na ngwɛ̃.

11

1 Nomo bo mane tye, a togo ti Lazare. A mane pare. A mane tanga Betani, ngwõ Mariama kɔ ye vɔ Mareta ta kuru. 2 Ngwona Mariama mane ngwona yà ngwĩ ngwõ Matigi kãe sini kɔ nyi na ngwunu dyayi nemɛ ne sesɔ kɔ ye ngwõsɔgɔ nemɛ. Lazare ngwĩ mane pare, ngwõ a ta hgesĩ. 3 Lazare ta ligeyàra fane Yesu ta hõ yera Matigi ma da ya mà pare. 4 Yesu ngwõ mɔ ngwĩ sanga ma a da: Ngwona komatogo ha na a yɛ ga. Ngwona komatogo bɛrɛ Lazare ma ngwõfatɔ Wuro ya noro dɔrɔ sɔma ma a ta da na. Nonanimisĩ na noro gũ ngwona da na mɛ. 5 Mareta kɔ ye pu kɔ Lazare da mane dya Yesu ma fɔrona. 6 A mɔ ngwĩ sanga ma da Lazare pare, amane ti ngwõ ngwɛ̃, a wɔ hõ nyi pɔla ta ngwɛ̃. 7 Ngwõ timi a da ya kalanɔmane ma: Ka to ke bere ya Zude. 8 A ta kalanɔmane da a ma: Kalamogo, ngwõ sye ha dɛrɛ ga Yuhutuye mane tyata be dira kɔ dɔge nemɛ, be na bere ya ngwɛ̃ yɛ ra? 9 Yesu ne dyabi da: Lere fumɔla ti sinala kɔrɔ hõ ga ra? Sõ ngwĩ ngwõ ya sĩ hõ, ngwõ ha ye kã dũ ga kamasɔrɔ a zɛ bo diniya na kmi na. 10 Nka ngwĩ ngwõ ya wuru hõ, ngwõ ye kã dũ kamasɔrɔ kini ha ti awe yɛrɛ hõ ga. 11 Yesu ngwõ yera ye ma. Ngwõ timi a da: Ke mà Lazare nyi, mɛ na ya hõ na ngwini. 12 Kalanɔmane da a ma: Matigi, ne a hõ ne nyi, a na kɛnɛ. 13 Yesu mane bɛri a ta siri da na, nka a mane ti ye kɔrɔ hõ da a bɛri nyi yɛrɛ ta da na. 14 Ngwona sanga ma Yesu na yera na kìnìbɛ ye ma, ye Lazare siri. 15 A da mɛ: Mɛ ha mane tye ga, ngwõ dya ne ma ki yena ngwõfatɔ ka hõ lanabɛbe ta. Ka na ke ya a birɛ. 16 Toma, ye ngwĩ wiri Kwiyeno, ngwõ da kalanɔmane sɛrɛ ma: Ka to ke ya mɛ hõ kwe siri kɔ kalamogo nemɛ. 17 Yesu wiri yɛ ngwĩ sanga ma, a mɔ da ye sɔma Lazare nyi naa bona hõ. 18 Betani kɔ Zerusalem yɔfa ha dɛrɛ ga, ye kilometire saa nemɛ si. 19 Yahutu kɔma na nyaaye mane ya Lazare sakõ na hõ bire Mareta kɔ Mariama na. 20 Mareta mɔ da Yesu na, a ya a tɛ̃. Mariama mane wɔ kõ hõ. 21 Mareta da Yesu ma: Matigi, ne bi mane ti bɛ, mya ligesĩ ha mane na siri ga. 22 Mɛ tɔ̀ da be hõ ngwĩ fa pepe mɛ Wuro ta hale basyɛ, Wuro na ngwõ pere be ma. 23 Yesu da a ma: Bya ligesĩ na ngwini. 24 Mareta da a ma: Ma tɔ̀ da a na ngwini sara ngwini sanga ma diniya wɛ kɔ ma. 25 Yesu da a ma: Mɛ ngwõ sara na ngwinita. Mɛ tɛ sugunomabenate na mɛ. Sõ ngwĩ la mɛ na, hale ne ngwõ hõ siri, a na sugu. 26 Ngwĩ na suguyi hõ la mɛ na, a ha na siri melemele ga. Be la ngwõ na ra? 27 A da hõõ. A da: Matigi, ma la a na da bi Masiya, Wuro Nonanimisĩ ngwĩ daga na diniya hõ. 28 Ngwona bɛrɛda yera wɛ timi ma Mareta ta, a ya ye pu Mariama wiri da: Kalamogo na, a be wiri. 29 Mariama ngwõ mɔ ngwĩ sanga ma, a tuma sale hõ ya Yesu tɛ̃. 30 Yesu ha mane kwɔ kuru kɔrɔ hõ dɛ̃ ga. Mareta mana tɛ̃ ngwõ ngwɛ̃, a mane ti ngwɛ̃ yɛ. 31 Yahutu kɔma ngwĩye ngwõ na sakɔma bire na, ngwõwɔ mane ti kɔ Mariama nemɛ kõ hõ. Ya za da Mariama tuma sale hõ sa, ye dɔ a ma. Ye da a tine ya bona do na hõ mɔgɔ yɛ. 32 Mariama wiri Yesu birɛ ngwĩ sanga ma na za, a zi bɛrɛ a kãe we hõ da a ma: Matigi ne bi mane ti bɛ mya ligesĩ ha mane na siri ga. 33 Yesu Mariama na mɔgɔyi za kɔ Yahutuye ngwĩye kwe na kɔ le, ngwõwɔ ne mɔgɔ mɛ. Ngwona sanga ma a ni na bã fɔrona. 34 A da: We ka a sitira? Ye da a ma: Matigi na sege. 35 Yesu mɔgɔ. 36 Yahutuye da: Sege, a da mane dya a ma fɔrona. 37 Bɔ da: A mane ngwona fu nyena kɔba, a mane sebɛne tɛ Lazare ka siri mɛ ga ra? 38 Yesu ni na na bãyi ya bona birɛ. Ye mana sitira tola koko hõ, hõ dɔgɔno bo pĩ a do ma. 39 Yesu da ye ngwona dɔgɔno bi na wa yɛ. Lazare ta ligeyà Mareta da a ma: Matigi sɔma a nyi naa bona hõ, a ngwunu na sa rɛ. 40 Yesu da a ma: ma yera be ma ga ra, ne be ne lanabɛbe ta be na Wuro ta sebɛbe za? 41 Ye ngwona dɔgɔno bi na wa bona do ma. Yesu ye zĩ duro wuro hõ, hõ da: Ne Tõ, ma barika yera be ma kamasɔrɔ be mɔ ne ta. 42 Mɛ tɔ̀ da be mɔ ne ta sanga pepe ma, nka mɛ ngwõ yera zamɛ yena ngwĩye ne zamilelu ngwõfatɔ ye hõ la a na da a bi ngwõ ne fane. 43 Ngwona bɛrɛda yera wɛ timi a ta, a bɛri yire fɔrona hõ da: Lazare, tuma sa sire. 44 Lazare sa, a sera kɔ a kãe ne pɛrɛɛ kɔ sãge zogo nemɛ, zogo mane pɛrɛɛ a zĩ ma mɛ. Yesu da ye ma. Ka a firi na to a ya. 45 Yahutu kɔma ngwĩye ya Mariama birɛ hõ Yesu ta tɛda za, ye na nyaaye la a na. 46 Nka ye na sɔma bɔ ya Farisyɛ̃ kɔma birɛ hõ Yesu ta tɛda yera ye ma. 47 Ngwona sanga ma salakawɛre ngwonakɔma kɔ Farisyɛ̃ kɔma mane kitisɔre na zamɛ kwe hõ da ye ma. Ngwono ke na ngwõ ta? Bo nomo kabako da na nyaaye ta rɛ. 48 Ne ke hõ na to a ne ngwõ ta, sɔma pepe na la a na. Rome kɔma na kyà Wuro kõ yuu yaga hõ kyà si yɛrɛ yaga. 49 Ye na sonala bo togo ti Kayife. A mane salakawɛre ngwonate ngwona dɔ ma. Ngwõ da ye ma: Ka ha fui tɔ̀ ga. 50 Ne sonala hõ siri sɔma pepe yena, ngwõ fõ ka ma mɔ ga? Yee nemɛ kyà si pepe ba na yaga ga. 51 A ha ngwõ yera ye yɛrɛ dungo na ga. A mane salakawɛre ngwonate ngwona dɔ ma. Ngwõ yena a fane bɛrɛda yera, ye Yesu na siri ngwona si sɛma Yahutuye yena. 52 A ha ngwona si sɔma dama yena ga. Wuro nɔmane ngwĩye ngwõ zãzã, a hõ ngwõwɔ pepe kwe ne ta komavere tala na. 53 Na dofɔga ngwona kɔ ma Yahutu ngwonakɔma a latege da ye na Yesu yɛ. 54 Ngwõ yena Yesu ha mane yara sire titiri Yahutuye woro hõ ga. A mane sa ngwɛ̃ hõ ya sɔkogo hõ kuru bo hõ, ngwĩ togo ti Efrayim. Awe kɔ ya kalanɔmane ya wɔ ngwɛ̃. 55 Yahutuye ta Fɔnoma na sale vetira. Ngwona gana hõ sɔma na nyaaye ya Zerusalem sane Fɔnoma na sale hõ wiri ngwõfatɔ ye hõ ye yɛrɛ kìnìbɛ. 56 Ye mane Yesu kya. Hõ ne na kweye to Wuro kõ yuu hõ, ye da ye nemɛ ma: Ka yera wa—a na na sale na ra, ta a ha na na ga? 57 Salakawɛre ngwonakɔma kɔ Farisyɛ̃ kɔma mane yera sɔma ma, ye sõ ngwĩ hõ Yesu birɛ tɔ̀, ye ngwõ ngwõ yera ngwõfatɔ ye ya a fɔga.

12

1 Fɔnoma na sale mane wɔ nyi konola, Yesu ya Betani. A Lazare ngwĩ ngwini na sabɛ sara woro hõ, ngwõ mane tanga ngwɛ̃. 2 Ye wuru hõ zõfa ta Yesu ma. Mareta zõfa pere ye ma. Lazare mane ngwona zõ sɔma na bo. 3 Mariama narede nyi na htire na sɔdini do bi na sini Yesu kãe ma hõ na kãe sesɔ kɔ ye ngwõsɔgɔ nemɛ. Ngwona nyi ngwunu dya, a tere ba mɛ. Kõ kɔrɔ hõ pepe pagaa ngwona nyi na ngwunu dyayi na. 4 Zuda Isikariote mane Yesu ta kalano bo ngwõ ngwĩ na Yesu ka sɔma sera hõ. Ngwõ da a ma: 5 Ngwonona be ha mane bo ngwunu dya nyi zabire ga? Be mane na darase sana saa gũ hõ ngwõ pere fangadãe ma. 6 A ni na ha mane bã fangadãe ta da na ga. A ngwona bɛrɛda yera kamasɔrɔ a mane pano. Gwana na kɛsu mane ti a ta. Gwana ngwĩ mane ti ngwõ hõ, a ngwõ na bɔ wa. 7 Yesu da ye ma: Ka a to. Fa ngwĩ ti a ta, ka a to a kwa ngwõ ma fɔ ya wiri ne sitira kɔ ma. 8 Fangadãe ti kɔ ka nemɛ sanga pepe ma. Mɛ kwane ha ti kɔ ka nemɛ sanga pepe ma ga. 9 Y ahutu kɔma na zamɛ nyaa a tɔ̀ ngwĩ sanga ma da Yesu ti Betani ye ya ngwɛ̃. Ye ha ya Yesu dama yena ga. Ye mane tyata Lazare za mɛ kamasɔrɔ Yesu ngwõ ngwini na sabɛ sara woro hõ. 10 - 11 Lazare yena Yahuta kɔma na nyaaye maga ye ngwonakɔma hõ, hõ la Yesu na. Ngwõ yena salakawɛre ngwonakɔma a latege da ye na Lazare yɛ mɛ. 12 Ngwona ngwinisĩ zamɛ nyaa ngwĩye na sale na, ngwõwɔ mɔ da Yesu tine na Zerusalem. 13 Ye tegelɛ dazugo kyɛ̃ hõ ya a tɛ̃. Ye songo hõ da: Hozana. Ngwõ kɔrɔ Ka Wuro yirebɛ. Ye da mɛ: Ngwĩ ngwõ na kɔ Matigi togo nemɛ, Wuro duba a ma. Wuro duba Israyɛli kɔma ta fangama ma. 14 Yesu mane samare no bo gũ hõ ba tanga a ma, wɔkara a sɛbɛɛ Wuro ta bɛrɛda hõ, da: 15 Siyõ kuru hõ kɔma, ka ka kwã ga. Segerɛ kya fangama na. A tanga samare no ma. 16 A ta kalanɔmane ha mane ngwona da famu ngwona sanga ma ga. Yesu kwɔ wɛ timi ya noro hõ, ye kakiri dige a na da ye ngwona da sɛbɛɛ Wuro ta bɛrɛda hõ a ta da na. Ye ngwona da mane tɛ a ma. 17 Sɔma pepe ngwĩye mane ti kɔ Yesu nemɛ Lazare ngwini sabɛ kɔ ma a ta bona hõ, ngwõwɔ mane ngwona da pepe kwɔna sɔma ma. 18 Ngwona kabako da na tɛyi yena zamɛ ya hõ na tɛ̃. 19 Farisyɛ̃ kɔma da ye nemɛ ma: Segerɛ, ke ha sebɛne fui ta ga, diniya kɔma pepe dɔ a ma. 20 Sɔma ngwĩye ya Zerusalem hõ Wuro yirebɛ ngwona sale na, ye na bɔ mane Girɛki kɔma. 21 Ngwõwɔ ya Filipe birɛ hõ da a ma: Baba, mɛ̀ tyata Yesu za. Ngwona Filipe mane tuma Betesayida kuru hõ Galile gana hõ. 22 Filipe ya ngwõ yera Andre ma. Andre kɔ Filipe kwe ya ngwõ yera Yesu ma. 23 Yesu ne dyabi da: Sãsu No daga ya noro gũ ngwĩ sanga ma, ngwona wakati wiri basyɛ. 24 Ma yera ka ma tĩyã na da, ne be ma dugo no bi na tugo lɔ hõ, a vɔra ga, a na wɔ ye nɔma na yɛ. Nka ne a hõ vɔra, a na vɔrɔ nyaa. 25 Ngwĩ ye ni kanu, ngwõ na pɔna a hõ. Ngwĩ ye ni koneya bo diniya hõ bɛ, ngwõ na sugunɔmabe na wɛbariyayi gũ. 26 Sõ ngwĩ tyata bara ta mɛ ma, ngwõ daga dɔ ne ma ngwõfatɔ ma ti ngwõ ngwɛ̃, na baratɛta ne ti ngwɛ̃ mɛ. Ngwĩ bara ta mɛ ma, ne Tõ na ngwona te yirebɛ. 27 Yesu da ye ma: Mɛ kakiri nyangamu basyɛ. A hõ ma ngwono ma na ngwõ yera? Mɛ tyata ne Tõ hõ ne kisi bo wakati hõ da ma ra? Nka ne nangwõ̀, ngwõ ngwona nyane. 28 Mɛ Tõ, be be togo yirebɛ. Bɛri kõ bo sa wuro hõ, hõ da: Mɛ ne togo yirebɛ na wɛ. Ma na a yirebɛ yɛ mɛ. 29 Zamɛ ngwĩye mane ti ngwɛ̃, ye ngwona bɛri kõ mɔ ngwĩ sanga ma, ye da wuro dige. Bɔ da ye mɛlɛkɛ bɛri a ta. 30 Yesu ne dyabi da: Bo bɛri kõ ha sa mɛ yena ga. A sa ki yena. 31 Basyɛ tɛ diniya ta kiti sɔ wakati na. Ka na bo diniya ngwonate laga basyɛ. 32 Mɛ kwane, ne ma hõ duro wuro hõ ngwĩ sanga ma, ma na sɔma pepe suru ye na ne ma. 33 A ngwõ yera hõ ya sirino dɔrɔ ye ma. 34 Zamɛ da a ma: Kyà tõ na sɛbɛ da ye Masiya na wɔ yɛ, a ha na siri ga. Aiwa, ne na bi da Sãsu No na duro wuro hõ? Kɔ ngwõ ngwona Sãsu No? 35 Yesu da ye ma: Kini ti ka woro hõ dɛ̃. Ka kya bara ta ngwona kini sanga ma ngwõfatɔ tunungu ka na ka gũ ga. Ngwĩ ngwõ ya tunungu hõ, ngwõ ha ye ya do tɔ̀ ga. 36 Kini ti ka ta ngwĩ sanga ma, ka la ngwona kini na ngwõfatɔ ka hõ tɛ kini na nɔmane na. Ngwona bɛrɛda yera wɛ timi Yesu ta, a ya ye yɛrɛ dõ dɛrɛ do hõ. 37 A mane kabako da na nyaaye ta ye nyono na nka ye ma la a na ga. 38 Yee nemɛ, Puruta Esayi bɛrɛda ngwĩye yera, ngwõ dopaga. A da: Matigi, kɔ ngwõ la kyà bɛrɛda na? Matigi ya sebɛbe doro kɔ ma? 39 Ye ha mane sebɛne lanabɛbe ta ga kamasɔrɔ Esayi mane da mɛ: 40 Wuro mane ye ta foye na ngwõfatɔ ye ka na sege zɛ ga. A mane ye kakiri da pĩ ngwõfatɔ ye ka da kɔrɔ tɔ̀ ga. Ye ka na ye bere mɛ birɛ piri ma, ma hõ ne kɛnɛbɛ ga. 41 Esayi ngwona bɛrɛda yera kamasɔrɔ a Yesu ta noro za hõ bɛri a ta da na. 42 Ngwõ pepe na, Yahutu ngwonakɔma na nyaaye la Yesu na, nka ye ha dyã taa ye na ga Farisyɛ̃ kɔma yena kamasɔrɔ ngwõwɔ na ye laga ne sabɛ Yahutuye ta Wuro yirebɛ kõ hõ. 43 Ye mane sɔma ta yirebɛbe kya hõ yaloyi Wuro ta yirebɛbe ma. 44 Yesu bɛri yire hõ da: Sõ ngwĩ ngwõ la mɛ na, ngwõ ha la mɛ dama na ga. A la ne na faneta na mɛ. 45 Sõ ngwĩ ngwõ mɛ za, ngwõ ne na faneta za mɛ. 46 Mɛ na diniya hõ, hõ tɛ kini na ngwõfatɔ ngwĩ hõ la mɛ na, ngwõ ha na wɔ tunungu hõ ga. 47 Ne sõ bo hõ mya bɛrɛda mɔ, ne a ma ye fɔga ga, a ba mɛ ngwõ ngwõ zarake ga. Mɛ ha na diniya hõ, hõ sɔma zarake ga. Mɛ na hõ sɔma kisi. 48 Ngwĩ hõ maga mɛ hõ, ne a ma dyã na bɛrɛda fɔga ga, ngwona te zarake wɛ. Mɛ bɛrɛda ngwĩye yera, ngwõ na a zarake diniya wɛ kɔ ma. 49 Yee a ti kamasɔrɔ mɛ ha bɛri ne sana ga. Mɛ daga bɛrɛda ngwĩye yera sɔma ma hõ ne kala kɔ ngwĩye nemɛ, mɛ Tõ ngwĩ ne fane ngwõ ngwõwɔ yera ne ma. 50 Mɛ tɔ̀ da a ta bɛrɛda ngwõ sugunɔmabe na wɛbariyayi pere. Mɛ da ngwĩye yera, mɛ ngwõwɔ yera wɔkara ne Tõ ye yera ne ma ngwɛne.

13

1 Y esu mane tɔ̀ da ye ya sanga wiri hõ sa bo diniya hõ, hõ ya ye Tõ birɛ. A yɛrɛ ta sɔma ngwĩye ti diniya hõ, a mane ngwõ kanu, hale fɔ ya wiri wɛ sanga ma. 2 Sane Fɔnoma na sale hõ wiri, ngwona wuru hõ, Yesu kɔ ya kalanɔmane mane kwe tanga ne zõ. Setane mane da Simõ Isikariote no Zuda ma ya Yesu ka sɔma sera hõ. 3 Yesu mane tɔ̀ da a Tõ mane fere pepe ka a soro hõ. A tɔ̀ mɛ da Wuro ngwõ a fane. Ya na bere ya Wuro birɛ yɛ. 4 A tuma zõfa ngwõ̀ hõ, hõ ya zogo wɔla hõ zogo bo bi hõ ye yɔyɔ sɔ kɔ ngwõ nemɛ. 5 Ngwõ timi a zo ka tasa hõ, hõ dofɔga ne ya kalanɔmane kãe wa ne sesɔ kɔ ya yɔyɔ sɔ zogo nemɛ. 6 A wiri Simõ Pierre ma ngwĩ sanga ma, ngwõ da a ma: Matigi bi ngwõ mɛ kãe wa ra? 7 Yesu na dyabi da: Ma ngwĩ fa ta, be ha ngwõ kɔrɔ tɔ̀ basyɛ ga. Nka bo kɔ ma be na ngwõ tɔ̀. 8 Pierre da a ma: Awo, be ha na ne kãe wa abada ga. Yesu na dyabi da: Ne be ma dyã ma ye wa ga, be ha na nii gũ mɛ ta ga. 9 Simõ Pierre da a ma: Aiwa, Matigi, ka ne kãe dama wa ga, ne sera kɔ ne ngwõ̀ wa mɛ. 10 Yesu da a ma: Sõ ngwĩ ngwõ mĩ, ngwõ mako ha ti fa za na ga fɔ sõ hõ na kãe wa. A kõ pepe kìnì. Ka kìnì, nka ye ha ka pepe ga. 11 Sõ ngwĩ ngwõ na Yesu ka sɔma sera hõ, a mane ngwõ tɔ̀. Ngwõ yena a da ye pepe ha kìnì ga. 12 Yesu ye kãe wa ne wɛ ngwĩ sanga ma, a ya zogo bi na ka hõ bere ya tanga zõfa ngwõ̀ hõ yɛ. Ngwõ timi a da ye ma: Ma ngwĩ fa ta ka ma, ka ngwõ tɔ̀ ra? 13 Ka tɛne ne wiri Kalamogo kɔ Matigi. Ka tĩyã yera, ma ngwõ. 14 Mɛ ngwĩ ngwõ tɛ Matigi kɔ Kalamogo na, ne ma hõ ka kãe wa, ka daga ka nemɛ kãe wa mɛ. 15 Mɛ tɛno dɔrɔ ka ma ngwõfatɔ ma ngwĩ fa ta ka ma, ki hõ ngwõ nemɛ ta mɛ. 16 Ma yera ka ma tĩyã na da baratɛta ha yireyi ye ngwonate ma ga. Faneta ha yireyi ye na faneta ma mɛ ga. 17 Ka na nihõdyaro gũ ne ka hõ ngwona da tɔ̀ hõ ne ta. 18 Mɛ ha bɛri ka pepe ta piri ma na ga. Mɛ na dɛ̀gɛ̀wɛye tɔ̀. Nka mɛ daga Wuro ta bɛrɛda na sɛbɛye dopaga, ye: Ngwĩ ngwõ zõ kɔ ne nemɛ, ngwõ tuma ne na. 19 Basyɛ ma ngwõ yera ka ma sane ye hõ tɛ ngwõfatɔ ye hõ tɛ ngwĩ sanga ma ka na la a na da Ngwĩ tye, a mɛ. 20 Ma yera ka ma tĩyã na da ngwĩ mɛ na faneta fɔga fɔrona, ngwõ mɛ fɔga fɔrona. Ngwĩ mɛ fɔga fɔrona, ngwõ ne na faneta fɔga fɔrɔna mɛ. 21 Ngwona bɛrɛda yera wɛ timi Yesu ta, a kakiri nyangamu fɔrona. A da: Ma yera ka ma tĩyã na da ka na sonala na ne ka sɔma sera hõ. 22 Kalanɔmane ye nemɛ sege. Yesu mane bɛri sõ ngwĩ ta da na, ye ha mane ngwõ tɔ̀ ga. 23 Yesu ta kalano bo, a ngwĩ kanu fɔrona, ngwõ mane tanga Yesu kyegɛ ma. 24 Simõ Pierre ye ngwõ̀ koli ngwõ ma, ye ya tɔga ya bɛri kɔ ta da na? 25 Ngwõ ye kɛ̃gɛlɛ hõ Yesu tɔga, ye: Matigi a kɔ mɔ? 26 Yesu na dyabi da: Ma hõ buru syo na pere sõ ngwĩ ma, a ngwõ. A buru syo na pere Simõ Isikariote no Zuda ma. 27 Buru pere wɛ timi Zuda ma, Setane kwɔ a kɔrɔ hõ. Yesu da a ma: Be na ngwĩ fa ta, ngwõ ta sale. 28 A ngwĩ fa yera a ma, a zõkwere na sõ si ma ngwõ tɔ̀ ga. 29 Gwana kyɛ kɛsu mane ti Zuda ta. Ngwõ yena ye mane dyati da Yesu da a ma ye ye mako ti ngwĩ fa na sale na, a ya ngwõ tɛrɛ. Bɔ da a mane tyata fa bo pere fangadãe ma. 30 Zuda ngwona buru tɔ. Ngwona no hõ a sa sire. Wuru mane ba wɛ. 31 Zuda sa wɛ timi Yesu da: Basyɛ noro dɛɛ Sãsu No ma. Noro dɛɛ Wuro ma awe barike hõ mɛ. 32 Ne noro hõ dɛɛ Wuro ma awe barika hõ, Wuro yɛrɛ na noro dɛ Sãsu No ma basyɛ yɛrɛ. 33 Mya nimisala, ma ti kɔ ka nemɛ bɛ wakati zɔgɔta dɛ̃. Ngwõ timi ka na ne kya, nka ma yera ka ma wɔkara ma yera Yahutu kɔma ma ngwɛne, da ma ya ngwõ ngwɛ̃, ka ha sebɛne ya ngwɛ̃ ga. 34 Ma fane na ngwũyi yera ka ma da: Ka ka nemɛ kanu. Ka daga ka nemɛ kanu wɔkara ma ka kanu ngwɛne. 35 Ne ka hõ ka nemɛ kanu, sɔma pepe na tɔ̀ da ka tɛ mya kalanɔmane na. 36 Simõ Pierre na tɔga da: Matigi we be ya? Yesu na dyabi da: Ma ya ngwõ ngwɛ̃, be ha sebɛne dɔ ne ma ngwɛ̃ basyɛ ga. Nka ngwõ timi be na dɔ ne ma. 37 Pierre da a ma: Matigi, ngwonona ma ha sebɛne dɔ be ma basyɛ ga? Ma na ne ni pere be yena. 38 Yesu da a ma: Be na be ni pere mɛ yena tĩyã na ra? Ma yera be ma tĩyã na da kokoro ha na pɛro ga, be na be do bere mya da na, ye bi ha mɛ tɔ̀ ga. Be na ngwõ ta kanyena saa na.

14

1 Yesu da: Ka kakiri ka nyangamu ga. Ka la Wuro na, ka la mɛ na mɛ. 2 Kwã yeye na fɔrofɔroye na nyaaye ti ne Tõ ta lu kɔrɔ hõ. Ma na bi hõ tetɛrɛ ka ma ngwɛ̃ mɛ. Ne ngwõ mane tĩyã ga, ma ha mane na ngwõ yera ka ma ga. 3 Ma na ya bi hõ tetɛrɛ ka ma. Ngwõ timi ma na bere na hõ ya kɔ ka nemɛ ne birɛ ngwõfatɔ ma ti ngwõ ngwɛ̃, ka yɛrɛ na ti ngwɛ̃ mɛ. 4 Ma na ya ngwõ ngwɛ̃, ka ngwona sogo tɔ̀. 5 Toma da a ma: Matigi, mɛ̀ ha be ya do tɔ̀ ga, ne na mɛ̀ na tɛ hõ ngwona sogo tɔ̀? 6 Yesu da a ma: Mɛ ngwõ sogo. Mɛ ngwõ tĩyã. Mɛ ngwõ sugunɔmabe. Sõ si sebɛne ya mɛ Tõ birɛ ne a ma ya yɛ ne barika hõ ga. 7 Ne ka hõ ne mɛ tɔ̀, ka na ne Tõ tɔ̀ mɛ. Na dofɔga basyɛ ka a tɔ̀, ka a za mɛ. 8 Filipe de a ma: Matigi be Tõ dɔrɔ ke ma, ngwõ na ke wa. 9 Yesu da a ma: Filipe, mɛ syedɛrɛ ka birɛ, be ha ne dɛ̀gɛ̀ tɔ̀ ga ra? Ngwĩ nyono dɛ mɛ ma, ngwõ nyono dɛ ne Tõ ma. Ngwonona be da ma ne Tõ dɔrɔ ka ma? 10 Mɛ ti ne Tõ hõ, mɛ Tõ ti ne hõ mɛ. Be la ngwõ na ga ra? Ma bɛrɛda ngwĩye yera ka ma, ngwõ ha sa mɛ yɛrɛ hõ ga. Mɛ Tõ ngwĩ ti ne hõ, ngwõ ye yɛrɛ ta tɛda ta. 11 Ma hõ da mɛ ti ne Tõ hõ, ne Tõ ne ti ne hõ, ka la ngwõ na, wala ka la ne na ngwona tɛda yena. 12 Ma yera ka ma tĩyã na da sõ ngwĩ hõ la ne na, ngwõ na na tɛda nemɛ ta. A na bɔ ta ngwĩye ngwõ yireyi ngwõwɔ ma mɛ kamasɔrɔ ma tine ya ne Tõ birɛ. 13 Ka hõ ngwĩ fa pepe mɛ kɔ ne togo nemɛ, ma na ngwõ ta ngwõfatɔ Nonanimisĩ hõ ye Tõ ta noro dɔrɔ. 14 Ne ka hõ fa bo mɛ kɔ mɛ togo nemɛ ma na ngwõ ta. 15 Yesu da: Ne ka hõ ne mɛ kanu, ka na kwa na fane ma, ma ngwĩye yera ka ma. 16 Ma na ne Tõ mɛ, a na Dyemata za pere ka ma. Ngwõ na tɛ tĩyã na Ni, a na wɔ ka birɛ sanga pepe ma. 17 Diniya kɔma ha sebɛne ngwõ fɔga ga. Ye ha a za ga, ye ha sebɛna tɔ̀ mɛ ga. Ki kwane, ka a tɔ̀ kamasɔrɔ a tanga ka birɛ, a na ti ka kɔrɔ hõ. 18 Ma ha na ka to ka sana ga, ma na bere na ka birɛ yɛ. 19 Zɔgɔta diniya kɔma ha na mɛ za titiri ga. Ki kwane na ne za. Mɛ sugu. Ngwõ yena ka na sugu mɛ. 20 Ngwona kɔ hõ wiri ngwĩ sanga ma, ka na tɔ̀ da mɛ ti ne Tõ hõ, ki ti mɛ hõ, ma ne ti ka hõ mɛ. 21 Sõ ngwĩ ngwõ mya fane fɔga hõ ne ta, ngwona te ngwõ mɛ kanu. Ngwĩ ngwõ mɛ kanu, mɛ Tõ na ngwõ kanu. Mɛ na ngwõ kanu mɛ hõ ne yɛrɛ dɔrɔ a ma. 22 Zuda da a ma—ma ha da Zuda Isikariote ga. A da: Matigi ngwono tɛ be hõ ne na be yɛrɛ dɔrɔ mɛ̀ ma, be ha be yɛrɛ dɔrɔ diniya kɔma ma ga? 23 Yesu na dyabi da: Sõ ngwĩ mɛ kanu, ngwõ na na bɛrɛda fɔga. Mɛ Tõ na ngwõ kanu. Mɛ̀ na ya a birɛ, mɛ kɔ ne Tõ, hõ tanga a birɛ. 24 Ngwĩ ngwõ mɛ kanu ga, ngwõ ha na bɛrɛda fɔga ga. Ka bɛrɛda ngwĩye mɔ ne ta, ngwõ ha mɛye ga. Ye mɛ Tõye ngwĩ ngwõ ne fane. 25 Ma bɔ da yera ka ma basyɛ hõ ne to ka birɛ. 26 Dyemata ngwõ Ni na kìnìyi. Mɛ Tõ na a fane ne togo na. Ngwõ na ka kala da pepe na. Ma da ngwĩye pepe yera ka ma, a na ka kakiri dige ngwõwɔ na. 27 Ma syara pere ka ma, ma ne yɛrɛ ta syara pere ka ma. Mɛ ha a pere wɔkara diniya a pere ngwɛne ga. Ka kakiri ka nyangamu ga, ka ka kwã ga. 28 Ka ye mɔ da ma yera ka ma da ma tine ya dɛ̃, nka ma na bere na ka birɛ yɛ. Ne ka mane ne kanu ka mane na ni hõ dya, da ma tine ya ne Tõ birɛ kamasɔrɔ ne Tõ yireyi ne ma. 29 Ma ngwõ yera ka ma basyɛ sane ngwona da hõ tɛ ngwõfatɔ ye hõ tɛ ngwĩ sanga ma ka na la ngwona da na. 30 Mɛ ha na bɛri nyaa ka ta titiri ga kamasɔrɔ bo diniya ngwonate na na. A ha sebɛbe gũ mɛ ma ga. 31 Nka diniya kɔma daga na tɔ̀ da mɛ ne Tõ kanu. A fane pepe ngwĩye yera ne ma, mɛ ngwõ ta. Ka tuma ke ya.

15

1 Yesu da: Mɛ tɛ rezɛ̃ sɔno na fɔroyi na. Mɛ Tõ ngwõ sõ ne wɛ ngwona sɔno ma. 2 Kala ngwĩye ngwõ vɔrɔ ga, a ngwõwɔ kyɛ̃ ne wa yɛ. Kala ngwĩye ngwõ vɔrɔ, a ngwõ zaro ngwõfatɔ ye vɔrɔ hõ yaloyi gwerena ma. 3 Mɛ bɛrɛda ngwĩye yera ne wɛ ka ma, ngwõ ka kìnìbɛ. 4 Ka wɔ ne ma, ma na wɔ ka ma. Sɔkalo ha sebɛne vɔrɔ ye yɛrɛ ma ne a ma wɔ ye na sɔno ma ga. Yee ka ti mɛ. Ka ha sebɛne nɔmane gũ ne ka ma wɔ mɛ ma ga. 5 Mɛ tɛ rezɛ̃ sɔno na, ki tɛ a kala na. Ngwĩ ngwõ wɔ mɛ ma, mɛ ne wɔ ngwõ ma mɛ, ngwõ na nɔmane nyaa gũ. Ka ha sebɛne fui ta ne ka ma ye ta mɛ barika hõ ga. 6 Sõ ngwĩ ha wɔ mɛ ma ga, ngwõ tɛ wɔkara sɔkalo ye ngwĩ kyɛ̃ na dira, a kwiyɛ. Ye ngwona sɔkala kwiyɛ kwe hõ togo ka ye ma ne ngwona. 7 Ne ka ne wɔ mɛ ma, ne mya bɛrɛda ne wɔ ka kɔrɔ hõ mɛ, ka kya fa pepe ngwĩ na, ka hõ ngwõ mɛ, ka na ngwõ gũ. 8 Ne ka ne nɔmane nyaa gũ, mɛ Tõ na yirebɛbe gũ ngwõ na. Yee nemɛ ka na tɛ mya kalanɔmane na. 9 Mɛ Tõ ne kanu ngwɛne, yee nemɛ ma ka kanu mɛ. Ka wɔ na kanube na da hõ. 10 Ne ka ne mya fane fɔga ne ta, ka na wɔ na kanube na da hõ wɔkara mɛ ne Tõ ta fane fɔga ne ta ngwɛne hõ wɔ a ta kanube na da hõ. 11 Mɛ bɔ da yera ka ma ngwõfatɔ ka na na nihõdyaro gũ ka kɔrɔ hõ. Mɛ tyata ngwona nihõdyaro hõ tɛ dopagayi na. 12 Mɛ fane ngwĩ yera ka ma, bo ngwõ: Ka ka nemɛ kanu wɔkara ma ka kanu ngwɛne. 13 Ne sõ bo ne tyata ya kanube na yireyi dɔrɔ ye màre ma, a ye ni pere ye yena. 14 Ne ka hõ ne mya fane mɔ ne ta, ka tɛ ne màre na. 15 Mɛ ha ka wiri baratɛre titiri ga. Ngwonate da ngwĩye ta, baratɛta ha fui tɔ̀ ngwõ na ga. Mɛ da pepe ngwĩye mɔ ne Tõ ta, ma ngwõ pepe yera ka ma. Ngwõ yena ma ka wiri ne màre. 16 Ka ha mɛ dɛ̀gɛ̀ ga, mɛ ngwõ ka dɛ̀gɛ̀ ngwõfatɔ ka hõ ya hõ nɔmane gũ. Ane ka nɔmane hõ wɔ yɛ. Yee nemɛ, ka hõ ngwĩ fa pepe mɛ ne Tõ ta kɔ ne togo nemɛ, a na ngwõ pere ka ma. 17 Aiwa, ma fane ngwĩ yera, bo ngwõ: Ka ka nemɛ kanu. 18 Yesu da mɛ: Ne diniya kɔma hõ ka koneya, ka tɔ̀ da ye mane pya mɛ koneya. 19 Ne ka mane tɛ diniyaye na, diniya kɔma mane na ka kanu kamasɔrɔ ye ye yereye kanu. Ka ha tɛ diniyaye na ga. Mɛ ka dɛ̀gɛ̀ hõ ka wa diniya hõ. Ngwõ yena diniya ka koneya. 20 Ma bɛrɛda ngwĩye yera ka ma, ka ka kakiri dige ngwõ na, da baratɛta ha yireyi ye ngwonate ma ga. Ne ye hõ mane mɛ nyane, ye na ka nyane mɛ. Ne ye hõ mane mya bɛrɛda fɔga, ye na kaye fɔga mɛ. 21 Ye na ngwona da pepe ta ka na mɛ yena kamasɔrɔ ye ha mɛ na faneta tɔ̀ ga. 22 Ne mɛ ma mane na hõ bɛri ye ta ga, ye niĩ ha mane na ti kakye hõ ga. Basyɛ ye ha sebɛne tĩyã gũ ye ta kakye ta da na ga. 23 Ngwĩ ngwõ mɛ koneya, ngwõ ne Tõ koneya mɛ. 24 Ne mɛ ma mane tɛda bɔ ta ye nyono na, sõ za ha sebɛ ngwĩye ta ga, ye nii ha mane ti kakye ta da hõ ga. Basyɛ kwane, ye ngwona tɛda za hõ mɛ kɔ ne Tõ koneya. 25 Ngwõ pepe tɛ ngwõfatɔ bɔ bɛrɛda ngwĩye sɛbɛɛ ye ta tõ hõ, ngwõ hõ dopaga, ye: Ye mɛ koneya, ngwõ ha ti ye na ga. 26 Dyemata na na, ngwõ Tĩyã na Ni, ngwõ ngwĩ ngwõ tuma ne Tõ birɛ. Mɛ na ngwõ fane ka ma, hõ tuma ne Tõ birɛ. Awe na mɛ na syɛrɛbe ta. 27 Ki na mɛ na syɛrɛbe ta mɛ kamasɔrɔ ka ti kɔ ne nemɛ na dofɔga gweregwerena.

16

1 Ma bɔ da yera ka ma ngwõfatɔ ka ka bere timi ga. 2 Sɔma na ka laga ka sabɛ Yahutuye ta Wuro yirebɛ kwã hõ. Bo sanga na wiri, sɔma ngwĩye ka yɛ, ngwõ na dyati da ye bara ta Wuro ma. 3 Ye na ngwõ ta kamasɔrɔ ye ha mɛ kɔ ne Tõ tɔ̀ ga. 4 Ma bɔ da yera ka ma ngwõfatɔ ne ngwona sanga hõ na wiri, ka kakiri na dige a na da ma mane ngwona da yera ne wɛ ka ma. Mɛ bɔ da yera ka ma na dofɔga gwerena kamasɔrɔ ma mane ti ka birɛ bɛ. 5 Basyɛ ma tine ya ne na faneta birɛ. Ka na sõ si ha ne tɔga da we ma tine ya. 6 Nka ka ni na bã fɔrona ngwona bɛrɛda yena. 7 Ngwõ pepe na, ma tĩyã yera ka ma da ne ma hõ ya, ngwõ fõ ka ma. Ne mɛ ma ya ga, Dyemata ha na na ka birɛ ga. Ne ma hõ ya, ma na ngwõ fane ka ma. 8 Ngwõ hõ na na, a na dɔrɔ diniya kɔma ma da ye fire kakye ta piri ma na kɔ telebe ta piri ma na kɔ Wuro ta kiti ta da ta piri ma na. 9 Ye fire kakye ta piri ma na kamasɔrɔ ye ha la mɛ na ga. 10 Ye fire telebe ta piri ma na kamasɔrɔ ma tine ya ne Tõ birɛ, ka ha na ne za titiri ga. 11 Ye fire kiti da ta piri ma na kamasɔrɔ kiti sɔ wɛ bo diniya ngwonate ma. 12 Da nyaa ti ne ta hõ ne yera ka ma, nka ka ha sebɛ ngwõwɔ ta dɛ̃ ga. 13 Tĩyã na Ni hõ na na ngwĩ sanga ma, ngwõ na ka zĩ fɔga tĩyã na da pepe na sogo ma. A ha bɛri ye sana ga. A da pepe ngwĩye mɔ, a na ngwõ yera, hõ da na naye yera ka ma mɛ. 14 A na mɛ yirebɛ. Mɛ bɛrɛda ngwĩye yera, a na ngwõwɔ yera ka ma. 15 Fa pepe ngwĩ ngwõ ti ne Tõ ta, ngwõ pepe mɛye mɛ. Ngwõ yena ma da mɛ bɛrɛda ngwĩye yera, a na ngwõwɔ yera ka ma. 16 Zɔgɔta ka ha na mɛ za titiri ga. Ngwõ timi zɔgɔta ka na ne za. 17 Ngwona sanga ma a ta kalanɔmane bɔ da ye nemɛ ma: Ngwõ kɔrɔ ngwono? A da zɔgɔta ke ha na a za titiri ga, ye ngwõ timi ke na a za yɛ. A da mɛ, ye ya ye Tõ birɛ. 18 Ye da ye nemɛ ma, ya da zɔgɔta. Ngwõ kɔrɔ ngwono? A ngwĩ fa yera, ke ha ngwõ kɔrɔ tɔ̀ ga. 19 Yesu tɔ̀ da ye tyata na tɔga. A da ye ma: Ma mane yera ka ma da zɔgɔta ka ha na ne za ga, da ngwõ timi zɔgɔta ka na ne za. Ka tine ka nemɛ tɔga ngwõ na ra? 20 Ma yera ka ma tĩyã na da ka na mɔgɔ hõ pɛro nka diniya na ni hõ dya. Ka ni na na bã, nka kya ninabano na bere tɛ nihõdyaro na. 21 Ne yà vɔrɔ sanga hõ wiri, a ni na bã kamasɔrɔ a ta nyane sanga wiri. Nka ne a hõ vɔrɔ wɛ, a kakiri ha wɔ ngwona nyane na titiri ga. A ni hõ dya ye no ta da na a ngwĩ vɔrɔ diniya hõ. 22 Yee nemɛ mɛ, ka ni na bã basyɛ, nka ma na bere ka za yɛ, ka ni hõ na dya. Sõ si ha na kya nihõdyaro tɔ ka ta ga. 23 Ngwona kɔ ma ka ha na mɛ tɔga da si na titiri ga. Ma yera ka ma tĩyã na da ka hõ fa pepe ngwĩ mɛ ne Tõ ta kɔ ne togo nemɛ, a na ngwõ pere ka ma. 24 Fɔ ya wiri basyɛ, ka ha fui mɛ kɔ ne togo nemɛ dɛ̃ ga. Ka mɛ, ka na gũ ngwofatɔ kya nihõdyaro hõ dopaga. 25 Ma bɔ da yera ka ma dakalo hõ. Bo sanga na wiri ma ha na bɛri ka ta dakala hõ titiri ga. Ma na bɛrɛda kìnìbɛ ka ma ne Tõ ta da na. 26 Ngwona kɔ ma ka na kya mɛbe ta ne yera ne Tõ ma kɔ ne togo nemɛ. Ma ha yera ka ma da ma na ne Tõ mɛ ka ma ga. 27 Mɛ Tõ yɛrɛ ka kanu. A ka kanu kamasɔrɔ ka mɛ kanu hõ la a na da ma sa Wuro birɛ. 28 Ma sa Tõ birɛ hõ na diniya hõ. Basyɛ ma na sa diniya hõ, hõ bere ya ne Tõ birɛ. 29 A ta kalanɔmane da a ma: Be bɛrɛda bɛri ne kìnìbɛ basyɛ. Be ha bɛri dakalo hõ ga. 30 Mɛ̀ tɔ̀ basyɛ da be da pepe tɔ̀, be mako ha ti a na sõ si be tɔgara ga. Ngwõ yena mɛ̀ la a na da be tuma Wuro birɛ. 31 Yesu ne daybi da: Ka lanabɛbe ta ra? 32 Segerɛ, bo sanga na wiri, ngwõ basyɛ yɛrɛ, ka pepe na zãzã. Ka pepe tala tala na ya ye yɛrɛ ta kõ hõ, hõ mɛ to ne sana. Ma ha ti ne sana ga, ne Tõ ti kɔ ne nemɛ. 33 Ma bɔ da yera ka ma ngwõfatɔ ka hõ kwe kɔ ne nemɛ hõ syara gũ. Ka na nyane gũ diniya hõ, nka ka ka wora sige. Mɛ sebɛbe gũ diniya ma.

17

1 Ngwona bɛrɛda yera wɛ timi ma Yesu ta, a ye zĩ duro wuro hõ, hõ da: Mɛ Tõ, wakati wiri basyɛ. Be be Nonanimisĩ yirebɛ ngwõfatɔ be Nonanimisĩ hõ be yirebɛ mɛ. 2 Be mane fanga pera ma Adama nɔmane pepe ma ngwõfatɔ be ngwĩye pera ma, a hõ sugunɔmabe na wɛbariyayi pere ngwõwɔ pepe ma. 3 Bi ngwĩ ngwõ Wuro na syɛbɛyi tala legelege, ye hõ be tɔ̀ kɔ Yesu Krista be ngwĩ fane. Ngwõ tɛ sugunɔmabe na wɛbariyayi na ye ta. 4 Mɛ mane be yirebɛ bɛ lagakõ ma. Be bara ngwĩ pere ne ma ne ta, ma ngwõ ta ne dopaga. 5 Basyɛ mɛ Tõ, be yirebɛbe pere ne ma be birɛ. Be mɛ yirebɛ kɔ ngwona yirebɛbe nemɛ mɛ ngwĩ gũ sane diniya hõ tegee. 6 Be sɔma ngwĩye pere ne ma hõ ne wa bo diniya hõ, mɛ bya da dɔrɔ ngwõwɔ ma. Ye mane tɛ biye na, be ne pere ne ma. Ye bya bɛrɛda fɔga. 7 Basyɛ ye tɔ̀ da be ngwĩ pepe pere ne ma, ngwõwɔ pepe sa bi hõ. 8 Be bɛrɛda ngwĩye yera ne ma, mɛ ngwõwɔ yera ye ma, ye ngwõ fɔga. Ye a tɔ̀ na kìnì da mɛ sa bi birɛ, ye la a na da a bi ngwõ ne fane. 9 Mɛ be mɛ ngwõwɔ ma. Mɛ ha be mɛ diniya kɔma ma ga. Be ngwĩye pere ne ma, ma be mɛ ngwõwɔ ma kamasɔrɔ ye biye. 10 Ngwĩye pepe ngwõ ti mɛ ta, ngwõ biye. Ngwĩye pepe ngwõ ti be ta, ngwõ mɛye. Mɛ yirebɛbe gũ yewɔ barika hõ. 11 Mɛ ha ti diniya hõ titiri ga, ngwõwɔ ngwõ ti diniya hõ yɛ. Mɛ na ya be birɛ. Mɛ Tõ na kìnìyi, be ngwĩye pere ne ma, be kwa ngwõwɔ ma be togo na sebɛbe barika hõ, ngwõfatɔ ye kwe tɛ tala wɔkara ke tala ngwɛne. 12 Hõ ne to diniya hõ, mɛ mane kwa ye ma be togo na sebɛbe barika hõ. Be ngwona togo pere ne ma. Mɛ kwa ngwõwɔ ma, ye na sõ si ha fire ga fɔ ngwona sonala ngwĩ mane dage fire hõ Wuro ta bɛrɛda na sɛbɛye dopaga. 13 Basyɛ kwane, ma na ya be birɛ. Hõ mɛ to diniya hõ, ma bɔ da yera ngwõfatɔ ye hõ na nihõdyaro na dopagayi gũ ye yɛrɛ kɔrɔ hõ. 14 Mɛ bya bɛrɛda yera ye ma. Diniya kɔma ye koneya kamasɔrɔ ye ha tɛ diniyaye na ga, wɔkara mɛ ha tɛ diniyayi na ngwɛne ga. 15 Mɛ ha be mɛ da be ye bi ne wa diniya hõ ga. Ma be mɛ da be kwa ye ma ngwõfatɔ ngwona yagayi ka ye gũ ga. 16 Ye ha tɛ diniyaye na ga wɔkara mɛ ha tɛ diniyayi na ngwɛne ga. 17 Ye tege be yere ma hõ ne kìnìbɛ bya tĩyã barika hõ. Bya bɛrɛda ngwõ tĩyã. 18 Mɛ mane ye fane diniya hõ wɔkara be ne fane ngwɛne. 19 Mɛ ne yɛrɛ pere be ma ye yena ngwõfatɔ ye hõ tegee be ma hõ kìnì tĩyã na. 20 Mɛ ha be mɛ ngwõwɔ dama ma ga. Sɔma ngwĩye ngwõ na la be na ye ta bɛrɛda yena, mɛ be mɛ ngwõwɔ pepe ma. 21 Mɛ be mɛ da ye pepe hõ kwe tɛ tala. Mɛ Tõ, mɛ be mɛ ye hõ kwe kɔ ke nemɛ hõ tɛ tala wɔkara bi ti mɛ hõ ngwɛne, mɛ ne ti bi hõ mɛ. Ye hõ kwe tɛ tala ngwõfatɔ diniya kɔma hõ la a na da bi ngwõ ne fane. 22 Be yirebɛbe ngwĩ pere ne ma, ma ngwõ pere ye ma ngwõfatɔ ye hõ kwe tɛ tala wɔkara ke kwe tɛ tala ngwɛne. 23 Mɛ ti ye hõ, bi ne ti mɛ hõ ngwõfatɔ ye hõ dopaga hõ tɛ tala. Diniya kɔma hõ tɔ̀ mɛ da bi ngwõ ne fane, ane be ye kanu wɔkara be mɛ kahu ngwɛne. 24 Mɛ Tõ, a bi ngwĩ ngwõ ngwõwɔ pere ne ma. Ma na ti ngwõ ngwɛ̃, mɛ tyata ngwõwɔ ne ti ne birɛ ngwɛ̃ mɛ ngwõfatɔ be yirebɛbe ngwĩ pere ne ma, ye hõ ngwõ za. Mɛ tɔ̀ da be ne kanu sane diniya yɛrɛ hõ tegee. 25 Mɛ Tõ na teleyi, diniya kɔma ha be tɔ̀ ga, nka mɛ be tɔ̀. Ngwõwɔ tɔ̀ mɛ da a bi ngwõ ne fane. 26 Mɛ bya da dɔrɔ ye ma. Ma na a dɔrɔ ye ma yɛ mɛ ngwõfatɔ be ne kanu kanuno ngwĩ na, ngwõ nemɛ na kanube hõ gũ ye hõ. Mɛ yɛrɛ ne ti ye kɔrɔ hõ mɛ.

18

1 Ngwona bɛrɛda yera wɛ timi Yesu ta, awe kɔ ya kalanɔmane sa ya Sedirõ zu kwiri ma. Nako bo mane ti yɛ, Yesu kɔ ya kalanɔmane ya kwɔ ngwɛ̃. 2 Zuda ngwĩ na a ka sɔma sera hõ, ngwõ mane ngwona bi hõ tɔ̀ mɛ kamasɔrɔ Yesu kɔ ya kalanɔmane mane kwe daro ne ya yɛ. 3 Zuda ya kwɔ ngwona nako hõ. Sorodase kuru kɔ garede ya kɔ le. Salakawɛre ngwonakɔma kɔ Farisyɛ̃ kɔma mane ngwõwɔ fane. Fitine mane ti ye ta kɔ wɛpɛrɛ kɔ kũ kwini fere. 4 Da pepe ngwĩye na tɛ Yesu na, a yɛrɛ mane ngwõ tɔ̀. A ya ye birɛ hõ da ye ma: Kɔ ka ngwõ kya? 5 Ye na dyabi da: Nazarɛti sõ Yesu. Yesu da ye ma: A mɛ. Zuda ngwĩ na a ka sɔma sera hõ, ngwõ ne taa kɔ lɔ. 6 Yesu da ya yi ngwĩ sanga ma, ye ya timi hõ bɛrɛ lɔ ma. 7 Yesu ne tɔga yɛ mɛ: Kɔ ka ngwõ kya? Ye da: Nazarɛti sõ Yesu. 8 Yesu ne dyabi da: Ma yera ka ma da a mɛ. Ne a hõ ma mɛ ka ngwõ kya, ka bɔ sɔma sɛrɛ tɔ ye ya. 9 Yee nemɛ, a mane bɛrɛda ngwĩye yera, ngwõ dopaga, ye: Mɛ Tõ, be ngwĩye pere ne ma, ngwõ na sõ si ha fire ne ta ga. 10 Tabaku bo mane ti Pierre ta. A na vo na wa a na syɛ̃ hõ, hõ salakawɛre ngwonate ta baratɛta digesoro ma turu sɔ. Ngwona baratɛta togo ti Malikus. 11 Yesu da Pierre ma: Ngwona tabaku ka a na syɛ̃ hõ yɛ. Mɛ Tõ ninabano na zokobalo ngwĩ pere ne ma, ma daga mɛnɛ ngwõ hõ ga ra? 12 Ngwona sanga ma sorodase kuru kɔ ye ngwonate kɔ Yahutuye ta garede Yesu fɔga na pɛrɛ. 13 Ye pya ya kɔ le Ane birɛ dɛ̃. Ane mane Kayife yee. Kayife mane salakawɛre ngwonate ngwona dɔ ma. 14 Sõ ngwĩ mane Yahutuye ladi da ye sonala hõ siri zamɛ pepe yena ngwõ fõ, a mane ngwona Kayife. 15 Simõ Pierre kɔ kalano bo mane dɔ Yesu ma. Ngwona kalano mane salakawɛre ngwonate tɔ̀. A kwɔ Yesu birɛ salakawɛre ngwonate ta kõ hõ. 16 Nka Pierre kwane mane wɔ sire konõdo ma. Ngwona kalano ngwĩ ngwõ salakawɛre ngwonate tɔ̀, ngwõ sa ya bɛri ngwona yà ta ngwĩ tanga konõdo ma, ya to Pierre kwɔ. 17 Ngwona konõdo ma tanga yà da Pierre ma: Bi bo sõ ta kalano na bo mɛ ga ra? A da: Awo, mɛ ha ngwõ ga. 18 Lu mane pe. Baratɛre kɔ garede mane dungu mulu hõ ne tini ngwona togo na. Pierre mane taa kɔ lɔ ne tini mɛ. 19 Salakawɛre ngwonate Yesu tɔga a ta kalanɔmane ta da na kɔ a ta kala ta da na. 20 Yesu na dyabi da: Ma bɛri sɔma pepe nyono na. Ma sɔma kala sanga pepe ma Yahutuye ta Wuro yirebɛ kwã hõ kɔ Wuro kõ yuu hõ. Yahutu kɔma pepe ye nemɛ kwe ngwɛ̃. Mɛ ha fui yera tunungu hõ ga. 21 Ngwonona be ne tɔga? Sɔma ngwĩye mane mɔ ne ta, be daga ngwõwɔ tɔga ngwona da na. Ma ngwĩ fa yera, ye ngwõ tɔ̀. 22 Yesu ngwõ yera ngwĩ sanga ma garede bo mane ti a kyegɛ ma, ngwõ na a piri wɛbɛ hõ da a ma: Yee be salakwɛre ngwonate dyabi ra? 23 Yesu na dyabi da: Ne mɛ hõ mane bɛrɛda yaga yera, ngwõ yera. Nka ne na bɛrɛda hõ ne fɔro, ngwonona be ne vuro? 24 Ngwona sanga ma Ane Yesu na pɛrɛyi fane salakawɛre ngwonate Kayife birɛ. 25 Simõ Pierre mane taa ngwɛ̃ ne tini. Ye na tɔga: Bi tɛ ngwona sõ ta kalano na bo na mɛ ga ra? A ye do bere ngwõ na da, ye yi ha ngwõ ga rɛ. 26 Pierre mane ngwĩ turu sɔ, ngwõ ta kõ sõ bo mane salakawɛre ngwonate ta baratɛta. Ngwõ da Pierre ma: Mɛ bi za kɔ le nako hõ ga ra? 27 Pierre ye do bere ngwõ na yɛ mɛ. Ngwona no tala hõ kokoro pɛro. 28 Ngwõ timi ye tuma Kayife birɛ hõ ya kɔ Yesu nemɛ prefet ta kõ gwaga hõ. Ngwõ mane kikima tn. Yahutuye yɛrɛ ha mane kwɔ ngwona kõ hõ ga. Ye ha mane tyata ye yɛrɛ dõõbɛ ga ngwõfatɔ ye ka na sebɛ Fɔnoma na sale na zõfa zõ ga. 29 Ngwõ yena Pilate sa ya ye birɛ hõ ne tɔga da: Ngwonona ka tyata bo nomo zarake? 30 Ye na dyabi da: Ne bo nomo ma mane dayaga ta ga, mɛ̀ ha mane na a ka be soro hõ ga. 31 Pilate da ye ma: Ki yɛrɛ daga na fɔga hõ kiti sɔ a ma hõ kanya kɔ kya tõ nemɛ. Yahutuye da a ma: Mɛ̀ ha sebɛne sõ si yɛ ga. 32 Ngwona da tɛ ngwõfatɔ Yesu mane bɛrɛda ngwĩye yera hõ ya siri da dɔrɔ, ngwõ hõ dopaga. 33 Ngwõ timi Pilate ye bere kwɔ kõ hõ yɛ hõ Yesu wiri na tɔga: Bi ngwõ Yahutuye ta fangama ra? 34 Yesu na dyabi da: Be ngwõ dyati ne yera be yɛrɛ ma ra, ta bo ngwõ yera be ma mya da na? 35 Pilate na dyabi da: Mɛ Yahutu sõ ra? Bya si sɔma kɔ salakawɛre ngwonate ngwõ be ka mɛ soro hõ. Ngwono be mane ngwõ ta? 36 Yesu na dyabi da: Mya fangamabe ha ti bo diniya hõ ga. Ne mya fangamabe mane ti bo diniya hõ, mya baratɛre mane na kwini ngwõfatɔ ma ka kwɔ Yahutu kɔma sera hõ ga. Mya fangamabe kwane ha ti bo diniya hõ ga. 37 Pilate da a ma: Ngwõ kɔrɔ be fangama ra? Yesu na dyabi da: Bi da ma fangama. Mɛ tĩya yera kamasɔrɔ ngwõ mɛ vɔrɔngwõ̀ kɔ ne nangwõ̀ bɛ diniya hõ. Sɔma pepe ngwĩye ngwõ tɛ syɛbɛ sɔma na, ngwõwɔ mɔ ne ta. 38 Pilate na toga da: Ngwona tĩyã kɔrɔ ngwono? Ngwona bɛrɛda yera wɛ timi Pilate ta, a bere sa ya Yahutuye birɛ hõ da ye ma: Mɛ ha zarake do si za bo sõ na ga. 39 Lãda bo ti ka ta da ye ma daga kasono sonala dira Fɔnoma na sale na. Ka tyata ma Yahutuye ta fangama dira ra? 40 Ngwona sanga ma ye pepe songo yɛ mɛ hõ da: Awo, Barabasi pere ke ma. Ngwona Barabasi kwane mane bɛrɛmata.

19

1 Ngwona sanga ma Pilate da ye ye Yesu võ kɔ gwelekame nemɛ. 2 Sorodase sana filɛ ne ta fangama bãfɔla na, na pĩ Yesu ngwõ̀ hõ. Ye zopɛnɛ sanya ka a mogo hõ. 3 Ye ye dɔbɛ a na hõ bire a na, Yanese, Yahutuye ta fangama. Ye na piri wɛbɛ. 4 Pilate ye bere sa sire yɛ hõ da zamɛ ma: Segerɛ, mɛ na a sabɛ ka ma bɛ sire ngwõfatɔ ka hõ tɔ̀ da ma ha zarake do si za a na ga. 5 Yesu sa sire, sana na fangama bãfɔla ne pn a ngwõ̀ hõ, zopɛnɛ sanya ne ti a mogo hõ. Pilate da ye ma: Bele. 6 Salakawɛre ngwonakɔma kɔ garede a za ngwĩ sanga ma, ye songo da: A kwãgwaga sɔno ma, a kwãgwaga sɔno ma. Pilate da ye ma: Ki yɛrɛ hõ na fɔga na kwãgwaga sɔno ma. Mɛ kwane ha zarake do si za a na ga. 7 Yahutuye na a dyabi da: A da ye Wuro Nonanimisĩ. Hõ kanya kɔ myà tõ nemɛ, a daga siri ngwona bɛrɛda yena. 8 Pilate ngwona bɛrɛda mɔ ngwĩ sanga ma, a kwã hõ yaloyi gwerena ma. 9 A ye bere kwɔ kõ hõ yɛ hõ Yesu tɔga: We be tuma? Yesu ma fa yera a ma ga. 10 Pilate da a ma: Be bɛri ne ta ga ra? Be tɔ̀ fanga ti ne ta hõ be kwãgwaga sɔno ma. Fanga ti ne ta mɛ hõ be dira be ya. 11 Yesu na dyabi da: Be ha sebɛne fanga si gũ mɛ ma, ne ngwõ ma pere be ma hõ tuma wuro hõ ga. Ngwõ yena ngwĩ mane mɛ ka be soro hõ, ngwona te ta kakye yireyi biyi ma. 12 Na dafɔga ngwona sanga ma Pilate mane tɛno kya hõ Yesu dira. Nka Yahutuye songo da: Ne be hõ bo sõ dira, be ha na tɛ fangama gwaga mà na titiri ga. Ngwĩ sõ pepe ye yɛrɛ ta fangama na, ngwõ fangama gwaga zugu. 13 Pilate ngwona bɛrɛda mɔ ngwĩ sanga ma a sa kɔ Yesu nemɛ hõ tanga kiti sɔ kware ma. Ngwona ngwɛ̃ togo ti Taara na bi hõ. Ye da Gabata Heburu da hõ mɛ. 14 Ngwona kɔ mane ye ta yɛrɛ tetɛre kɔ ne Fɔnoma na kɔ yɛ̀rɛ̀, sĩ hõ. Pilate da Yahutu kɔma ma: Bo kya fangama. 15 Ye songo da: A yɛ. A yɛ. A kwãgwaga sɔno ma. Pilate da ye ma: Ma daga kya fangama kwãgwaga sɔno ma ra? Salakawɛre ngwonakɔma na dyabi da: Fangama za ha ti mɛ̀ ta hõ yalo Rome kɔma ta fangama gwaga ma ga. 16 Ngwona sanga ma Pilate Yesu ka ye sera hõ ye ya a kwãgwaga sɔno ma. Ye Yesu fɔga ya kɔ le. 17 Yesu ye na kwãgwaga sɔno bi hõ ya kɔ le bo piri bo ma, ye ngwona ngwɛ̃ wiri Ngwõkobala na bi hõ. Ye da Gologota Heburu da hõ. 18 Sorodase Yesu kwãgwaga sɔno ma ngwɛ̃. Ye sɔma zɛ sɔma pɔla kwãgwaga mɛ. Yesu mane ti ye woro hõ, ngwona sɔma pɔla ne ti a kyegɛ ma. 19 Pilate da ye sɛbɛ bo ta na malo Yesu na kwãgwaga sɔno ma. A mane sɛbɛ yoo—BO NAZARETI SÕ YESU, YAHUTU KƆMA TA FANGAMA. 20 Ye ngwona sɛbɛ sɛbɛ Heburu da hõ kɔ Girɛki da hõ kɔ Rome da hõ mɛ. Yahutuye na nyaaye mane ngwona sɛbɛ kala kamasɔrɔ ye Yesu kwãgwaga ngwõ ngwɛ̃, ngwõ mane ti kuru do na. 21 Yahutuye ta salakawɛre ngwonakɔma da Pilate ma: Be a sɛbɛ da Yahutu kɔma ta fangama. Be mane daga na sɛbɛ da: Ngwona sõ da ye ye Yahutu kɔma ta fangama. 22 Pilate ne dyabi da: Mɛ ngwĩ fa sɛbɛ, ngwõwɔ daga sɛbɛ na. 23 Yesu kwãgwaga wɛ timi ma sorodase ta, ye na ta zogore bi ne sɔdini kanyena naa. Sorodase pepe tala tala dini do tala bi. Ye na ta forokya bi mɛ. A mane forokya na nyɛyi, kwaro do ha ti ngwĩ ma ga, na bi wuro hõ fɔ lɔ ma. 24 Sorodase da ye nemɛ ma: Ka ka to ke a bara ga. Ka to ke sɔgɔlɔ dɛ a ma, sõ ngwõ hõ na gũ, ke a to ngwõ ma. Yee nemɛ, Wuro ta bɛrɛda na sɛbɛye dopaga, ye: Ye mya zogore dini ye nemɛ hõ, hõ sɔgɔlɔ dɛ mya zogwaga ma. Sorodase ngwona da ta. 25 Yàra bɔ mane taa kwãgwaga sɔno do na. Yesu sye mane tye kɔ a sye pu kɔ Kilopasi ta yà Mariama kɔ Magadala yà Mariama. 26 Yesu ye sya za. Yesu kalano ngwĩ kanu, ngwõ mane taa a sye kyegɛ ma. Yesu da ye sye ma: Yà, bo be no yo. 27 Ngwõ timi a da ngwona kalano ma: Bo be sye yo. Na dofɔga ngwona sanga ma ngwona kalano ya kɔ le ye birɛ. 28 Ngwõ timi Yesu mane tɔ̀ da da pepe dopaga. A da mulu ti ye na. A ngwõ yera ngwõfatɔ Wuro ta bɛrɛda na sɛbɛye hõ dopaga. 29 Su bo mane ti ngwɛ̃ ne pagaa duvɛ̃ sini na. Ye sye na mulukuyi ka duvɛ̃ sini hõ na pɛrɛ hisope na sɔkalo ma na dɛ Yesu do ma. 30 Yesu ngwona duvɛ̃ sini mɛnɛ ngwĩ sanga ma, a da: Ye dopaga. Ngwõ timi a ye ngwõ̀ kwile hõ siri. 31 Ngwona kɔ mane ye ta yɛrɛ tetɛrɛ kɔ ne Fɔnoma na kɔ yɛ̀rɛ̀. Ngwona ngwinisĩ mane tɛ makwɔnabɛ kɔ na yireyi na. Ngwõ yena Yahutu kɔma ha mane tyata ngwona sara wɔ kwãgwaga sɔno ma makwɔnabɛ kɔ ma ga. Ye Pilate mɛ ye ye ngwona sɔma zoga yɔ hõ ne na sara wa sɔrɔ ma. 32 Aiwa, sorodase na hõ bo tala zoga yɔ ngwĩ mane kwãgwaga Yesu kyegɛ ma, hõ bo zayi yɔ mɛ. 33 Ye wiri Yesu birɛ ngwĩ sanga ma, ya za da a siri wɛ, ye ma a zoga yɔ ga. 34 Sorodase sõ bo na wuru a nyano hõ kɔ sɛlo nemɛ. Ngwona no tala hõ tõ kɔ zo sa. 35 Sõ ngwĩ ngwõ bɔ da yera, ngwona da pepe tɛ a nyono na. A ngwĩ fa yera, ngwõ tĩyã. A yɛrɛ tɔ̀ da ye tĩyã yera ngwõfatɔ ka hõ lanabɛbe ta mɛ. 36 Ngwona da tɛ yee ngwõfatɔ Wuro ta bɛrɛda na sɛbɛye hõ dopaga, ye: Ye ha na a wɔno si yɔ ga. 37 A sɛbɛɛ Wuro ta bɛrɛda hõ bo piri ma mɛ da: Ye ngwĩ wuru, ye nyono na dɛ ngwõ ma. 38 Ngwõ timi Yusufu ngwĩ tuma Arimate kuru hõ, ngwõ ya Pilate mɛ ya Yesu na soro pere ye ma, ye ya kɔ le. Pilate na pera ma, a ya kɔ le. Yusufu mane Yesu ta kalano na bo tunungu hõ. A mane kwã Yahutu kɔma na. 39 Ngwona sõ Nikodemu ngwĩ mane na Yesu birɛ wuru hõ, ngwõ mane na kɔ mire kɔ alowesi ngwunu dya fere na nyangamuye nemɛ, kilo kyofũ. 40 Yewɔ sɔma pɔla Yesu na soro bi na sãge zogo hõ, hõ ngwona ngwunu dya fere ka a ma hõ kanya kɔ Yahutuye ta sõ sitirano nemɛ. 41 Ye mane Yesu kwãgwaga sɔno ma ngwõ ngwɛ̃, nako bo mane ti ngwɛ̃. Bona ngwũ mane ti ngwona nako hõ. Ye ha mane sõ sitira na za ngwõ hõ dɛ̃ ga. 42 Ngwona kɔ mane tɛ Yahutuye ta yɛrɛ tetɛrɛ kɔ na ne makwɔnabe kɔ yɛ̀rɛ̀. Ngwona bona mane vetira Yesu kwãgwaga do na. Ngwõ yena ye Yesu na soro sitira ngwɛ̃.

20

1 Dimãsi kɔ ma kikima tĩĩ sane kɔ hõ kyɛ, Magadala yà Mariama ya bona birɛ. A ya ngwona dɔgɔno za, a ne wɛ bona do ma. 2 A tongo ya Simõ Pierre birɛ kɔ Yesu kalano ngwĩ kanu. A da ye ma: Ye Matigi wa bona hõ, mɛ̀ ha a tege do tɔ̀ ga. 3 Pierre kɔ kalano za sa ya bona birɛ. 4 Ye pepe sɔma pɔla mane kwe ne tongo, nka bo kalano za ngwõ tongo Pierre fɔno hõ pya wiri bona birɛ. 5 A zi nɛnɛ sege. A ngwona zogore za lɔ ma nka a ha mane kwɔ bona kɔrɔ hõ ga. 6 Ngwõ timi Simõ Pierre na. A fɔno kwɔ bona kɔrɔ hõ, hõ sãge zogore za lɔ ma. 7 Zogo ngwĩ mane pɛrɛɛ Yesu ngwõ̀ hõ, a ngwõ za mɛ. Ngwõ ha mane kwe ne ti kɔ sãge zogore nemɛ ga. Ngwona ngwõ̀ hõ pɛrɛ zogo mane kwini tegee ye sana. 8 Ngwona sanga ma ngwona kalano za ngwĩ pya wiri bona do ma, ngwõ kwɔ mɛ. A ngwõ pepe za hõ lanabɛbe ta. 9 Wuro ta bɛrɛda na sɛbɛye mane da ye Yesu daga ngwini sa sara woro hõ. Nka kalanɔmane ha mane ngwona bɛrɛda kɔrɔ tɔ̀ syɛbɛsyɛbɛ na ga. 10 Ngwona sanga ma ngwona kalanɔmane sɔma pɔla bere bige konona. 11 Mariama mane taa sire bona do ma ne mɔgɔ. A na mɔgɔyi zi nɛnɛ sege bona hõ. 12 A mɛlɛkɛe na zofurokɔma na sɔma pɔla za, ye ne tanga yɛ. Tala ne ti Yesu na soro ngwõ̀ tege do hõ. Tala ne ti a kãe tege do hõ. 13 Mɛlɛkɛ Mariama tɔga da: Yà, ngwonona be mɔgɔ? A da ye ma: Ye mya Matigi bi na wa bɛ, mɛ ha a tege do tɔ̀ ga. 14 A ngwona bɛrɛda yera hõ bere sege ye timi. A Yesu za, a ne taa. A ma tɔ̀ da a Yesu ga. 15 Yesu na tɔga da: Yà, ngwonona be mɔgɔ? Kɔ be ngwõ kya? Mariama ne dyati da a nakote. A da a ma: Baba, ne a hõ ma bi ngwõ a bi, a ti do dɔrɔ ne ma, ma na ya a bi na wa ngwɛ̃. 16 Yesu da a ma: Mariama. Mariama ye bere hõ da a ma Heburu da hõ: Raboni. Ngwõ kɔrɔ 17 Yesu da a ma: Ka le ne ma ga. Ma ha ba ne Tõ birɛ dɛ̃ ga. Nka ya yera ne syenɔmane ma, ye ma ba ne Tõ kɔ ka Tõ birɛ. Ngwõ kya Wuro kɔ mya Wuro. 18 Ngwona sanga ma Madadala yà Mariama ya ngwõ yera kalanɔmane ma, ye yi Matigi za. Matigi ngwĩ fane yera, a ngwõ yera ye ma mɛ. 19 Ngwona Dimãsi kɔ ma wuru hõ kalanɔmane mane ye nemɛ kwe kõ bo hõ. Ye mane kwã Yahutuye na hõ korore pepe sɔgɔ. Yesu na taa ye woro hõ, hõ da ye ma: Wuro syara ta ka ma. 20 A ngwõ yera ye ma hõ ye sera kɔ ye nyano dɔrɔ ye ma. Kalanɔmane Matigi za ngwĩ sanga ma ye ni hõ dya fɔrona. 21 Yesu da ye ma: Wuro syara ta ka ma. Ma ka fane wɔkara ne Tõ ne fane ngwɛne. 22 A ngwõ yera hõ pyeru ye ma hõ da ye ma: Ka Ni na kìnìyi tɔ. 23 Ka sɔma ngwĩye ta kakye yafa ye ma, ngwõ na yafa ngwõwɔ ma. Ka ha sɔma ngwĩye ta kakye yafa ye ma ga, ngwõwɔye na wɔ yɛ. 24 Yesu ta kalanɔmane na sonala ha mane ti kɔ lɔ Yesu na sanga ma ga. Ngwõ mane Toma, ye ngwĩ wiri Kwiyeno mɛ. 25 Kalanɔmane sɛrɛ da Toma ma, ye ye Matigi za. Toma da ye ma: Ne mɛ ma põti zɛnɛ za a sera tɛbe hõ, hõ ne silalo ka ngwona wuru hõ, hõ ne soro ka a nyano hõ mɛ ga, mɛ ha na lanabɛbe ta ga. 26 Nyi korosõ ngwõ timi kalanɔmane mane ye nemɛ kwe kõ hõ yɛ mɛ. Toma mane ti kɔ lɔ ngwona kɔ ma. Korore mane sɔge nka Yesu na taa ye woro hõ, hõ da ye ma: Wuro syara ta ka ma. 27 Ngwõ timi a da Toma ma: Be silalo ka bɛ hõ ne sera sege. Be soro sana na ka ne nyano hõ. Ka tɛ lanabɛbariya sõ na ga, fɔ lanabe sõ. 28 Toma na dyabi da: Mya Matigi kɔ na Wuro. 29 Yesu da a ma: Be mɛ za, ngwõ yena be lanabɛbe ta. Ngwĩye ha mɛ za ga hõ lanabɛbe ta, ngwõwɔ ni hõ dya. 30 Yesu mane kabako da na nyaaye ta a ta kalanɔmane nyono na ngwĩye ha sɛbɛɛ bo kitabu hõ ga. 31 Mɛ bɔ da sɛbɛ ngwõfatɔ ka hõ la a na da Yesu ngwõ Masiya, Wuro Nonanimisĩ, kɔ ngwõfatɔ ka hõ la a na da sugunɔmabe gũ awe barika hõ.

21

1 Ngwõ timi zɔgɔta Yesu ye yɛrɛ dɔrɔ ya kalanɔmane ma yɛ mɛ Tiberiyade zu do ma. A mane ye dɔrɔ yee nemɛ si. 2 Simõ Pierre kɔ Toma, ye ngwĩ wiri Kwiyeno, kɔ Natanayel ngwĩ tuma Galile kɔ Zebede nɔmane kɔ Yesu ta kalanɔmane zɛ sɔma pɔla, ye pepe mane kwe ne ti nemɛ ma. 3 Simõ Pierre da ye ma: Mɛ ya no do hõ. Ye da a ma: Mɛ̀ ya kɔ be nemɛ. Ye ya kwɔ koro bõ. Ye ma fui gũ ngwona kɔ wuru hõ ga. 4 Kɔ kyɛ do ma Yesu mane na taa zu do ma. Kalanɔmane ma tɔ̀ da a Yesu ga. 5 Yesu da ye ma: Nimisala, ka fa gũ ra? Ye na dyabi da awo. 6 A da ye ma. Ka zɔ dira koro na digesoro ma piri ma, ka na gũ. Ye zɔ dira, ye ma sebɛna suru zɛ ta nyaa nɔma yɔ ta ga. 7 Yesu kalano ngwĩ kanu, ngwõ da Pierre ma, ya Matigi. Simõ Pierre ngwona bɛrɛda mɔ ngwĩ sanga ma, a ya zogo ka hõ ye yɔyɔ sɔ kamasɔrɔ a mane wɔla. A tige zi zu hõ. 8 Kalanɔmane sɛrɛ wɔ koro hõ ne na. Ye birɛ ba mane dɛrɛ zu do ma na ga, ye mane metere zolo nemɛ si. Zɔ ngwĩ pagaa zɛ na, ye ne ngwõ suru. 9 Ye sa wɛ timi sire, ye togo za. Yesu mane dungu mulu hõ zɛ dɛ ye ma kɔ buru. 10 Yesu da ye ma: Ka na kɔ kya fɛgɛ zɛ na bɔ nemɛ. 11 Simõ Pierre kwɔ koro hõ, hõ zɔ suru na zibɛ lɔ ma, a ne pagaa zɛ yeye na, zolo ne kepɔlafũ ne nɔma saa na. Zɔ ha mane baraa ngwona zɛ nyaa ta ga. 12 Yesu da ye ma: Ka na ke zõ. A ta kalano na sõ si ba mana tɔga da, ya kɔ mɔ. Ye tɔ̀ da a Matigi. 13 Yesu na hõ buru bi na pere ye ma kɔ zɛ. 14 Yesu ngwini wɛ timi hõ sa sara woro hõ, ngwõ a na kanyena saaro a ye yɛrɛ dɔrɔ ya kalanɔmane ma. 15 Ye zõ wɛ timi ma Yesu da Simõ Pierre ma: Zã no Simõ, be mɛ kanu hõ yaloyi bɔ sɔma sɛrɛ ma ra? A da. Hõõ, Matigi. Be tɔ̀ da be da dya ne ma. Yesu da a ma: Kwa na gwanɔmane ma. 16 Ngwõ timi a da a ma a kanyena pɔlalo na: Zã no Simõ, be mɛ kanu ra? Pierre da a ma: Hõõ, Matigi. Be tɔ̀ da be da dya ne ma. A da a ma: Na gware nɛ. 17 A ye bere na tɔgara a kanyena saaro na: Zã no Simõ, mɛ da dya be ma ra? Yesu Pierre tɔga kanyena saa na, ye da dya a ma ra, ngwõ mana ni na bã fɔrona. A da a ma: Matigi, be da pepe tɔ̀. Be tɔ̀ da be da dya ne ma. Yesu da a ma: Kwa na gware ma. 18 Ma yera be ma tĩyã na da be yɛlɛ sanga ma be mane be yɔyɔ sɔ ne ya be dungo na ya do hõ. Be hõ kyɛgɛ, be na be sera sana, sõ za na be yɔyɔ sɔ hõ ya kɔ be nemɛ bo piri ma ngwĩ ngwɛ̃ ngwõ na dya be ma ga. 19 Yesu ngwona bɛrɛda yera hõ Pierre ta sirino dɔrɔ, a na siri ngwɛne hõ noro dɛ Wuro ma. Ngwõ timi Yesu da a ma: Dɔ ne ma. 20 Pierre ye bere sege hõ Yesu ta kalano za, a ngwĩ kanu, ngwõ ne na ye timi. A ngwona kalano ngwĩ mane ye kɛ̃gɛlɛ hõ Yesu tɔga wuru hõ zõ sanga ma ye: Matigi kɔ ngwõ na be ka sɔma sera hõ? 21 Pierre ngwona kalano za ngwĩ sanga ma a Yesu tɔga da: Matigi, bo yo—ngwono na tɛ ngwõ na? 22 Yesu da a ma: Ne mɛ hõ ne tyata a wɔ yɛ fɔ ma hõ bere na, bya fui ha ti ngwõ hõ ga. Be kwane, dɔ ne ma. 23 Ngwõ yena ngwona bɛrɛda mane zãzã syenɔmane woro hõ, ye ngwona kalano ha na siri ga. Nka Yesu ha mane da ya na siri ga, a da: Ne mɛ hõ ne tyata a wɔ yɛ fɔ ma hõ bere na, bya fui ba ti ngwõ hõ ga. 24 A ngwona kalano ngwõ ngwona da na syɛrɛbe ta ne sɛbɛ. Ke tɔ̀ da a ta syɛrɛbe ngwõ tĩyã. 25 Yesu da zɛ na nyaaye ta mɛ. Ne ngwõ pepe tala tala mane sɛbɛɛ, mɛ dyati da ngwona sɛbɛ ha ku diniya hõ ga.