ZACARÍAS

ZACARÍAS

¹ Kimsaqallqür phaxsina, kunapachatix Darío reyix Persia marka pä mara apnaqkäna ukkhaw Tatitux aka arunak Zacarías profetar parläna, Zacariasax Berequías chachan yuqapänwa, Idó chachan allchhiparaki. Juparusti Tatitux akham säna: ² “Naya, Tatitux jumanakan nayra awkinakamatakix wali q’apisitäyätwa. ³ Ukhamasti, jichhax markankirinakar sam: Taqi ch’aman Tatitux siwa: ‘Nayaru makhatxapxita, nayasti jumanakarux uywthapisxapxämawa. Naya, Tatituw arsta. ⁴ Jan jumanakax nayra awkinakamjam lurapxamti, jupanakarusti nayra profetanakax parlapxirïnwa, jan wali sarnaqäwinakapa, jan wali luräwinakap jaytxapxañapataki, ukampis jupanakax janiw ist’añsa, jaysañsa munapkänti. Naya, Tatituw arsta. ⁵ Jichhasti, nayan arunakax parliri nayra profetanakax jiwaratäxapxiwa, jumanakan nayra awkinakamas jiwaratäxarakiwa. ⁶ Jupanakarusti nayax juchanakapat mutuyta, kunjämtix profetanakaxax jupanakar yatiykatayna ukhamarjama. Jupanakasti wasitat amuyt’asisin nayar jaysxapxitu, naya taqi ch’amani Tatitun jupanakan sarnaqäwiparjama, luräwiparjama uñjañaxax wakisitap uñt’asa.’ ” ⁷ Tatitux wasitat naya Zacarías profetar mä samkan aka arunak parlxayitu, Sebat sat phaxsin pä tunka pusini uru saraqataru, kunapachatix Darío reyix pä mara marka apnaqaskäna uka pachpa maranaraki. ⁸ Uka arumasti akham unañchäwi uñjta: Mä jaqir wila caballor lat’xatata uñjta. Uka jaqisti mä qhirwan mirtos sat ch’uxña alinak taypin sayt’atäskänwa, qhipäxapansti yaqha jaqinakarakiw utjäna, ukanakasti wila, ch’umphi, janq’u caballonakar lat’xatatarakïnwa. ⁹ Uka samkaxansti mä angelaw nayamp parlaskäna, ukat jupar jiskt’asta: “Tata, ¿khitinakas uka jaqinakaxa?” sasa. Angelasti situwa: “Nayaw khitinakäkitix uk uñacht’ayäma” sasa. ¹⁰ Ukampis janïra jupax nayar siskipan ukkhaw ch’uxña alinak taypinkkän uka caballor lat’xatat jaqix säna: “Tatituw aka jaqinakarux khithani, taqi uraqpach muytanipxañapataki” sasa. ¹¹ Tatitun angelapasti, mirtos sat ch’uxña alinak taypin sayt’atäskänwa. Ukkhaw caballxat sarir jaqinakax jupar yatiyapxarakïna: “Taqi uraqpach muytanipxta, ukansti taqi kunas ch’üjtataki, suman jakasiñarak jikxatapxta” sasa. ¹² Tatitun angelapasti sänwa: “Taqi ch’amani Tatay, paqallq tunka maraw Jerusalenampitaki, Judá markanakampitakix q’apisitäxtaxa, ¿kunapachas jupanakat khuyapt’ayasxäta?” sasa. ¹³ Tatitusti nayamp parlkäna uka angelarux munasiña, khuyapayasiñ arunakampiw parlxayäna, ¹⁴ ukatsti angelax yatiyañaxatakiw nayar sarakitu: “Taqi ch’aman Tatitux akham siwa: ‘Nayax Jerusalén markampiru Sión qullumpirux walpun munasta. ¹⁵ Ukat q’apisiñaxax ninjam aqti, uka jan yäqasir markanakataki, kunapachatix q’apisiñaxax juk’akïkän ukkhaxa, jupanakax ñanqha lurañanak juk’amp lurapxäna. ¹⁶ Ukat naya, Tatitux sista: Jichhax Jerusalén markarux khuyapayasiñampiw uñjä; markaxsa, utaxsa wasitat lurayxä. ¡Jupar wali munasitax uñacht’ayarakï!’ ” sasa. ¹⁷ Angelax ukxarux saskakituwa: “Aka arunak yatiyarakim: ‘Taqi ch’aman Tatitux siwa: Markanakaxan wasitat nayraqatar sartañap munta; ukatsti machaqat Sión qullurux ch’am churä, machaqatarak qhanañchä Jerusalén markax nayan ajllit markaxätapa’ ” sasa. ¹⁸ Yaqha unañchäwimp uñjarakta, ukansti pusi waxranak uñstanir uñjta. ¹⁹ Nayampi parlkäna uka angelaruw jiskt’arakta: “¿Kamsañarak muni uka waxranakasti?” sasa. Jupasti situwa: “Uka waxranakax jach’a ch’aman apnaqäwinakaruw uñtasi, kawkïrinaktix ch’amapampi Judá markankirinakaru, Israel markankirinakaru, Jerusalén markankirinakar taqi chiqar ananukupki ukanakawa” sasa. ²⁰ Ukxarusti Tatitux pusi herreronakaruw uñjayarakitu. ²¹ Nayasti jupar jiskt’twa: “¿Kunarus aka herreronakax jutapxi?” sasa. Jupasti sarakituwa: “Kunjämatix uka pusi waxranakax ch’amapampi Judá markankirinakar taqi chiqaru ananukupkäna, kutkatasiñatakis jan ch’amani tukuyasa ukaru uñtasixa, aka herreronakasti uka jach’a munañan markanakar sustjas khathatiyiriw jutapxi, uka markanakan munañanïñ waxranakap p’akthapiri, khitinakatix Judá markar waxrantasa markachirinakapar taqi chiqaru ananukupkän ukanakaru axsarayiri” sasa.

¹ Yaqha unañchäwimp uñjta. Mä jaqiw uñstitu, amparapan tupuñ wiska iqt’ata. ² Jupar jiskt’araktwa: “¿Kawkirus saraskta?” sasa. Jupasti sarakituwa: “Jerusalén marka tupt’iriw saraskta, tupupax sayt’uru, iramaru qawqhäpachasa uk yatiri” sasa. ³ Ukatsti nayamp parlkäna uka angelar sarxaskir uñjarakta, juparusti yaqha angelarakiw jikxatäna, ⁴ juparusti sarakiwa: “T’ijum, tupuñ wiska iqt’atäkis uka waynar yatiyiri: ‘Jerusalén markax machaqat jaqinakanïxani, waljapunïniw jaqinakapasa, uywanakapasa, janiw uyunakanïñapas wakiskxaniti. ⁵ Naya kipkaw mä nina uyur uñtat Jerusalén markaxar muyuntä, marka taypinsti jach’a kankañax uñacht’ayä. Naya Tatituw uk arsta.’ ” ⁶ Naya Tatituw arsta: “Nayaw jumanakan taqi tuqiru ananukut uñjasipxañam wakichta. Ukampis jichhax sapxsmawa: ¡Babilonia markat jank’ak mistxapxam, Jerusalén markar kutt’xapxarakim; ¡uka amsta tuqinkir markat jaltapxam! Israel markan Tatitupax nayätwa, ukham lurapxañamatakiw mayipxaraksma”. ⁸ Taqi ch’amani Tatituw khithanitu, kawkïri markanakatix yänakam aparapktam uka markanakar juchañchañataki. Tatitux akham siwa: “Kawkïri markanakatix markaxar jan walinak lurapki ukanakarux mutuyäwa. Khititix markaxaru ñanqhachki ukaxa, nayarus ñanqhachkitaspa ukhamawa. Ukatpï, naya kipkaw uka markanakamp nuwasï, kipka uywatanakapampiw yänakapsa lunthatsuyarakï” Ukhamat taqi ch’amani Tatitux jach’a kankañap uñacht’ayani, ukat jumanakas Tatitun nayaru khithanitapxa amuyapxarakïta. ¹⁰ Tatitux siwa: “¡Jerusalén markankirinaka, kusisiñat q’uchupxam, nayax jumanak taypin jakiriw jutä!” ¹¹ Kunapachatix ukhamäni ukkhaxa, walja markanakaw Tatituru jaqkattapxani. Jupasti sarakiniwa: “Aka markanakasti nayan markaxarakïniwa. Nayasti ukkhax jumanak taypin jakarakï” sasa. Ukhamat jumanakax amuyapxäta taqi ch’amani Tatitun nayar khithanitapa. ¹² Tatitux wasitat Judá markarux tumpasxani, suma utt’ayat markaparjam qullan uraqina, Jerusalén markarusti wasitat suma ajllit markapäxañapatak qhanañcharakini. ¹³ ¡Taqi akapachankir jaqinaka, Tatitun nayraqatapan amukt’apxam, jupasti qullan jakäwipatpach jiwasanak taypir jutaski!

¹ Ukxarusti Tatitux mä unañchäwin Josué jilïr sacerdoteruw uñacht’ayitu, jupasti Tatitun angelap nayraqatan sayt’atäskänwa. Josué sacerdoten kupïxapansti supayaw sayt’atäskäna jupar juchañchañataki. ² Ukatsti Tatitun angelapax supayarux sänwa: “¡Tatitu jumar juchañchpan! ¡Jerusalén markar muniri Tatitux jumar juchañchpan! Aka jaqisti nina sank’at apsut mä aqkir k’illimäkaspas ukhamawa” sasa. ³ Josué chachasti, wali q’añu isini isintataw Tatitun angelap nayraqatan sayaskakïna. ⁴ Ukat angelax yanapirinakapar mayïna, Josué chachar q’añu isinakap apsupxañapataki. Josué chacharusti sarakïnwa: “Uñjam, ukax juchanakam pampachxsma sañ muni. ¡Jichhasti q’uma isinakampiw isthapiyxäma!” sasa. ⁵ Ukspachaw yanapirinakaparux Josué chachan p’iqipar q’uma isimpi ch’uqt’añapatak mayirakïna. Jupanakasti ch’uqxatapxiwa, ukatsti q’uma isinakampiw isthapiyapxaraki. Ukchañkamasti, angelax sayaskakïnwa. ⁶ Ukatsti Tatitun angelapax Josué chacharux sarakïnwa: ⁷ “Taqi ch’aman Tatitux akham siwa: ‘Thakhinakaxanjam sarnaqam, jumar churat luräwinak taq phuqharakim. Ukhamtix lurätaxa, nayan utax apnaqäta. Utaxsti, uta anqanakamppach uñjarakïta, nayasti, nayar luqtir angelanak taypin mä luräwi churäma. ⁸ Josué, sum ist’ita, jumax jilïr sacerdotëtawa, sacerdote masinakamasti ist’apxarakpan, jumanakax Tatitun arunakap mayninakar yatiyir chimpüpxtawa: Nayax luqtirixaruw khithanï, jupax ‘Machaq Külli’ satawa. ⁹ Nayasti Josué chachan nayraqataparux paqallqu k’achinakan mä qala uchta, naya pachparakiw uka qalarux mä aru qillqä. Ukatsti, mä urunak aka markan juchanakap apaqarakï. ¹⁰ Uka urux purinkani ukapachasti, jumanakax maynit maynikamaw jawsayasipxäta, uva alinakana, higo quqanakan ch’iwipan suman qamart’añataki. Naya, taqi ch’aman Tatituw arsta.’ ”

¹ Ukatsti nayamp parlkäna uka angelax wasitampiw kutt’anïna, ukat p’arxtayitu, kamisatix maynix ikiskir jaqir sartayki ukhama. Ukat jiskt’arakitu: ² “¿Kuns uñjta?” sasa. Nayasti juparux saraktwa: “Qurit lurat mä candelero uñjta, uka patxansti aceite uchañampi apxatata. Alay chiqansti paqallqu lamparanakaw utjaraki, ukanakarusti aceitex paqallqu tubonak chiqaw puri. ³ Candelero jak’ansti pä olivo quqaw utji, mayax kupïxana, mayasti ch’iqäxana” sasa. ⁴ Nayamp parlkäna uka angelar jiskt’araktwa: “Tata, ¿kunarak akasti?” sasa. ⁵ Angelasti sarakituwa: “¿Janit ukan kunätap yatktasti?” sasa. Nayasti saraktwa: “Janiw yatkti, Tata” sasa. ⁶ Jupasti saskakïnwa: “Tatitux Zorobabel chacharuw yatiyäwi apayaski akham sasa: ‘Zorobabel, janiw jach’a chamanïñamax wakiskiti, janirakiw jach’a ejercitonïñamas munaskiti; jan ukasti ajayuxampikiw atipt’asma, siw taqi ch’aman Tatituxa. ⁷ ¿Khitïtas jumax jach’a qullu? ¡Zorobabelan nayraqatapan pampar tukutaw uñjasïta! Jupaw qallta qalxa uchantani, nayan utax wasitat lurañataki, markaxax kusisiñat arnaqasini: ‘¡Kunja sumas akaxa! ¡Kunja sumasa!’ ” sasa. ⁸ Ukxarusti Tatitux yaqha yatiyäwi churarakitu: ⁹ “Zorobabel chachaw Tatitun utapan qallta qalap uchantawayi, jupa kipkarakiw tukuyani” sasa. Ukat jumanakax uñt’apxäta, taqi ch’amani Tatitun nayar khithanitapa. ¹⁰ “Tatitun utap lurañ qalltaskäna uk jan yäqirinakaxa, jichhax Zorobabel chachar uka luräwinak tukuyaskir uñjasax kusisipxaniwa” sasa. Uka qhipatsti angelax aka arunakampiw yapt’arakïna: “Aka paqallqu lamparanakax Tatitun nayranakapawa, ukasti taqi akapacharuw uñch’ukiskaraki” sasa. ¹¹ Nayasti jiskt’araktwa: “Candeleron thiyapan uchatäki uka pä olivonakasti ¿kunarakisti?” ¹² Ukxarux jiskt’araktwa: “¿Uka pä olivo layminakasti, quri tubonak chikt’atäki, uka chiqanjam aceites lamparanakar purki ukanakax, kamsañsa muni?” sasa. ¹³ Angelasti situwa: “¿Janit ukanakan kunätapsa yatktasti?” sasa. Nayasti saraktwa: “Janiw yatkti, Tata” sasa. ¹⁴ Jupasti sarakituwa: “Uka pä olivox Zorobabelampi, Josué chachampiwa. Taqi aka uraqini Tatituw jupar luqtiritak jupanakar ajllisi” sasa.

¹ Yaqha unañchäwimp uñjarakta. Mä qillqat llawu alayan tuyuskiri. ² Angelasti jiskt’ituwa: “¿Kuns uñjta?” sasa. Nayasti saraktwa: “Alayan tuyuskir mä qillqat llawu uñjta, ukax sayt’urux llätunka metroniwa, iramarusti pusi metro chikatanirakiwa” sasa. ³ Ukat sarakitu: “Ukan taqi aka uraqpacharu purinkani uka ñanqhachäwinakaw qillqata. Purapäxan qillqatäki ukarjamaxa, khiti lunthatanakasa, k’ari juramento luririsa taqiniw mutuyatäpxani. ⁴ Taqi ch’amani Tatituw arsu: ‘Nayaw aka ñanqhachäwi apayanta, lunthataskis ukan utaparu, ukhamaraki k’ari juramento nayan sutix aytasis lurki ukan utapampir mantañapataki. Uka ñanqhachäwisti ukankaniwa jan mä lawasa, mä qalas qhiparañapkama.’ ” ⁵ Ukatsti nayamp parlkäna uka angelax mistxasin, sarakituwa: “¡Uñstanki uk uñtam!” ⁶ Nayasti jiskt’araktwa: “¿Kunarakisti?” sasa. Jupasti sarakituwa: “Ukax mä tupuñawa. Markan jakapki uka jaqinakan juchap tupuñatakiwa” sasa. ⁷ Uka tupuñasti plomot lurat qhuphiñampi qhuphintatänwa. Uka qhuphiña qhuphiratatsti mä warmiw uka tupuñ manqhan qunt’atäskäna. ⁸ Angelasti sarakituwa: “Uka warmix ñanqhawa” sasa. Warmix mistuniñ munäna, ukampis angelaw tupuñ manqharu nukhuntäna, ukat plomot lurat qhuphiñamp qhuphintarakïna. ⁹ Wasitat uñtasinsti, pä warmiruw uñstanir uñjarakta. Uka warminakasti waq’anan chhiqhanakapar uñtata chhiqhanakanïnwa, thayaw jupanakar jalayaskäna, alayanjam uka tupuñ apasxapxarakïna. ¹⁰ Ukatsti nayamp parlkäna uka angelaruw jiskt’arakta: “¿Kawkirus uka tupuña apapxi?” sasa. ¹¹ Jupasti sarakituwa: “Babilonia markaruw apasipki. Uka markan mä uta utachapxani. Uka utax tukutäkani ukkhaw mä altar patxar uka tupuñ uchapxani” sasa.

¹ Ukatsti yaqha unañchäwimp uñjta. Nuwasïwir sarir pusi carronak pä bronce qullunak taypit uñstasinkir uñjarakta. ² Nayrïr carrorusti wila caballonakaw qatatïna; payïrirusti ch’iyar caballonaka; ³ kimsïrirusti janq’u caballonaka, pusïrirusti ch’ikhu caballonakarakiw qatatïna. ⁴ Nayamp parlkäna uka angelaruw jiskt’arakta: “Tata, ¿kun sañsa muni akaxa?” sasa. ⁵ Angelasti sarakituwa: “Aka carronakax pusi tuqinkir alaxpach thayanakawa, akapach apnaqir Tatitun nayraqatapat taqi akapach muytiriw mistunipxi. ⁶ Ch’iyar caballonakan qatatit carrox amstankir markaruw sari; janq’u caballonakan qatatit carrosti, jalanta tuqinkir markaruw sari; ch’ikhu caballonakan qatatit carrosti aynachankir markaruw sararaki” sasa. ⁷ Ch’ikhu caballonakasti jank’akiw aka uraqpach muytir misttanipxäna. Angelasti caballonakar sänwa: “¡Taqi aka uraqpach muytanipxam!” sasa. Caballonakasti jaysapxarakïnwa. ⁸ Uka qhipatsti, angelax nayaruw art’anitu: “Uñtam, amstankir markar sarapkis ukanakaru, uka markan Tatitun q’apisitap t’akuyapxani” sasa. ⁹ Tatituw aka yatiyäwi churitu: ¹⁰ “Babilonia markar apanukutäsin kutt’anirinak taypit qullqi, quri apthapim: Heldai, Tobías, Jedaías, jupanakata. Ukatsti, ukürpach Sofonías chachan Josías yuqapan utapar saram. ¹¹ Apthapkäta uka qullqimpita, qurimpitsti pillunak luram, ukatsti Josué jilïr sacerdoten p’iqipxarux mä pillu ucham, Josadacan yuqaparu. ¹² Juparusti sarakim: ‘Taqi ch’amani Tatitux siwa: Machaqa Külli sutini chachatxa, kipka saphinakapat mistusin Tatitun utap wasitat sayt’ayani. ¹³ Tatitun utap wasitat sayt’ayasinsti, mä reyjamaw jach’añchäwinak katuqani. Reyi qunuñapar qunt’asisaw apnaqani, qunuñap thiyapanxa sacerdotew qunt’asirakini, jupanak taypinsti sumankañaw utjani. ¹⁴ Pillunakasti Tatitun utapan qhiparani, Heldai, Tobías, Jedaías, Josías ukanakar jach’añchas amtasiñataki.’ ” ¹⁵ Jumanakatix arunakaxar sum ist’apxäta ukapachaxa, jayanakatpach Tatitun utap wasitat sayt’ayañ yanapt’irix jutapxani; ukkhaw jumanakax taqi ch’amani Tatitun nayaru khithanitapxa yatipxäta.

¹ Darío reyin pusi mara Persia marka apnaqäwipana, Quislev sat llätunka phaxsita, pusi uru saraqataruw Tatitux Zacarías profetar yatiyäwinak churäna. ² Uka urunakansti, Betel markax Sarezer, Réguem-mélec chachanakaru, jaqinakapampir kuna khithäna Tatitut yanap mayiri, ³ taqi ch’amani Tatitun utapankir profetanakampiru, sacerdotenakampir akham jiskt’añapatakiraki: “¿Nanakax sapa mara phisqa phaxsi saraqataru, jachañampi ayuno lurañampi phuqhasipkakïti, kunjämatix jichhakam lurasipkta ukhamxa?” sasa. ⁴ Ukatsti taqi ch’amani Tatitux nayarux situwa: ⁵ “Taqi markpacharu, sacerdotenakampir akham sarakim: ‘Jumanakax phisqïri, paqallqüri phaxsi saraqataruw ayuno lurañsa, jachañsa phuqhapxtaxa, ukat jichhakamax paqallqu tunka maräxiwa. Ukampis janiw nayar jach’añchañatak lurapktati, ⁶ jan ukasti jumanakan askinakamatakikiw manq’apxtaxa umapxaraktasa’ ” sasa. ⁷ Kuntix jichhax sapksma ukxa, khä urunakaw profetanak tuqi sapxayäsma, kunapachatix Jerusalén markaxa, ukhamaraki uka thiya markanakasa, jaqin phuqt’atäskäna ukapacha, kunapachatix Néguev sat chiqana, ukhamaraki pampanakan suman jakasiñax utjkarakïna ukapacha. ⁸ Tatitux Zacarías profetaruw parläna, juparusti sarakïnwa: ⁹ “Aksti nayaw arsta: Jumanakasti taripañanakamanxa chiqäpxapunim, maynit maynikam munasirïpxam, khuyapayasirïpxarakim. ¹⁰ Ijma warminakarusa, wajchanakarusa, yaqha markat jutirinakarusa, jan kunaninakarusa, jan t’aqhisiyapxamti. Janirak maynit maynikam ñanqhachasiñsa lup’ipxamti” sasa. ¹¹ Ukampis markax janiw kun ist’añsa munkiti. Taqiniw kutiqtawayxapxi, uqaraw tukupxaraki. ¹² Chuymanakapsa ch’ullqhi diamante qalar uñtat qalarayasipxi, taqi ch’aman Tatitun ajayupampi nayra profetanakap tuqi parlawayki, uka yatichäwinakaru, kamachi arunakaru jan ist’añataki. Ukat Tatitux wali q’apisïna, ¹³ sarakïnwa: “Kunjämtix jupanakax nayan jawsatax jan ist’añ munapkitänxa, ukhamarakiw nayax jan ist’käti kunapachatix jupanakax art’asipkitani ukkhaxa. ¹⁴ Ukatpï nayax mä jach’a tutuka thayampjam jupanakar uksar aksar apanuktxa, jan uñt’apkäna uka markanak taypiru, uka qhipatsti uraqipax mä ch’usa wasarar tukutaw qhiparxäna, ukansti janiw khitis jakirjamäkxänti. ¡Jupanakan juchanakap laykuw ukkha suma markax q’ala tukjata, laqayaki qhiparäna!”

¹ Taqi ch’amani Tatituw nayar yatiyitu, akham sasa: ² “Naya, taqi ch’aman Tatitux ak arsta: Jach’aw munasiñaxax Jerusalén marka laykuxa; ukham sinti jach’arakiw q’apisiñaxax jupar uñisirinakataki. ³ Jerusalén markar jakiriw kutt’anï. Ukapachasti Jerusalenax Chiqa Marka satäniwa; taqi ch’amani Tatitun qullupasa Qullan Qullu satarakïniwa. ⁴ Awkinakasa taykanakasa wasitat Jerusalén plazanakanxa qunurt’asipxani, sapaqat maynis thujrunakapar thujrt’asitkama walja maranïxatanakap layku. ⁵ Yuqall wawanaka, imill wawanakaw markan plazanakap phuqt’apxani, uka plazanakan anatasipxarakini. ⁶ Khä urun taqi ukanakax markaxankirinakat qhiparapki ukanakatakix jan amuykayäniwa; ukampis nayatakix janiw ukhamäkaniti. Naya, taqi ch’aman Tatituw arsta. ⁷ Nayaw markaxarux inti jalsu tuqinkir ch’amani markata, inti jalanta tuqinkir markatsa qhispiyä, ⁸ ukatsti Jerusalén markan jakasxapxañapatakiw apanxarakï. Jupanakasti ukkhax nayan markaxäniwa, nayasti aski chuymampi, chiqa kankañamp uñjir Diosapäyäwa.” ⁹ Taqi ch’amani Tatitux siwa: “Jumanaka, aka urunakan profetanakan arunakap ist’irinaka, ch’amañcht’asipxam, taqi ch’amani Tatitun utap wasitat sayt’ayañatak qallta qala uchantapkäna uka urutpach ist’irinaka. ¹⁰ Uta wasitat sayt’ayañ nayräxaxa, janiw irnaqirinakar qullqi churañax utjkänti, uywanakar manq’ayañatakis utjkänti; uñisirinak utjatap laykusti janiw jaqinakatakix sumankañax utjkarakïnti; nayaw jaqinakarux jaqi masipatak sartañap utjayta. ¹¹ Ukampis jichhaxa, aka markankirinakat qhipariritakixa, janiw nayax nayra urunakanjamäkxäti. Naya, taqi ch’aman Tatituw arsta. ¹² Sumankañaw jupanak taypin satatäxani. Uva yapunakax achu churani; uraqix suma achunak achuyani, alaxpachasti jallunakap apayanini. Nayasti taqi ukanak aka markankirinakat qhiparirinakarux churä. ¹³ Judá markankirinaka, Israel markankirinaka, jumanakax yaqha markanak taypinxa taqinin ñanqhachat markäpxäyätawa, jichhax nayaw qhispiyapxäma, askiruw tukuyapxäma. ¡Jan axsarapxamti! ¡Ch’amañchasipxam!” ¹⁴ Taqi ch’amani Tatitux siwa: “Nayax jumanakan nayra awkinakamarux mutuyañ amtäyäta, nayar q’apisiyapkitän ukkhaxa, uka amtäwixasti amtatapunïnwa. ¹⁵ Jichhasti, Jerusalén markampiru, Judá markampirux aski lurañ amtta. Ukhamasti, jan axsarapxamti. ¹⁶ Akaw nayan kamachi arunakaxaxa: Maynit maynikamax chiqa arunakpun parlapxam, chiqaparurak uñjapxam, taripäwinakansti sumankañ utjayapxam; ¹⁷ janiy maynit maynikamax ñanqha lurasipxamti, janirak k’ari juramentsa lurapxamti. Nayax taqi ukanak uñistwa. Naya, Tatituw arsta.” ¹⁸ Taqi ch’aman Tatitux nayaruw sarakitu: ¹⁹ “Pusïri phaxsina, phisqïri, paqallqüri, tunkïri phaxsin ayuno lurañaxa, kusisiñaruw kipstani, Judá wila masit saraqirinakatakix kusisiñ phunchhäwinakaruw tukuni. ¡Jumanakax chiqa arsuñampiru sumankañampir munapxam!” ²⁰ Taqi ch’amani Tatitux siwa: “Yaqha markankir jaqinakasa, jach’a markanakan utjiri jaqinakas jutasipkakiniwa. ²¹ Ukatsti mä markan jakir jaqinakax yaqha markan jakirinakaruw sapxani: ‘¡Taqi ch’amani Tatitur thaqhir sarapxañäni, suma waxt’äwip jiwasatak mayisiri!’ sasa. Mayninakasti ukxarux sapxarakiniwa: ‘¡Nanakax ukhamax sarapxarakïwa!’ sasa. ²² Jerusalén markarusti walja jaqinaka, ch’amani markanakaw jutapxani, taqi ch’amani Tatitur thaqhiri, jupanakatak aski waxt’äwip mayiri. ²³ Khä urunxa, tunka yaqha markankir jan uñt’at jaqinakaw mä judío jaqirux isipat katuntasipxani, ukat sapxarakini: ‘¡Nanakax jumanakamp chikaw sarañ munapxta, Tatitun jumanakampïtap ist’apxta!’ ” sasa.

¹ Tatitux taqi akapachan jakir jaqinakaruw uñch’ukiski. Ukat aka yatiyäwi arunak Hadrac, Damasco markanakatak arsu, uka kipkaraki Israelan ayllunakapatakisa, ² Hamat sata uka jak’a markatakisa Tiro, Sidón uka qamir markanakatakis arsuraki. ³ Tiro markax jark’aqasiñatakix jach’a uyu pirqanak lurasïna, uka markax qurimpi, qullqimp ñiq’ir uñtat qullucht’äna. ⁴ Ukampis Tatitux taqpach aparani, qamir yänakapsa qutaruw warantani, marksti q’ala nakhantayarakini. ⁵ “Uk uñjasasti, Ascalón markax walpun mulljasini. Gaza markasti ukhamarakiw t’aqhisini, Ecrón markan suyt’äwipax jan kunatakïniwa. ¡Gaza markax jan reyiniw qhiparani, Ascalón markasti jan jaqinakanirakiw uñjasini! ⁶ Asdod markansti kunayman jaqinakaw jakani, ukhamat filisteonakan jach’a jach’a tukutapxa jisk’achjä. ⁷ Lakanakapatsti manq’apki uka wilararpach aychsa apaqäwa, laka ch’akhanakapatsa jan manq’añ manq’anak apaqarakïwa. Ukampis uka jaqinakatxa yaqhipanakax nayatak qhipaririw utjani; Judá markankiriw tukupxani, Ecrón markasti jebuseo jaqinakjamäpxarakiniwa. ⁸ Nayasti wakicht’atakïskäwa, nayankirinakar arxatañataki, khitisay aka chiqa jutaskpan ukanakata. T’aqhisiyirix janiw wasitat t’aqhisiykxaniti, jichhasti naya pachpaw markaxar uñjaskta.” ⁹ ¡Sión marka, walpun kusisim! ¡Jerusalén marka, kusisiñat q’uchum! Reyimaw juman ukar jutaski, chiqa kankañani, taqi atipt’añ churiri, mä jisk’a asno qallur qunxatata. ¹⁰ Jupaw Israelan nuwasiñ carronakap t’unjani, Jerusalenan caballonakapsa tukjani, nuwasïwin mich’inak antutt’añanaksa p’akirani. Markanak taypin sumañkañ yatiyani, maysa qutata, maysa qutakamaw apnaqani, Éufrates jawirat qalltasina uraq tukuykamaw marka sarayani. ¹¹ Tatitux akham siwa: “Jerusalén, nayaw jumampi mä arust’äwi lurta, ukasti wila tuqi luratawa; ukat jumanakan katuntat jaqinakamxa, kawkïri jan umani phuch’unkapkitï jichhax ukat apsü, ¹² ukatsti suyt’äwi chuyman phuqt’ataw kutt’anxapxani, suma uyuchrantat markanakaru. Sapxsmawa, nayasti taqi t’aqhisitanakamatxa aski waxt’äwinakampi phuqt’apxäma, kusisiñanakxa pä ukkhampi katuqapxarakïta. ¹³ Judá markankirinakampi, Israel markankirinakampiw Grecia markankirinakarux tukjä.” ¹⁴ Tatituw markapxarux uñacht’ayasini; mich’inakap lliju llijunakjam antutt’ani. Dios Tatituw trompet phust’ani, aynach jach’a thayamp chikaw sarantarakini. ¹⁵ Taqi ch’amani Tatituw jupankirinakarux imani, jupanakasti q’urawt’anita qalanaksa takichasipxaniwa, uñisirinakaparusti jiwarayapxaniwa; atipjäwipat kusisiñatakisti mä jach’a manq’äwi lurapxani. Umjasiñkamaw umapxani; qirunakap vinompi phuqharapxani, kunjämtix altarar warxatañatak wilax qirunakar phuqharatäki ukhama. ¹⁶ Khä urunwa, Tatitu Diosapax markaparu qhispiyani, mä oveja tamarjama, jupankirinakasti kipka markapan k’ajapxani, pillun uchat suma qalanakapar uñtata. ¹⁷ ¡Kunja sumakïkani uka markaxa! Trigopasa, vinopas walja utjatap laykusti, yuqall wawanakasasa, imill wawanakasas sumapuniw jilarapxani.

¹ Tatitur jallupach jallunak mayipxam, lliju llijunak utjayir Tatituw walja jallunak apayanini, taqiniruw pampankir ch’uxñanak churarakini. ² Yaqha diosanakan arupax k’ariwa, yatirinakax k’ari uñjäwinak katuqapxi. Arsutanakapax inamay samkanakakiwa, chuymachasiñ arunakapasti ina ch’usakiwa. Ukat markax uywa tamar uñtat inak aywinaqxi, awatirin jan utjatapat t’aqhisiskaraki. ³ Ukat Tatitux saraki: “Q’apisiñaxax awatirinakatakiw nakti, markaxar irpirinakarux mutuyarakïwa.” Naya pachpaw markaxar uñjasiskä. Judá markax jichhax mä oveja tamawa, ukampis jupanakarux nuwasïwinkir ch’amani caballonakjam tukuyarakï. ⁴ Jupanak taypit Wakiskir Qalax mistuni, chhujllu Ch’akurusa, nuwasïwin Mich’i antutt’añasa. Jupanak taypit irpirinakax misturakini. ⁵ Jan axsarir soldadonakjamäpxaniwa ñiq’i taypin nuwasir soldadonakjama; caballxat sarir soldadonakaruw nuwantapxani jupanakarusti mä p’inq uñjasiyapxarakini, nayaw nuwasïwin jupanakampiskä. ⁶ Tatitux siwa: “Nayätwa Israelan Tatitupaxa, markaxan mayisitanakap ist’araktwa. Nayaw Judá wila masit saraqirinakarux ch’am churä, José wila masit saraqirinakarusti nayaw qhispiyarakï. Wasitat uraqiparux irpxä, jupanakat khuyapayasitax layku. Janis jupanakar apanukkiriskäyäta ukham jichhax amuyasxapxani, jupanakar khuyapayasiñax uñacht’ayä. ⁷ Israelitanakax wal kusisipxani kunjämtix soldadonakax vino umantasax wal kusisipki ukhama; uk uñjasax wawanakapax kusisirakiniwa nayan taqi ukanak lurataxata. ⁸ “Nayaw jupanakar jawsasin, tantacht’arakï, jupanakaru qhispiyatax layku. Waljani markaruw tukupxani kunjämäpkäntix nayra pachax ukhama. ⁹ Nayaw yaqha markanak taypir ananukta, ukampisa, jayankkasinsa nayat amtasipxitani, mä urusti wawanakapampiw uraqipar kutt’anxapxani. ¹⁰ Jupanakarux Egipto markat kutt’ayanxä, Asiria markat apanxarakï, Galaad uraqimpina, Líbano qullunakampin jakayarakï; waljanipunïpxaniwa uraqis jupanakatakix pist’aniwa. ¹¹ Llakt’ataw Egipto quta makhatapxani, nayaw uka qutan mathapinakap t’akuyä. Nilo jawiran umapsa q’al wañt’ayä; nayaw Asiria markan jach’a jach’a tukutapsa tukjä, Egipto markan jach’a munañanïñapsa nayaw apaqarakï. ¹² Nayaw markaxarux ch’am churä, jan axsarasaw sutixar sarantapxarakini. Naya, Tatituw uk arsta.”

¹ ¡Líbano qullunaka, punkunakam jist’arasim, cedro quqanakamxa nina nakhantpan! ² ¡Pino quqa, jachamaya, cedro quqan liwisitapata, khä suma quqanakan q’ala tukjatätapata! ¡Jumanaka, Basán uraqinkir roble quqanaka, jachapxam uka jach’a ch’uminakan tukjatätapata! ³ Awatirinakax jach’at wararipxi ukkha suma ch’uxña chhuxllanakan q’ala tukjatätapata. Leonanakan wararitapas ist’asiwa, Jordán jawir thiyan suma ch’uxña pampanakan tukjat uñjasitapata. ⁴ Aksti Tatitu Diosaxaw sarakitu: “Khariñatak yaqhachatäki uka ovejanak uñjam. ⁵ Alasirinakax jan khuyapt’ayasisaw kharirapxi, aljirinakasti sapxiwa: ‘¡Tatitux yuspagaratäpan, nayax qamirïxtwa!’ sasa. Pachpa awatirinakapas janikiw ovejanakapat khuyapt’ayasipkiti. ⁶ Nayax ukhamarak lurä: ¡Aka markankir jaqinakat janiw khuyapayaskäti! Jan ukasti, aka jak’an utjir markanakan amparaparuw katxaruyä, reyipan apnaqatarakïniwa. Markapas q’ala tukjatäskani ukkhasa, janiw jupanakar yanapt’ir sarkäti. Naya, taqi ch’aman Tatituw uk arsta.” ⁷ Nayasti khariñatak yaqhachatäki uka ovejanak uñjañaruw uchasta, sinti t’ukha ovejanakaruw jilpach uñjarakta. Ukatsti pä thujrunak aytasta: mayarux “Walikïskaña” sasaw sutichta, mayarusti “Mayakïña” sasaw suticharakta. ⁸ Mä phaxsinak kimsa awatirinakar alisnukta, jupanakatak munasiñaxan pist’atapata, ukhamarak nayar uñisipxatapata. ⁹ Ovejanakarusti saraktwa: “¡Janiw mayampsa jumanakan awatirimäkxiristti! ¡Yaqhipatix jiwanixa, jiwaskpan! ¡Yaqhiparutix jiwayapxanixa, jiwayasipkakpan! ¡Jilt’irinakasti jupanak pura manq’antasisipkpan!” sasa. ¹⁰ Ukatsti “Walikïskaña” satäkis uka thujru katusasti p’akjaraktwa, Diosax taqi markanakampi mä arust’äwi lurkatayna ukax ukkhar tukusxatap uñacht’ayañataki. ¹¹ Ukürpachaw uka arust’äwix t’unjat uñjasïna, uñch’ukisipkitäna uka oveja alakipanakasti, kuntix nayax lurkäyäta uka tuqi Tatitun parlaskatap amuyapxäna. ¹² Ukatsti jupanakarux saraktwa: “Walïchi ukax oveja awatitaxat qullqimp phuqxapxita; jan munapksta ukax, ukhamäskpan” sasa. Ukatsti jupanakax kimsa tunka qullqimpiw phuqhapxitu. ¹³ Tatitusti situwa: “¡Uka qullqinak katum, ukatsti Tatitun utapan qullqi uchañaru uchanim, ukkha sum nayar chaniñchapxitu!” sasa. Nayasti uka kimsa tunka qullqi katusaxa, Tatitun utapan qullqi uchañaruw uchanta. ¹⁴ Ukatsti “Mayakïña” satäki uka payïri thujru p’akjarakta, ukhamaw Judá markampi Israel markampi mä jilakïñax t’unjat uñjasiraki. ¹⁵ Tatitux sarakituwa: “Jichhasti jan amuyt’asir awatirir tukum. ¹⁶ Nayasti aka markatakix mä awatir uchä, uka awatiristi jalanukuta ovejanakat jan yäqasirïniwa, chhaqhat ovejanak jan thaqhiri, chhuxriñchjatanak jan qullt’iri, t’ukhanakar jan manq’ayiri, jan ukasti suma lik’i ovejanakan aychapak chhuchhullinakamppach jan jilt’ayas manq’antani. ¹⁷ ¡Ay, kunakïkani oveja tama ananukuri jan wali awatiritxa! ¡Walïspaw mä espadampi amparap khuchhuqañaxa, mä cuchillompi kupi nayrap k’ilsuñaxa! ¡Amparapax taqpach pharspan, nayrapasti q’ala juykhuptarakpan!”

¹ Tatituw Israel markatak ak yatiyitu: Alaxpach jach’ar tukuyiri, akapach uraqsa utt’ayiri, jaqirus jakañ churiri Tatitux siwa: ² “Kunapachatix aka jak’ankir markanakax Jerusalén markaru, uka kipkaraki Judá uraqinkir markanakarus katuntañatak muyuntapkani ukapachaxa, nayaw jupanakarux aynacht’ayä. Jerusalenarux machantayir vinoruw tukuyä, ukaw taqi jak’ankir markanakar machjayani. ³ “Khä urux taqpach markanakatakiw Jerusalenax mä jathi qalar uñtat tukuni. Uka jathi qala unxtayañ munirinakarux tukjaniwa. Taqi markanakaw Jerusalén marka tukjañatak tantacht’asipxani, ⁴ ukampis ukkhax nayaw caballonakap chhuktayä, caballxata saririnakaparusti luqhiptayäwa. Judá markankir wila masinakaparux imäwa, markanakan taqi caballonakaparusti juykhukamak tukuyarakï. ⁵ Ukham uñjasasti, Judá markankir jilïrinakax amuyt’asisaw sapxani: ‘Taqi ch’aman Tatitux Jerusalén markan jakirinakan Tatitupawa, jupaw jupanakarux ch’amsa churaraki’ sasa. ⁶ “Khä urun Judá markan jilïrinakaparux lawanak taypin nakhaskir mä nina sank’jam tukuyä, mä ninjama trigo puyanak marqthapita taypina. Kupïxankiri, ch’iqäxankiri taqi jak’ankir markanakaruw uka ninax tukjani, ukampis Jerusalén markarux janiw kunas kamachkaniti. ⁷ Nayraqatxa naya, Tatitux, Judá wila masinakaruw qhispiyä, nayatakix Davidan wila masipat saraqirinakasa, Jerusalén markan jakirinakas wali yäqatawa. Jan khitis may amuypati. ⁸ Naya, Tatituw Jerusalén markan jakirinakarux imarakï. Jupanakat wali t’ukhäpkis ukanakax David reyjamaw wali ch’aman tukupxani, Davidat saraqirinakasti Diosar uñtatäniwa, jupanakan nayraqatap sarantir Tatitun angelapjama. ⁹ “Khä urusti nayax Jerusalenar nuwantañ muniri markarux tukjäwa. ¹⁰ Davidat saraqiri wila masinakapampiru, Jerusalén markan jakirinakampirux, khuyapayasiñampi mayisiñ ajayumpiw phuqt’ä. Ukkhaw khitirutï chhuxriñchapki ukarux uñkatapxani, ukatsti jupat llakisipxaniwa, jachapxarakiniwa, sapa yuqall wawa jiwayasiri jaqjama, jan ukax jilïr wawan jiwatapatjama. ¹¹ Jerusalenanxa jach’a jachañaw utjani, kamisatix Meguido uraqina Hadad-rimón sat diosapat jachañax utjki ukhama. ¹² Uka markpachan sapa mayni wila masinakaw yaqha yaqha tantacht’asis llakisiñat jachapxani: Davidat saraqir wila masinakapa, warminakapamppacha; Natán chachat saraqir wila masinakapa, warminakapamppacha; ¹³ Leví chachat saraqiri wila masinakapa, warminakapamppacha; Simí chachat saraqir wila masinakapa, warminakapamppacha; ¹⁴ ukhamarak taqi maynïr wila masinakasa, yaqha yaqha, warminakapamppacha.

¹ “Khä urun mä uma jalsuw jist’artani, ukan Davidat saraqir wila masinakapasa, Jerusalén markan jakirinakasa juchanakapa, q’añu luratanakap jariqasipxañapataki. ² Taqi aka markansti nayax yaqha diosanakan sutinakapsa jan mayampi amtasiñatakiw t’unjä. Uka pachparakiw profetanaksa, taqi ñanqha ajayunaksa q’alpun tukjarakï. Naya, Tatituw uk arsta. ³ Ukhamasti, kunapachatix maynix jutir urunakat arsuñ munkani ukkhaxa, awkinakap kipkaw sapxani: ‘¡Jumax jiwätawa, k’ari arunakam Tatitun arupawa sas parlañ munatamata!’ sasa. ¡Khitinakatix profetätwa sasa sarnaqkani ukanakarusa, awkinakap pachpaw cuchillompi chhuqhuntas jiwayapxani! ⁴ “Khä urunsti, profetanakax k’ari unañchäwinak parlapxatapat p’inqasipxani. Janiw khitis profetanakan lip’ichit lurat isinakampi uchasisax sallqjkaniti, ⁵ jan ukasti sapa mayniw sani: ‘Nayax janiw profetäkti, yapu luririkïtwa. Wawatpach yapun irnaqañ yatta’ sasa. ⁶ Jupar khitis jiskt’aspa: ‘¿Kunatsa janchiman uka chhuxriñchatanakax utji?’ sasaxa, jupasti sarakiniwa: ‘Masinakaxan utapan ukham lurapxitu’ ” sasa. ⁷ Taqi ch’aman Tatitux siwa: “¡Sartasim espada, ajllit reyixaru jiwayam! ¡Munat awatirixar jiwayam, ukhamat markaxax ovejanakar uñtat aywitatani, nayasti saraqirinakaparux q’ala tukjarakï! ⁸ Aka markankir jaqinakatxa, sapa kimsat paniniw jiwarani, ukat jilt’irikiw jakani. Uka jilt’irirusti ninampjamaw q’umachä, kunjämatix qullqix q’umachañäki ukhama, kunjämatix qurix q’uma tukuyañäki ukhama. Ukkhaw jupanakax nayar art’asipxitani, nayasti jaysäwa. Sarakïwa: ‘Nayan markaxa’ sasa. Jupanakasti sapxarakiniwa: ‘Tatituw jiwasan Diosasaxa’ sasa. Naya, Tatituw uk arsta.”

¹ Jerusalén marka, Tatitun urupax jutaskiwa, kunapachatix juma taypina, yänakam aparasax lakirpayatäkani uka uru. ² Uka uruw Tatitux taqi markanakar tantachthapini, Jerusalenampi nuwasipxañapataki. Markaru katuntasasti, utanakapat yänakap lunthatsupxani, warminakaparus warmisipxaniwa, chikatpach jaqinakaparux katuntat apapxarakini. Jilt’irinakakiw ukan qhiparani. ³ Ukatsti Tatituw uka markanakamp nuwasir misturakini, kunjämatix nuwasïwi urun nuwaski ukhama. ⁴ Uka urusti Tatitux Olivos qullu patxaruw utjnuqasini, Jerusalén marka uñkatasina, inti jalsu tuqina. Olivos qullurux payaruw jaljtayani, mä chikat qullux amsta tuqiruw jitt’ani, mä chikatasti aynach tuqiruw jitt’arakini, uka taypix mä jach’a qhirwaruw tukuni inti jalsuta inti jalantkama, ⁵ jumanakasti uka pä qullu taypin utjkani uka qhirwanjam jaltxapxäta, uka qhirwasti maysäxankir Asal uraqkamaw purini. Jumanakax jaltxapxätawa kunjämatix Ozías reyin Judá marka apnaqäwipan nayra awkinakamax, uraqi khathati sartipan jaltxapxänxa ukhama. Tatitu Diosaxasti taqpach aski jaqinakapampiw jutani. ⁶ Uka urux janiw thayasa juyphisa utjkaniti. ⁷ Uka mä sapa urutsti Tatitu sapakiw yati. Uka urunsti janiw amuyaskaniti urütapasa arumätapasa, arumäkanisa qhanakïskaniwa. ⁸ Ukkhasti Jerusalén uraqitxa suma q’uma umaw jalsuni, uka umax juyphi pachasa junt’u pachasa jalaskakiniwa, mä chikat umax Mar Muerto sat qutakamaw jalani, mä chikatasti Mediterráneo sat jach’a qutakamaw jalarakini. ⁹ Uka uruw Tatitux taqi akapach apnaqani. Jupa sapakiw Tatitünixa, sutipasti mä sapakirakïniwa. ¹⁰ Taqpach markax pamparuw tukuni, Jerusalén markat aynach tuqinkir Gueba chiqat qalltasa, Rimón chiqakama. Jerusalén markasti alay qullupankaniwa, ukanarak suman jakasipxani. Benjaminan Punkupata, Ángulo sat Punkukama, ukhamaraki Hananelan pukarapata reyin aceitep ch’irwañäki ukkhakama. ¹¹ Jïsa, Jerusalén markanxa walja jaqinakaw utjantani, janiw mayampis t’unjatäkxaniti. Jaqinakapax jan kunan kamachkañaw jakasipxarakini. ¹² Ukampis Jerusalenampi nuwasiri markanakarux, Tatitux walpun mutuyani: jaqinakapan janchipas jakkirpacharuw ñusantani, nayranakapasa, laxranakapas pachparuw wañsurakini. ¹³ Uka urun Tatitux jupanakar axsarañ phuqhantani. Sapa mayniw jak’apankiriru amparat katuntani, ukatsti jupanakkamaw nuwantasipxani. ¹⁴ Judá markankirinakasti Jerusalenaruw jutapxani, uka markanakamp nuwasiri, jupanakarusti waljpun yänakapsa, qullqipsa, quripsa, isinakapsa aparapxani. ¹⁵ Kuna mutuyäwitix jaqinakxar purkani, uka mutuyäwirakiw uñisirinakan utjäwipan utjir caballonakxaru, mulanakxaru, camellonakxaru, asnonakxaru, taqi uywanakxarus purirakini. ¹⁶ Uka qhipatsti, Jerusalenampi nuwasipkän uka markanakat jilt’iri jaqinakaxa, sapa maraw Reyiru, taqi ch’amani Tatitur yupaychir sarapxani, ukhamaraki Chhujllanak lurañ phunchhäwi uruyañataki. ¹⁷ Ukampisa, aka uraqinkir kawkïr markanakatix Jerusalén markar taqi ch’aman Tatit Reyiru yupaychiri jan sarkani ukaxa, ukanakan uraqinakapxarux janiw jallux purxatkaniti. ¹⁸ Egiptonkir jaqinakatix jan sarapkani ukaxa, Tatitux jupanakar mutuyaniwa, uka kipkaraki kawkïr markatix Chhujllanak lurañ phunchhäwi uruyir jan sarkani ukanakarusa. ¹⁹ Ukäniw Egipto markataki, taqi markanakataki, Chhujllanak lurañ phunchhäwi uruyiri jan saririnakan mutuyäwipaxa. ²⁰ Uka uruxa, caballonakan chhullu chhullunakapasa “Tatitur Luqtata” sas qillqatkamakïniwa. Tatitun utapan utjir phukhunakasa, altar nayraqatankir jach’a qirunakasa, qullanäniwa. ²¹ Jerusalén markampina, Judá markampin utjir taqpach phukhunakasa taqi ch’amani Tatitur luqtatäniwa. Khitinakatix Tatitun utapar wilañcha luqtasir sarapkani ukanakasti, uka phukhunakaruw luqtat uywanakan aychap qhatiyapxani. Uka urux taqi ch’amani Tatitun utapan janiw alakip lurir jaqinakax utjkxaniti.