MIQUEAS

MIQUEAS

¹ Aka yatiyäwinakax kuntix Tatitux Moréset chiqan utjir Miqueas profetarux parlxaykän uka arunakawa. Tatitusti juparux uñacht’äwi tuqiw yatiyäna kunanakatix Samariana, Jerusalenana luraskani ukanakata, ukasti Jotán, Ahaz, Ezequías reyinakax Judá marka apnaqkän uka urunakan yatiyasïna. ² Taqi markanaka, akanak ist’apxam; taqi markpachan utjir jaqinaka, sum ist’apxam: Tatitux qullana utapatpach jumanakatak arsuni. ³ Tatitux utjäwipatpach mistunini, ukatsti qullu patanakanjam jutani. ⁴ Jupan takt’ataparusti qullunakax pampaw tukuni, kunjämatix lik’ix ninar apxatatax umatatki ukhama, qhirwa aynachanakas jalkir uman kharjatjamaw payar jist’jtani. ⁵ Taqi akanakasti Jacobun markapan Tatitur saykatatap laykuw lurasini, Israel markan jucha luratap laykuraki. ¿Kawkinkarak Jacobun jucha luratapasti? ¡Samaria markankiwa! ¿Kawkinkarak Judá markan yaqha diosanakar yupaychañatak luratäki ukanakasti? ¡Pachpa Jerusalén markankiwa! ⁶ Ukat Tatitux saraki: “Samaria markxa mayxaruw t’unthapï, uva yapuchañ yapu tukuyä. Markan qalanakapsa qhirwa aynacharkamaw willintarakï, Ukhamat uta qalltanakapas qhanar uñstañapataki. ⁷ Jupanakan diosanakapas taqpach t’unthapitäniwa, ninampi nakhantayatarakïniwa. Jan wali sarnaqir warminakan qullqipampi jikxatatänwa, uka pachpa jan wali sarnaqir warminakan qullqipar tukuyatäniwa” sasa. ⁸ Ukatpï jichhax wali jacht’asisa, q’ara kayu, q’alala ukham sarnaqäxa, qamaqir uñtat awullt’asisa, suri wawar uñtat warart’asisa. ⁹ Samarian chhuxripasti jan qullkayawa: Judá markakama, Jerusalén markakamaw puri, kawkhantix markaxax jakki ukakama. ¹⁰ Jan jumanakax jachapxamti, janirak Gat chiqan jakirinakarus yatiyapxamti. Usuchatäkasinsa Polvareda sat chiqan laq’anakapar juk’ampi qurumsupxam. ¹¹ ¡Safir sat chiqan utjasiri jaqinaka, p’inqasiñansa phuqhantata, wasarar q’alalpach sarapxam! ¡Zaanán chiqan utjirinakasti janiw mistunipkaniti! ¡Bet-ésel chiqansti jachañakiw utji, Jichhax yanapanakapxa janiw katuqxapxätati! ¹² Marot sat chiqan utjirinakasti walpun askinak katuqañ munapxi, Tatitusti kunatix ñanqhäki ukxa pachpa Jerusalén marka punkukamaw puriyani. ¹³ Laquis chiqan utjasirinaka, caballonakamxa carronakar chinkatapxam. Jumanakan markaman aka jan wali lurañanakasax qalltawayi, Israelitanakasa ukan juchañchjasiwayapxi, Jerusalenankirinakasa ukan juchañchjasiwayapxi. ¹⁴ Moréset-gat chiqatsti jan mayampitak sarxapxam. Aczib markasti Israel markan reyinakapatakix mä sipitjamäniwa. ¹⁵ Tatitux siwa: “Khitinakatix Conquista sat chiqan utjapkta ukanakatakixa, wasitat jumanakan ukarux mä atipjir khithanï, Israelan suma ajllitanakapas Adulam siski uka p’iyar imantasiriw sarxapxani. ¹⁶ Jerusalén markankirinaka, wawanakamar munatam laykuxa, t’aqhisiñam uñacht’ayañatakix ñik’utamsa q’al mururasim, siwiq’aran p’iqipjam q’ararasirakim, uka wawanakamax jaya markaru katuntat apatäniwa” sasa.

¹ ¡Kunakïkani khitinakatix ikiñanakapansa jan walinakak amtapki ukanakatakixa, urutatanxipansti jupanakan munañanïpxatapatxa, uka jan wali amtatanakapxa phuqhapxapuniwa! ² Uraqinak munasax katuntasipxiwa; utanak munasas lunthatapxiwa. Utanirusa, utapankirinakarus wal t’aqhisiyasaw k’arimpi alisnukupxi. ³ Ukat Tatitux saraki: “Jumanak tuqi nayan amtatanakaxax utjarakituwa. Jumanakarux mä jan walt’aña apayanipxäma, ukatsti janiw qhispipkätati, sinti aynacht’aña urunakätapatsti, janirakiw jach’a jach’a tukusas sarnaqkxapxätati. ⁴ Khaya urunakansti jumanakat larusisaxa, jachañ q’uchunak q’uchupxani. Sapxarakïtamwa: ‘Q’ala tukjatapunïtanwa; jiwasax Tatitun markapätanwa, jichhax yaqhan amparapankxtanwa, janirakiw khiti jark’aqt’iris utjkiti; uraqinakasasti atipjirinakasar lakinuqatawa’ ” sasa. ⁵ Ukat jichhax jumanakax Tatitun markapanxa, janiw mä jisk’a uraqsa katuqkxapxätati. ⁶ Israelit jaqinaka, jumanakax janiw munapktati profetanakan uka jan wali yatiyäwinak parlañapxa. Janirakiw jaysañsa munapktati uka jan walinakan jumanakxar jutaskatapxa, ukat jupanakar jan ist’añ munapktati. ⁷ Janiw Tatitux phiñasitäkiti sapxtawa, Tatitun luräwipax janiw ukhamäkiti sapxtawa. Khitinakatix askinak lurapki ukanakarux askinak churaraki sapxaraktawa. ⁸ Jumanakax markaxatakiw sayt’asipxta, nuwasïwit kutt’anirinakarusa, uñisirinakamäkaspas ukham isinakap aparapxtaxa. ⁹ Warminakarusti munat utanakapsa aparapxtawa, wawanakarusti kuna askinaktix nayax churkta ukanakatsa, wiñayatakiw jark’apxta. ¹⁰ ¡Jichhax sartapxam! ¡Akat sarapxam! Aka chiqax janiw samarañatakïkiti; ñanqha lurañampi phuqhantatawa, ukat q’al tukjatarakïni. ¹¹ Maynitix k’ari arunak parlaspa, ukat sarakispa: “Vinompi yaqha umañanakampitix utjani ukkhakiw jutir urunakatxa sapxäma” sasa, jumanakax uka k’ari profetanakampix kusisitakïpxasmawa. ¹² Jacobun saraqirinakaparux taqpachaniruw tantacht’xä, Israel markat mä qawqha jilt’irinakarusti apthapxarakïwa. Ovejanakjam mayaru anthapxä, suma chhuxllanakas utjki ukkhanakaruw ananuqarakï; waljanïpkaspas ukham uxupxarakini. ¹³ Tatituw jupanakatakix thakhi jist’arani, jupanakasti uka thakhinjam arkapxarakini, marka punku chiqaw mistuwayapxani. Tatitu reyipasti, jupanakan nayrap sararakini.

¹ Israel markan jilïrinakapa, jichhax ist’apxam, kunatix chiqäki, askïkaraki ukxa jumanakaxay yatipxañamächixa. ² Ukampis kunatix askïki ukxa uñisipxtawa, ñanqhäki uk munapxtaxa; markaxarux q’al lluch’supxtaxa, q’ara ch’akhak jaytapxtaxa. ³ Markaxarux jakkirpach manq’antapxtaxa; janchipsa q’al lluch’supxtaxa, ch’akhanakapsa p’akirapxtawa; phayasiñ aychäkaspas ukham lurapxtaxa. ⁴ Tatitur arnaqasipkäta uka urusti, jupax janiw ist’apkätamti. Ñanqhanak lurapxatanakam laykuxa, jumanakatxa imantasxaniwa. ⁵ Profetanakan sallqjatap laykusti, markaxax pantjat thakhinakanjam saraski, khitinakatix jupanakar manq’ayki ukanakaruxa, uka profetanakax suman sarnaqasiñ yatiyi, manq’añ jan churki ukanakarusti “nuwantasiñäni” sapxarakiwa. Tatitusti uka profetanakarux siwa: ⁶ “Jumanakax janiw kunanakatix luraskani ukanak uñjkxapxätati, janirakiw qhipa urunakan utjkani ukanakatsa parlkxapxätati.” Uka profetanakatakisti intix jalantxaniwa, urus ch’amakaw tukxarakini. ⁷ Uñjäwinak uñjirinakasa, yatirinakasa wali p’inqachjataw uñjasipxani. Jupanakasti Tatitun jan ist’atäxasinxa, amukiw qhiparxapxani. ⁸ Ukampis nayarux Tatitun ajayupawa, ch’amapampi, chiqa kankañampi, jan axsarañampi phuqt’itu, ukhamat Israel markaru Tatitur saykatatapata, jucha luratapatsa qhankatañaxataki. ⁹ Israel markan jilïrinakapa, jichhax aka arunak ist’apxam, jumanakasti kunatix chiqäki ukxa uñisipxtawa, kunatix aski lurañäki uksa maysaruw q’iwipxtaxa. ¹⁰ Tatitun Jerusalén markapsa jaqi jiwayañanakxaru, kunatix jan chiqäki ukanakxaruw sayt’ayapxtaxa. ¹¹ Kunatix chiqäki ukanak uñjirinakasa qullqi chilltayasipxi, sacerdotenakas qullqi laykukiw yatichapxi, profetanakasti profecía arunakapxa aljapxarakiwa; taqi akanakatxa Tatitux walikiw siskaspasa ukhama. Ukatsti sapxarakiwa: “Tatituw jiwasampïski, janiw kuna jan walis jiwasxar jutkaniti” sasa. ¹² Jumanakan juchanakam laykuw Tatitun Jerusalén markapax q’ala tukjata uñjasini, mayjaru willthapitarakïniwa, kawkhankkitix Tatitun utapax uka qullus quran qurantataw uñjasini.

¹ Qhipa urunakanxa, kawkhankkitix Tatitun utapax uka qullux suma sayt’ayatäniwa. Uka qullusti taqi qullunakat sipansa wali jach’äniwa. Taqi markanakaw ukarux jutapxani, ² walja markanakaw purintanipxarakini, akham sasa: “Jutapxam, Tatitun qullupar makhatapxañäni, Jacobun Diosapan utaparu, jupaw jiwasarux thakhip uñacht’ayistani, ukhamat thakhipanjam sarnaqañasataki.” Sión qullutpach Tatitun yatichäwinakapax mistuni, Jerusalén markat arunakapas misturakini. ³ Tatit pachpaw taqi markanakar chiqapar uñjani, juparakiw walja markanakaru, wali jayankir markanakarus ch’axwatanakap t’aqjarakini. Espadanakapxa qhulliñ armanakaruw tukuyxapxani, lanzanakapsti yawthapiñatak jusinakaruraki. Janiw kawkïri markas yaqha markampi nuwantasiñatakix wakichaskxaniti, janirakiw nuwasiñatak yatichäwinaksa katuqxapxaniti. ⁴ Ukapachasti taqinis jan axsarasaw jakasipxani, sapa mayniw uva, higo alin ch’iwipana samart’asxarakini. ¡Aka arunakasti taqi ch’aman Tatitun kipka arunakapawa! ⁵ Yaqha markanakax pachpa diosanakaparuw jaysapxi, ukampis jiwasanakax Tatit Diosasarupuniw jaysañäni. ⁶ Tatitux akham siwa: “Khä urunsti nayax mutuykäyäta uka ovejanakaxarux anthapisxäwa: kayu usuchjata, qarjata, ananukut ovejanakaxaru. Kawkïrinakatix qhiparapkäna ukanakampisti, mä jach’a ch’aman marka sayt’ayarakï. Naya Tatiturakiw markaxarux Sión qullutpacha, jichhata wiñaykam apnaqä. ⁸ Jumasti Jerusalén, Sión markan sayt’asiñapa, wasitat jumax markaxan jach’a qamapa tuküta, nayrax kunjäm jach’a markäkayätatix ukhama.” ⁹ Jichhasti, ¿kunatarak wawachasiñatak usuyasiskir warmjam warartasti? ¿Janit reyimax juman utjkxi? ¿Jan ukax amuyt’ayirinakamach jiwarxi ukatti jachta? ¹⁰ Sión marka, q’iwinaqtam, wararirakim, kunjämtix mä warmix wawachasiñatak wararki ukhama, jaqinakamax jumatxa mistuwayxapxaniwa, ukatsti ch’usa pampanakan jakapxarakini, Babilonia markakamarakiw puripxani. Ukan Tatitux markaparux qhispiyani, uñisirinakapatsa qhispiyarakini. ¹¹ Jichhasti walja markanakaw jumar jan walt’ayañatakix mayacht’asipxi, ukatsti sapxiwa: “¡Jichhax Jerusalén markan aynacht’atap uñjañäni, ukham uñjasasti kusisiñäniwa!” sasa. ¹² Ukampis uka markanakax janiw Tatitun amuyunakapsa, amtatanakapsa yatipkiti; kunjämtix Tatitux jupanakarux trigor uñtat pich pichu jawq’suñatak apthapkani ukxa. ¹³ ¡Jerusalén marka, jichhax tukjañatak sartasim! Tatitusti siwa: “Nayaw jumarux mä urqu vacarjama ch’am churäma, waxranakamas hierrotjamarakïniwa, kayu sillunakamas broncetjamaraki, ukhamat walja markanakar t’unjañamataki. Kuna yänakaptix lunthatasiñampi jikxatatäki ukanakxa, jumaw q’al aparäta, uksti nayaruw katuyxitäta, aka uraqpachan Tatituparu.”

¹ “Jerusalén marka, jichhax sayt’asiñatak wakicht’asim, uñisirinakamampi muyuntatätawa, Israel markan jilïriparuw wal mutuyapxarakini. ² Jumasti, Belén Efrata, Judá uraqinkir markanakatxa jisk’akïtawa, jumat Israel markar mayni apnaqirix mistuni, ukasti nayra wila masinak taypit saraqiriwa.” ³ Jichhasti Tatitux jupankirinakarux uka usur warmin wawachasiñapkamaw apanukuni. Ukatsti jaya markar apanukut israelitanakaxa, marka masinakapampiw tantacht’asxani. ⁴ Reyisti markapar awatiñatakiw sartani, Dios Tatitupan ch’amapampi, jach’a kankañapampiw awatini. Jupanakasti samart’atarakiw jakasxapxani, Tatitux taqi akapachan jach’ar aptatätap layku. ⁵ Jupaw sumankañ apanini. Kunapachatix Asiriankir jaqinakax markasar mantanipkani, marka apnaqirinakan utaparus mantapkani ukkhaxa, jupanakar saykatañatakix paqallqu jilïrinaka, kimsaqallqu wali aytat jaqinakampi khithañäni. ⁶ Jupanakaw Asiria marka apnaqapxani, Nimrod marksa, espadampiw apnaqapxani, asirionakatsti qhispiyapxarakistaniwa, khitinakatix uraqisan qurpanakapa mantanisin sarnaqapki ukanakata. ⁷ Ukapachasti, walja markanak taypina, Jacobun markapat jilt’irinakaxa, Tatitux apayanki uka sullanakjamäniwa, quranakxar purxatkis uka jallunakjamarakïniwa, ukanakasti janiw jaqin munañapat utjkiti. ⁸ Ukapachasti, walja markanak taypinxa, Jacobun markapat jilt’irinakax ch’umi manqha laq’unak taypin mä leonjamäniwa, kunjämatix leonax ovej tama taypinkasaxa, katurasin q’al tukjkixa, janiraki maysa ukhamaki jilt’aykiti ukhamäniwa. ⁹ Tatay, jumax taqi uñisirinakamarux ukham nuwantasaw tukjarakïta. ¹⁰ Tatitux akham siwa: “Khaya urunxa caballonakam jiwarayäwa, nuwasiñatak sarir carronakamsa t’unjarakïwa. ¹¹ Markanakamsti q’al tukjarakï, sayt’asiñanakamsti liwisiyarakïwa; ¹² layqasiñanakamsa q’al tukjä, yatir jaqinakamas janiw utjkxarakiniti; ¹³ Yaqha diosanakamsa, axsarkañ qalanakamsa q’al t’unjä, kawkïr diosanaktix juma kipka luraskta ukanakarux jan mayampi yupaychxañamatakiw t’unjä. ¹⁴ Yaqha diosanakamsti jan mayampitakiw apanukü, markanakamsa q’alrak tukjä. ¹⁵ Phiñasiñaxansti, jan jaysañ munapkitän uka markanakatxa, phuqsusirakïwa.”

¹ Ist’apxam kuntix jichhax Tatitux siski uka: “¡Qullunakan nayraqatapan arsusim, uka qullunakasti arsusitam ist’apxarakpan!” ² Qullunaka, jumanakas ist’apxam, uraqin qalltanakapa, ist’apxarakim; Tatitux markapar juchañchañatakiw sarti; Israel markampisti ch’axwañaruw mantani. ³ Tatitux sarakiwa: “Markaxay, jichhax sita, ¿kuna jan walsa jumarux lursma, jan ukax kuncha sisma? ⁴ Nayaw Egipto markat irpsunsma, t’aqhisiñat qhispiyanisa; nayaw Moisesaru, Aaronaru, Mariarus khithanta, jumar irpsuniñapatakiw khithanta. ⁵ Markaxay, jichhax amtasimaya Moab uraqinkir Balac reyipan amtatanakapxa, ukhamarak kuntix Beor sat Balaam yuqapax siskäna ukanakata. Kunapachatix Sitim chiqat Guilgal chiqar sarkäyätas uk amtasirakimaya, Pachpa Tatituw atipjäwinakapsa jumarux churaraktam.” ⁶ ¿Kunampirak alaxpachankir Dios Tatitur yupaychañatak uñstästi? ¿Jupan nayraqataparusti maran vaca qallunakampiti uñstäxa jupar wilañcha luqtañataki? ⁷ ¿Tatitusti kusisirakispati jupar waranqa ovejanaka, jan ukax tunka waranqa litro aceite churirista ukaxa? ¿Jan ukax jilïr yuqall wawaxcha Tatitur saykatataxata, jucha lurataxatsa, luqtirista? ⁸ Tatitux niyaw sistam, kunsa lurasma askïñatakixa, kunsa jupax jumat suyixa: askïñama, taqinirus chiqap uñjañam muni, Tatit Diosamarus alt’at chuymamampi yupaychañama. ⁹ Tatitux markpacharuw jawsaski, alt’at chuymampi jaysañasti amuyt’asirïñawa: “Markachirinaka, markar amuyt’ayirinaka, ist’apxam. ¹⁰ Israelit jaqinaka, janiw nayatakix askïkiti jan wali jaqinakäpxañamaxa, luratanakamax janipuniw nayatakix askïkiti. ¹¹ Sallqjat yänakampiw qamiriptapxtaxa; k’ari tupuñanak apnaqapxtaxa, lunthatat yänakampiw utanakamarus phuqhantapxtaxa. ¹² Aka markankir qamirinakax jaqir t’aqhisiyirkamakiwa; taqinis k’arinaka, sallqjirkamakïpxiwa. ¹³ Ukat jichhax mutuyapxäma, jucha luratanakamatsti q’al aynacht’ayapxäma. ¹⁴ Manq’askätawa, ukampis janiw sist’askätati, manq’atxa awtjayasiskakïtawa; taqi kunsa apthapiskätawa, ukampis jan kunanikiw uñjasiskäta, kunsa jikxatäta ukkhaxa, nuwasïwimpiw taqi ukanak t’unjayä. ¹⁵ Yapuchaskätawa, ukampis janiw apthapkätati; aceitunanaksa ch’irwsuskätawa, ukampis janiw aceite apskätati; uvanaksa taksuskätawa, ukampis janirakiw vinop umkätati. ¹⁶ Jumax Omrí reyina, Ahab reyin wila masinakapan arsutanakapa, luräwinakap lurtaxa, kunjämtix jupanakax sarnaqkäna ukhamarak sarnaqtaxa. Ukat jichhax jumatsa, jaqinakamatsa, axsarayaskaña, laruskañ tukuyapxäma, markaxan p’inqapasti jumxarurakiw purini.”

¹ ¡Ay kunakïkan nayatakixa! Achunak apthapitat jilt’anak thaqhasir jaqjamätwa, uva, higo achunak manq’añ munasa, janiw kunsa jikxatkti, q’al apthapiwayxapxatayna. ² Aka uraqinxa janiw maynis Diosatakjam chiqap sarnaqirix utjkxiti; taqinis nuwasiñampi jiwarayasiñampik suyt’asipki; maynit maynikamarakiw aynacht’ayasisipki. ³ Ñanqhanak lurañatakisti kust’atapunïpxiwa; marka apnaqirinakan yanapirinakapasti qullqik munasipki, taripirinakasti qullqxa chilltayasipxakiwa, munañaninakasti kuntix munapki ukarak lurapxi, markarux jan walirupuniw irpapxaraki. ⁴ Jupanakat walïki ukasti mä ch’aphi alir uñtatawa; chiq lurirïki ukasti yaqha ch’aphi alir uñtatarakiwa. Ukampis luräwinakapat wayt’añ urux jutaskiwa, kuntix marka uñch’ukirix yatiykäyätam uka uruxa. Ukapachaw jupanak taypin mayjt’asiñax utjani. ⁵ Jaqi masiman aruparux jan jaysamti, janiraki khiti yälamarus atint’asimti; warmimar parlatamatsa sum amuyasim. ⁶ Yuqall wawanakasti awkinakaparux jisk’achapxiwa, imill wawanakas taykapatakiw sayt’asipxi, yuxch’anakasti taykch’inakapatakiw sayt’asipxi, sapa maynin uñisirinakapasti pachpa utapankirinakawa. ⁷ Ukat nayax Tatitur suyt’añar uchasta, jupaw nayan qhispiyirixaxa, jupa Tatitusti nayarux ist’itaniwa. ⁸ Uñisir Babilonia marka, aynacht’ataxat jan kusiskamti, aynacht’atäkasinsa sartaskakïwa; laxa ch’amakas muyuntkitan ukasa, Tatituw qhanaxaxa. ⁹ Tatit nayraqatan juch lurta, ukat q’apisiñapsa amuk muturakïxa; ukchañkamasti, jupaw nayarux uñjitani, chiqaparuw uñjarakitani. Tatitux qhanaparuw irpitani, atipjañapsti uñjayarakitaniwa. ¹⁰ Uñisirixas ukxa uñjarakiniwa, ukasti p’inqachjatarakïniwa. Uñisirixasti nayarux sarakitänwa: “¿Kawkinkarak Tatit Diosamasti?” sasa, ukampis nayatakix jupar ñiq’ir uñtat takichasita uñjañax sumäniwa. ¹¹ Jerusalén marka, pirqanakam wasitat sayt’ayañ urux niyaw purinxani, qurpanakamas jithitatayatäniwa. ¹² Juman ukar taqi tuqit jutapkani uka urusti niyaw purinxani: Asiriata, Egiptota, Nilo jawirata, Éufrates jawirata, jach’a qutata, jach’a qutakama; qullut qullukamaraki. ¹³ Jaqinakan juch lurapxatapatxa, uka uraqix ch’usa wasarar tukuyatäniwa. ¹⁴ ¡Tatitu, markamarux uñjamaya, juman ovejanakamawa, suma uraqinakan muyuntatäkasinsa, jupanakax ch’umi manqhanakanjam jikxatasipxi! Jumästaxay nanakan awatirixaxa, nayra pachanakanjamay irpapxita, Basán, Galaad uka chiqankir suma chhuxllanakaru. ¹⁵ Egiptot irpsunkta uka urux kuna muspharkañanaktix Israel markar uñacht’aykta uka pachpay uñacht’ayapxita. ¹⁶ ¡Yaqha markanakax ukham uñjasinxa, p’inqasipxpan, munañanïpkchi ukasa, uqara, amutu tukupxarakpan! ¹⁷ ¡Asirunakjama, yaqha laq’unakjam laq’a manq’apxpan! ¡Tapanakapatsti khathatt’asis mistunipxpan, axsart’asarak juman ukarus jutapxpan, nanakan Dios Tatituxa! ¹⁸ Janiw yaqha Diosax jumjam utjkiti, khitinakatix markamat jilt’apki uka juk’aniruxa, ñanqha luratanakap jumax pampachtawa, jumataki sayt’asitanakapsa armaraktawa. Juman munasiñaman jach’ätap layku, q’apisiñamsa janirakiw wiñayatak katxäsktati. ¹⁹ Nanakatsti wasitatay khuyapt’ayasipxita, ñanqha luratanakaxsti uraqirkamay allintxam, juchanak luratanakaxsa mä jach’a qutarjamay jaquntxarakim. ²⁰ ¡Tatay, munasiñamampita, chiqa kankañamampit janikiy armasimti, kunjämtix jumax Abraham, Jacob uka nayra awkinakaxaru arskäyätas ukanakxa!