JEREMÍAS

JEREMÍAS

¹ Nayax Hilcías chachan yuqapa Jeremías profetätwa. Anatot sata markan jakasirïtwa, sacerdotenakan wila masipat saraqirïtwa. Anatot markax Benjamín ayllu uraqinkiwa. ² Kunapachatix Amón jaqin yuqapa, Josías sat reyix tunka kimsan mara Judá uraqi apnaqkäna, ukapachaw Tatitu Diosax aka yatiyäwi churitu. ³ Ukhamarakiw yaqha yatiyäwinakampi churitu, kunapachatix Joacim, Sedequías jupanakax Judá uraqin reyipäpkäna ukapacha, jupanakax Josías reyin yuqanakapänwa. Sedequiasax tunka mayan mara, phisqa phaxsiniw Judá uraqi apnaqäna, Jerusalén markan utjirinakax jaya tuqir babilonionakan katuntat apatäpkän ukapachkama. ⁴ Tatit Diosax nayaruw parlxayitu akham sasa: ⁵ “Jumar jakaña janïr churkäyäsma ukkhatpach ajllissma; jumax janïr yurkäyät ukkhatpach nayax yaqhachassma; markanakan profetapäñamatakiw jumarux uchsma” sasa. ⁶ Nayasti saraktwa: “¡Tatay! ¡Nayax wawäsktwa, janiw jaqinak taypin parlañ yatkti!” sasa. ⁷ Ukampis Tatitux saskakituwa: “Jan jumax ‘Wawäsktwa’ samti. Kawkirutix nayax khitkäma ukaruw jumax saräta. Kuntix nayax siskäma uk parlarakïta. ⁸ Jan khitirus axsaramti, nayaw jumar imañatak jumamp chikt’atäskä. Naya Tatituw uk arsta” sasa. ⁹ Ukatsti Tatitux amparap luqtanisin lakaxat llamkt’itu, sarakituwa: ¹⁰ “Nayaw arunakax lakamar uchta. Jichhax taqi munañanïñ chursma, marka apnaqäwinakxaru, markanakxaru, ukanakar jik’inukuñamataki, tinkuyañamataki, t’unjañamataki, pampa tukuyañamataki, ukhamaraki, wasitat utacht’asin sayt’ayañamataki” sasa. ¹¹ Ukatsti Tatitux sarakituwa: “Jeremías, ¿kunsa uñjta?” sasa. “Mä almendro ali uñjta” sasaw nayax sarakta. ¹² “Jïsa, ukapunïskiwa, ukampis jichhax sum uñjä, arunakaxan phuqhasiñapkama” sasaw Tatitux sarakitu. ¹³ Tatitux wasitat saskakituwa: “¿Kunsa jichhax uñjarakta?” sasa. “Wallaqiskir mä phukhu uñjta, ukasti amsta tuqit niyas wartasinirpachawa” sasaw sista. ¹⁴ Ukat Tatitux sarakitu: “Amsta tuqitpach jan walt’añanakax aka markan utjir jaqinakxarux jutani. ¹⁵ Naya, Tatituw uk arsta, amsta tuqinkir marka apnaqäwinakaruw jawsarakï. Reyinakapasti jutasinxa, pachpa Jerusalén marka mantañaruw reyi qunuñanakap uskusipxani, muyuntki uka pirqanakapa uñkatasiru, Judá uraqin utjir taqi markanak nayraqataru. ¹⁶ Ukham mutuyañatakiw nayax arsta, khitinakatix nayar apanukusina, jupanakpachan lurasita yaqha diosanakar inciensonaka luqtasipxi, killisipxaraki uka jucharar markatakixa. ¹⁷ Jichhasti jumax ch’amañcht’asim; saram, ukatsti kuntix nayax sisksma taqi ukanak yatiyanim. Jan jupanakarux axsaramti, axsaräta ukapachasti, nayax jupanak nayräxan khathatiyäma. ¹⁸ Nayaw jichhax jumarux sayt’aysma, mä suma uyuchrantat markäkasmas ukhama, hierrot lurat sayir pirqäkasmas ukhama, broncet lurat pirqäkasmas ukhama, ukhamat Judá uraqin reyinakaru, jilïrinakaru, sacerdotenakaru, taqi jaqinakar saykatañamataki. ¹⁹ Jupanakax walpun juma tuqix sayt’asipxani, ukampis janiw atipjapkätamti. Nayaw jumampïskä jumar imañataki. Naya, Tatituw uk arsta” sasa.

¹ Tatitusti nayaruw parlxayitu, akham sasa: ² “Saram, ukatsti Jerusalén markar yatiyanim; sum ist’apxañapatakix jach’at art’am: ‘¡Akham siw Tatituxa! Amtasisktwa, jumax tawaqükäyäta ukapachax taqi chuymaw nayatakïyätaxa, jumax nayan warmixa tukxäyäta ukapachasti nayarux wal munasïyästaxa, wasaranjam nayarux arkanïyästa, kawkhantix jan kunas achki uka uraqinjama. ³ Juma sapakiw nayatakïyätaxa; ¡nayan nayraqat munasitaxäyätawa! Maynitix kuna ñanqhsa lurchiyätamxa, nayaw ukarux t’aqhisiñ apayanïyäta. Naya, Tatituw uk arsta” sasa. ⁴ Jacobun wawanakapa, Israelan taqi wila masinakapa, jumanakax Tatitun arunakap ist’apxam. ⁵ Tatitux jumanakarux sapxtamwa: “Janiw kuna jan walsa nayra awkinakamarux lurkti, ukatsipana, jupanakaw nayat jithiqtawayapxi. Jan kunatak inamaya diosanakaruw yupaychapxi, jupanakas ina ch’usaruw tukupxaraki. ⁶ Nayar thaqtañatsti janiw llakisipkiti, nayaw jupanakarux Egiptot irpsunta, wasaranjam irparakta, sinti waña uraqinjama, jach’a jaqhi jaqhi taypnama, jan umani uraqinjama, kunayman jan walt’añanakan phuqhantat uraqi, kawkhantix jan khitis jakki, janirak khitis sarnaqki uka uraqinjama. ⁷ Nayaw jupanakarux aka suma uraqir irpanta, ukhamat suma achunakapat manq’apxañapataki. Ukampis jumanakax jutasinxa nayan uraqix takisipxtawa, aka uraqixatsti axtasiyapxarakistawa. ⁸ Sacerdotenakax janiw thaqhapkituti, markaxar yatichañatak uskuta jaqinakasti, nayar jan uñt’iriw tukupxi, jilïrinakax nayatakiw sayt’asipxi, profetanakasti Baal diosan sutipxarukiw parlapxi, ukatsti uka k’ari diosanakan qhipap arkapxi. ⁹ “Ukat naya, Tatitux arsta: Jucha taripirinak nayraqataruw apapxäma, jumanakampiru, wawanakamampiru, allchhinakamampiru. ¹⁰ Inti jalanta tuqinkir wat’anakar sarapxam, ukatsti amuyapxarakim; Quedar chiqarusti mayni khithapxam, sum uñjaniñapataki, inach ukhamax luraspacha, ¹¹ Diosar jan uñt’ir mä markan diosanakap apanukutapa, uka diosanakapax jan chiqa diosäpkchi ukasa. Ukampis markaxax nayarux apanukuwayituwa, nayax chiqpach Diosäkta ukasa, jan kunatak inamay idolonak laykukiw apanukuwayapxitu. ¹² ¡Alaxpacha, ukanak uñjasax mayjt’asim! ¡Mayjt’asiñatsa khathatirakim! Naya, Tatituw uk arsta. ¹³ “Markaxax pä jach’a juchanak luri: Naya suma jakañ umarusti, apanukuwayapxituwa, ukatsti jupanakax pachpa phuch’unakap allisipxi, uka phuch’unakaparusti umax janiw sayt’karakiti. ¹⁴ “Israelax janiw mä t’aqhisiyat jaqïkiti; jupax janiw t’aqhisiñan yurkarakïnti. ¿Jichhasti kunatarak taqi yänakap aparapxisti? ¹⁵ ¿Kunatarak leonanakjama jach’at warart’asis nuwantapxisti? Uraqipxa q’ala tukjat antutawayapxi, markanakapasti ninampi nakhantayata, janirakiw khitis ukanakan qhiparkxiti. ¹⁶ Menfis, Tafnes siski uka chiqankir jaqinakaw p’iqsa ch’iyjapxaraktam. ¹⁷ Taqi akanakasti nayar apanukutam laykuw ukham t’aqhisiyapxaraktam, naya, Tatitu Diosamaru, jumar irpiriru apanukutamata. ¹⁸ Israelitanaka, jichhasti Egiptor sarasasti ukat Nilo jawiran umanakapat umt’asasti ¿kunrak jikxatapxtasti? Asiria uraqir sarasasti, ukat Éufrates jawirat umt’asasti ¿kunrak jikxatapxtasti? ¹⁹ Pachpa ñanqha luratamaw mutuyätam, jan taqi chuymampi sarnaqatamaw juchañchaskätam. Amuyt’asim, ukat uñjarakïta, kunja jan walïkataynatix nayar apanukuñaxa, kunja llakïkataynatix nayar jan yäqatamasa, naya, Tatitu Diosamar apanukutamata. Naya, taqi ch’aman Tatituw uk arsta. ²⁰ “Nayratpach nayatakix sayt’astaxa, janiw nayar jayskarakistati. ‘Janiw luqtañ munkti’ saraktawa. Taqi alay qullunakana, jach’a quqanak k’uchunakan yaqhampi jucha luras sarnaqtaxa. ²¹ Mä suma uva alïkasmas ukham nayax ayrusïyäsma, wali suma uva jathat jutirïkasmas ukhama. ¡Ukampis jichhax q’ala jan wali tukutätawa, jan uñt’añjamarakïxtawa. ²² Lejiampis jariqasiskam, jabonampis jarisiskam, naya nayraqatansti juchaman q’añupax uñstaskakipuniniwa, Naya, Tatituw uk arsta. ²³ ¿Kunjämarak sätasti: ‘Janiw nayax q’añucht’askti, janiw k’ari diosanakarus yupaychkaraktti’ sasasti? Amuyasim kunjämänsa Ben-hinom sat qhirwan sarnaqatamaxa, jan wali luratanakamax luratanakamapunïnwa, qachu camellor uñtata, urqu camellon qhipap kawksarus jalakiraktawa; ²⁴ montenkir qachu asnor uñtata, qullu tuqirukiw sarañ munasktaxa, taqi kun munasakiw wal samaqisktaxa. Kunapachatix urqu asnompi jikintasiñ munki ukkhax janiw khitis jarkt’kaspati. Mä urqu asnotix thaqhaspaxa, jank’akiw jan qarjasis jikxataspa. ²⁵ “¡Israel, jan kayunakam q’ara kayu jalanaqasax chhuxriñchjasimti, mallq’amsa janirak wañantayasimti! Ukampis jumax sistawa: ‘Janiwa. Janipuniw sayt’kiristti, yaqhanakaruw wal muntxa, jupanakampiw sarxarakï’ sasa. ²⁶ “Kunjämatix lunthatax katjayasisin wal p’inqasixa, ukhamarakiw Israel markax p’inqasini, reyinakasa, jilïrinakasa, sacerdotenakasa, profetanakasa. ²⁷ Jumanakasti mä quqarukiwa: ‘Awkixätawa’ sapxtaxa. Mä qalarukiw: ‘Taykaxätawa’ sapxaraktaxa, nayatakisti maysa uñtapxtaxa, janiw qhan uñkatapkistati; jan walt’añan jikxatasxapxta ukkhakiw ‘¡jutam qhispiyapxita!’ sapxistaxa. ²⁸ Judá, ¿kawkinkarak juman lurasit diosanakamasti? ¡Uka diosanakamax markanakar uñtat waljapuniwa! ¡Kunapachatix jan walt’añax purinkätam ukkhax jupanakay jumar qhispiyirix jutapxpan! ²⁹ ¿Kunrak jumanakasti nayar sapxitasma? Jumanakaxay nayatak sayt’asipxstaxa. Naya, Tatituw uk arsta. ³⁰ Inamayaw wawanakamarux mutuytxa, jan wali luratanakapatxa janiw kuttaniñ munapkiti, jumanakasti qhuru leonanakar uñtataw profetanakamarux jiwarayapxtaxa. ³¹ Jichhax khitinakatix akankapkta ukanakax sum ist’apxita: ¡janiw nayax jumanakatak mä parintat wasarar uñtatäkti, janirakiw axsarkay ch’amakan phuqhantat p’iyar uñtatäkti! ¿Ukatsti, kunatarak sapxistasti: ‘kuntix munapktxa uk lurapxä, janirakiw jumarux yupaychkxapxämati sasasti’? ³² ¿Mä warmix armasispati kunanakampitix jaqichasïwipan k’achachatäkän ukanakatxa? Ukampis jumanaka, nayan markaxax jaya pachaw nayat armasxapxista. ³³ “¡Jumasti Judá, yaqha chachanak jikxatañatakix kusapunïtawa! ¡Yaqha chachanakampi sarnaqir warminakas jumat yatiqasipxi! ³⁴ Isimax q’añuchjatawa, t’aqhinakana, jan juchaninakan wilapampi, khitinakarutix jan kuna juchan jikxatkta ukanakan wilapampi q’añuchjatawa. ³⁵ Ukampis saskaktawa: ‘Nayax janiw kuna juchanïktsa, Diosax janiw nayatakix phiñasitäkxiti’ sasa. Jichhax walikiwa, niyakixay ‘Janiw juchanïkti’ sistaxa, ukhamax mä taripäwiruw mantañäni. ³⁶ Jumax jank’akiw parlatanakam mayjt’aytaxa; Egiptox apanukurakikïtamwa, kunjämatix Asiriax apanukktam ukhama. ³⁷ Ukatsti Egiptot mä p’inqaw kutt’anïta, nayaw khitinakatix jumar arxatapktam ukanakarux apanukta, jupanakampi sumankatamampisti janiw kunsa jikxatkätati.”

¹ Tatitux Judá markarux siwa: “Sañäni, mä jaqitix warmipampi jaljtchi, ukatsti warmix uka chachampi jaljtasax yaqha chachampi jaqichasxchi ukaxa, amuyatamatxa, ¿uka chachax nayra warmipampi wasitat jaqichasispati? ¡Janiwa! Ukhamäspa ukaxa, markatakix mä p’inqäspawa. Ukampisa, jumax Israel, walja chachanakampiw sarnaqtaxa, ¡jichhasti nayan ukaruw kuttanxañ munaraktaxa! Naya, Tatituw, uk arsta. ² “Q’ara qullunak uñtam, ¿kawkhansa janix juchxa lurktaxa? Wasarankir árabe jaqir uñtataw quntaxa, thakhi thiyanakan waynanakamarux suyäyätaxa. Yaqhanakampi sarnaqatamampisa, ñanqha luratanakamampis markxa q’añuchtawa. ³ Ukat jallus jan purkiti awti pachansa, jallu pachansa. Yaqha chachanakampi sarnaqir warmir uñtat jan p’inqanïtawa; ¡ukham sarnaqatamat p’inqasiñamänwa! ⁴ Jichhakiw saskistaxa: ‘Awkixay, tawaqu kankañaxan nayan suma irpirixa, ⁵ ¿jichhasti phiñasitakïskätati? ¿q’apisiñamasti wiñayatakipunïniti?’ sasa. Ukham sasasti, qawqhtix munkta ukkharak ñanqhanak lurtaxa.” ⁶ Josías reyin urunakapansti, Tatitux sarakituwa: “¿Kuntix nayataki sayt’asir Israelax lurki uk uñjtati? Nayar apanukusin qullu patanakana, jach’a quqanak k’uchun yaqha diosanakaruw yupaychi. ⁷ Nayasti sarakïyätwa: Ukham lurasax inas nayan ukarux wasitat kuttanxchini sasa, ukampis janiw kuttankiti. Judá kullakapas ukham yaqha diosanakar yupaychir sum uñjaraki, ⁸ nayan Israel markar nayatak sayt’asitapat apanukutaxsa uñjiwa, yaqha diosanakar yupaychatapat apanukutaxsa uñjarakiwa. Ukampis Judá markax janiw kunsa axsarkiti, jan ukasti jupax yaqha diosanakar yupaychirix sararakikiwa. ⁹ Jan axsartasaw yaqha diosanakar yupaychi, ukham sarnaqatapampisti aka uraqirux ñanqhachiwa. Nayar apanukusinsti qalanakaru, quqanakaruw killisiraki. ¹⁰ Taqi ukanakïpansa, ukham jan wal lurir Judá markax janiw nayan ukarux taqi chuymapampi kuttankiti, jan ukasti nayarux sallqjituwa. Naya, Tatituw uk arsta.” ¹¹ Tatitusti sarakituwa: “Nayar saykatir Israelax, ukham jan wal lurir Judá markat sipan juk’a juchanikiwa. ¹² Jichhax saram, ukatsti aka arunak yatiyanim amsta tuqinkir markaru: “ ‘Tatitux siwa: ¡Nayatak sayt’asir Israel, nayan ukar kuttanxam! Janiw nayax jumarux phiñasit chuymampi katuqkämati, janirakiw wiñayatakis q’apisitäkäti, nayax khuyapayasir Tatitütwa. Naya, Tatituw uk arsta. ¹³ Jucha luratamaki uñt’asim, Dios Tatitur saykatatam uñt’asirakim; yaqha diosanakan qhipap jalatama, jach’a quqanak k’uchunakan, uka diosanakarux yupaycharaktaxa, arunakaxarus janirakiw ist’ktati. Naya, Tatituw uk arsta.’ ” ¹⁴ Tatitux siwa: “Nayatak sayt’asir wawanaka, nayan ukar kuttanxapxam, jumanakan uywirimax nayätwa. Sapa markat jumanakat mayni apsurakï, sapa wila masinakatsti panin apsurakï, ukatsti Jerusalén markaruw kuttayanxapxäma. ¹⁵ Kawkïr marka apnaqirinakatix nayatakjamäkani ukanak churarakï, ukanakasti ch’ikhi kankañampiw apnaqapxätam, suma amuyt’a chuymampiraki. ¹⁶ Jumanakax aka markan mirantxapxäta, wawanakamas waljanïxani ukapachasti, janiw khitis wasitat Tatitumpi mä amtäwir mantatäkis uka arcat parlkxaniti, janiw khitis ukat lup’kxaniti, janiw khitis amtaskxaniti; janirakiw juk’ampi uka arcax munaskxaniti, yaqhas wasitat luraskxarakiniti. Naya, Tatituw uk arsta. ¹⁷ Ukapachasti Jerusalén markax Tatitun qunuñapa satäniwa; taqi markanakaw ukan tantacht’asipxani, ukatsti nayaruw jach’añchapxitani, janirakiw chuymanakapan jan wali amtatanakapar arkxapxaniti. ¹⁸ “Uka uru purinkani ukapachasti, Judá markax Israel markaruw jaqkattxani, ukatsti mayakiw amsta tuqinkir markat kutt’anxapxani, kawkïr uraqtix nayax mä tutïkaspa ukhama nayra pacha awkinakapar churkta uka uraqiru” sasa. ¹⁹ “Israel marka, nayax jumar wawaxat katuqañatakiw amtasta, mä suma munkañ uraqi jumar churañ amtarakta, taqi aka uraqinakat sipan juk’ampi suma uraqi. Nayasti sarakïyätwa: ‘Jichhax awki sisxchitaniya’ sasa, ukatsti janiy nayat jayar sarkxchiniti sarakïyätwa. ²⁰ Ukampis kunjämatix yaqha chachampi sarnaqir warmix chachaparu sallqjixa, ukhamarakiw jumax nayar sallqjista. Naya, Tatituw uk arsta. ²¹ “Arunakaw wasar qullu tuqinakan ist’asi: ¡ukanakasti israelitanakan jachatanakapawa, khuyapayasiñ mayitanakapawa! Jupanakax chiqa thakhit saranukuwayapxi, naya, Tatitu Diosapatsti armasipxituwa. ²² ¡Nayatak sayt’asir wawanaka, nayan ukar kuttanxapxam! ¡Nayaw ist’asir wawanakar tukuyxapxäma!” sasa. “Tatay, akankapxtwa, jumaruw makhatxapxsma, jumätaw nanakan Tatitu Diosaxaxa. ²³ Qullunak pataru sarapxataxax inamayawa, uka qullunak patan arnaqasitanakaxas inamayakiwa, juma Tatit Dios sapanak qhispiyasiñ jikxatapxä. ²⁴ Yaqha diosanakar mä p’inqa yupaychatanakaxax, kuntix awkinakaxax wawäpkäyäta ukapacha jikxatapkatayna, ovejanaka, uywanaka, yuqall wawanaka, imill wawanaka, taqi ukanak apt’asiyapxitu. ²⁵ Jichhax p’inqasiñatsa amuki alt’asipxañäni, wawatpacha jichhakamaxa, jiwasanakasa, awkinakasasa, Tatitu Dios nayraqatan juchanak lurapxtanxa, janirakiw juparux jaysapktanti.”

¹ Tatitusti siwa: “Israel marka, jumatix kuttanxañ munstaxa, jan juk’ampi jucha lurkxamti. Uka axtaskañ diosanakamsti apanukxam, nayatsti janirak jayarst’amti. ² Kunapachatix nayan sutixar juramento luräta ukkhasti, nayampisa, taqinimpisa chiqa chuymampi luram. Ukhamat jumar munatax layku, taqi markanakarux askinakax churarakï, uka markanakasti nayaruw yupaychapxarakitani” sasa. ³ Tatitusti, Judá markankirinakaru, Jerusalén markankirinakarux saskakiwa: “Jan yapuchat uraqinakar yapuchapxam; ch’aphinak taypirusti jan yapuchkxapxamti. ⁴ Judá markankirinaka, Jerusalén markan utjir jaqinaka, jumanakax q’umachasxapxam, nayarusti Tatitut uñt’asxapxita, jumanakampi lurata arust’äwi phuqhapxam, ukampis chiqpachapin phuqhapxam; ukhamat ñanqha luratanakam laykux phiñasiñaxax ninjam jan aqtaskañapataki, uksti janiw khitis jiwaraykaspati. ⁵ “Aka arunaksti Jerusalén markana, Judá uraqin yatiyapxam; trompeta phust’as taqi markpachar yatiyapxam, wali jach’at art’apxam: ‘¡Jaqinakax uyuchrantat markanakar imantasir jaltxapxpan!’ ⁶ Jerusalén tuqir uñtat wiphal aytapxam; ¡imantasiñ chiqanak thaqtapxam, jan suyapxamti! Nayasti amsta tuqit jach’a t’aqhisiñanakampi, tukjatäñanakampi apayanïxa. ⁷ Leonax niyaw putupat mistuni; markanak tukjiristi niyaw jutanti; markam t’unjiriw markapat mistuniwayi, markanakamxa, ch’usa wasara, q’ala t’unjat tukuyani. ⁸ Jichhasti, chhankha isinakampi isthapisipxam, jachapxam, usuyasiñatsa ayqupxarakim, Tatitun aqkiri phiñasiñapasti janiw jiwasat jithiqtkiti” sasa. ⁹ Tatitux siwa: “Uka urux purinkani ukkhasti, reyisa, jach’a jilïrinakas axsarañat wal khathatipxani, sacerdotenakasti wal mulljasipxani, profetanakas wali sustjataw uñjasipxarakini.” ¹⁰ Ukat naya Jeremiasax sista: “Tatay, ¿kunatarak Jerusalenankir jaqinakar sallqjtasti? Suman sarnaqasiñaw utjani sarakïyätasä, jichhasti jiwañakirakis muyuntxixä” sasa. ¹¹ Mutuyañ pachax purinkani ukkhasti, Jerusalén markarux satarakïniwa: “Wasar tuqit mä junt’u thayaw thayt’ani, ukasti markax tuqiruw thayt’ani. Uka thayax janiw trigo khuyuñatak suja thayäkiti; ¹² nayax thayt’ayankä ukasti wali jach’a thayäniwa, jichhpachaw jupanakatakix juchañchäwi arsurakï.” ¹³ Uñtapxam, uñisirinakax mä qinayjamaw jutanti, nuwasiñ carronakapasti mä jach’a thayjamaw jutantapxi, caballonakapasti pakat sipansa juk’ampi jalapxi. ¡Kunakïkan jiwasatakixa, janiw kawkhar imantasiñasas utjkistuti! ¹⁴ Jerusalén, ñanqhanakat chuymam q’umachasim, ukhamat jumax qhispit uñjasïta. ¿Kunapachkamas uka jan wali amtañanakampix apnaqayasïta? ¹⁵ Dan siski uka uraqitpacha, Efraín qullunak tuqit jan wali yatiyäwinakax purini: ¹⁶ “Markanakaru, Jerusalén markarusa yatiyapxam, uñisirinakax mä jaya markat jutantapxi, nuwasiñatak arnaqt’asisaw jutantapxi, Judá uraqinkir markanakar t’unjiriw jutantapxi. ¹⁷ Judá uraqirusti q’alpun muyuntapxani, Tatitutak sayt’asitapat ukham muyuntapxani. Naya, Tatituw uk arsta. ¹⁸ “Jerusalén, jan wal sarnaqatamat taqi akanakax ukham lurasiski. Ñanqha luratamax axtkañawa, ukaw chuymamsa usuchjaraktam.” ¹⁹ ¡Chuymaxax walpun usutu! ¡Niya phallirpachawa! ¡Janiw inakt’irjamäkti, janirakiw amukt’irjamäktsa! Mä trompetan phust’asitap ist’ta, nuwasiñ arnaqasitanak ist’arakta. ²⁰ Jan walt’añanakat yatiyäwinakaw purini; taqi markpachaw jichhax t’unjataraki. Utjnuqäwinakaxas akatjamat q’ala t’unjataw uñjasi, chhujllanakaxas q’ala t’unjatapuniwa. ²¹ ¿Kunapachkamas uñisirin wiphalap alayar aytat uñjäxa, trompetan atipt’äwi phust’asitapsa ist’arakïxa? ²² Tatitux siwa: “Markaxax q’ala luqhiratawa, janiw uñt’kxarakituti. Jan amuyt’asiri wawanakäpxiwa, janiw kun satas amuythapisipkiti. Ñanqhanak lurañatakisti, ch’amanakapax jilarkiriwa, ukampis janiw kunatix askïki uk lurañ yatipkiti.” ²³ Uraqi uñatatta, ukasti jan amuykaña ch’usa wasarar tukutänwa; alaxpacha uñtarakta, ukansti janiw kuna qhanas utjkänti. ²⁴ Jach’a qullunak uñtta, ukanakasti khathatipxänwa; jisk’a qullunakas chhijthaptapxänwa. ²⁵ Uñatatasta ukkhasti janiw kuna jaqis utjkxänti, taqi jamach’inakas jaltxapxarakitaynawa. ²⁶ Suma uraqinakasti, jichhax ch’usa wasarar tukuyatänwa, taqi markanakasti q’ala t’unjatarakïnwa. Taqi akanaksti Tatitun jach’a phiñasiñapaw ukham luratayna. ²⁷ Tatitux siwa: “Taqi aka uraqpachaw tukjatäni, ukampis janiw q’al tukjkarakïti. ²⁸ Aka uraqix llakisiñampi phuqhantatäniwa, alaxpachas ch’amakampi phuqhantatarakïniwa. Nayaw arsta, ukhamapuniw lurasini, taqi kunas amtatäxiwa, janipuniw qhipar kuttkäti. ²⁹ Caballonakar lat’xatat jutapki, mich’inakap apt’at jutapki ukanakan arnaqasitaparusti, taqi jaqinakaw jalakamak chhuksuwayxapxi; ch’uminak taypiruw imantasipxi, qarqanakaruw jat’stapxaraki. Taqi markanakasti q’ala apanukutawa; janirakiw mä sapa jaqis ukanakan jakkxiti. ³⁰ Jumasti, tukjat Jerusalén marka, ¿Kunatakis suti chupik isinakampi isthapista? ¿Kunatakis uka quri yänakampi k’achachasta? ¿Kunatakis nayranakamsa ch’iyarar tukuyasta? Ukham k’achachasitamax inamayatakiwa, munirinakamas jichhax apanukupxtamwa, jiwayatäñam munapxaraki. ³¹ Usuchjatanakan wararitap ist’ta, tayna wawap wawachasiri warmin wararitapjama; ukasti Jerusalenankirinakan wararitapawa, janiw samsurjamäpkisa, wali jach’at art’asaw yanap mayipxi. Amparanakap luqatatataw sapxi: ‘¡Ay kunakïkan nayatxa! ¡Jaqi jiwayirinakaw jiwayapxitani!’ ” sasa.

¹ Tatitux siwa: “Jerusalén markan thakhinakap muytanipxam, sum uñatatanipxam, plazanakan thaqtanipxam, inach maynirus chiqap lurir jaqi jikxatapxäta, inach chiqa chuymani jaqi jikxatapxarakïta. Uktix jikxatapxät ukapachasti, Jerusalén markarux juchanakap pampachäwa. ² Yaqhipanakax Tatitun sutipxaruw juramento lurasipki, ukampis uka juramento luratanakaparux janiw phuqhapkiti” sasa. ³ Tatay, jumax chiqa chuyman jaqinak thaqtaxa. Mutuytawa, ukampis janiw usuyasipkiti; aynacht’aytawa, ukampis janiw yatiqañ munapkiti. Chuymanakapsa qalat sipan juk’ampi qalarayasipxi, janirakiw chiqa thakhir kuttaniñsa munapkiti. ⁴ Nayasti amuyayätwa: T’aqhin jakasir jaqinakakiw pisi chuyman jaqjam sarnaqapxi, jupanakax janiw amuyt’apkiti kuntix Tatitux munki ukxa, janirakiw kuntix Diosapax arski uksa amuyt’apkiti. ⁵ Jilïr jaqinakan ukaruw sarä, jupanakarusti sarakïwa. Jupanakax kuntix Tatitux munki uk yatipxani, kuntix Diosax arski uksa yatipxarakiniwa. Ukampis taqiniw Tatitutak sayt’asipxatayna, janirakiw jupar jaysañsa munapkataynati. ⁶ Ukat jichhax leonanakax ch’umit mistunisin jiwarayapxani, wasarankir qamaqinakaw jisk’a jisk’a tukjapxani, markat mistusinkirinakarusti jisk’a jisk’a tukjarakini, walja jach’a juchanak lurapxatap layku, mayninakarus aljantapxatap layku. ⁷ Tatitux siwa: “¿Kunjämsa jichhax taqi ukanak pampachäma? Wawanakamax nayar apanukupxituwa, ukatsti jan chiqa diosäpki ukanakxaruw juramento lurapxi. Jupanakarux jilarkir manq’añ churta, ukampis taqpachaniw yaqha diosanakar yupaychapxaraki. ⁸ Urqu caballonakar uñtataw jaqi masipan warmip munasax wararipxi. ⁹ ¿Janit uka luratanakapat mutuykästi? ¿Janit ukham sarnaqir jaqinakar juchap uñt’asiykästi? ¹⁰ ¡Jichhax uñisirinakapax mantanpan, ukatsti uva yapunakap tukjpan, janis taqpach tukjapkchini ukasa! ¡Layminakap qhaqharapxpan, janiw jichhax uva yapuxäkxiti! ¹¹ ¡Israelampi, Judämpix nayar sallqjapxituwa! Naya, Tatituw uk arsta” sasa. ¹² Israel markampi, Judá markampix Tatitur jan uñt’iriw tukupxi; sapxarakiwa: “Janiw Diosax utjkiti. Janiw kuna jan walis jiwasxarux jutkaniti, janirakiw nuwasiñasa, mach’as utjkaniti” sasa. ¹³ Profetanakax thayampi sasikiwa, Tatitun arunakapan jan jupanakampïtap layku. Ukhamasti walikiwa, taqi ch’amani Tatitux ak situ: “Jupanakan ukham sapxatapatsti, akanakaw jichhax jupanakxar jutani: Arunakaxax lakaman mä ninjamäniwa, jaqinakasti lawäpkaspas ukhamaw tukupxani, uka ninaw jupanakar nakhantani.” ¹⁵ Tatitux siwa: “Israelitanaka, jayat jutir marka jumanakatak apayanï, wali ch’aman marka, nayratpach utjir marka. Jumanakax parlap janiw yatipktati, kuntix sapki uksa janiw amuyt’apkaraktati. ¹⁶ Jupanakax jan axsarir nuwasir jaqinakawa, mich’inakap antutt’apxi ukkhasti, maynirus jiwayapxapuniwa. ¹⁷ Jumanakax alkatasipkta uka jach’a pirqan markanaksa, q’al t’unjapxani. Yapunakamsa, manq’anakamsa, q’al manq’antapxani, imilla, yuqall wawanakamarusa, q’al jiwarayapxani, ovejanakamsa, vacanakamsa, q’al manq’antapxani, uva yapunakamsa, higo yapunakamsa, q’al tukjapxarakini.” ¹⁸ Tatitusti saskakiwa: “Ukampis uka urunakan janiw taqpach t’unjkäti. ¹⁹ ‘¿Kunatarak Tatitu Diosasasti taqi akanak luristusti?’ sasa, ukxat jiskt’apkätam ukapachasti: jumax jupanakar sarakïtawa: ‘Kunjämatix jumanakax Tatitur apanukusin yaqha diosanakar aka pachpa uraqipan yupaychapxtaxa, ukhamarakiw jichhax jaya jaqin uraqipan yaqha markankir jaqinakar luqtas t’aqhisipxäta’ sasa. ²⁰ “Israel markar yatiyapxam, Judá uraqirusti sapxarakim: ²¹ ‘Jan amuyt’an t’axmar marka, aka arunak ist’am, nayranïskiwa, ukampis janiw uñjkiti, jinchunïskiwa, ukampis janiw ist’kiti. ²² Naya, Tatituw jiskt’apxsma: ¿Janit jumanakax nayar axsarapkista? ¿Janit naya nayraqatan khathatipkta? Nayaw quta thiy uskta, jach’a qutatakix qurpapäkaspas ukhama, uka qurpsti janiw jach’a qutax llumikipankaspati. Mathapinakapas inamayakiw ukan sartaski, qhuthutiskaraki, ukampis janiw umax jilarankaspati. ²³ Jumanakax qhuru jan ist’asir chuymanïpxtawa, nayar apanukuwayasaw sarxapxaraktaxa. ²⁴ Janiw amuythapisipktati, janirakiw sapktasa: ‘Tatitu Diosasarux axsartañäni, jupaw qhipa, nayra jallsa wakisitapar apayanistu, pachaparuw achunak apthapiyarakistu’ sasa. ²⁵ Ukampis jucha luratanakamaw taqi ukanak mayjt’ayxi, jichhasti janiw juk’ampi uka askinak katuqkxapxätati. ²⁶ Markaxanxa ñanqha jaqinakaw utji, jupanakasti sipitanak uskuntapxi, ukax janiw jamach’inak katurañatakïkiti, jan ukasti, jaqinak katurañatakiwa. ²⁷ Utanakapasti lunthatat yänakampi phuqhantatawa, kunjämatix jaulanakarux jamach’inakax phuqhantatäki ukhama. Ukhamat jupanakax wali qamiri, munañani tukupxaraki, ²⁸ wali lik’intatäpxiwa, jach’a jach’aw tukupxaraki. Ñanqha luratanakapasti waljapuniwa. Janiw wajcharux chiqapar uñjapkiti, janirakiw t’aqhin jakir jaqinakarus chiqapar uñjapkiti. ²⁹ ¿Janit ukanakat mutuykästi? ¿Janit ukham jaqinakar juchap uñt’aykästi? Naya, Tatituw uk arsta. ³⁰ “ ‘Mä axsarkaña, sustjaskañaw aka markan lurasiski. ³¹ Profetanakax k’arikamak yatiyapxi, sacerdotenakasti kuntix munapki uk yatichapxi, amuyatax markaxax ukanakampi k’uchikjamakiwa. Ukampis uka jan walt’añax purinkani ukkhasti, janiw khitis yanapt’kaniti.’ ”

¹ ¡Benjamín tuqin utjir jaqinaka! ¡Imantasiñ thaqtapxam, Jerusalenat jaltxapxam! Tecoa chiqan trompeta phust’apxam, Bet-haquerem chiqansti mä chimpu sayt’ayapxam, mä jach’a jan walt’añampi, mä jach’a aynacht’añampiw, amsta tuqit jutantaski. ² Sión uraqix mä suma ch’uxña uraqjamawa, jank’akiw q’ala tukjat uñjasini, ³ kawkirutix awatirinakax tamanakapampi sarapki ukhama; uka uraqiruw muyuntapxi, sapa tamanakarakiw ukan manq’arasipki. ⁴ Uñisirinakapasti sapxarakiwa: “¡Jerusalenampi jichhax nuwasiñäni! ¡Jutapxam, chika urunpach jalxatapxañäni! Ukampisa, ¡llakiskañawa! Jayp’üxiwa, ch’iwis saraqanxarakiwa. ⁵ ¡Ukhamax aruma chhukt’añäni, pukaranakap t’unjarakiñäni!” sasa. ⁶ Taqi ch’aman Tatitux akham siwa: “¡Quqanak tinkurayapxam, ukatsti uka lawanak arkt’apxam, ukanak patxat Jerusalenar nuwantañataki! Aka markax juchañchatäñatak katuyatawa, jupanakax t’aqhisiyir jaqinakäpxiwa. ⁷ Jerusalenat ñanqha lurañax mistu, kunjämatix umax mä phuch’ut mistki ukhama. Uka markansti nuwasiñanakampi, ch’axwañanakampikiw ist’asiski; ukansti chhuxriñchjasiñanakampi, usuyasiñanakampik uñjarakta. ⁸ Jichhax Jerusalén wanimaya, jan ukasti nayax jumat mayjt’ataw sarxä, mä ch’usa wasararuw tukuyäma, jan jaqin jaytarakïma.” ⁹ Taqi ch’aman Tatitux siwa: “Kawkïr israelitanakatix qhiparkani ukanakarux q’ala thaqsutäniwa, kunjämatix uva alin layminakapax thaqsutäki jan mä sapa uva achus qhiparañapataki ukhama” sasa. ¹⁰ Nayasti saraktwa: “¿Khitirak ist’itani aka yatiyäwixarusti? Tatay, jinchunakapax llupantatawa, janiw ist’irjamäpkiti; arunakamatsti larusipxiwa, janiw arunakam munapkiti. ¹¹ Tatay, phiñasiñaman phuqhantatätwa; janiw juk’ampi kunsa lurirjamäkxti” sasa. Tatitusti sarakituwa: “Uka phiñasiñam waynanakxar warxatam, tam tama sarnaqki uka waynanakxaru. Chachanakarux warminakapamppach katuntasin apapxani, ukhamaraki sinti chuymani jaqinakarusa. ¹² Utanakapasa, uraqinakapasa, warminakapasa yaqhankxaniwa. Nayaw amparax aytä, aka markan utjirinakar mutuyañataki. Naya, Tatituw uk arsta. ¹³ “Taqinisa, jisk’as jach’asa, lunthatasiñampi jikxatañatak lup’isipki; profetanakasa, sacerdotenakasa, taqiniw lunthatasiñar katuyasipxi. ¹⁴ Markaxan chhuxrinakapsti patatak qullañ munapxi; taqi kunas walikïskiw sapxiwa, ukampis taqi kunas jan walipuniwa. ¹⁵ ¡Kuntix nayax jan munkta ukanakat p’inqasipxañapänwa! Ukampisa, janiw p’inqasipkiti, ¡janirakiw kunatix p’inqasiñäki uksa yatipkiti! Ukatpï jichhaxa, kunapachatix mutuykä ukkhaxa, ch’anqtasisaw mayninakjam liwirtapxani. Naya, Tatituw uk sista.” ¹⁶ Tatitux markaparux siwa: “Thakhi jak’anakar sayt’asipxam ukatsti uñatatasipxarakim, nayra thakhinakat jiskt’asipxam; kawkïris suma thakhix ukata; ukatsti uka thakhinjam sarapxam, ukapachaw samarañ jikxatapxäta.” Ukampis jupanakax sapxiwa: “Janiwa, janiw uka thakhinjam sarapkiristti” sasa. ¹⁷ Tatitusti uñjirinak usku, markarusti sarakiwa: “Kuna unañchäwtix churapkäma uk sum amuyapxam” sasa. Ukampis markax siwa: “Janiw nanakax ist’apkäti” sasa. ¹⁸ Ukatpï jichhax Tatitux sixa: “Markanaka, ist’apxam, kunanakatix markaxampi luraskani ukanak yatipxarakim. ¹⁹ Aka uraqpachan ist’apxam: Aka markarusti mä jach’a jan walt’añ apayanï, jan wali lurañanakak amtasipkatapata; janiw arunakaxar ist’apkiti, kamachinakaxarus jisk’achapxarakiwa. ²⁰ ¿Kunatakis jumanakax Sabá uraqit incienso apanirapipxista? ¿Kunatakirak jaya markanakat q’apkir alinak apanirapipxistasti? Janiw nayatakix uka luqtasitanakamax kuna askïkisa, janiw yaqha waxt’äwinakamas askïkarakiti.” ²¹ Ukatpï Tatitux sixa: “Aka markarux ch’anqtasiyasaw liwisiyä. Awkinakasa, wawanakasa, uta jak’anakasa, jilat masinakasa, taqiniw mayak jiwarapxani” sasa. ²² Tatitux siwa: “Amsta jaya uraqinakatpach mä ch’aman markax jutantañatak wakichasiski. ²³ Jupanakasti mich’inak antutt’añanakampi, espadanakampi wakicht’asitäpxiwa; sinti qhuru jaqinakäpxiwa, janiw khuyapt’ayasiñ chuymanïpkiti; arnaqasitanakapasti jach’a qutan qhuthutitapjamawa, caballonakar lat’xatatkamaw jutantapxi. Jerusalén markampi nuwantasiñatakix jank’akïpxarakiwa” sasa. ²⁴ Jerusalén markansti jaqinakax sapxiwa: “Nanakax uka yatiyäw ist’apxta, axsarañasti jan ch’aman antutapxitu; mä wawachasir warmjamaw t’aqhisiñat wal ayqupxarakta. ²⁵ ¡Pampa tuqir jan mistupxamti, thakhinjamsa jan sarapxamti! ¡Uñisirisax wali wakichrantatawa, taqi chiqansa axsarañakiw utjaski!” sasa. ²⁶ ¡Markaxay, jichhax chhankha isinakampi isthapisim ukhamat t’aqhisitam uñacht’ayañataki; qhillar sunt’intam, llaki isinakampi isthapisim, ukatsti wal jacharakim, kunapachatix mä sapa yuqall wawax jiwki ukhama; jiwasar t’unjiristi jank’akiw jutantani! ²⁷ Tatitusti sarakituwa: “Nayax aka markaxaru yant’añamatakiw jaytsma. Kunjämas sarnaqäwipax uk sum uñjam” sasa. ²⁸ Tatay, taqi jupanakax kutkatasirïpxiwa; qhuru k’ari jaqinakäpxiwa. Amuyatax aski jaqinakjamäpxiwa, ukampis lunthatkamakïpxiwa. ²⁹ Plomo metalax ninampi umatatayas q’umachatawa, ukampis uka jan wali jaqinakax janiw kunampis q’umachatäkaspati. ¡Jupanakax chhaqhatampi sasiwa! ³⁰ Jupanakarux “Apanukut qullqi” sasay sutichañächispa, juman jupanakar apanukutam layku.

¹ Tatitux Jeremiasar wasitat parläna, ukatsti sarakïnwa: ² “Tatitun utap punkur sayt’asim ukatsti aka arunak yatiyarakim: Judá uraqinkir taqi jaqinaka, khitinakatix aka punkunak tuqi Tatitur yupaychir mantapkta ukanaka, aka arunak ist’apxam. ³ Kuntix taqi ch’aman Tatituxa, Israelan Diosapax siski uka arunaka: ‘Sarnaqäwinakama, luräwinakam askichasipxam, nayasti jumanakarux aka uraqin jakayasipkämawa. ⁴ K’arinak parlirinakarux jan alkatapxamti, khitinakatix sapki: ¡Tatitun utapaw akanki, Tatitun utapaw akanki! sasa. ⁵ “ ‘Jumanakax sarnaqäwinakamsa, luräwinakamsa sum askichasipxam, maynit maynikamas chiqapar uñjasipxam; ⁶ yaqha markat jutirinakarusa, wajchanakarusa, ijmanakarus jan sinti irnaqayapxamti, jan juchan jaqinakarus aka chiqanxa jan jiwayapxamti, yaqha diosanakarutix yupaychasipkakïta ukkhax, jumanakpachaw aynacht’apxäta, ⁷ nayasti aka uraqin jakayasipkämawa, kawkïr uraqtï nayra awkinakamar wiñayatak churkäyäta ukana. ⁸ “ ‘Jumanakax k’ari arunakarukiw iyawsapxtaxa, uka arunakasti janiw kunatakis jumanakatak askïkiti. ⁹ Lunthatapxta, jaqi jiwayapxta, wachuqa juchan sarnaqapxta, k’ari juramentonak lurapxta, Baal diosar inciensonak luqtasipxta, ukatsti yaqha diosanakaruw yupaychapxaraktaxa, ukanakampix janiw kuna lurañanakamas utjkiti, ¹⁰ taqi ukanak lurasinsti, nayar luqtatäki uka utaxarux jutapxaraktawa, nayan nayraqataxar uñstiri. Aka utan suma uñjatäpkasmas ukham amuyasipxtaxa, ukatsti utaxat mistxasinxa taqi jan walinak lurasipkaktawa, uka luratanakamax axtasiyituwa. ¹¹ Aka utax nayar luqtat utawa, ukampis jumanakax lunthatanakan putup tukuyxapxatäta. ¡Naya pachpaw ukham uñjta! Naya, Tatituw taqi ukanak arsta. ¹² Israelitanaka, jichhax Siló siski uka chiqan nayan ajllit qullan utaxar sarapxam, kawkhantix qalltatpach nayar yupaychapkäyäta uka chiqaru, jumanakan juchanakam laykuw uka utxa q’al t’unthapta. ¹³ Nayasti mayamp mayampi jumanakar ñanqha luratanakamat iwxapxsma, ukampis jumanakax janiw nayar ist’apkistati, janirakiw jaysapkistasa. Naya, Tatituw uk arsta. ¹⁴ Ukat jichhax, kuntix Siló chiqan qullan utaxampi lurkta, ukhamarakiw jichhax aka nayar luqtata utaxampix lurä, aka utsti jumanakampiru nayra pacha awkinakamampiruw churta, jumanakasti uka utaruw wal alkatasipxaraktaxa. ¹⁵ Jumanakarusti, naya nayraqataxat jayaruw jaqunukupxäma, kunjämatix Efrainan wawanakaparu, jumanakan jilanakamäki ukanakarux jaqunukta ukhama.’ ¹⁶ “Jichhasti Jeremías, sum ist’ita: aka markatakix jan nayar achikt’istati. Jan ist’asis achikt’askakitäta ukkhasti, janiw nayax ist’kämati. ¹⁷ ¿Janit jumax uñjkta kuntix Judá markanakansa, Jerusalén markansa lurapki ukxa? ¹⁸ Wawanakax lawa apthapipxi, awkinakasti nina naktayapxi, warminakasti muxsa t’ant’anak lurañatakix t’ant’a masa wakichapxi, ukatsti uka t’ant’anakxa, Alaxpacha Mama sapki uka diosaruw luqtapxaraki. Yaqha diosanakar waxt’äwinak luqtasitanakapampix ñanqhachapxituwa. ¹⁹ Ukampis nayar ñanqhachañat sipansa, jupanakpachaw juk’ampi ñanqhachasisipki, jupanakatakisti mä p’inqarakiwa. Naya, Tatituw uk arsta. ²⁰ Ukat naya, Tatitux taqi phiñasiñaxampi aka chiqar mutuyä, jaqinakxaru, animalanakxaru, quqanakxaru, yapunakxaru. Q’apisiñaxasti jan jiwarkir ninjamaw nakhani.” ²¹ Taqi ch’aman Tatituxa, Israelan Diosapasti, markaparux siwa: “Taqi waxt’äwinaka, luqtäwinak luqtasisipkakim, uka luqtat aychanaksa manq’asipkakim. ²² Ukampis kunapachatix nayax nayra awkinakamar Egiptot irpsunkta ukkhax, janiw nayax uka luqtasiñanak tuqit jupanakar kunsa siskti, janiw maykaraktsa. ²³ Ukampis jupanakarux nayar ist’apxañapatakiw mayta; ukhamat nayax jupanakan Diosapïrista, jupanakasti nayan markaxarakïspa sasa. Ukatsti sarakïyätwa kunjämtix nayax siskta ukarjam sarnaqapxañapa, ukhamat taqi kunas sumak sarañapataki. ²⁴ Ukampis janiw nayarux ist’apkituti, janiw jaysapkarakitusa, jan ukasti qala chuymanakapar jaysasakiw ñanqha lurañanakar katuyasipxi. Nayan ukar kuttaniñat sipansa, maysaruw uñtapxi. ²⁵ Nayra awkinakamax Egiptot mistunipkäna ukat jichhakamasti, nayax jumanakarux maynit maynxaruw profetanak khithanipxsma. ²⁶ Ukampis jumanakax janiw nayarux jaysapkistati, janiw ist’apkarakistasa, jan ukasti, nayra awkinakamat sipansa juk’ampi qhuru chuymaniw tukupxtaxa. ²⁷ “Jumasti Jeremías, taqi akanak jupanakar sarakim, janisay ist’asipkpan; jach’at art’askakim, janis jaysapkchïtam ukasa. ²⁸ Sarakim: ‘Aka markax janiw Tatitu Diosaparux jaysañ munkiti, janirakiw chiqachayasiñsa munkiti. Chiqa chuymampi sarnaqañasti janiw utjkxiti’ ” sasa. ²⁹ ¡Jerusalén markankirinaka, llakisiñ isinakampi isthapisipxam! ¡Wasar qullu patanakan llakiskañ q’uchunak q’uchupxam! Jumanakasti nayarux phiñasiyapxistawa, ukat apanukupxsma, jaytanukupxaraksma. ³⁰ Tatitusti siwa: “Judá uraqinkir jaqinakax nayar ñanqhachañatakix mä jan wal lurapxi: nayar luqtat utaruw uka axtaskañ idolonakap uchasxapxi, ukhamat utax q’añuchapxi. ³¹ Ben-hinom qhirwansti Tófet sat nina phichhaña chiqaruw altar wakichapxi, ukan imill wawarusa jan ukax yuqall wawarusa phichhantapxi, nayasti janipuniw jupanakarux ukanak lurapxam siskti, janirakiw amtäwixansa ukanakax utjkänti. ³² Ukatpï jichhax naya, Tatitux arstxa, akat qhiparusti uka chiqarux janiw Tófet siskxapxaniti, janirakiw Ben-hinom Qhirwa siskxapxanisa, jan ukasti, Jiwarayañ Qhirwa sasaw sutichxapxani. Jan juk’ampi uraqix amayanak imañatak utjatapatxa, Tófet chiqaruw jiwatanakarux imapxarakini. ³³ Uka jaqinakan jiwat janchinakapsti jach’a jamach’inakampi, monte animalanakampiw manq’apxani, janiw ukanakar khiti jark’iris utjkarakiniti. ³⁴ Judá uraqin markanakapatsti, Jerusalén markatsa, kusiskañanaka, phunchhäwinaka, jaqichasiñ q’uchunak q’al chhaqtayä; taqi markpachasti ch’usa wasarar tukutarakïniwa” sasa.

¹ Tatitux siwa: “Uka uru purinkani ukkhasti, sepulturat Judá uraqin reyinakapana, taqi jilïrinakapan ch’akhanakap apsupxani, sacerdotenakana, profetanakana, taqi khitinakatix Jerusalenan jakapkäna ukanakan ch’akhanakap apsupxarakini. ² Uka ch’akhanaksti uraqiruw willitatapxani, intinsa, phaxsinsa, taqi warawaranakansa uñjkat willinukutäniwa, jupanakax ukanakaruw yupaychapxatayna, arkapxatayna, jiskt’asipxarakitayna. Janirakiw khitis uka ch’akhanak imt’xañatakix apthapkaniti. Jan ukasti pachpa uraqiruw qhiparani, q’añu t’unar uñtata. ³ Uka ñanqha jaqinakat qhiparirinaksti, aka uraqpacharuw ananukü, jupanakax jakaskañat sipansa, jiwañak munxapxani. Naya, taqi ch’amani Tatituw ukham arsta. ⁴ “Jumasti Jeremías, aka arunak naya tuqit aka markar yatiyam: “ ‘Maynitix liwischi ukaxa, ukspachaw saythapi; thakhi chhaqtayaschi ukasa, jank’akiw wasitat jikxatxi. ⁵ Ukampis aka markax nayar apanukutuwa janiw nayan ukar kuttaniñ munkiti. Jerusalenankirinakax nayar apanukuñpin munitu; k’ari diosanakarukiw arkañ munapxi, janiw naya chiqpach Diosan ukar kuttaniñ munapkiti. ⁶ Taqi chuymaw ist’askarakïyäta, ukampis janiw maynis chiqpach arsurix utjkiti, janirakiw khitis ñanqha luratapat chuymay sirix utjkiti. ¡Janiw khitis nayaw ñanqha lurtxa sirix utjkiti! Taqinis kuntix munapki uk lurapxaraki, antutt’at caballonakar uñtataw uksa aksa jalanaqapxi. ⁷ Cigüeña sat jamach’is kunapachatix kuttaniñapäki uk yatiwa. Qhurukutunakasa, jisk’a jamach’inakasa, kunapachatix yaqha chiqar sarxapxañapäki uk yatipxarakiwa. Ukampis jumax nayan markaxay, janiw kamachinakaxar jaysañ munktati. ⁸ Ukhamasti, ¿kunjämarak jumanakasti sapxasmasti: ‘Taqi kunsa sum yattanxa, Tatitun kamachipasti jiwasampïskiwa’ sasasti? ¡Kamachinak yatichirinakax k’arikamak yatichapxi, ukatsti, Qillqatax ukham siwa sasaw sarnaqapxaraki! ⁹ Ukampis uka yatiñan jaqinakax p’inqachjatäpxaniwa, jan mayan tukjatäpxarakiniwa. Jupanakax janipuniw kuna yatiñanïpkisa, nayan arunakaxsa janiw ist’añ munapkiti. ¹⁰ Ukatpï jichhax, warminakapsa yaqha chachanakar katuyäxa, uraqinakapsa yaqhanakaruw katuyarakï. Jisk’a jaqinakasa, jach’a jaqinakasa, lunthatasiñak amtasipki; profetanakasa, sacerdotenakasa taqiniw lunthatasiñar katuyasipxi. ¹¹ Markaxan chhuxrinakapsti patatak qullxatt’apxi, taqi kunas jan walïki ukkhax, walikïskiwa sapxiwa. ¹² Ñanqha axtaskañ juchanakpin lurapxtaxa, ukham luratanakamat janiw p’inqasipktati, janirakiw kunäkitix p’inqasiñax uksa yatkxapxtati. Ukatpï mutuyapxämaxa, ukatsti taqiniw t’unjatäpxäta. Naya, Tatituw uk arsta.’ ” ¹³ Tatitux siwa: “Markaxarux trigor uñtat yawinukü. Janiw uva yapun mä uvasa qhiparkaniti, janirakiw mä sapa higosa higo quqan qhiparkaniti. Pharsut laphinakakiw qhiparxani.” ¹⁴ Markasti sarakiniwa: “¿Kunatakis akar qhiparaskakiñäni? ¡Taqinis jach’a pirqan markanakar sarxañäni, ukan mäpita jiwarayistpan! Tatitu Diosasax jiwarayistaniwa; umt’añatakis jiwayir qullani uma churistu, jupa tuqi jucha luratas layku. ¹⁵ Taqi kunansa jiltañ munäyätan, ukampis jan walt’añanakakiw purinistu. K’umar sarnaqasiñ munäyätan, ukampis axsarañakiw utji. ¹⁶ ¡Uñisirinakasax niyaw jutantapxi! ¡Dan siski uka chiqatsti niyaw caballonakapan samaqitapax ist’asi! Uka caballonakan qanchisitapatsti, taqi uraqpachaw khathatiraki. Taqi aka markaru, yänakapamppach t’unjiriw jutapxi, markanakarusa, ukan jakirinakarusa.” ¹⁷ Tatitux siwa: “Jumanakatakisti jiwayir katarinak apayanï, achjapxätam ukapachasti; janiw layqanakan ch’amapas kunäkaniti.” ¹⁸ Chuyma usuyasitaxax janiw qullañjamäkxiti, chuymaxas käwkst’arakituwa. ¹⁹ Markaxan ayqutanakapasti taqi chiqan ist’asi: “¿Janit Tatitux Jerusalén markankxpacha? ¿Janit reyipas ukankxpacha?” sasa. Tatitusti sarakiwa: “¿Kunatsa nayarux ñanqha lurapxista, yaqha diosanakar yupaychasaxa?” ²⁰ Ch’uxña pachax tukusxiwa, achunak apthapiñas tukusxiwa, jiwasatakisti janiw qhispiyasiñax utjkxiti. ²¹ Markaxan t’aqhisitapampi chikaw t’aqhisirakta; llakisiñampi, axsarañampiw nayarux muyuntitu. ²² ¿Janit kuna qullas Galaad chiqan utjkpacha? ¿Janit ukan khiti qullt’iris utjkpacha? ¿Kunatarak markaxasti jan qullt’atäpachasti?

¹ ¡Nayranakaxan jachapax mä uma jalsjamakïspa, walja jalir umanakjama, ukhamata markaxan jiwarat jaqinakata uruy aruma jachañaxataki! ² ¡Walïspawa wasaran mä utax utjitaspa ukat ukan jakasiñaxataki, ukhamat markaxat jayaru sarxañataki! Taqinis janiw chiqa chuymanïpkiti, ch’uxña lurirkamakïpxiwa. ³ K’arisiñatakix jank’akïpxiwa, mich’inaksa antutt’apkaspa ukhama. Aka markansti k’arisiñakiw phuqt’atäski, janiw chiqapax utjkiti; jan walit juk’ampi jan walirukiw sarapxi, ukatsti pachpa Tatituw arsuraki: “Janiw nayar uñt’añ munapkituti” sasa. ⁴ Mä jilat masirus janiw alkatasiñjamäkiti; pachpa jilarus janirakiw alkatasiñjamäkiti, jilapuras jupanakpachaw lunthatjasipxi, jila masinakas jupanakkamaw k’arintasipxi. ⁵ Sapa mayniw maynitsa larusi, janiw khitis chiqap arsurix utjkiti. Taqinis k’arisiñar yatintatkamakiwa; ñanqhakamakïpxiwa, ⁶ janirakiw kun yatiqañsa munapkiti. Tatitusti siwa: “¡Nuwasiñat nuwasiñaru, k’arisiñat k’arisiñaru, ukakiw utjaski! Markaxax janiw uñt’añ munkituti. ⁷ Ukatpï naya, taqi ch’aman Tatitux sistxa: ¿Kunsa jichhax markaxampix luriristxa? Jan ukasti q’umachatäñapatak ninar uskuñakiw wakisxi. ⁸ Laxranakapax jiwayir mich’inakjamawa; parlatanakapasti k’arikamakiwa. Jila masinakaparux wali sum aruntt’apxi, ukampis qhanpachax sipitanakak jupanakatak uchasipki. ⁹ Ukatpï jupanakarux mutuyäxa, uka luratanakapatjam churarakï. Naya, Tatituw uk arsta. ¹⁰ “Qullunakata, wasaranakat jachapxam, ayqupxarakim, suma ch’uxña uraqinakat jachapxam, ukanakasti q’ala nakhantatäxiwa, janirakiw khitis uka chiqa sarakipkxiti, janiw uywanakan wararitapas ist’askxiti, jamach’inakasa, monte laq’unakasa jayaruw sarxapxatayna. ¹¹ “Jerusalén markarux qala chhaxwaruw tukuyä; qamaqinakan putunakaparuw tukuyarakï; Judá uraqinkir markanakarusti mä ch’usa wasararuw tukuyä; jan jaqiniw qhiparxapxani.” ¹² ¿Khitis wali yatiñani taqi akanak amuyt’añatakixa? ¿Khitirus Tatitux taqi akanak yatiyi mayninakar yatiyañapataki? ¿Kunatsa aka markax q’ala t’unjat uñjasi, mä wasarar uñtata waña, kawkhantix jan khitis sarnaqki ukhama? ¹³ Tatitusti ukxarux siwa: “Israelitanakan taqi yatichäwinakax apanukupxatapata, nayar jan ist’apxatapata, yatichäwinakaxarjam jan sarnaqapxatapat taqi akanakax ukham lurasiski. ¹⁴ Chuymanakapan jan wali amtatanakaparuw arkapxäna, ukatsti k’ari diosanakaruw yupaychapxarakïna, kunjämtix awkinakapax yatichkatayna ukhama. ¹⁵ Ukatpï naya, taqi ch’amani Tatitu, Israelan Diosapax arstxa: Jupanakarux thujsantat manq’a manq’ayä, jiwayir uma umantayarakï. ¹⁶ Ukatsti kawkïr markanaktix awkinakapasa, jupanakasa jan uñt’apki uka markanakaruw ananukurakï; espadas ayt’ataw jupanakar arknaqayä, taqinin jiwarañapkama.” ¹⁷ Taqi ch’aman Tatitux siwa: “¡Sum ist’apxam! Jachir warminakar jawsayanipxam.” ¹⁸ ¡Jïsa, jank’ak jutapxpan, ukatsti jiwasat jachapxpan; nayranakasasti jachampi phuqhantatäpan, ajanunakasansti jachax warasirakpan! ¹⁹ Taqi aka markpachan jaqinakan jachatanakapax ist’asi: “Q’ala t’unjatarakïtansä, jisk’achjatarakis uñjastanxä. Utanakasax q’ala t’unjatawa, markasat sarxañakiw wakt’xistu” sasa. ²⁰ Jachir warminaka, Tatitun arunakap ist’apxam, kuntix siskani ukanak sum ist’apxam. Wawanakamar jachañ yatichapxam, masinakamarusti llakisiñat jakhusiñ yatichapxarakim, akham sasa: ²¹ “Jiwax utanakasaruw mantani; ventananak chiqaw mantani; wawanakarusti marka thakhinakan anataskir jiwarayi, waynanakarus plazanakan jiwarayaraki. ²² Jaqinakan jiwat janchinakapax liwirtatäskiwa, q’añu t’unar uñtataw tukusiski, kunjämatix mä grano puyax yawirin qhipäxapar liwiqtki, ukat janirak khitis apthapki ukhama” sasa. Tatituw uk arsu. ²³ Tatitux siwa: “Yatiñan jaqix yatiñapampix jan jach’a jach’a tukpati, munañanisa munañanïtapatxa jan jach’a jach’a tukpati, qamiris qamir yänakapat janirak jach’a jach’a tukpati. ²⁴ Maynitix jach’a jach’a tukuñ munchixa, nayar uñt’atapat jach’a jach’a tukpan, nayan Tatitütax yatitapata, aka uraqin munasiñampi, askimpi, chiqampi lurataxata, ukham luräwix wal kusisiyitu. Naya, Tatituw uk arsta.” ²⁵ Tatitux siwa: “Kawkïr markanakatix janchin circuncisión katuqapki uka markanakar mutuyañ urux niyaw purinxi: ²⁶ Egipto, Judá, Edom, Amón, Moab, uka markanakaru, taqi wasara tuqin utjirinakaru, khitinakatix paranakapa khithurasipki ukanakarusa. Taqi uka markanakaxa, taqpach Israel markasa, janiw chuymanakapanxa Tatitur uñt’apkiti.”

¹ Israel marka, kuntix Tatitux siskätam uka arunaka ist’am. ² Tatitux siwa: “Yaqha markanakan luräwinakapar jan arkapxamti, alaxpachan unañchäwinakatsa janirak mulljasipxamti, kunjämatix uka markanakax mulljasipxi ukhama. ³ Uka markanakan iyawsäwinakapax janiw kunatakis askïkiti. Ch’umi taypin mä quqa jaqunukupxi, uka quqatsti ídolo luririw sum lursuski, ⁴ mayninakasti qurimpi qullqimpiw uka lursutarux k’achachapxi, jan liwisiñapatakix clavonakampiw liq’thapipxi. ⁵ Uka idolonakax melonanak yapuchat taypin, jamach’inakar sustjañatak jaqi t’ixitar uñtatäpxiwa; ukanakax janiw parlapkiti, janirakiw sarnaqapkisa, ukat ukanakarux q’ipnaqañax wakisi. Ukanakar jan axsarapxamti, janiw khitirus kuna ñanqhsa, asksa lurkiti.” ⁶ Tatay, janiw jumjamax khitis utjkiti: Jumax jach’a ch’aman Tatitütawa, sutimas jach’arakiwa. ⁷ Jumax markanakan reyipätawa, juma nayraqatan taqiniw khathatipxi. Aka uraqin yatiñan jaqinakat sipansa, reyinakat sipansa, janiw jumjamax khitis utjkiti. ⁸ Uka markanakan utjasirinakapax t’axmar jaqikamakïpxiwa, jupanakan yatichirinakapasti, mä k’ullut khitsut diosanakakiwa. ⁹ Uka diosanakapax Tarsis markat apanit qullqimpi luratakiwa, Ufaz tuqit apanit qurimpi luratakiwa; ch’iyar wila sami isinakampi, chupika sami isinakampi isthapiyata, ukanakasti jaqinakan amparanakapampi luratakiwa. ¹⁰ Tatitu sapakiw chiqpach Diosaxa, jakkir Tatituxa, wiñay Reyixa. Jupan q’apisiñapansti, aka uraqix khathatiwa; markanakasti janirakiw phiñasitaparux saykatkaspati. ¹¹ (Jumanakasti, israelitanaka, Tatitur jan uñt’ir jaqinakarux sapxam: “Kawkïr diosanakatix alaxpachsa, akapachsa jan lurki ukanakax aka uraqit chhaqtayatäpxaniwa; janirakiw mayas ukanakat aka uraqin qhiparkaniti”). ¹² Tatitux ch’amapampiw aka uraqi lurt’i, amuyt’apampiw aka uraqsa sayt’ayi, ch’ikhi kankañapampiw alaxpachsa uskuraki. ¹³ Jach’a arupampisti, alaxpachanak wal qhuthutiyi, qinayanakarusti jayanakat sarthapiyani, jach’a lliju llijunak taypina, jach’a thayanak sartayasin Tatitux jallu purintayi. ¹⁴ Taqi jaqinakas pisi chuymäpxiwa, jan amuyt’asirïpxiwa. Uka diosanakasti luririnakapatakix mä p’inqawa: sallqjañatak diosanakakiwa, janirakiw jakañanïpkisa; ¹⁵ jan kunatak inamay yänakakiwa, Tatitusti taripäwipanxa ukanakarux q’al t’unjarakini. ¹⁶ ¡Ukatsipana, kunja jach’as Israelan Diosapaxa, jupaw taqi kunatix utjki ukanaksa utt’ayi! Juparakiw Israelarux jupatak ajllisi; Taqi Ch’aman Tatitu, ukaw sutipaxa. ¹⁷ Israel markan Diosapax siwa: “Jerusalén markankirinaka, jichha kutix jayaruw apanukupxäma, kunjämtix mä qalax q’urawampi jayar q’urawt’aski ukhama. Jan walt’añanakaruw puriyapxäma, uñisirinakampiw katuntayapxäma. Jichhax kuntix apasiñ munapkta ukanak apxarusin jalakamak sarxapxam, uñisirimax niyaw jutantaski.” ¹⁹ Jeremías profetasti sarakïnwa: ¡Ay, nayata, akataqi ust’ataw uñjasta! ¡T’aqhisiñaxas jan tukuskiriwa! Markaxan ñanqha luratapatxa, naya pachpaw janchixan t’aqhista. ²⁰ Markaxasti q’ala t’unjatawa, janiw wasitat sayt’ayirjamäkti. Janiw khiti nayar yanapt’iris utjkxiti; taqinis jiwaratkamakiwa. ¡Taqinin apanukutaw uñjasta! ²¹ Aka markar irpirinakax pisi chuymäpxiwa; janiw Tatiturux thaqtapkiti. Ukatpï aynacht’apxixa, jichhasti, jiwasanakax ananukut oveja tamar uñtatätanwa. ²² ¡Wal ist’apxam! ¡Mä jan wali yatiyäwiw purini! Amsta tuqit mä jach’a ejercitow jutanti, ukasti Judá uraqinkir markanakxa ch’usa wasararuw tukuyani, qamaqinakakiw ukan jakxapxarakini. ²³ Tatay, nayax yattwa, jaqix janiw jakañap alaskiti, janirakiw kawkir saratapsa yatiskiti. ²⁴ Chiqa kankañamarjam askicht’apxita, jan phiñasisak iwxt’apxita, ukhamäspa ukkhasti, t’unjapxitasmawa. ²⁵ Jumaru jan uñt’ir markanakaru, jumaru jan art’asiri markanakarux q’apisiñamampi mutuyam, jupanakax q’alpun t’unjapxitu, markarus jan walt’añaruw puriyapxi.

¹ Tatitux naya Jeremiasaruw parlxayitu, ukatsti sarakituwa: ² “Israelitanakax aka arust’äwin arunakapar ist’apxpan, Judá uraqinkir jaqinakaru, Jerusalenankirinakarusa, parlxayam, ³ ukatsti sarakim, naya Tatitu, Israelan Diosapaw sista: Kawkïr jaqitix aka arust’äwir jan phuqkani ukax ñanqhachatäniwa. ⁴ Uka arust’äwsti, nayra awkinakapampiw lurta, kunapachatix Egiptot irpsunkäyät ukapacha, uka markasti jupanakatakix hierro umatatayañ hornjamänwa. Sarakïyätwa: Nayar ist’apxita, kuntix nayax sapkäma taqi ukanak phuqhapxam, ukhamat jumanakax nayan markaxäpxäta, nayasti jumanakan Diosamarakïyäwa. ⁵ Jumanakatix nayar ist’apxitätaxa, nayax kuntix nayra awkinakamar juramentompi arskta uk phuqhapunïwa, mä suma uraqi churapxäma, kawkhantix walja suma manq’añanakax utjki uka uraqi. Uka uraqisti kawkhankapktatix jichhax uka uraqiwa.” Nayasti saraktwa: “Ukhamapunïpanay Tata” sasa. ⁶ Ukatsti Tatitux sarakituwa: “Taqi aka arunaksti Judá uraqinkir markanakana, Jerusalén markan thakhinakapan yatiyam. Jaqinakarusti sarakim: ‘Ist’apxam kawkïris aka arust’äwin arunakapax ukanaka, ukatsti phuqhapxarakim. ⁷ Kunapachatix nayax awkinakamar Egiptot irpsunkäyäta ukapachax, nayaruk jaysapxita sarakïyätwa, ukatpacha jichhakamas uk saskakipuntwa. ⁸ Ukampis janiw nayarux jaysapkituti, janirakiw ist’apkitusa, jan ukasti chuymanakapan jan wali amtatanakaparukiw arkxapxi. Janiw nayan arsut arunakar phuqhañ munapkänti, ukatpï jupanakxarux kuntix arust’äwin yatiykäyäta uka mutuyäwi apayantxa.’ ” ⁹ Tatitusti saskakituwa: “Judá uraqinkir jaqinakampi, Jerusalén markankir jaqinakampix nayatak jan walinak amtapxi. ¹⁰ Kuna juchanaktix nayra awkinakapax lurkäna uka pachpa jucha lurañanakaruw kuttapxi, uka awkinakapasti janiw nayarux ist’añ munapkitänti, ukatsti yaqha diosanakaruw arkxapxäna yupaychapxarakïna. Israel markasa, Judá markasa kuna arust’äwtix nayax nayra awkinakapampi lurkäyät ukanak t’unjapxi. ¹¹ Uka laykuw jichhax mä jach’a jan walt’añ jupanakarux apayanï, uka jan walt’añatsti janiw kawksarus jaltapkaniti. Yanap mayisas arnaqasisipkpan, janiw nayax jupanakar ist’käti. Naya, Tatituw uk arsta. ¹² Ukapachaw Judá uraqinkir jaqinakaxa, Jerusalén markan utjir jaqinakasa uka yaqha diosanakar yanap mayisir sarapxani, kawkïrinakarutix incienso luqtasipki ukanakaru, ukampis uka jach’a t’aqhisiñax purinkani ukapachaxa, uka diosanakax janiw qhispiyañatakix ch’amanïpkaniti. ¹³ Judá markax walja diosanakaniwa, qawqhäkitix markanakapax ukkha, Jerusalenankir jaqinakasti Baal diosatakix walja altaranak sayt’ayapxi, qawqhäkitix markan thakhinakapax ukkharaki. ¹⁴ Ukhamasti jumax Jeremías, jan nayarux aka markataki mayistati; jupanakarusti janiw ist’käti kunapachatix jan walt’añanak taypinkkasin yanap mayipkitani ukapachaxa. ¹⁵ “Taqi uka jan walinak lurasinxa, ¿Israel munataxax kunsa nayan utaxan thaqhi? ¿Lik’i, aycha wilañcha luqtasati uka jan walt’añ jumat jayarst’ayani? ¿Ukhamatcha uka jach’a t’aqhisiñat jaltxäta?” ¹⁶ Naya, Tatitux juparux säyätwa: “Suma ch’uxña olivo quqa, suma achunakan phuqhantata” sasa. Ukampis jichhax ninampiw laphinakap phichhantä, ¡mä jach’a arnaqasïwi taypinjam alinakapsa q’al nakhantayä! ¹⁷ “Naya taqi ch’aman Tatituw Israel markaru, Judá markarus aka uraqirux mä quqarjam ayruntta. Ukampis ñanqhanak lurapxatapata, Baal diosar yupaychapxatapat uka jan walt’añanak jupanakatak sartayta, ukham luratanakapampisti walpin phiñasiyapxitu.” ¹⁸ Tatitux kuna jan walinaktix uñisirinakaxax amtapkäna ukanakat yatiyitu. Jupaw nayan amuyasiñaxatak nayranakaxsa uñatatayarakitu. ¹⁹ Nayax mä khariñ ovejar uñtata aliqakiw ukankaskäyäta, janirakiw nayatak jan walinak amtapxatapsa yatkäyätti. Jupanakax sapxänwa: “Jichhax mä quqarjam tinkuyañäni, achunakapsa q’al tukjañäni; aka uraqin jakirinak taypitsa jik’inukuñäni, ukhamat khitis jupat jan mayampi amtasxañapataki” sasa. ²⁰ Ukampis jichhax taqi ch’aman Tatitu, jumax chiqapa uñjirïtawa; jumax jaqin amtatanakapsa yattawa. Kunjämtix uka jaqinakar mutuykäta uk uñjayarakita, nayasti amparamaruw taqi akanak katuyaraksma. ²¹ Anatot chiqan jakir jaqinakarusti, kawkïrinakatix nayar jiwayañ amtapkäna ukanakax sapxarakitänwa: “Tatitun sutipxar jan juk’ampi parlkxamti, ukhamatsti janiw jiwayapkämäti” sasa. ²² Taqi ch’aman Tatitux jupanakarux siwa: “Jumanakampix parlaskañäniwa. Yuqall wawanakamax nuwasïwin jiwarapxani, imill wawanakamasti manq’atjamaw jiwarapxarakini. ²³ Janirakiw jupanakat maynis qhiparkxaniti, Anatot chiqan utjir jaqinaka, jumanakar mutuyañ urux jutaskiwa, jumanakxarusti jach’a t’aqhisiñ apayanï.”

¹ Tatay, jumampi ch’axwañarutix uskusïxa, juman arumakipuniw chiqapaxa; ukampis nayax jiskt’añ munirisma, ¿kunatsa ñanqha jaqinakatakix taqi kunas sumak lurasirapi? ¿kunatsa ch’uxña luririnakax sumak jakasipxi? ² Jumaw jupanakarux ayrunttaxa, jupanakasti saphintapxiwa, jilatatasinsti, achunak churapxi. Jupanakax lakampikiw juma jak’ankasipki, chuymanakapanxa jumat wali jayankapxiwa. ³ Ukampis Tatay, jumax nayar uñt’istawa; jumax uñjistawa, jumatak amtatanakaxäki uksa yatirakistawa. ¡Uka jaqinakarux khariñ ovejanakarjam apasxam, khariñ urutak chimpt’awayarakim! ⁴ ¿Kunapachkamas uraqix wañantatäskakini, pampanakan quranakas wañsuskarakini? Aka markan jakir jaqinakan ñanqha luratanakapatxa uywanakasa, jamach’inakas jiwarasipkiwa, jupanakax janis jumax luratanakap uñjkasma ukham amuyapxi. ⁵ “Kayut jalir jaqinakampi jalasatix wal qarstaxa, ¿kunjämarak caballot jalir jaqinakamp chik jalätasti? Suma uraqinxa k’uchikïsktawa, ukampis ¿Jordán tuqin walja alinak taypin kamacht’ätasa? ⁶ Pachpa jilanakama, khitinakatix wila masinakamäki ukanakaw jumarux ch’uxña lurapxtam, qhipäxamatsti jan wali arunakampiw arnaqapxtam. Suma arunakampi parlapkchïtam ukasa, jupanakarux janipun alkatasimti. ⁷ “Markaxarux jaytanuktwa, nayankkäna uka markarux apanuktwa. Wali munat markaxarux, uñisirinakan amparaparuw katuyta. ⁸ Nayar kutkatasitapata, nayatak montenkir leonjam tukutapat jichhax uñista. ⁹ Markaxax mä suma phuyunakan jamach’jamawa, yaqha jach’a jamach’inakan katjañatak arknaqatawa. ¡Jichhax taqi ch’uminkir animalanak jutapxam; manq’antañatak tantacht’asipxam! ¹⁰ Uñisir reyinakaw uva yapuxar tukjapxi, uraqinakaxsa takisipxarakiwa. Nayan wali munat uraqixsti llakiskañ wasararuw tukuyapxi. ¹¹ Llakiskañ wasararuw tukuyawayapxi; jupan jachatapsa nayax uñjaraktwa. Taqi aka uraqpachaw ch’usa wasarar tukuta, ukampis janiw khitis llakt’askiti. ¹² Taqi wasar qullu patanakatsti, qhuru jaqinakaw jutantapxäna, ukampis naya, Tatitux mä espada ayt’atätwa, aka marksti uka espadax maysat maysa t’unjani, janirakiw khititakis suman sarnaqasiñax utjkaniti. ¹³ Trigo yapuchasipxäna, ukatsti ch’aphinakak apthapxapxi, yapu luratanakapasti inamayakiwa. Nayan phiñasiñaxan nakhatap laykux yapunakan achunakapax q’ala aynacht’atawa.” ¹⁴ Tatitusti Israel marka jak’ankiri ñanqha markanakaruxa, kawkïr uraqtix jupax Israel markaparu mä tuti churki uka uraqi t’unjirinakarux akham siwa: “Nayaw uka markanakarux uraqinakapat jik’inukü, Judá markarusti jupanak taypitxa apsunxarakïwa. ¹⁵ Ukham jik’inukutatsti, jupanakat khuyapayasirakïwa, pachpa uraqiparu, pachpa markaparuw kuttayanxä. ¹⁶ Jupanakaw markaxarux Baal diosatak juramento lurañsa yatichapxäna, ukampis jichhax markax taypin utjnuqapxaspawa, ukampis jupanakax nayan yatichäwinakaxaruw jaysapxañapa, ukatsti nayan sutixar juramento lurañ yatiqapxañaparaki: ‘Tatitux jakaskiwa’ sasa. ¹⁷ Ukampis kawkïr markatix jan nayar jayskitani ukarusti, saphitpach jik’inukü, ukatsti t’unjarakïwa. Naya Tatituw uk arsta.”

¹ Tatitux sarakituwa: “Saram, ukatsti linot lurat mä wak’a alasinim, ukampi thixnimar wak’antasim, ukampis janiw umampix jurichjätati” sasa. ² Nayasti, kunjämtix Tatitux siskitu ukham mä wak’a alasta, ukatsti ukampirakiw wak’antasta. ³ Ukatsti Tatitux wasitat parlarakitu: ⁴ “Kawkïr wak’tix jumax alaskta, ukampi wak’antatäkarakta ukxa, Éufrates jawirar sarasin mä qarqa p’iyar imantanim” sasa. ⁵ Nayasti, kunjämtix Tatitux siskitu ukhamarjamaw Éufrates jawirar imantanta. ⁶ Walja urunak qhipatsti, Tatitux sarakituwa: “Éufrates jawirar saram, ukatsti imantayanksma uka wak’a aptanxam” sasa. ⁷ Nayasti Éufrates jawirar sarasin uka wak’a kawkharutix imantkäyäta ukkhat apsuniwayta, ukampis uka wak’ax q’ala ñusantatänwa, janiw kunatakis walïkxänti. ⁸ Ukat Tatitux wasitat nayar situ: ⁹ “Akhampï Judá uraqina, Jerusalén markan jach’a jach’a tukutap t’unjäxa. ¹⁰ Aka ñanqha markax nayan arunakaxarux janiw ist’añ munkiti, ukatsti jan kuna amuyasisaw chuymapan kuna jan wali amtatanakapatix utjki ukanakaru arki. Yaqha diosanakan qhipap sarxi, yupaychañataki, luqtañataki. Ukatpï uka markax jan kunatak ñusantat wak’jamäxixa. ¹¹ Kunjämatix mä wak’ampi wal jiyantas wak’antastanxa, ukhamarakiw Israel markasa, Judá markas nayan jak’axan mayakïpxañapa, ukhamat nayan markaxäñapataki, sutixsa yatiyapxañapataki, jach’a kankañaxsa, jach’ar aptapxañapataki. Ukampis janiw ist’apkituti. Naya, Tatituw uk arsta. ¹² “Ukhamasti Jeremías, markaxarux sarakim: ‘Israelan Tatitu Diosapax siwa: Kawkïr sañurus vino phuqhantaksnawa’ sasa. Israelitanakasti ukxarux sapxarakïtamwa: ‘¿Janit nanakasti yatipktsti kawkïr sañurus vino phuqhantatakïspa ukxa?’ sasa. ¹³ Jumasti ukxarux sarakïtawa: ‘Tatitux siwa: Taqi aka markan utjirinakaru, Davidan reyi qunuñapan qunt’asiri reyinakaru, sacerdotenakaru, profetanakaru, Jerusalén markan jakirinakaruw vinompi machjayä. ¹⁴ Ukatsti sañunakjam p’akirpayä, maynix maynimpi, awkix yuqapampi ukham jupanakkam tukjasipxani. Janiw jupanakat khuyapt’ayaskäti, jan ukasti, q’alpun t’unjä. Naya, Tatituw uk arsta’ ” sasa. ¹⁵ Israelitanaka, Tatitux siwa: Jan jach’a jach’a tukupxamti, sum ist’apxam. ¹⁶ Tatitu Diosamar jach’añchapxam, jupax ch’amaka janïra puriyankipana, ch’amak qullunakan jumanakan janïr liwirtkipana; kawkïr qhantix jumanakax suyapkäyäta uk jupax ch’amakar janïr tukuykipana. ¹⁷ Jumanakatix jan ist’asipkätaxa, jach’a jach’a tukupxatamat jamasan jachä; nayranakaxatsti jachanakaw warasinini, Tatitun tamapar katuntat apasxatap layku. ¹⁸ “Reyirusa, reyin taykaparus sarakim: ‘Uka reyin qunuñapat saraqanipxam, uraqir qunt’asipxam, jumanakan p’iqimat suma k’achachir pillusti jalaqtxiwa.’ ¹⁹ Néguev tuqinkir markanakasti uñisirin muyuntatawa; janiw khitis uka chiq sarakipkaspati. Taqi Judá tuqinkirinakasti, katuntat apatäpxiwa. ²⁰ Uñatatapxam, kunjämtix uñisirinakax amsta tuqit jutantki uka. ¿Kawkinkis nayax katuyksma uka tamaxa, kawkïr tamattix jumax jach’a jach’a tukkäyäta ukaxa? ²¹ “¿Kamsätas Jerusalén, kunapachatix juma pachpan yatichat jaqinakampi apnaqatäkäta ukapachaxa? Wawachasir warmin usunakapjamaw jutarakïtam. ²² Ukattix jiskt’asisma, ¿kunas kamachitu? sasa, jumax yatiñamawa, uka jach’a juchanak luratamat taqi ukanakax ukham lurasiski; ¡ukat jichhax q’alalsuyapxtam, warmt’asisaw p’inqachjapxaraktam! ²³ Mä ch’iyar jaqix janiw janq’u jaqir tukkaspati, janirakiw leopardos allqap mayjt’aykaspati; ukhamarakipï jumanakasa, ñanqha lurañar yatintatäxasinxa, janirakiw askinak lurapkasmati. ²⁴ Ukatpï jumanakarux ananukupxämaxa, kunjämtix wasar thayax wichhurux q’al willitatki ukhama. ²⁵ Israel, ukaw jichhax juman tukuyamaxa, ukarak nayat katuqañ muntaxa. Naya, Tatituw uk arsta. Nayatsti armasxistawa, k’ari diosanakaruw iyawsaraktaxa. ²⁶ Nayasti jumarux q’alalsuyarakïmawa, mä p’inqa irpnaqarakïma. ²⁷ Jan wali amtatam uñjtwa, wachuqa jucha luratamsa uñjtwa, mä p’inqa yaqhanakampi sarnaqatamsa, qullu patanakana, pampanakana axtaskañ luräwinak luratamsa uñjaraktwa. ¡Ay Jerusalén, kunakïkan jumatxa! ¿Kunapachkamarak ukham sarnaqätasti?”

¹ Mä jach’a waña maranak utjatapatsti, Tatitux Jeremiasaruw parläna, akham sasa: ² “Judá markax llakisiñat jachi, markanakapasti llakt’atkamakiwa, jaqinakapas uraqir liwirtatkamakiwa; Jerusalenansti taqiniw wal jachapxi. ³ Qamirinakax uywatanakaparuw um aptir khithapxi; uywatanakasti uma phujunakaruw sarapxi, ukampis janiw um jikxatapkiti, ch’usa wakullanak apt’atakiw kutt’anxapxi; mayjt’ata, p’inqachjataw p’iqinakapsa imxatasipxi. ⁴ Pampa tuqin utjirinakax mayjt’ataw uñjasipxi, jallun jan puritapata, uraqin q’ala wañsutätapatxa, p’iqinakapak imxatasipxi. ⁵ Pampankir tarujanakasa, manq’añatak chhuxllan jan utjatapatxa, jichha wawachat qallunakapsa apanukuwayxapxiwa. ⁶ Monte asnonakasti, wasar qullu patanakan sayarasaxa, qamaqinakar uñtataw mukt’apxi; ukampis manq’atjamaw thayarapxi chhuxllanakan jan utjatap layku.” ⁷ ¡Tatay, jan wali luratanakaxas nanakar juchañchapkchitu ukasa, sutim laykusay nanakat arxatt’asipxita! Walja kutiw nanakax jan jumatakjam sarnaqapkti, juma nayraqatan jucha lurapxarakta. ⁸ Israelan suyt’äwipa, jan walt’añanakan nanakar qhispiyiri, ¿kunatsa nanakatakix mä jaya jaqïkasmas ukham tukta, thakhi sarir jaqix mä jayp’uki ikt’awayi ukhama? ⁹ ¿Kunatsa mä luqhirat jaqjam tukta, ch’axwan nuwasir jaqir uñtat jan yanapt’asa? Ukampis Tatay, jumax nanak taypinkasktawa, nanakan juman markamätax taqiniw yatipxaraki; ¡janikiy nanakar apanukt’asipxistati! ¹⁰ Tatitux akham siw Israel markatxa: “Aka markax maysat maysar sarnaqañpun muni. Ukat nayax juparux jan taqi chuyma uñtkti. Jichhax juchanakapat amtasaw jupanakarux mutuyarakï.” ¹¹ Tatitusti sarakituwa: “Jan aka markan askinkañapatak mayistati. ¹² Qawqhas ayunasipkpan, janiw mayisitanakap ist’käti; qawqhas wilañchanaka, grano waxt’äwinakap apasinipkpan, janiw ukxa taqi chuymampi katuqkäti. Nuwasiñampi, mach’ampi, kunayman usunakampiw jupanakarux tukjarakï.” ¹³ Nayasti ukxarux saraktwa: “Tatay, profetanakax jaqinakarux janiw nuwasiñasa, mach’as utjkaniti sasipkiwa, juma, Tatituw suman jakasiñ akawjan churani sasipkarakiwa.” ¹⁴ Ukatsti Tatitux sarakituwa: “Uktix profetanakax nayan sutixar sasipkchixa, ukham parlatanakapampix k’arisipxiwa. Janiw nayax jupanakarux khithankti, janiw ukham sapxañapatakis maykarakkti, janirakiw jupanakarux kunsa siskaraktti. Ukanakax k’ari yatiyäwinakawa, k’ari uñjäwinakak parlapxaraki, jupanakan amtatanakapar parlapxatapakiwa. Ukanakpï uka profetanakax yatiyapxtamxa. ¹⁵ Naya, Tatitusti saraktwa: Uka profetanakaruxa, khitinakatix nayan sutixar jan nayan khitkat parlapki, aka markan janiw nuwasiñax utjkaniti sapxaraki ukanakarux sistwa: Uka profetanakax manq’atjamaw jiwarapxani, jan ukax nuwasïwin tukusipxani. ¹⁶ Janiw jupanakakit jiwarapkani, jan ukasti, kawkïr markarutix uka yatiyäwinak yatiyapki ukankirinakas manq’atjam nuwasïwin jiwarapxarakini, warminakapampi, wawanakapampi kuna. Jiwat janchinakapasti Jerusalén marka thakhinakan jaqtatäniwa, janirakiw jupanakarux khiti imt’iris utjkaniti. Ukhamat juchap uñt’asiyä. ¹⁷ Jupanakarusti sarakim: ‘Nayranakaxatxa, jachanakax uruy aruma jan t’akt’as warasitpan, markaxan aynacht’atap layku, jach’a chhuxrip layku. ¹⁸ Pamparuw mistta, ukansti nuwasïwin jiwaririnakan janchipak uñjta, markaruw mantanta, ukansti manq’atjam jiwaraskir jaqinakarukiw uñjarakta. Profetanakasa sacerdotenakasa, jan uñt’at jaya markanakaruw sarxapxaraki.’ ” ¹⁹ Tatay, ¿Judá markarux q’alpunti apanukxta? ¿Jerusalén markampisa qaritäxaraktati? ¿Kunatarak ukham jan qullkañ chhuxriñchjapxistasti? Nanakax sum sarnaqañ suyt’asipkäyäta, ukampis jan walt’añakiw purinirapipxitu. K’umar sarnaqasiñ suyt’apxäyäta, ukampis jichhax axsarañakiw utjxi. ²⁰ Tatay, nanakax juchanakax uñt’asipxtwa, nayra awkinakaxan juchapsa uñt’apxaraktwa; juma nayraqatan jucha lurapxta. ²¹ ¡Sutiman jach’ätap laykukisay nanakat khuyapt’ayasipxita; kawkha markankkitix suma k’ajkir qunuñamaxa, uka markarux janikiy jisk’achañampi uñjamti! ¡Kuna arust’äwtix jumax nanakampi lurkta uk amtt’asikimaya, janikiy uka arust’äwir phuqhañ armt’asimti! ²² ¿Uka k’ari diosanak taypin utjiti mayni jallu puriyirixa? ¿Alaxpachasti jupapachakiti jallu puriyanixa? ¡Janiwa, nanakan Dios Tatituxay! Jumaw jallxa apayanta, jumaw taqi ukanak lurta; ¡ukat jumaruki suyt’apxsma!

¹ Tatitux sarakituwa: “Moisesampi, Samuelumpis nayan nayraqataxar uñstanisipkpan, ukkhas janipuniw nayax aka jaqinakat khuyapayaskiristti. Nayan nayraqataxat mistupxpan, jayar sarapxpan. ² Ukattix jiskt’apxätam: ‘¿Kawkirus sarapxä?’ sasa, ukatsti nayan sutixar akham sarakim: “ ‘Usumpi jiwarañatak wakichatanakaxa, usumpi jiwarapxpan; nuwasïwin jiwarañatak wakichatanakasti, nuwasïwin jiwarapxpan; manq’atjam jiwarañatak wakichatanakaxa, manq’atjam jiwarapxpan; jayar apatäñatak wakichatanakasti, jayar apatäpxarakpan’ sasa. ³ “Naya, Tatituw uk arsta: Jichhax pusi mutuyäwinak apayanipxäma: Nuwasïwin jiwarapxäta, anunakaw qatatnaqapxätam, siwiq’aranakaw manq’apxätam, ch’uminkir animalanakaw manq’apxarakïtam. ⁴ Taqi kunanaktix jupanakar lurkä ukanakatsti yaqha markanakampix axtasiyäwa, Judá uraqinkir reyipa, Ezequiasan Manasés yuqapan Jerusalén markan jan wali luratanakap layku. ⁵ “Jerusalén, ¿khitis jumat khuyapayasïtam? ¿Khitis jumat jachani? ¿Khitis k’umar jakasiñamat llakisini? ⁶ Jumax nayar apanukuwayistawa, maysa uñtxaraktaxa. Naya, Tatituw arsta. Ukatpï nayax, llamp’uchasiñan qaritäxatax laykuw jumar mutuysma, q’al t’unjaraksma. ⁷ Markat anqaruw jaqtansma, wichhu t’unar uñtat willtansma; markaxarux jan wawanakan antutarakta, uka ñanqha jakañap jan apanukuñ munatapat t’unjarakta. ⁸ Jupanak taypinsti ijma warminakxa, quta ch’allanakat sipansa juk’ampi waljan jaytarakta. Chika urpachaw jiwañ puriyanirakta, wayna yuqanakani warminakxarusa, akatjamat llakisiñampi axsarañampi puriyanirakta. ⁹ Walja wawanakan taykanakasti, jan ch’amaniw liwirtapxi; p’inqachata, jisk’achjataraki, lupi qhanasa jupanakatakix ch’amakt’xiwa. Jupanakat yaqhipanakatix jakasipkani ukanakaruxa, uñisirinakapampiw jiwarayarakï. Naya, Tatituw uk arsta.” ¹⁰ ¡Ay kunakïkan nayatxa, taykaxay, jumaw wawachasista taqinimpi nuwasiñaxataki! Janiw khitirus qullqi mayt’kti, janirakiw nayarus mayt’apkituti, ukampis taqiniw nayarux ñanqhachapxitu. ¹¹ Tatay, uka ñanqhachäwinakapax phuqhaspan, janitix nayax jumaru sum luqtksma ukaxa, janitix nayax uñisirinakaxatak achikt’asksma kunapachatix jupanakax llakisiñankapxäna, jan walt’añankapxarakïna ukapachaxa. ¹² “¿Khitis amsta tuqit jutir markanakar atipjaspa? ¹³ Israel, walja juchanak luratam laykux, taqi imasitanakamsa, qamir yänakamsa, uñisirinakamaruw katuyä, taqi kunanakatix uraqiman utjki ukanaksa, inaki apasxapxañapatakiw jupanakar katuyä. ¹⁴ Juman jan uñt’at uraqinxa, uñisirinakaman t’aqhisiyatap tukuyarakïma, phiñasiñaxasti ninjamaw jumar nakhantañatakix aqtani.” ¹⁵ Tatay, jumax taqi kun yattaxa, juma laykuw jisk’achatas uñjasta. ¡Nayat amtasisax nayar yanapt’iriy jutam! ¡Janikiy ukhamak qhiparamti, khitinakatix nayar arknaqapkitu, ukanakar mutuyam janïr nayar jiwaykipana! ¹⁶ Jumax nayar parlxaykista ukapachaxa, arunakam nayax manq’jam manq’antäyäta; uka arunakamaw chuymaxarux kusisiyarakïna, taqi ch’amani Dios Tatitu, nayax juman wawamätwa. ¹⁷ Nayax khitinakatix aliq kusist’añak munapki, ukanakampi chikachasiñ janiw munkti; jumax nayar katuntasista ukat aksarusti, sapakiw sarnaqxta, q’apisiñamaw nayar phuqhantitu. ¹⁸ ¿Kunatsa t’aqhisiñaxax jan tukusi? ¿Kunatsa chhuxrinakaxas jan waliptirjamäki, taqi qullanakampis jan qullkayäki? Nayatakix mä chhaqtir umar uñtataw tuktaxa. ¹⁹ Ukhamasti Tatitux sarakituwa: “Nayan ukarutix kuttanxäta ukkhaxa, nayax katuqxämawa, kuntix nayatak lurañamäki ukarak lurxarakïta. Jan wal arsuñamtix apanuküta, kunatix arsuñamäki ukak arsurakïta ukkhasti, jumax naya lantiw arsüta. Jupanakaw juman ukarux kuttanxañapa, janiw jumati jupanakan ukarux kuttañamäki. ²⁰ Nayasti jumarux aka markatakix broncet lurat jan atipjkay pirqjam tukuyarakïma. Jumarux wal nuwantapxätam, ukampis janiw atipapkätamti, nayaw jumampi chikäskta, jumar qhispiyañataki. Naya, Tatituw uka arunak arsta. ²¹ Ñanqha jaqinakan amparapat antutayäma, ¡qhuru jaqinakan amparapat qhispiyarakïma!”

¹ Tatitux nayaruw parlxayitu, ukatsti sarakituwa: ² “Aka markanxa, jan jaqichasimti, janirak wawanakanïmsa. ³ Naya, Tatituw yatiyäma kunäkanitix aka markan yurir wawanakatakixa, awkinakatakisa ukanaka. ⁴ Jan qullkaña usunakampiw jiwarapxani, janiw khitis jupanakat jachkaniti, janirakiw khiti imt’iris utjkaniti; q’añu t’unanakjam uraqin wartatäpxaniwa. Nuwasiñampi, manq’at jiwarañampiw jupanakar tukjani, janchinakapasti siwiq’aranakana, monte animalanakan manq’antatarakïniwa” sasa. ⁵ Tatitux sarakituwa: “Maynin jiwatap layku lutt’atäsipki uka utarux jan mantamti; uka jiwatat jan jachamti, janirak llakisiñamsa jupan jiwatapat uñacht’ayamti. Aka markatsti suman sarnaqasiñaxa, munasiñaxa, khuyapayasiñaxa q’al apaqxta. Naya, Tatituw uk arsta. ⁶ Aka markanxa jisk’as jach’as taqiniw jiwarapxani; janiw khitis jupanakarux imt’kaniti, janiw jachapkanisa, janirakiw janchinakapsa chhuxriñchasipkaniti, ñik’utanakapsa mururasipkaniti jupanakan jiwarapxatapatxa. ⁷ Janiw khitis uka jiwaratanakan wila masinakapar chuymachañatakix, manq’äwinak wakichkaniti, uka jiwatax pachpa awkipa jan ukax taykapäskpasa. ⁸ “Janiraki jach’a manq’äwi utjki uka utarus mantamti, jupanakampi chika qunt’asisin manq’añataki, umañataki. ⁹ Naya, Israelan taqi ch’aman Dios Tatitupasti sistwa: Nayaw aka markan phunchhäwinaka, kusisiñanaka, jaqichasiñ q’uchunaksa q’al chhaqtayä. Taqi ukanaksti jumanak pachpaw uñjapxarakïta. ¹⁰ “Kunapachatix aka arunak jaqinakar yatiykäta ukapachasti, jiskt’apxarakïtamwa: ‘¿Kunatsa Tatitux nanakatak uka jan walt’añ apayani? ¿Kuna jan walsa lurapxtxa? ¿Kuna juchsa Dios Tatitu nayraqatan lurapxtxa?’ sasa. ¹¹ Jumasti jupanakarux sarakim: ‘Tatitux siwa: Jumanakan nayra awkinakaman nayar apanukusin yaqha diosanakar killt’asis yupaychapxatapat taqi akanakax juti; nayarusti apanukupxitänwa, janirakiw kuntix nayax jupanakar siskäyäta ukanak phuqhapkänti. ¹² Jumanakasti uka nayra awkinakamat sipansa juk’ampi jan walïpxtawa, sapa maynis chuymapan jan wali amtatanakaparukiw arki, janirakiw nayarux ist’kituti. ¹³ Ukatpï jichhax aka uraqit jaya markar apayapxämaxa, kawkïr marktix jumanakasa, nayra awkinakamasa jan uñt’apkäna ukaru, ukansti uruy arumaw yaqha diosanakar yupaychapxäta, nayasti janiw jumanakat khuyapt’ayaskarakïti.’ ¹⁴ “Naya, Tatituw uk arsta: Pachasti purininiwa kunapachatix jan siskxapxäta: ‘Israelitanakaru Egiptot irpsunki uka Diosax jach’añchatäpan’ sasa; ¹⁵ jan ukasti sapxätawa: ‘Israelitanakaru Asirio markata, Babilonia markata, yaqha markanakaru ananukutat kuttayankistu uka Tatitux jakaskiwa’ sasa. Nayaw jumanakarux uraqimar kuttayanxapxäma, kawkïr uraqtix nayra awkinakamar churkta ukaru. ¹⁶ Tatitusti sarakiwa: “Nayax walja uñisirinak khithanï, jupanakaw israelitanakar katurapxani. Ukatsti israelitanakar katurapxañapatakix jiwarayirinak waljani khithanirakï, jupanakaw taqi israelitanakarux qullunak tuqita, qarqa p’iyanakat wayuranipxani. ¹⁷ Nayasti taqi jupanakan luratanakap uñjtwa; janiw kuna luratanakapas nayat imt’askiti, juchanakapas janirakiw nayan nayraqataxat imt’askaspati. ¹⁸ Nayraqatax mä ukkhampi jupanakarux mutuyä ñanqhanaka, juchanak lurapxatapata, uka axtaskañ diosanakapampisti nayan suma uraqix q’añuchapxatapata, kawkïr uraqtix jupanakar churkta uka uraqinsti nayax axtaskta ukanak lurapxarakïna.” ¹⁹ Tatay, nayar ch’am churiri, nayar arxatiri; jan walt’añ pachansa nayar imirïtawa; aka uraqi tukusitpach markanakax juman ukaru jutapxani, ukatsti sapxarakïtamwa: “Nanakan awkinakaxax, k’ari diosanaka, jan ch’amani, jan kunatak inamay diosanakak katuqapxäna. ²⁰ ¿Mä jaqix pachpa diosanakap lurasispati? ¡Ukhamasti uka diosanakax janiw chiqäpkiti!” ²¹ “Ukatpï jichhax mäpita jach’a ch’amax uñacht’ayäxa; ukhamat yatipxani nayan sutixan Tatitütapa.”

¹ “Judá marka, juchamax hierro cincelampi qillqantatawa, qala chuymamxar diamante arimpi qillqantatawa, altaranakamas juchanakamampi qillqantatawa. ² Wawanakamasti uka altaranakata, uka qullan lawanakat amtasipxi, kawkïrinakatix jach’a quqanak k’uchunakana, qullunak patanakana, ³ pampankir qullunakan utjkäna ukanakat amtasipxi. Juchanakam laykusti, qamir yänakamsa, imasitanakamsa, uraqiman utjir qullan qullunakamsa q’al lunthatjayäma. ⁴ Jumar churksma uka uraqsti apanukuwayañamawa, ukatsti jumax jan uñt’ktas uka uraqinxa, uñisirinakaman t’aqhisiyatap tukuyäma, phiñasiñaxasti ninjamaw aqti, uka ninaw nakhantarakïtam.” ⁵ Tatitux sarakiwa: “Ñanqhachatäpan jaqinakar alkatasirixa, ñanqhachatäpan pachpa ch’amapar alkatasirixa, ñanqhachatäpan nayat jayarst’ir jaqixa. ⁶ Ukasti wasarankir ch’aphir uñtatawa, jan uman jaytjata, qalanak taypin jili, jayu uraqin jili, kawkhantix jan khitis jakkix ukkhana. ⁷ “Ukampis nayar iyawsirix qullanawa, taqi suyt’añap nayar uchatap layku. ⁸ Jalir umani jawir thiyar ayruntat quqjamäniwa, saphinakapasti uka uma tuqir saphintatawa, lupin qhatintatapas janiw ñanqhachkiti, laphinakapas ch’uxñakipunïskiwa. Waña pachansti janiw mayjt’askiti, marpacharakiw achunakap churi. ⁹ “Jaqin chuymapjam ñanqha, sallqjirix janiw utjkiti. ¿Khitis ukan ukhamätap amuyt’aspa? ¹⁰ Naya, Tatituwa, jaqin chuymap uñjta, chuyma manqhapan amtatanakapsa yattwa; sapa maynirus luratanakaparjamaw mutuyarakï.” ¹¹ Sallqjañampi qamiriptirinakaxa, uka qamir yänakap q’al apt’asipxani, walïkasinsa, jan kunaniw uñjasipxani. ¹² Jiwasan templosax qullan qunuñawa, qalltatpach wali jach’ar aptata. ¹³ Tatay, jumaw Israelan suyt’añapätaxa. Taqi jumar apanukuristi p’inqachjatäniwa. Taqi jumat jayarst’iristi thayan apat laq’jamaw chhaqtxani, juma, suma jalir umjam Tatitur apanukutapata. ¹⁴ Tatay, jumakiy qullxatt’ita, ukatsti qullatäxäwa; jumakiy qhispiyita, ukatsti qhispitaw uñjasï, juma saparukiw yupaycharaksma. ¹⁵ Jaqinakasti sapxituwa: “¿Kawkirak Tatitun arsutapasti? ¡Jichpachay phuqhaspan!” sasa. ¹⁶ Tatay, ukampis janiw nayax aka markamar mutuyañam mayksmati; jan ukasti, nayax oveja awatirjamaw aka markarux imarakta. ¹⁷ Janiy nayatakix axsarkañ tukumti, jan walt’añanakaxansti nayan arxatirixätawa. ¹⁸ Uñisirinakaxar mä p’inqa uñjasiyam, nayarusti jan ukham tukuyistati; jupanakax axsarañatsa wal khathatipxpan, nayarusti jan axsarayistati. Jupanakxar t’aqhisiñanak apayanim, mäpit jupanakar q’al tukjam. ¹⁹ Tatitux sarakituwa: “Saram, ukatsti Marka Mantañ punkur sayt’asim, kawki chiqtix Judá uraqin reyinakapax mantapki, mistupkaraki ukkharu, ukhamaraki Jerusalenan yaqha punkunakapar sayt’asir saram. ²⁰ Jaqinakarusti sarakim: ‘Reyinaka, Judá uraqinkir taqi markanaka, Jerusalenankir taqi jaqinaka, aka punku chiqa mantirinaka, Tatitun arunakap ist’apxam. ²¹ Tatitux siwa: Jumanakan jakañanakam laykusay, sábado urun jan kuna q’ipinaksa apapxamti, janiraki Jerusalén markan punkunakap chiqsa apantapxamti. ²² Janiraki sábado urun utanakamat q’ipinak apsupxamti, jan kunsa uka urux lurapxamti. Uka sábado uru nayar luqtanipxita, kunjämtix nayra awkinakamaru siskäyäta ukarjama. ²³ Ukampis jupanakax janiw nayarux ist’apkitänti, janirakiw jaysapkitänsa, jan ukasti jupanakax qala chuymanïpxänwa, janiw nayar ist’añ munapkitänti, janirakiw yatiqañsa munapkänti. ²⁴ “ ‘Naya, Tatituw ak arsta: Chiqpachapun ist’apxita, sábado urun janipun kuna q’ipinaksa markan punkunakap chiqa apantapxamti; uka ursti nayar luqtanipxita, janirak uka urun kuna irnaqañsa lurapxamti. ²⁵ Ukhamtix lurapxäta ukkhasti, Davidan qunuñapar qunt’asir reyinakax utjapuniniwa, aka markan punkunakap chiqsti jupanakax carronakxata, caballonakxata taqi jilïrinakampi chikt’ataw mantapxani, Judá uraqinkiri, Jerusalén markan utjir taqi jaqinakapampi kuna. Jerusalén markansti jaqinakax utjaskapuniniwa. ²⁶ Judá uraqita, Jerusalén marka jak’an utjir markanakatsti jaqinakax walipuniw jutapxani, Benjamín uraqitsa, quta iramatsa, qullu tuqinakatsa, Néguev tuqinakatsa. Tatitun utaparusti wilañcha luqtañatakiw uywanak apanipxani, granonakatsa, inciensonakatsa luqtäwinak churapxani, yuspagarañ luqtäwinak churapxarakini. ²⁷ Ukampisa, jumanakatix nayan arunakax jan ist’apkitäta, nayan sábado samarañ urunsa uka q’ipinakam Jerusalén markan punkunakap chiqa apantasipkakïta ukkhaxa, nayax Jerusalén markan punkunakap ninampiw q’al phichhantä, uka ninasti Jerusalenankir reyin utanakapsa q’al nakhantani, janirakiw khitis uka nin jiwaraykaniti.’ ”

¹ Tatitux sarakituwa: ² “Jeremías, sañu lurir jaqin utapar saram. Ukan mä yatiyäwi churäma” sasa. ³ Nayasti sarawaytwa, ukatsti sañu lurir jaqirux lurañap chiqan ñiq’it sañu luraskir jikxatta. ⁴ Kunapachatix sañu luratapax jan walïkän ukapachaxa, wasitat uka pachpa ñiq’it yaqha sañu luräna, kunjämtix jupax munkäna ukhamar tukuñapkama. ⁵ Ukapachaw Tatitux nayar situ: ⁶ “Israelitanaka, ¿janit nayasti jumanakampi, kunjämtix sañu luririx lurki ukham lurkarakiriststi? Jumanakax nayan amparaxan sañu lurañ ñiq’jamäpxtawa, kunjämatix ñiq’ix sañu luririn amparapankki ukhama. Naya, Tatituw uk arsta. ⁷ Nayax mayak amtiristxa, mä markaru, jan ukax mä marka apnaqäwir q’al t’unjañsa. ⁸ Ukampis uka markatix ñanqha lurañanakat jithiqtxaspa ukkhaxa, kuna mutuyäwitix wakichatäkän ukxa janiw apayankxiristti. ⁹ Yaqha urun uka markarux sayt’ayirista, jach’arus jiltayarakirista. ¹⁰ Ukampis uka markatix ñanqhanakak luraskaspa, nayan arunakaxarus janirak ist’kaspa ukapachaxa, janiw nayax kuna askinakatix jupanakatak wakichatäki ukanak apayankiristti. ¹¹ “Jichhax Jerusalén markan jakir jaqinakaru, Judá uraqin utjirinakarus sarakim, naya Tatituw jupanakar sista: ‘Jumanakar jan walt’ayañatakiw amtaskta; jumanakar mutuyañ amtaskta. Ukhamax jan wali sarnaqäwinakam apanukupxam, luräwinakamsa, sarnaqäwinakamsa askichasipxarakim’ sasa. ¹² Jupanakasti sapxarakïtamwa: ‘¡Jan inamay parlkamti! Nanakax kunjämarutix munapkta ukhamaruw sarnaqasipkä, chuymanakaxan jan wali amtatanakaparuw arkasipkarakï’ ” sasa. ¹³ Ukatpï Tatitux sixa: “Yaqha markanakar jiskt’asipxam, akham arunaka ist’irix utjarakpachati. ¡Israel markax jan walpin luri! ¹⁴ Líbano jach’a qullunakax janipuniw kunapachas jan khununix jikxataskiti; janirakiw uka qullunakat q’uma umanak jaliris wañt’kiti. ¹⁵ Ukampis markaxax nayar armituwa, ukatsti k’ari diosanakaruw inciensonak luqtasipki. Nayra thakhipatsti yaqha thakhiruw saranukupxi, jan uñt’at thakhinjam sarapxaraki. ¹⁶ Ukhamat markapxa mä ch’usa wasarar tukuyxapxi, muspharkaña, mulljaskaña tukuyapxaraki. Uka chiqa sarakipirinakasti, taqiniw mayjt’asiñat p’iqi khiwipxani. ¹⁷ Nayasti, inti jalsu tuqit jutir thayjamaw Israelar ananukü; uñisirinakapan nayraqatapat jaltayä. Mutuyäwipax purinkani uka urusti, nayax jupanakatakix maysa uñtxä.” ¹⁸ Jaqinakasti sapxarakïnwa: “Jichhax Jeremiasar jan walt’ayañatak mä amtäwir puriñäni. Jiwasar yatichir sacerdotenakax utjaskaniwa, amuyt’an jaqinakas iwxanakap churañatakix utjaskaniwa, Tatitun arunakap yatiyir profetanakas utjaskapuniniwa. Jeremías profetar jiwayapxañapatak k’arintapxañäni. Kuntix jupax siski uka arunakarus janirak yäqkañäniti” sasa. ¹⁹ ¡Tatay, nayar ist’akitaya! ¡Uñisirinakaxan parlatanakap ist’am! ²⁰ ¿Mä aski luräwix ñanqhampit kuttayataxa? ¡Jupanakax sepultura nayatakix allsupxi! Amtasim nayan jumampi parlir jutataxa, jupanakatak jumar mayitaxsa, phiñasiñam jupanakat apaqxañamatak mayisitaxsa. ²¹ ¡Jichhasti, wawanakap manq’atjam jiwarayam, jan ukax espadampi jiwarayatäpxpan; warminakapasti ijma, jan wawan qhiparapxpan! ¡Chachanakapasti usunakampi jiwarapxpan, waynanakasti nuwasïwin jiwarapxarakpan! ²² Jupanakan ukarusti akatjamat mä tama lunthat jaqinak khithanim; ¡axsarañatsa jach’at wararipxpan! Nayatak mä p’iya allipxatap layku, saräwinakaxar sipitanak uskupxatap layku. ²³ Ukampis Tatay, jumaw taqi amtatanakap yatta, nayar jiwayañatak amtapki ukanaka. ¡Ñanqha luratanakapat jan pampachamti, jucha luratanakapsa janirak armamti! ¡Juma nayraqatar tinkurayam, jach’a phiñasiñampi mutuyarakim!

¹ Tatitux sarakituwa: “Saram, ukatsti ñiq’it lurat mä wayucha alanim, ukatsti markankir jilïrinakaru, yaqhip jilïr sacerdotenakar jawsarakim. ² Ukatsti Ben-hinom satäkis uka qhirwar saram, Jik’illita Punku sata uka uñkatasiru, ukansti kuna arunaktix nayax siskäma uka arunak yatiyam. ³ Jupanakarusti sarakim: ‘Judá uraqinkir reyinaka, Jerusalén markan utjirinaka, Israelan taqi ch’amani Dios Tatitupan arunakap ist’apxam, jupasti siwa: Aka markarux mä jach’a t’aqhisiñ apayanï, taqi uka yatiyäwi ist’irinakasti wali mulljataw qhiparapxani. ⁴ Israelitanakax nayarux apanukupxituwa, aka uraqsti yaqha uraqiruw tukuyapxaraki, aka chiqan yaqha diosanakar inciensonak luqtasipxaraki, uka diosanaksti janiw jupanakax uñt’apkänti; janirakiw nayra awkinakapasa, Judá uraqinkir reyinakas uñt’apkänti; aka chiqanarak jan juchan jaqinakarus jiwarayapxi. ⁵ Ukhamarus Baal diosar wawanakap wilañcha luqtañatakiw altaranak lurarasipxaraki, janiw nayax ukham lurapxañap jupanakar siskäyätti, janirakiw ukham lurapxañapsa amtkäyätti. ⁶ Ukat jichhax aka chiqax jan juk’ampi Tófet satäkxaniti, janirakiw Ben-hinom satäkxanisa, jan ukasti, Jiwarayañ Qhirwa satäxaniwa. Naya, Tatituw uk arsta. ⁷ Aka chiqan Judá uraqimpina, Jerusalén markampin amtatanakapsa t’unjä. Uñisirinakapampi atipjayasaw jiwarayä, jiwat janchinakapasti siwiq’aranakana, monte animalanakan manq’apäniwa. ⁸ Aka marksti mä ch’usa wasararuw tukuyarakï, wali mulljaskañäniwa. Taqi aka marka chiqa sarakipirinakasti, ukham q’ala t’unjat uñjasax wali mulljata, muspharataw uñjasipxani. ⁹ Kunapachatix aka markax jach’a jan walt’añan jikxatasini, uñisirinakapansa muyuntat uñjaskani ukapachaxa, jaqinakarux pachpa wawanakap manq’asiyä, jupanakkamas maynit maynikamaw manq’asipxani’ sasa. ¹⁰ “Ukanak sasinsti, kawkïr jilïr jaqinakatix jumampi chikäki ukanak nayraqatan uka ñiq’it lurat wayucha p’akjam, jisk’a jisk’a tukjarakim, ¹¹ ukatsti sarakim: ‘Taqi ch’aman Tatitux akham siwa: Aka markampiru, markachirinakapampirux jisk’a jisk’a tukjarakï, kunjämatix mä jaqix uma wayucha jisk’a jisk’a t’unjki ukhama, uka wayuchsti janiw khitis askichkxaspati. Jaqinakasti jiwatanakapxa Tófet sata chiqan imasipxani, jan juk’ampi yaqha chiqax imañatak utjkxatap layku. ¹² Aka markampiru, jaqinakapampirux ukham lurä. Kunjämäkitix Tófet chiqax ukham jaytarakï. Naya, Tatituw uk arsta. ¹³ Jerusalenankir utanakasa, Judá uraqinkir reyinakan utanakapasa, kawkhantix yaqha diosanakar inciensonak luqtasipkäna, vino waxt’äwinak warapkäna uka uta patanakasa, q’añu chiqanakat uñt’atäniwa, kunjämäkitix Tófet chiqax ukhama’ ” sasa. ¹⁴ Ukanak qhipatsti, Jeremiasax Tófet chiqat kuttanxänwa, kawkharutix Tatitux jupan sutipxar parlañatak khitkatayna uka chiqaru, ukatsti Tatitun utap anqäxapar sayt’asisin taqi jaqinakaruw parlarakïna: ¹⁵ “Israelan taqi ch’aman Dios Tatitupax akham siwa: ‘Aka markampiru, jak’ankir yaqha markanakampirusa, kuna mutuyäwtix jupanakatak arskta uk apayanï, kuna arunaktix nayax arskäyäta uka arunakar k’ullusipxatapata, janirak uka arunakar jaysapxatap layku.’ ”

¹ Imer chachan yuqapa Pashur jaqix sacerdotekäna, Tatitun utapansa jilïrïkarakïna, ukapachaw Jeremiasarux aka profecía arunak arsur ist’äna. ² Ukat jupax Jeremiasar nuwjapxañapatak khithäna, ukatsti katuntasin carcelaruw apantapxäna, ukasti Benjamín siski uka Jach’a Punku tuqin jikxatasïna, Tatitun utap jak’ana. ³ Mä uru saraqatatsti, Pashur sacerdotex Jeremiasar carcelat apsunipxañapatakiw mayïna, ukapachaw Jeremiasax säna: “Tatituw sutim mayjt’ayani. Pashur sutitxa Magor-misabib satäxätawa. ⁴ Tatitux siwa: ‘Jumarux mä axsarkañaruw juma pachpataki, taqi masinakamataki tukuyäma. Juman uñjkataw masinakamax uñisirinakan espadanakapampi jiwarayat uñjasipxani. Taqi Judá uraqin utjirinakarusti Babiloniankir reyin amparaparuw katuyarakï, juparakiw katuntat apani Babilonia uraqkama, jan ukax cuchillompi thiyat jiwarayarakchini. ⁵ Aka markan qamir yänakapsa, wali jila alani yänakapsa, Judá uraqinkir reyinakan qamir yänakapsa, uñisirinakamaruw katuyarakï, Babiloniar apapxañapataki. ⁶ Jumasti, Pashur, wila masimampi chikt’at Babiloniar apayataw uñjasïta. Ukan jumax jiwäta, ukan jumarux imapxarakïtam, kawkïr masinakamarutix k’ari arunak parlkäyätas ukanakamp chika.’ ” ⁷ Tatay, nayarux suma arunakampiw jawsista, nayasti jawsatamarux iyawstwa. Jumax nayat sipansa juk’ampi ch’amanïtawa, ukat nayarux iyawsayista. Jichhax nayat kunapachas larusisipkakiwa; taqiniw nayat phiskasipxitu. ⁸ Sapa kuti parlataxasti, nuwasiñampita t’unjatäñampit yatiyañatakikiwa; nayarusti sapa kutiw jan wali arunakampi jisk’achapxitu, arunakam yatiyataxatsti nayat larusipxarakiwa. ⁹ Nayatix siristxa: “Janiw juk’ampi Tatitut amtkxäti, janirakiw jupan sutipatsa parlkxäti” sasa, ukapachasti arunakamax chuymaxan ninjamaw nakhantitu, ch’akhanakaxamppach nakhantitu. Janiw arunakam parlkxäti sistwa, ukampis janiw amukt’añjamäkiti. ¹⁰ Jaqinakan jisk’at parlasitanakapsa ist’araktwa: “¡Taqi chiqansa axsarañakiw utjaski!” sasa. “¡Jutapxam, juchañchapxañäni!” sapxiwa. Pachpa masinakaxas nayan pantjasiñax suyt’apxi. “Inas sallqjayaschini; ukat atipjañäni, jupatsa phuqsusirakiñäni” sapxarakiwa. ¹¹ Ukampis Tatay, jumax nayampïsktawa, nuwasïwin jan atipjkay nuwasir jaqjama; nayar arknaqirinakasti liwisipxaniwa, janiw atipjañatak ch’amanïpkaniti, aynacht’apxaniwa, mä p’inqaw uñjasipxani, wiñayatak p’inqachjatäpxaniwa. ¹² Taqi ch’aman Tatitu, jumax taqi kunsa chiqaparuw uñjtaxa, jumax jaqin chuymapsa sum uñt’taxa, kunjämtix uka jaqinakar mutuykäta uk jichhax uñjayita, nayasti juman amparamaruw taqi kun katuysma. ¹³ Tatitur q’uchupxam, Tatitur yupaychapxam, jupaw llakitarux ñanqha jaqinakan amparapat qhispiyi. ¹⁴ ¡Ñanqhachatäpan kunürutix yurkta uka uruxa! ¡Kunürutix taykaxax wawachkitu uka urux ñanqhachatäpan! ¹⁵ Ñanqhachatäpan khititix awkixar yatiykäna mä yuqall wawan yuritapata. ¹⁶ ¡Uka jaqisti, kawkïr markanakarutix Tatitux wiñayatak t’unjki ukhamäpan! ¡Qhantatinakax usutat arnaqasiñanak ist’pan, chika urusti nuwasiñan arnaqasitanak ist’arakpan, ¹⁷ Tatitux janiw taykaxan purakaparpach jiwaykituti! Ukhamat taykaxax nayan sepulturaxäsapäna, nayasti janiw yurkiriskäyätti. ¹⁸ ¿Kunatarak nayasti taykaxan purakapat mistpachätsti, t’aqhisiñanaka, llakisiñanak uñjañataki, jakañaxasa mä p’inqa tukuyatäñapatakisti?

¹ Sedequías reyix Malquías jaqin Pashur yuqapampiru, Maasías jaqin Sofonías sacerdote yuqapampiruw Jeremiasan ukar khithäna akham sasa: “Babiloniankir Nabucodonosor reyiw nanakampi nuwasiñ muni. Achikt’asipxsmawa, Tatituruy nanakar yanapt’añapatak mayirapipxita, inampis Tatitux mä muspharkañ lurañ munaskaspa, ukhamat Nabucodonosor reyin aka chiqat sarxañapataki” sasa. Ukhamasti Tatitux Jeremiasaruw parlxayäna, ³ Jeremiasasti Sedequías reyin khithatanakaparux aka arunak sarakïna: “Sedequiasarux akham sapxam: ⁴ Israelan Tatitu Diosapax akham siwa: ‘Babiloniankir reyisa, soldadonakapasa Jerusalén markar muyuntasaw nuwantaski. Ukham nuwantatasti, kawkïr soldadonakampitix jumanakax nuwantapkta ukanakax qhiparuw jitt’apxani, ukatsti pachpa marka taypiruw imantasipxarakini. ⁵ Ukampis naya kipkaw jumanakar nuwantapxäma, wali jach’a ch’amampi, jach’a aqkir phiñasiñaxampi. ⁶ Aka markankir taqi jaqinakarusti, uywanakarusa mä jach’a usumpiw jiwarayä. ⁷ Uka qhipatsti, Judá uraqinkir Sedequías reyiru, taqi jilïr yanapirinakaparu, khitinakatix usunakana, nuwasiñanakana, mach’anakan utjatapat jan jiwarapki taqi ukanakaruw Nabucodonosor reyin amparapar katuyarakï, ukhamarak yaqha uñisirinakapan amparaparusa. Jan jumanakat khuyapt’ayasisaw uka reyix espadampi jiwarayapxätam. Naya, Tatituw uk arsta. ⁸ “ ‘Aka markankirinakarusti naya, Tatitun arsutax sarakim: Nayax jumanakarux pä thakhi ajllisipxañamataki uskurapipxsma: Jakañ thakhimpi, jiwañ thakhimpi. ⁹ Aka markar qhiparirinakax, nuwasïwina, jan ukax manq’atjama, jan ukax usumpiw jiwarapxani. Ukampisa, kawkïrinakatix babiloniankirinakar katuyasxapxani ukanakasti, janiw jiwarayatäpkaniti. ¹⁰ Nayasti aka markxarux aski lantxa, ñanqha apaniñ amtta. Aka markxa Babiloniankir reyiruw katuyä, jupasti ninampiw aka markxa phichhantani. Naya, Tatituw uk arsta. ¹¹ “ ‘Judá uraqinkir reyin utaparu, David reyit saraqirinakarusa, nayan sutixar akham sarakim: ‘Tatitun arunakap ist’am: Sapa urus kunatix chiqapäki uk lurarakim; t’aqhisiyatanakarusti t’aqhisiyirinakapat qhispiyam, ukham jan wali luratanakamat phiñasiñaxax ninjam aqtaspa, jan khitinsa jiwaraykayaw nakharakispa. ¹³ ‘Jerusalén markan jakirinaka, nayax jumanakatakix wali phiñasitätwa. Jumanakasti sapxtawa: ¿Khitis nuwantitaspa? ¿Khitis imantasitäktan ukkhakamax purkatanispa? sasa. ¹⁴ Nayasti luratanakamarjamaw mutuyapxäma; ch’uminakamarusti ninampiw phichhkatä, uka ninasti taqi uksa tuqinak nakhantani. Naya, Tatituw uk arsta.’ ”

¹ Tatitux sarakituwa: “Reyin utapar saram, ukatsti aka arunak yatiyarakim, ² Judá uraqinkir reyin nayraqatapana, Davidan qunuñapan qunt’atäki uka nayraqatana, reyin yanapirinakapan nayraqatapana, markankir jaqinak nayraqatana: ‘Tatitun arunakap ist’apxam. ³ Aka chiqansti kunatix chiqapäki, askïkaraki uk lurapxam, t’aqhisiyatarusti t’aqhisiyiripat qhispiyapxam, yaqha markat jutirinakarusti jan jisk’achapxamti, wajchanakaru, ijma warminakarus janirak kuna jan walsa lurapxamti. Jan juchan jaqinakarusti jan jiwayapxamti. ⁴ Jumanakatix aka arunakaxar ist’asin phuqhapxätaxa, Davidan qunuñapan qunt’asir reyinakax utjaskapuniniwa, jupanakasti carronakxata, caballonakxata reyi utan punkup chiqa mantapxani, jilïrinakana, taqi markpachan jaqinakampi chikt’ata. ⁵ Ukampisa, janitix aka arunakar ist’apkätaxa, aka reyi utax t’unjataw uñjasini. Naya, Tatituw uk arsta.’ ” ⁶ Tatitusti Judá reyin utapatxa akham siwa: “Jumax nayatakix Galaad qulljamätawa, Líbano jach’a qullunak patar uñtata, ukampis juramentompiw arsta, jumarux ch’usa wasararuw tukuyäma, jan jaqinakan chiqaruw tukuyäma. ⁷ Jumatakisti mä jach’a ejército khithanï, jupanakaw jumarux tukjapxätam. Cedrot lurat suma pilaranakamsa q’al khuchhunukupxani, ninaruw phichhantapxarakini. ⁸ “Walja markanakankir jaqinakaw aka chiq sarakipapxani, ukatsti jupanakkamaw jiskt’asipxani: ‘¿Kunatsa Tatitux aka jach’a markar ukham luri?’ sasa. ⁹ Ukxarusti arusxatapxarakiniwa: ‘Jupanakax kuntix Tatitu Diosapax mä arust’äwi jupanakampi lurkäna uka apanukupxatayna, ukatsti yaqha diosanakaruw killisis yupaychapxarakitayna, ukat ukham uka markarux luri’ ” sasa. ¹⁰ Josías reyitxa jan jachapxamti, jiwatapatsa janirak jachapxamti; jan ukasti Salum yuqapat jachapxam, jupax jan kuttaniñatakiw sarxi; janirakiw mayampsa yurïwip uraqi uñjkxaniti. Tatitux Judá uraqin reyipa Josiasan Salum yuqapat siwa, khititix awkipa qhipat reyïkän ukata, akawjat mistuwaykän ukata: “Janiw jupax kuttankxaniti, ¹² jan ukasti kawkïr markarutix katuntat apapki ukan jiwxani, aka marksti janipuniw mayampsa uñjkxaniti. ¹³ “¡Joacín, ay kunakïkan jumatxa, ñanqhanak lurasa, jan chiqapar uñjasaw utanakamsa, reyi utanakamsa utachastaxa, yaqhanakarusti qullqi jan churasakiw irnaqaytaxa! ¹⁴ Saraktawa: ‘Mä jach’a uta utachasï, alay patanakar jach’a utanakani’ sasa. Ventananak jist’araraktaxa, pirqanaksti cedro lawampiw apakiptaxa, ukatsti wila samimpiw samichsuraktaxa. ¹⁵ ¿Reyïñax cedrompi k’achachat utan jakañäkaspas ukhamti amuyasta? Awkimax suman jakasiwayi; jupasti chiqaparuw taqi kunsa lurarakïna, ukat taqi kunas jupatakix walt’arakïna. ¹⁶ T’aqhisiyatanakarusa, jan kunaninakarus arxatarakïnwa, ukat taqi kunas jupatakix walt’arakïna. Ukapï nayar uñt’añaxa. Naya, Tatituw uk arsta. ¹⁷ “Ukampis jumax jan wali lurañanakampi jikxatatanakamatak llakistaxa; jan juchanirux jiwaytawa, markamankirinakarus ch’ama lurañanakampiw t’aqhisiyaraktaxa.” ¹⁸ Tatitux Judá uraqinkir Josías reyin Joacim yuqapxat akham siwa: “Janiw khitis jupan jiwatapat jachirix utjkaniti. Janiw khitis jacht’asis kunsa siskarakiniti: ‘¡Ay jilata! ¡Ay kullaka! ¡Ay Tata! ¡Ay jach’a rey!’ sasaxa. ¹⁹ Mä asnorjamaw imantapxani, Jerusalén marka anqäxaruw qatatisin liwtanipxani.” ²⁰ Tatitux Jerusalén markankirinakaruw akham saraki: “¡Aka markpachar sarapxam; jach’a qullunak patar makhatapxam, jan chuymachkay jachapxarakim! Yanapapxayätam uka markanakax q’ala tukjatäxiwa. ²¹ Suman sarnaqapkäyätas ukapachaw nayax jumanakar parlxayapxsma, ukampis janiw ist’añ munapkistati. Wayna kankañamatpach ukhampun sarnaqapxtaxa: ¡arunakax ist’añsti janipuniw munapktati! ²² Mä thayaw taqi jilïrinakam apasxani, munasirinakamasti jayar apatäpxaniwa. Taqi ñanqhanak luratamatxa, jisk’achjata, p’inqachjataw uñjasïta. ²³ Jichhax jumax utaman k’uchikïsktawa; Líbano tuqit apanit cedronak taypina; ¡ukampis niyaw t’aqhisiñ qalltäta, ayquñanakax purinkätam ukapacha, ukanakasti wawachasir warmin ayquñapjamäniwa!” ²⁴ Tatitux Joacín jaqin Joaquín yuqaparux, Judá uraqin reyiparux siwa: “Juramentompiw arsta: Kupi amparaxan surtijapäkasma ukasa, amparaxat apanukupunirismawa, ²⁵ uñisirinakamaru katuyañataki, jupanakarux wal axsartaxa. Babiloniankir Nabucodonosor reyin amparaparuw katuyäma, caldeo jaqinakan amparaparuw katuyäma. ²⁶ Ukatsti jumarusa, taykamarusa yaqha jaya markaruw apanukupxäma, ukan panpachani jiwapxarakïta.” ²⁷ Kawkïr markarutix walpun kuttaniñ munapkäta uka markarusti janipuniw kuttanipkätati. ²⁸ ¿Joaquín reyix mä p’akjat chatumpi sasiti, jan kunatak inamaya jan khitin munata jaqtatati? ¿Kunatarak jupasa, wawanakapasa jan uñt’at jaya markar apanukut uñjasipxisti? ²⁹ Uraqi, uraqi, uraqi: Tatitun arunakap ist’am. ³⁰ Tatitux siwa: “Aka jaqirux mä jan wawani jaqïkaspas ukham qillqantapxam; jakañapan aynacht’kaspas ukhama. Janipuniw jichhax mayni wawapasa Judá uraqi wasitat apnaqañatakix Davidan qunuñapar qunt’askaniti” sasa.

¹ Tatitux siwa: “¡Ay kunakïkan awatirinakatxa, khitinakatix ovejanakax chhaqhayapxi, ananukupxaraki ukanakatakixa!” ² Israelan Tatitu Diosapasti, kawkïr awatirinakatix markap apnaqapki ukanakarux siwa: “Jumanakax ovejanakaxar ananukupxtawa, chhuktayapxtawa, janiw sum awatipktati. Jichhax walikiwa, nayax taqi jan wali luräwinakamat walpun mutuyapxäma. Naya, Tatituw uk arsta. ³ Naya kipkaw ovejanakaxar anthapisinxä, kawkïr markanakarutix ananukuykäyäta ukata, tantacht’asinsti suma chiqäwjaruw kuttayanxä, ukhamat mä jach’a marka tukxañapataki. ⁴ Awatirinak jupanakar awatiñapatak uskurapï, jan kunsa axsarapxañapataki, janirak maynis chhaqhañapataki. Naya, Tatituw uk arsta.” ⁵ Tatitux siwa: “Mä uruw purinini Davidan wawapax reyïkani uka uru, jupax wali amuyt’ampiw sarayani, chiqpach luräwimpiw aka marka apnaqani. ⁶ Uka reyin apnaqäwipansti, Judá uraqix qhispiyatäniwa, Israel markas taqi jan walit jark’aqataw jakasini. Aka sutimpiw sutichapxani: ‘Tatituw jiwasan atipjirisaxa’ ” sasa. ⁷ Tatitusti siwa: “Juramentonak jan lurañ urusti purininiwa, akham sasa: ‘Egipto markat israelitanakar apsunir Tatitux jakaskiwa’ sasa, ⁸ jan ukasti akham sasaw juramento lurapxani: ‘Israelitanakaru Babilonia markampita, kawkirutix ananukkatayna uka yaqha markanakampit kuttayanxir Tatitux jakaskiwa’ sasa. Ukatsti pachpa uraqinakapan israelitanakax jakasipxarakini” sasa. ⁹ Profetanakxat arunaka: Tatituw mä aski yatiyäw churitu, ukat chuymaxax mayjt’at jikxatasi, janchixasti wal khathatiraki, machat jaqir uñtatätwa, vinompi q’ala machjatäkiristsa ukhama. ¹⁰ Aka markasti wachuqa jucha lurir jaqinakan phuqhantatawa, ñanqha lurir jaqinakan phuqhantatawa, jaqi masipar ñanqhachañatakix munañanïpxiwa. Ukat Tatitux aka uraqirux ñanqhachi, aka uraqisti wañsuwayxiwa, wasar tuqin chhuxllanakasa q’alaw pharsuwayxaraki. ¹¹ Tatitux siwa: “Profetanakasa, sacerdotenakasa juchararkamakiwa, pachpa utaxan jan walinak lurasipkir jikxatta. ¹² Ukatpï jichhax sarnaqäwinakapax ch’amakar tukutänixa: Nayaw jupanakarux nukt’asin tinkuyäxa. Jupanakar luratanakapat wayt’kä ukkhasti, jach’a t’aqhisiñanak jupanakxarux apayanï. Naya, Tatituw uk arsta. ¹³ “Samariankir profetanakarusti, kunanakatix nayar ñanqhachkitu ukanak luraskir uñjta; Baal diosan sutipxaruw parlapxi, Israel markaxarusti thakhipatxa, maysaruw saranukuyapxi. ¹⁴ Jerusalenankir profetanakarusti, axtaskañ luräwinak lurasipkir uñjta: Wachuqa juchanak lurapxi, k’arisiñanakan sarnaqapxi, jan wali jaqinakaruw yanapapxi. Sodoma, Gomorra markankirinakat sipansa juk’ampi jan wali jaqinakäpxiwa. ¹⁵ Ukatpï, naya taqi ch’aman Tatitux, uka profetanakatakix aka arunak arstxa: Jerusalenankir profetanaka, uka ñanqha lurañanak taqi markpacharuw aqantayapxtaxa, jumanakarux k’allk’u manq’a manq’ayapxäma; jiwayir qullan uma umayapxarakïma”. ¹⁶ Taqi ch’aman Tatitusti siwa: “Israelitanaka, profetanakax parlapki uka arunakarux jan ist’apxamti. Arsutanakapax k’arikamakiwa. Jupanakan amtat arunakak parlapxi, janiw nayax jupanakar kuna arunaksa churkti. ¹⁷ Arunakaxar jisk’achirinakarusti sapxarakiwa: ‘Taqi kunas walikïskaniwa’ sasa. Chuymanakapan jan wali amtatanakaparuk arkapki ukanakarusti sapxarakiwa: ‘Janiw kuna jan walis jutkätamti’ ” sasa. ¹⁸ Ukampisa, ¿khitis Tatitun tantachäwipankänxa? ¿Khitis arunakap ist’i, juparus uñjaraki? ¿Khitis arsutaparux jaysi? ¹⁹ Tatitun phiñasiñapax mä jach’a jawir umar uñtatawa, jach’a tutuka thayar uñtatawa, ñanqha jaqinakaruw mutuyarakini. ²⁰ Tatitun amtäwinakap phuqhasiñapkamasti phiñasiñapax janiw tukuskaniti. Mä uruw jumanakax taqi akanakat amuythapisipxäta, akanakat yatipxarakïta. ²¹ “Janiw nayax uka profetanakarux khithankti, janirakiw jupanakarux kuna arunaksa siskti, ukampis jupanakax nayan sutixar parlirix jalakamakiw misttawayapxi. ²² Jupanakatix nayan amtatanakax yatipxasapän ukkhasti, markaxarux nayan arunakax yatiyapxasapänwa; jan wali thakhinakapatsa kuttayanipxasapänwa, ñanqha lurañanakapsa apanukuyapxarakisapänwa.” ²³ Tatitux siwa: “Jayansa, jak’ansa, nayätwa Diosaxa. ²⁴ ¿Khitis naya nayräxat imantasispa? Alaxpachansa, akapachansa nayax taqi chiqanktwa. Naya, Tatituw uk sista. ²⁵ “Uka k’ari profetanakan parlatanakap nayax ist’twa, jupanakax nayan sutixaruw parlañ munapxi, samkanak tuqsa nayampis parlapkaspa ukham parlapxi. ²⁶ ¿Kunapachkamas uka profetanakax jupanakan amtatanakaparjam k’ari arunak yatiyasipkakini? ²⁷ Kuna samkanaktix jupanakax maynit maynikam parlakipasipki ukanakampix markaxarux nayat armasiyañ munapxi, kunjämatix nayra awkinakapax nayat armasisin Baal diosar yupaychapkän ukhama. ²⁸ ¡Mä profetatix mä samka samkaschi ukaxa, qhanak sispan mä samkakïtapa, ukampis arunakaxtix katuqchi ukasti, kunjämtix katuqki ukhampach yatiypan! Trigo jipimpi trigo achumpix janiw mayakïkaspati. Arunakaxax ninjamawa, qarqanak jisk’a jisk’a tukjir martilljamawa. Naya, Tatituw uk arsta. ³⁰ “Ukat nayax jupanakkam nayan arunakax lunthatasipki uka k’ari profetanakatakix phiñasitätxa. Naya, Tatituw uk arsta. ³¹ Nayax kawkïr profetanakatix jupanakan wakichata arunakapa, nayan arunakaxäkaspas ukham parlapxi ukanak tuqiw sayt’ta. ³² Nayax kawkïr profetanakatix uka k’ari samkanakap parlasax markaxar maysar saranukuyapxi ukanakatakiw sayt’ta. Janiw nayax jupanakar khithankti, janirakiw kuna arunaksa churkaraktti, ukhamasti jupanakax janiw markaxarux yanapt’apkaspati. Naya, Tatituw uk arsta. ³³ “Jeremías, markankir mä jaqitixa, jan ukax mä profetasa, mä sacerdotesa jiskt’ätam ukkhaxa: ‘¿Kawkïris Tatitun iwxapaxa?’ sasa. Ukapachasti jupanakarux sarakim: ‘Tatitux siwa: Jumanakarux apanukupxämawa’ sasa. ³⁴ Ukampis yaqha profetatixa, yaqha sacerdotesa, jan ukax markankir yaqha jaqis parlanixa: ‘Tatitun iwxanakapawa’ sasa, juparusa, wila masiparus nayaw mutuyarakï. ³⁵ Kunapachatix maynix mä masiparu, jan ukax mä wila masiparus jiskt’anixa, jupax sarakiniwa: ‘¿Kunsa Tatitux arusxati? ¿Kamsis Tatituxa?’ sasa. ³⁶ Ukampis jani mayampsa ‘Tatitun iwxapawa’ sasax parlapxamti, ukampis khititix ukham parlkani ukaruxa, nayaw pachpa arunakap kutintasiyä. Jumanakax jakkir Diosana, taqi ch’aman Tatitun arunakap jan waliruw tukuyapxtaxa, maysaruw q’iwipxtaxa. ³⁷ “Jeremías, uka profetanakar jiskt’am: ‘¿Kunsa Tatitux arusxati? ¿Kamsis Tatituxa?’ sasa. ³⁸ Ukarutix sapxätam: ‘Tatitun iwxapawa’ sasaxa, jupanakarusti sarakim: ‘Tatitux siwa: Jumanakax kuntix janiw parlapxätati sapksma uka arunak parlasipkaktawa, ³⁹ ukatpï jichhax jumanakarusa, kawkïr marktix nayra awkinakamar churkta uka markamppacharus jaytanukupxämaxa. ⁴⁰ Jumanakxarux wiñay jisk’achjatäñampi, p’inqachjatäñampi apanïxa, ukham luratatsti janipuniw kunapachas armt’asipkätati.’ ”

¹ Babiloniankir Nabucodonosor reyix, Judá uraqinkiri Joacín reyin Joaquín yuqaparu, ukhamarak taqi jilïrinakaru, irnaqirinakaru, herreronakar katuntat apasxatapatsti, Tatitux pä higo canastanak Tatitun utap nayräxan waynuqat uñjayitu. ² Maynïr canastanxa wali suma higonakaw utjäna, nayrïr achuqir higonaka, maynïr canastansti, ñusantat higonakakiw utjäna, uka higonakasti ukham ñusantatätapatxa, janiw manq’añjamäkänti. ³ Tatitusti ukat jiskt’itu: “Jeremías, ¿kunsa uñjta?” sasa. Nayasti saraktwa: “Higonak uñjta, kawkïrinakatix walïki ukanakax sinti sumanakapuniwa, ukampis jan walïki ukanakasti sinti jan walinakawa, janirakiw manq’añjamäkisa” sasa. ⁴ Tatitusti sarakituwa: ⁵ “Naya, Israelan Dios Tatitupaw arsta: Judá markarux suma higo achunakarjamaw uñjä, jupanak Babilonia uraqir katuntat apanukkäyäta ukata. Jupanakarusti sumpun uñjä, ⁶ nayaw jupanakarux imaskä, ukatsti uraqiparuw kuttayanxä; ukan jupanakarux wali sum jakayarakï, janiw mayampis jupanakarux t’unjkxäti; janirakiw jupanakarux yaqha markar katuntat apaykxäti. ⁷ Jupanakarusti nayan Tatitütax yatipxañapatakiw mä suma amuy churarakï; jupanakasti markaxäniwa, nayasti jupanakan Diosaparakïyäwa, nayar taqi chuymampi kuttanxapxatapata. ⁸ “Ukampis Judá uraqin Sedequías reyiparusa, jilïrinakaparusa, Jerusalén markan qhiparirinakarusa, jan ukax Egiptor sarasin suman utjasxapxi ukanakarusa, uka jan wali higonakarjamaw uñjarakï, ukham jan walïpxatapatxa, janiw manq’añatakis sumäpkiti. ⁹ Jupanakarusti yaqha markanakatakis axtaskañ tukuyä, jisk’achjata, apanukuta, ñanqhachjata ukhamaw kawki markanakarutix nayax ananukkä uka markanakan sarnaqapxani. ¹⁰ Jupanakxarusti nuwasiñanakampi, mach’anakampi, kunayman usunakampi apayanï, ukhamat kawkïr uraqtix jupanakaru nayra awkinakaparusa churkta uka uraqit q’al chhaqtayarakï.”

¹ Kunapachatix Josiasan yuqapa Joacín reyix Judá uraqi pusi mara apnaqkäna ukkhaw, Tatitux Jeremiasaru Judá markatak mä yatiyäwi churäna. Ukkharakiw Nabucodonosor reyix Babilonia uraqi mä mara apnaqañ qalltaskäna. ² Jeremías profetasti kuntix Tatitux yatiykatayna uka arunak taqi Judá markpacharu, Jerusalén markankirinakar yatiyäna, akham sasa: ³ “Kunapachatix Amón jaqin yuqapa Josiasax Judá uraqi tunka kimsan mara apnaqaskäna ukat jichhakamaxa, niya pä tunka kimsan maranakäxiwa, Tatitusti ukkhatpachaw nayarux parlitäna, ukatsti nayax jumanakarux mayamp mayampi parlapxaraksma, ukampis jumanakax janiw nayarux ist’apkistati. ⁴ Tatitux jumanakarux mayamp mayampi profetanakap khithanipxtam, ukampis jumanakax janiw ist’apktati, jupanakan parlatanakaparus janiw ist’añ munapkäyätati, janirakiw phuqhañsa munapkäyätati. ⁵ Uka profetanakasti jumanakarux sapxäyätamwa: ‘Jan wali sarnaqäwinakama, jan wali luräwinakam apanukupxam, ukhamat kawkïr uraqtix Tatitux jumanakarusa nayra awkinakamarus churkatayna ukan wiñayatak jakapxañamataki. ⁶ Jan yaqha diosanakar arkapxamti; janirak jupanakarus yupaychapxamti. Tatiturux jan q’apisiyapxamti jumanak pachpan lurasit diosanakar yupaychasa, jupasti janirakiw kuna jan walt’añsa apayanipkätamti’ sasa. ⁷ Jichhasti Tatitux siwa: ‘Jumanakax janiw nayarux ist’añ munapkistati; jumanak pachpan lursusit diosanakar yupaychasaw nayar q’apisiyapxista; taqi ukasti jumanakatak pachpa jan walïniwa’ sasa. ⁸ “Ukat taqi ch’aman Tatitux saraki: ‘Niyakixay jumanakax arunakaxar jan ist’apkstatixa, ⁹ jichhax amsta tuqinkir taqi markanakaruw jawsayä, nayatak lurir Nabucodonosor Babilonia uraqin reyiparu, jupanakaw aka markaru, taqi jaqinakaru, taqi jak’ankir markanakar nuwantapxani. Ukanakarusti q’alpun t’unjäxa; wiñayatak laqayaruw tukuyä, mulljaskañaru, axsarkañaruw tukuyarakï. ¹⁰ Jupanak taypin phunchhäwi q’uchunaksa, kusiskañ q’uchunaksa chhaqtayäwa, jaqichasïwi q’uchunaka, qhunan ruxuqitapsa chhaqtayarakïwa, janiw mayampis lamparanakan qhanatapax utanakan uñjaskxaniti. ¹¹ Taqi aka markasti, laqayanakar tukuyat t’unjatäniwa. Paqallqu tunka mararakiw aka markanakax Babiloniankir reyin apnaqat uñjasipxani. ¹² Uka paqallqu tunka maranaka phuqhasxipansti, Babiloniankir reyiru, markapampirusa juchanak luratanakapat wayt’arakï, ukatsti wiñayatakiw t’unjarakï. Naya, Tatituw uk arsta. ¹³ Uka markxarusti taqi kunatix aka qillqatan utjki, kunanaktix yatiykta taqi ukanak puriyanï; taqi kunanaktix Jeremías profetax nayan sutixar taqi markanakar yatiykäna ukanaka. ¹⁴ Babilonionakarusti, jach’a markanaka, ch’aman reyinakaw t’aqhisiyas apnaqapxarakini. Ukhamat kunatix jan wali luratanakapat katuqañapax wakiski uk churä.’ ” ¹⁵ Israelan Tatitu Diosapasti sarakituwa: “Jeremías, amparaxankki uka qirux phiñasiñaxampix vinompi phuqhantatjamawa. Jichhax jum katxarum ukatsti kawkïr markanakarutix nayax khitkäma ukanakar umarayanim. ¹⁶ Kunapachatix umantapkani ukapachasti waq’aqiñ qalltapxani, ukatsti luqhi jaqinakjamaw sarnaqapxarakini, kuna nuwasiñanaktix nayax jupanakxar apayankä uka layku” sasa. ¹⁷ Nayasti Tatitun amparapat uka tilinki apaqta, ukatsti kawkïr markanakarutix jupax khitkitu taqi ukanakaruw umañapatak churarakta. ¹⁸ Jerusalén markaru, Judá uraqinkir taqi markanakaru, reyinakapampi taqi jilïrinakapampi umañapatakiw churta, ukhamat jupanakan t’unjatäñapataki, markanakapas q’ala tukjat apanukutäñapataki, axsarkaña mulljaskañ tukjatäñapataki. Aka arunak qillqaski ukkhakamas uka markanakan axsarkañaru, mulljaskañaru, ñanqhar tukutäñapataki. ¹⁹ Uka kipkarakiw Egipto markan faraón reyiparusa, jilïrinakaparusa, khitinakatix jupampïki ukanakarusa, taqi jaqinakaparus umañapatak churarakta, ²⁰ ukhamarak yaqha markankir jaqinakax uka markan utjapki ukanakarusa, Uz markanakan reyinakaparusa, filisteonakan uraqipankir markanakaparusa: Ascalón, Gaza, Ecrón, ukat Asdod ukat jilt’irinakarusa; ²¹ Edom, Moab, Amón; ²² Tiro, Sidón sata uka markanakan taqi reyinakaparusa; Mediterráneo sata uka jach’a quta tuqinkir reyinakarusa; ²³ Dedán, Tema, Buz, uka markanakan reyinakaparusa; ²⁴ Arabia tuqinkir taqi reyinakarusa; wasara tuqin utjapki uka yaqha markankir jaqinakan reyinakaparusa; ²⁵ Zimri, Elam, Media siski uka markan reyinakaparusa; ²⁶ amsta tuqinkir taqi reyinakarusa kawkïrinakatix jak’a pura jakapki ukanakarusa. Taqi akapachan utjir markanakaruw umañapatak churta. Qhiparusti Babiloniankir reyiw umt’arakini. ²⁷ Ukatsti Tatitux sarakituwa: “Jupanakarusti sarakim, naya, taqi ch’aman Tatitu, Israelan Diosapaw arsta, machjasiñkama, waq’jasiñkama, jan mayampi sartkañatak uraqir liwirtapxañapkam umapxpan, kuna nuwasiñanaktix nayax jupanakaru apayankä uka layku. ²⁸ Janitix uka tilinki katuqas umañ munapkani ukapachasti, jupanakarux sarakim: ‘Taqi ch’aman Dios Tatitux siwa: Munapxamsa, janis munapkam, umapxapunïtawa. ²⁹ Jichhasti kawkïr markatix nayatak yaqhachatäkäna uka markxaruw mutuyäwinakax apayanï. ¿Jumanakasti amuyapxtati jan mutuyataki qhiparañxa? Janiw ukhamaki jumanakax qhiparapkätati, nuwasiñanaksti taqi akapachankir jaqinakxaruw apayanï. Naya, Tatituw uk arsta.’ ³⁰ “Jumasti Jeremías, taqi akanak nayan sutixar yatiyaskakim, jupanakarusti sarakim: ‘Tatitux jach’a arupampiw arsu, alaxpachatpacha, kawkhantix jakki uka qullan chiqatpacha. Tamapatakix kunjämatix uva ch’irwirinakax arnaqasipxi ukhamaw arnaqasi, taqi jaqinakatakiw arnaqasi. ³¹ Jupan jach’at arnaqasitapasti akapach tukuskamaw ist’asi, Tatitusti jichhax taqi markanakaruw luratanakapatjam wayt’añ qalltani, taqi jaqinakarusti taripäwiruw jawsarakini, jan wali jaqinakarusti jiwañatakiw juchañchani. Tatituw uk arsu.’ ” ³² Taqi ch’aman Tatitusti siwa: “Mä markat mä markaruw t’aqhisiñax purinini; aka uraqi tukusitxa, mä jach’a thayaw sarti.” ³³ Khitinakarutix Tatitux uka urux jiwaraykani ukanakasti mä thiyat mä thiyakamaw aka uraqin liwirtapxani. Janiw khitis jupanakat jachkaniti, janirakiw khitis uka jiwatanak imt’añatak apthapkaniti; q’añu t’unar uñtat waranukutäpxaniwa. ³⁴ ¡Awatirinaka, wararipxam, usuyasiñat wararipxam! ¡Jumanaka, tamar irpirinaka, uraqin qurumnaqapxam! Jumanakar khariraña pachax purinxiwa, jumanakarusti lik’i ovejanakarjamaw kharirapxätam. ³⁵ Awatirinakax janiw jaltapkaniti, tama irpirinakas janiw imantasipkaniti. ³⁶ Awatirinakax arnaqasipxiwa; tama irpirinakax usuyasiñat arnaqasipxi, chhuxllanakapa Tatitun q’al pharsuyatap layku. ³⁷ Tatitux walpun phiñasi, ukat uka suma ch’uxña pampanakap t’unji. ³⁸ Putupat mistunir leonar uñtataw jupax mistuni, jupanakan markapasti q’ala t’unjataw uñjasi, Tatitun phiñasiñapax mä ninjamaw aqti, mä jach’a nuwasïwi apayaniraki.

¹ Josiasan yuqapa, Joacín reyix Judá uraqi apnaqañ qalltkän ukapachasti Tatitux Jeremiasaruw parli, ² akham sasa: “Templon anqäxapar sayt’asim, ukatsti kuntix Judá markanakat sisksma ukanak khitinakatix templor yupaychir jutapki ukanakar yatiyam. Janipun mä arsa imaqamti. ³ Ist’apxätam ukasti, jan wali luratanakapsa apanukupxani ukkhasti, janiw jupanakarux kunjämtix amtkäyäta ukham mutuykxäti. ⁴ Jupanakarusti naya, Tatitun arsutax sarakim: ‘Janitix nayar ist’apkitani, janiraki kuna yatichäwinaktix nayax jupanakar siskta ukanaksa phuqhapkani, ⁵ nayar luqtir profetanakan arunakaparus janirak ist’apkani, uka profetanaksti nayax mayamp mayampi khithanta, jumanakasti jupanakarux janiw ist’apktati, ⁶ ukhamasti nayax kunjämtix Siló chiqankir templorux lurktxa, ukhamarak jichhax Jerusalenankir templorux lurä. Aka markarusti taqi akapachankir markanakatakix mä uñtaskaña ñanqhacharakï.’ ” ⁷ Jeremiasax Tatitun utapan ukham yatiyäna, sacerdotenakasa, profetanakasa, uka markan taqi jakirinakasa ist’apxarakïnwa. ⁸ Ukatsti jupax taqi kuntix Tatitux parlañapatak churkatayna uka arunak parlañ tukuyxän ukkhasti, sacerdotenaka, profetanaka, uka markan jakirinakasa Jeremiasar katuntasin sapxäna “¡Jumax jiwätawa! ⁹ ¿Kamisarak jumasti Tatitun sutipxar parläta, aka Tatitun utapax kunjämatix Siló chiqankir templox t’unjatäkän ukhamäniwa, aka Jerusalén markas t’unjatarakïniwa, jan jaqiniw qhiparani sasasti?” sasa. Ukatsti taqi jaqinakaw Jeremiasar katuntañatakix muyuntapxäna. ¹⁰ Judá uraqinkir jach’a jilïrinakasti, ukanak ist’asinxa, reyin utapatxa Tatitun utaparuw sarapxäna, ukansti Machaq Punku sata chiqaruw qunt’asipxäna. ¹¹ Ukatsti sacerdotenakasa, profetanakasa, uka jach’a jilïrinakaru, ukhamaraki taqi jaqinakaruw sapxäna: “Aka jaqin aka markat jan wal parlatapatxa, jiwayatäñapawa. Jumanak pachpaw ukham parlatap ist’apxtaxa” sasa. ¹² Jeremiasasti jilïrinakampiru, taqi jaqinakampiruw parläna, akham sasa: “Tatituw nayarux sutipxar parlañaxatak khithanitu, aka uta tuqi, ukhamarak aka marka tuqi kuntix jumanakax ist’apkta taqi ukanak yatiyañaxataki. ¹³ Ukhamax sarnaqäwinakama, luräwinakamsa askichasipxam, jumanakan Tatitu Diosamaruk ist’apxam, ukatsti Tatitux janiw kuna jach’a t’aqhisiñanaktix arski ukanak apayanipkätamti. ¹⁴ Nayax jumanakan amparamanktwa, kuntix nayar lurañ munapkista uk lurasipkakita. ¹⁵ Ukampis ak sum yatipxam: Jumanakatix nayar jiwayapxitätaxa, taqi aka markankir jaqinakasa, jumanakasa mä jan juchan jaqir jiwayapxatamatxa, juchañchatäpxätawa, chiqpachansa Tatituw nayarux khithanitu taqi akanak jumanakar yatiyiri.” ¹⁶ Ukhamasti jilïrinakampi, jaqinakampisti sacerdotenakaru, profetanakaruw sapxarakïna: “Aka jaqir jiwayañatakix janiw kuna juchas utjkiti, Tatitu Diosan sutipxaruw jiwasarux parlaskistu” sasa. ¹⁷ Ukatsti mä qawqha jilïr chuyman jaqinakaw sartasisin, ukan tantacht’at markarux sapxarakïna: ¹⁸ “Ezequiasax aka Judá uraqi apnaqkän uka urunakanxa, Moréset sat chiqat jutir Miqueasaw Tatitun sutipxar taqi jaqinakar yatiyäna, akham sasa: ‘Taqi ch’aman Tatitux akham siwa: Sión qullux mä qhullinukut yapjamaw qhiparani, Jerusalenasti laqayanakjam mayjar willthapitaw uñjasini, Tatitun utapax utachatäki uka qullusti, quranakampi phuqhantataw uñjasini’ sasa. ¹⁹ “Miqueas profetax ukham siskchïna ukasa, juparux janiw jiwayapkänti. Jan ukasti, reyisa, markankirinakasa taqiniw Tatit nayraqatan llamp’usipxäna, Tatitusti jupanakarux pampacharakïnwa. Ukampis jiwasatix Jeremías profetar jiwayañänixa, Tatitux ukham luratasat mutuyistaniwa” sasa. ²⁰ Semaiasan yuqapa Urías profetax, khititix Quiriat-jearim sat markan jakkäna ukasa, Jeremías profetjamarakiw Tatitun sutipxarux parläna, Jerusalén markataki, ukhamaraki uka uraqin jan walt’añapsa. ²¹ Joacín reyisa, taqi jilïr yanapirinakapasa kuntix uka profetax siskäna uk ist’apxarakïnwa, ukat reyix jiwayañ munäna. Ukampis Urías profetax uk yatisinxa, axsarañat Egipto markaruw jaltxäna. ²² Ukampis Joacín reyix Acbor sat jaqin Elnatán sat yuqapampiru, yaqha jaqinakampiruw Egipto markar khithäna, Urías profetar thaqhanipxañapataki, ²³ jupanakasti Urías profetar Egiptot irptanisinxa, Joacín reyin amparaparuw katuyapxäna, reyisti uka profetan jiwayatäñapatakiw arsüna, ukatsti janchipax mä jach’a p’iyar jaquntatäñapatakiw mayirakïna. ²⁴ Ukampisa, Safán jaqina Ahicam sat yuqapaw Jeremías profetat arxatasis parläna, Jeremiasax markan amparapan jan jiwayat uñjasiñapataki.

¹ Josiasan yuqapa Sedequiasax Judá uraqi apnaqañ qalltkän ukapachaw Tatitux Jeremiasar parläna, ² akham sasa: “Mä yuku lurasim, ukarusti ñach’antañanak uchantam, ukanaksti kunkamxarurak taqpach uchasim. ³ Ukatsti kawkïr khithanakatix Sedequías reyir uñjir Jerusalén markar jutapkatayna ukanak tuqi mä iwxa apayarakim Edom, Moab, Amón, Tiro, Sidón markanakan reyinakaparu. ⁴ Jupanakarusti reyinakapar yatiyapxañapatak sarakim; naya, taqi ch’aman Tatitu Israelan Diosapaw arsta: ⁵ Nayaw jach’a ch’amaxampi aka uraqi lurta, jaqinaksa, taqi animalanaksa, ukatsti khitin apnaqañaptix munkirista ukaruw churarakirista. ⁶ Jichhax walikiwa, nayasti taqi aka uraqinakxa, Nabucodonosor luqtirixan amparaparuw katuyta, jupasti Babilonia markan reyipawa, ch’uminkir animalanaksa juparurakiw katuyta. ⁷ Taqi markanakasti jupampiru, wawapampiru, allchhipampiru katuyatawa, jupanakaw apnaqapxani, kunürutix markapar yaqha jach’a markanakampi, jach’a ch’aman reyinakampi apnaqatäñax wakt’kani uka urukama. ⁸ Kawkïr markanakatixa, jan ukax reyinakas Nabucodonosor reyimpi jan apnaqayasiñ munkani ukanakarux, nayaw nuwasiñanakampi, mach’anakampi, kunayman usunakampi mutuyarakï, taqinis jupan apnaqatäñapkama. Naya, Tatituw uk arsta”. ⁹ “Ukhamax jumanakax jan ist’apxamti uka profetanakaru, yatirinakaru, samkanak qhanañchirinakaru, layqanakaru, janiraki akat qhiparu kunanakatix luraskani ukanak yatiyañ munirinakarus ist’apxamti, jupanakasti Nabucodonosor reyir jan jaysapxañamatakiw ukham amtayasipktam. ¹⁰ Kuntix jupanakax jumanakar sapktam ukanakax k’arikamakiwa, jumanakatix jupanakar ist’apxäta ukkhasti, yaqha markanakar katuntat apayatäpxätawa, uka markan jiwarapxarakïta. ¹¹ Ukampis kawkïr markatix Nabucodonosor, Babilonia markan reyipar jaysani ukanakarusti, nayax uraqipan qhiparayaskä, ukan jakasiñapataki, ukan yapuchasiñapataki. Naya, Tatituw uk arsta.” ¹² Naya, Jeremiasasti taqi uka arunak Judá uraqin Sedequías reyiparux yatiyta, ukatsa saskaktwa: “Jumanakatix jakañ munapxstaxa, Babilonia markankir reyiparu, ukhamarak jaqinakapar jaysapxam. ¹³ ¿Kunatarak jumasa, markamasa uka nuwasïwinakana, mach’anakana, kunayman usunakampi jiwarapxätasti? Tatitusti qhanak sawayi: kawkïr markanakatix Babilonia markan reyiparu jan jaysapkani ukanakarux taqi uka t’aqhisiñanakaw jutani. ¹⁴ Jan ist’apxamti kawkïr profetanakatix Babilonia markan reyipar jan jaysapxañamatak amtayapktam ukanakaruxa, taqi uka parlatanakapasti k’arikamakiwa, sasa. ¹⁵ Tatitusti sarakiwa: ‘Janiw nayax jupanakarux khithankti’ sasa, jupanakasti inakiw Tatitun sutipxar parlasipki. Uka k’ari profetanakax Tatitun jumanakar aka uraqit jaqunukuñapak munasipki, ukatsti uka k’ari profetanakasa, jumanakasa taqiniw jiwarapxäta” sasa. ¹⁶ Ukatsti sacerdotenakampiru, taqi jaqinakampiruw parlarakta, jupanakarusti saraktwa: “Tatitux akham siwa: ‘Kuna yänaktix Tatitun utapat apapkatayna ukanakax jank’akiw kuttayanitäxani sasa parlxayapktam uka profetanakarux jan ist’apxamti. Uka parlatanakapax k’arikamakiwa. ¹⁷ ¡Jan jupanakarux ist’apxamti! Jan ukasti Babiloniankir reyir jaysapxam, ukapachakiw jakapxäta. ¿Kunatarak aka Jerusalén markasti mayjar q’ala t’unthapit uñjasispasti? ¹⁸ Jupanakatix chiqpach profetäpxchi, ukat nayan arunakaxarak parlapxchi ukaxa, kawkïr yänakatix utaxana, Judá uraqin reyipan utapana, Jerusalén markansa jilt’atäski uka yänakax Babiloniar jan apatäñapatak naya, taqi ch’aman Tatitur mayipxitpan.’ ¹⁹ “Kunapachatix Nabucodonosor reyix Jeconías jaqin Joaquín yuqapar khititix Judá uraqin reyipäki ukar apkäna, ukatsti Judá uraqinkiri, Jerusalén markankiri taqi jilïr jaqinakapamp chika Babiloniar apanukkäna ukapachasti, uka jach’a pilaranaka, broncet lurat uma uskuñäki uka, Tatitun utapan kuna jila alan yänakatix utjkäna ukanaksti janiw apaskänti. Taqi ch’aman Tatitusti uka yänakatxa, kawkïrinakatix Jerusalenana, Judá uraqin reyipan utanakapansa jilt’kän uka yänakatxa akham siwa: ²² ‘Taqi uka yänakxa Babiloniaruw apasxapxani, ukatsti kunapachatix nayax wasitat aka chiqar kuttayanxañ munkä ukkhakamaw ukankarakini. Naya, Tatituw uk arsta.’ ”

¹ Uka pachpa marana, phisqïr phaxsina, Sedequiasax Judá uraqin pusi mara marka apnaqkän ukapachaw, Gabaón markankir Azur jaqin Hananías sat profeta yuqapax sacerdotenak nayraqatana, taqi jaqinak nayraqatan Tatitun utapan Jeremiasar parläna, akham sasa: ² —“Israelan Diosapa taqi ch’aman Tatitux siwa: ‘Babilonia markan reyipan taqi munañap apaqäwa, ³ akat pä mararusti kuna yänaktix Babiloniankir Nabucodonosor reyix templot apaskäna taqi ukanak aka chiqaruw kuttayanxarakï. ⁴ Uka kipkarakiwa, Joacín jaqin yuqapa, Judá uraqin Joaquín reyiparus aka pachparu kuttayanxarakï, Judá uraqita Babilonia uraqir apatäpkän taqi uka jaqinakasa kuttanxapxarakiniwa. Jïsa, nayaw Babilonia uraqinkir reyipan munañap tukjä. Naya, Tatituw uk arsta.’ ” ⁵ Jeremías profetasti Hananías profetarux Tatitun utapan sacerdotenak nayraqatana, taqi jaqinak nayraqatan akham säna: ⁶ —¡Jïsa, añchakit Tatitux ukham luraspa! ¡Añchakit Tatitux, kuna arunaktix siskta ukanak phuqhaspa, taqi kunanakatix Tatitun utapat apatäki uka yänaksa aka chiqar kuttayanitäxarakispa, taqi khitinakatix Babiloniar katuntat apatäpki jupanakas kuttanxapxarakispa! ⁷ Ukampis aka arunak ist’am, taqi jumanakasa uka arunak ist’apxarakim: ⁸ Kawkïr profetanakatix nayra pachan utjkäna, janïra jumas, nayas yurkäyätan ukapacha; ukanakasti nuwasiñanaka, t’aqhisiñanaka, kunayman usunakan utjañap yatiyapxäna, walja jach’a ch’amani markanakataki. ⁹ Ukampis kunapachatix mä profetax sumankañ yatiyi, ukatsti uka yatiyatanakapax phuqhasi ukkhakiw, Tatitun jupar khithanitap yattan —sasa. ¹⁰ Ukhamasti Hananiasax Jeremiasan kunkapat uka yuku apaqxasin, jisk’a jisk’a tukjäna, ¹¹ ukham lurkasasti taqi jaqinak nayraqatan sarakïna: —Tatitux akham siwa: ‘Uka kipkarak akat pä mararux Babiloniankir Nabucodonosor reyin ch’amapsa, munañapsa taqi markanakat apaqxasin t’unjarakï’ sasa. Ukatsti Jeremías profetax sarawayxänwa. ¹² Mä qawqha pachatsti, Hananiasax Jeremiasan kunkapat yuku apaqasin t’unjkän uka qhipatsti, Tatitux Jeremías profetaruw parlarakïna akham sasa: ¹³ “Hananiasan ukar saram ukatsti sarakim, naya Tatituw sista: ‘Lawat lurat yuku jisk’a jisk’a t’unjtaxa, ukampis jichhax nayaw jumatakix hierrot lurat mä yuku wakicharapisksma. ¹⁴ Naya, Israelan Diosapa taqi ch’amani Tatituw arsta: Taqi aka markanakan kunkanakapxarusti nayaw hierrot lurat mä yuku uchta, ukhamat jupanakan Babiloniankir Nabucodonosor reyir t’aqhisit luqtapxañapataki. Ch’uminkir animalanaksa jupan amparaparuw katuyta’ ” sasa. ¹⁵ Ukapachaw Jeremías profetax Hananías profetar säna: —¡Hananías, aka arunak ist’am! Tatitux janiw jumar khithanktamti, jumasti aka markarux k’ari suyt’äwi arunak yatiyasktaxa. ¹⁶ Ukat Tatitux jichhax saraki: ‘Jïsa, khithämawa, ukampis aka uraqit chhaqtañamatakiw khithäma. Arunakamampiw aka markarux nayatak sayt’asir tukuytaxa. Ukat aka mara janïra tukuskipan jumax jiwäta’ —sasa. ¹⁷ Hananías profetasti uka pachpa marana, paqallqu phaxsi saraqataruw jiwxäna.

¹ Jeconías reyisa, reyin taykapasa, reyin utapan uywatanakasa, Judá uraqinkiri, Jerusalén markankir jilïrinakapasa, taqi irnaqirinakas jaya markar apatäpkän uka qhipatsti, Jeremías profetax Jerusalenat mä qillqat apayäna kawkïr jilïr jaqinakatix jayar apayatäpkän ukanakaru, sacerdotenakaru, profetanakaru, taqi jaqinakaru, kawkïrinakarutix Nabucodonosor reyix Jerusalenat Babilonia uraqir katuntat apkatayna taqi jupanakaru. ³ Aka qillqatsti Safán jaqin Elasá sat yuqap tuqi, ukhamarak Guemarías, Hilquiasan yuqap tuqiw apayasïna, uka paninirusti Judá markan Sedequías reyipax Nabucodonosor reyimpi parliriw Babiloniar khithatayna. Uka qillqatasti akham sänwa: ⁴ “Akham siwa Israelan taqi ch’amani Tatitu Diosapaxa, taqi khitinakarutix Jerusalén markat Babilonia markar katuntat apaykta ukanakaruxa: ⁵ ‘Utanak utachasipxam, ukan sum chhijnuqtapxam; achunak churir quqanak ayruntapxam, uka quqanakan achupat manq’asipxam. ⁶ Jaqichasipxam, ukatsti wawanakanïpxam, jupanakasti jaqichasipxpan ukatsti wawanakanïpxarakpan. Uka markansti waljaniptapxam, janirak juk’anir tukupxamti. ⁷ Kawkïr markarutix nayax apayapksma uka markan askipatak irnaqapxam, uka markatak nayat mayipxarakita, Babilonia markatix juk’ampi jach’aptanixa, jumanakax uka kipkarakiw jach’aptapxäta. ⁸ Naya, Israelana Diosapa, taqi ch’amani Tatituw iwxt’apxsma: Jumanak taypin jakir profetanakampi, yatirinakampis jan sallqjayasipxamti; kuna samkanakapat parlapki ukanaksa jan ist’apxamti. ⁹ Kuntix jupanakax nayan sutixar sapktam ukanakax k’arikamakiwa. Janiw nayax jupanakar khithankti. Naya, Tatituw uk arsta.’ ¹⁰ “Tatitux siwa: ‘Kunapachatix Babiloniaru paqallqu tunka mara apnaqañap phuqhasxani ukkhasti, nayax jumanakat amtasxäwa, arsutaxarjamaw phuqharakï, jumanakarusti aka pachpa uraqiruw kuttayanxapxarakïma. ¹¹ Nayasti kuna amtäwinakatix jumanakatak utjkitu ukanak yatiraktwa, uka amtäwinakasti janiw jumanakan jan walt’apxañamatakïkiti, jan ukasti, jumanakan askimatakiwa, ukhamat qhipa urunakanxa suma suyt’äwinakan phuqhantat jakasipxañamataki. Naya, Tatituw uk arsta. ¹² Ukapachaw jumanakax nayar art’asipxitäta, ukatsti nayan ukaruw jutapxarakïta, nayaru mayisisa, nayasti mayisitanakamxa ist’apxarakïmawa. ¹³ Taqi chuymampi nayar thaqhapxatamatxa, jikxatapxitätawa. ¹⁴ Jïsa, jumanakax nayarux jikxatapxitätawa, ukatsti sarnaqäwinakam sumaruw tukuyarakï. Taqi markanakat jumanakarux tantacht’apxäma, kawkhanakarutix nayax jumanakar ananukupksma uka chiqanakat apsunxapxäma, ukatsti Jerusalén markaruw kuttayanxapxäma. Naya, Tatituw uk arsta.’ ¹⁵ “Jumanakasti sapxtawa: ‘Tatitux profetanak Babilonia markan churistu’ sasa. ¹⁶ Tatitux akham siwa, khititix Davidan qunuñapan qunt’atäki uka rey tuqi, aka markankir jaqinak tuqi, khitinakatix jumanakan wila masinakamäki, janirak jupanakax katuntat apatäpki ukanak tuqi. ¹⁷ ‘Naya taqi ch’aman Tatitusti sistwa: Jumanakarux nuwasiñanakampi, mach’ampi, kunayman usunakampi apayanipxäma. Jumanakax ñusantat higor uñtatäpxätawa, ukham ñusantatätapatxa jan manq’kañjamaraki tukuyapxäma. ¹⁸ Nayasti nuwasiñampi, mach’ampi, kunayman usunakampiw arknaqapxäma. Taqi aka uraqinkir markanakampisti axtasiyapxämawa, taqinin uñjkañ jumanakarux ñanqhachapxäma, mä p’inqa tukjapxarakïma, kawkïr markanakarutix apanukut uñjasipkäta ukansti jumanakax axsarkaña, mulljaskañäpxarakïtawa. ¹⁹ Jumanakax janiw nayar luqtiri profetanakan iwxt’a arunakapar ist’apktati, nayasti mayamp mayampi jumanakarux uka profetanak khithanta, ukampis jumanakax janiw jupanakarux ist’apktati. Naya, Tatituw uk arsta. ²⁰ Jichhax arunakax ist’apxam, khitinakarutix Jerusalén markat Babilonia uraqir apanukupksma taqi ukanaka.’ ²¹ “Colaías jaqin Acab yuqapata, Maasías jaqin Sedequías yuqapampitxa, khitinakatix jumanakaru, Tatitun sutipxar k’ari arunak parlxayapxtam ukanakarux, Israelan Diosapa taqi ch’aman Tatitux akham siwa: ‘Nayaw jupanakarux Babilonia uraqinkir Nabucodonosor reyin amparapar katuyarakï; uka reyisti jumanakan uñjkañaw jumanak nayraqatan jupanakar jiwarayani. ²² Ukatsti, kawkïrinakatix Judá uraqit Babilonia uraqir apanukutäpki ukanakax maynir ñanqhachañ munapkani ukkhax sapxaniwa: Tatitux jumampix lurpan kunjämtix Sedequías, Acab, uka paninir Babiloniankir reyix ninar phichhantkänxa, ukhamarak jumampix lurpan, sasa. ²³ Taqi ukanakaw jumanakampix lurasini, Israel markan sinti jach’a juchanak lurapxatam layku: jaqi masiman warmipampiw jumanakax wachuqa jucha lurapxtaxa, ukatsti kuntix nayax jan sapksma ukanakarak nayan sutixar parlapxtaxa. Nayax uk sum yatta, naya kipkaw uñjta. Naya, Tatituw uk arsta’ ” sasa. ²⁴ Tatitusti Jeremiasarux sarakïnwa, Nehelamankiri Semaías jaqir akham sañapataki: ²⁵ “Israelan Diosapa, taqi ch’aman Tatitusti siwa: ‘Jumasti sutimxaruw mä qillqat apayaraktaxa, taqi khitinakatix Jerusalén markan jakapki uka jaqinakaru, Maasías jaqin Sofonías yuqaparu, ukhamarak taqi sacerdotenakaru. Uka qillqatansti Sofoniasarux akham saraktawa: ²⁶ Tatituw jumarux Joiadá lanti sacerdotet usktam, ukhamat Tatitun utapan mä jilïrit uñt’atäñamataki. Ukat mä luqhi jaqitix profetäkaspas ukham parlani ukapachasti, jumax katusin cadenanakampi ñach’antasaw carcelar uchantäta. ²⁷ ¿Kunatarak Anatot chiqankir Jeremiasarusti jan katunttasti? Jupax jumanakarux mä profetäkaspas ukhamaw parlxayapxtam. ²⁸ Babilonia uraqirusa mä qillqat apayanipxarakitu akham sasa: Jumanakan ukham jaya markankapxañamax jaya maranakäniwa, uka layku, utanak utachasipxam, sum chhijnuqtapxam, achunak churir quqanak ayruntapxam, ukatsti uka quqanakan achunakap manq’apxarakim’ ” sasa. ²⁹ Sofonías sacerdotex uka qillqat Jeremías profetatakix ullart’arapïna. ³⁰ Ukhamasti Tatitux Jeremías profetaruw parlarakïna, akham sasa: ³¹ “Taqi khitinakatix uka jaya markar apanukutäpki ukanakarusti akham sasa iwxt’am. Naya, Tatituw arsta: Niyakixay Nehelam chiqankir Semaías jaqix nayan sutixar ukham sasa parlxayapxstamxa, nayasti janiw juparux uka k’ari arunak parlañapatak khithankti, jumanakarux uka k’ari arunakaruw iyawsayapxtam. ³² Naya, Tatituw arsta, Semaiasarusa, wawanakaparus mutuyäwa. Markax taypinxa janiw saraqiripax utjkaniti, janirakiw kuna askinaktix markaxar apayankä ukanaksa katuqkaniti, parlatanakapampi jaqinakar nayatak sayt’asir tukuyatap layku. Naya, Tatituw uk arsta.”

¹ Tatitux aka arunak Jeremías profetarux parlxayäna. Sarakïnwa: ² “Naya, Israelan Diosapa Tatituw arsta: Taqi kuntix siskäma uka arunak qillqantam, ³ mä uruw purinini, kunapachatix nayax Israel markaxaru, Judá markaxarus apanukutat kuttayankä uka uruxa. Naya, Tatituw uk arsta. Nayaw jupanakarux kawkïr uraqtix nayra awkinakapar churkta uka uraqir kuttayanxä” sasa. ⁴ Akapï Israel markataki, Judá markataki Tatitun arsutanakapaxa. ⁵ Tatitux akham siwa: “¡Axsarañat warariñanakaw ist’asi, axsarañat mayjt’asiñanakampi! ⁶ Jiskt’apxam, ¿mä chachax wawachasispati? ¿Kunatarak chachanakarusti wawachasiñatak q’iwisipkaspa ukham uñjtsti? ¿Kunatarak taqinis q’illu tukupxisti? ⁷ ¡Mä axsarkañ uruw jak’achasini, uka urjamasti janiw yaqha urux utjkiti! Uka urusti Jacobun markapatakix mä llakiskañ urüniwa, ukampis nayaw jupanakarux qhispiyä. ⁸ Naya, taqi ch’aman Tatituw arsta: Markaxarux t’aqhisiñat qhispiyä, janiw mayampis yaqha markankir jaqinakax t’aqhisiykxapxaniti. ⁹ Jupanakasti naya Tatitu Diosaparuw yupaychapxitani, Davidaruw luqtapxarakini, khitirutix nayax reyit utt’aykä ukaru. ¹⁰ “Naya, Tatituw arsta: Israel marka, nayan luqtirixa, jan axsaramti. Jumampiru, wawanakamampirux Babilonia markan t’aqhisiyañanakat nayaw qhispiyapxäma. Ukatsti jan khitin mulljayata sumakiw jakasxapxäta. ¹¹ Naya, Tatituw uk arsta, nayaw jumampïskta jumar qhispiyañataki. Kawkïr markanakarutix ananukkäyäsma uka markanaksti t’unjarakïwa. Ukampis jumarux janiw t’unjkämati; jan ukasti juchamatjamak mutuyäma, juchamatsti mutuyapunirakïmawa.” ¹² Tatitux siwa: “Chhuxrimax jan qullkayawa, usumatakix janiw qullax utjkiti. ¹³ Janiw khitis jumat llakirix utjkiti; janiw khitis chhuxrinakam qullt’irix utjkiti, janirakiw qullañjamäktasa. ¹⁴ Jumar munir markanakax apanuktamwa; janiw jumat amtaskxapxiti. Nayaw jumarux ukham chhuxriñchsma, uñisirimäkiristsa ukhama, walja jach’a juchanak luratamatxa, jan khuyapt’ayasisaw mutuyäma. ¹⁵ ¿Kunatarak uka chhuxrinakamat ayqtasti? Usuyasitamax jan qullkayawa. Walja jach’a juchanak luratamat ukham mutuysma. ¹⁶ Ukampis jumar manq’antirix, manq’antatäniwa, taqi uñisirinakamasti jayar apanukutäniwa; jumar lunthatirinakasti, lunthatjatarakïniwa. ¹⁷ K’umar sarnaqasiñ kuttayxäma, chhuxrinakam nayaw qullt’xäma, uñisirinakamax qawqhas parlaskpan: ‘Apanukut marka’ sasa. Naya, Tatituw uk arsta.” ¹⁸ Tatitux siwa: “Israel markan sarnaqäwipxa, sumaruw tukuyxä, markapatsti khuyapt’ayasïwa; Jerusalén markax wasitat sayt’ayatäxaniwa, reyin utanakapas wasitat utacht’atäxaniwa. ¹⁹ Marka taypinsti, yuspagarañ q’uchunaka, kusisiñat arnaqasiñanakaw ist’asini. Jupanakax walja wawanakanïpxaniwa, walja jaqinakan markaw tukxani; mä askin uñjat markaw tukxarakini. ²⁰ Israel markankirinaka, jumanakax aytat markat uñt’atäxapxätawa, nayaw jumanakarux ch’ama kuttayxapxäma. ¡Taqi uñisirinakamarusti mutuyarakïwa! ²¹ Pachpa marka taypit mayni jilïrix mistuni, jupanak taypit jupanakar apnaqirix mistuni, ukatsti nayaruw jak’achasiyanï; ukampis, ¿khitis nayar jak’achasiniñ munaspa? Jupanakax markaxäniwa, nayasti Diosaparakïyäwa. Naya, Tatituw uk arsta.” ²³ Tatitun phiñasiñapax jach’a thayar uñtatawa, mä jach’a tutuka thayjama, qhuru jaqinakxaruw muyxattaraki. ²⁴ Tatitun phiñasiñapax janiw tukuskaniti, jupan taqi amtäwinakap phuqhañapkama. Mä uruw jumanakax taqi akanak amuyt’apxäta.

¹ Tatitux siwa: “Babilonia markat kuttanxapxani uka urunakanxa, nayaw taqi Israel markan Diosapäyä, jupanakasti nayan markaxäpxarakiniwa” sasa. ² Tatitux siwa: “Wasaran sarnaqapkäna ukkhaxa, nayax jach’a munasiñax uñacht’äniwayta. Nuwasiñan jan jiwarapki ukanakarux samart’äniwaytwa. ³ Nayax jupar jayatpach uñstasaw sista: Wiñay munasiñampiw nayax munsma, ukat khuyapayasiñampi jichhakam uñjsma. ⁴ Israel marka, jumarux wasitat sayt’ayxäma. Wasitat chhullu chhullunakampi, k’uchik thuqt’asir jutäta. ⁵ Samaria qullu tuqinakarusti wasitat uva alinak ayruntäta, uva yapunak yapuchasirinakasti, uka achunakat manq’asipxarakini. ⁶ Mä uruw purinini, kunapachatix marka uñjirinakax Efraín qullunakan arnaqasipkani: ‘Jutapxam, Jerusalén markar sarapxañäni, ukansti, Tatitur yupaychapxañäni’ ” sasa. ⁷ Tatitux siwa: “Israelitanaka, kusisiñat q’uchupxam, jumanakax taqi markanakat sipansa aytat markäpxtawa. Q’uchutanakamsti ist’ayapxam, sapxarakim: ‘Tatitux Israel markan jilt’irinakaparux qhispiyiwa’ sasa. ⁸ Nayaw Babilonia markat kuttayanxapxäma, aka uraqi tukusitpach jumanakarux tantachxapxäma. Jumanakampi chikasti juykhunaka, kayu wixchunakaw kuttanxapxani, usur warminakasa, wawachasxapxi ukanakasa, ¡waljanipuniw kuttanxapxani! ⁹ Tatitur yuspagarasa, jacht’asisarakiw kuttanxapxani. Nayasti jalir uma thiyanakaruw jupanakar irparakï, jan liwisipxañapatakisti, mä suma khuskhachat thakhinjam irparakï. Nayaw Israelan awkipätxa, jupasti jilïr yuqall wawaxarakiwa. ¹⁰ “Markanaka, Tatitun arunakap ist’apxam, jach’a quta jaya thiyanakan yatiyapxam: ‘Tatitux Israel markarux ananukünwa, ukampis jichhax tantachthapxaniwa, ukatsti sumarak uñjani, awatirir uñtataw ovejanakap sum uñjasxani” sasa. ¹¹ Tatituw israelitanakarux qhispiyi; mä jach’a ch’aman markat qhispiyaniraki. ¹² “Jerusalén markar purinisinsti, kusisiñat q’uchupxani, Tatitut katuqapkani uka askinakat kusisipxani: trigo, vino, aceite, ovejanaka, vacanaka, taqi ukanakata. Suma qarpata muxsa achunak churir yapjamäxaniwa, janirakiw ch’amapas tukuskxaniti. ¹³ Tawaqunakax k’uchikiw thuqt’asipxani, uka kipkarak waynanakasa, chuyman jaqinakas kusist’apxani. Nayaw jupanakarux chuymachä: jachatanakapsa kusisiñaruw tukuyä, t’aqhisiñanakapat sipansa juk’ampi jach’a kusisiñ churarakï. ¹⁴ Sacerdotenakarusti suma manq’anaka manq’apxañapatakix churä, markaxarusti jilarkir askinakaxampiw phuqhantä. Naya, Tatituw uk arsta.” ¹⁵ Tatitux siwa: “Ramá chiqan mä aruw ist’asi, maynin chuyma jan utt’ayasis jachatapa. Raquel warmiw wawanakapat jachaski, wawanakapan jiwaratapatxa, janiw chuymachatäñ munkiti.” ¹⁶ Ukampis Tatitux sarakiwa: “Raquel, jan juk’ampi jachkxamti; jachanakam jan juk’ampi wartkxamti, llakisitanakamasti janiw inamayatakïkaniti: wawanakamax uñisirin uraqipat kuttanxapxaniwa. Naya, Tatituw uk arsta. ¹⁷ Qhipa urunakamatakix mä suyt’äwiw utjaski: wawanakamax markaparuw kuttanxapxani. Naya, Tatituw uk arsta. ¹⁸ Markaxan jachatap ist’twa, jupanakasti akham sasaw jachapxi: ‘Nayax mä uri vaca qallur uñtatäyätwa, ukampis jumax axa tukuyista; juman ukaruy kuttayanxita, jumätaw Tatitu Diosaxaxa. ¹⁹ Nayaw jumat jayarst’awayta, ukampis jichhax walpun amtta; juchax uñt’asta, ukat chuymax liq’ista; wayna kankañaxan jucha lurataxatxa, p’inqachata, jisk’achjataw uñjasta.’ ²⁰ “Efraín markax nayatakix munat wawaxawa; taqinit sipansa sinti munat wawaxawa. Jupar tuqintkta ukasa, janipuniw nayax jupat armaskti; taqi chuymaxampiw munasta, jupatsti walpun khuyapt’ayasirakta. Naya, Tatituw uk arsta. ²¹ “Israel, thakhinakam sum chimpusim, ukhamat wasitat jank’ak uk jikxatañamataki; uka thakhinak saratam sum amuyasim. ¡Israel marka, kuttanxam, kuttanxam markanakamaru! ²² ¿Kunapachkamarak uksa aksa sarnaqäta, saranukut wawar uñtatasti? Naya, Tatitux, aka uraqin machaqat lurtxa: warmix chacharuw munapayani.” ²³ Israelan Diosapa, taqi ch’aman Tatitux siwa: “Kunapachatix nayax Judá markankir jaqinakan sarnaqäwip sumar tukuyxä, ukat jupanakax wasitat uraqipankxani, markanakapankxani ukkhax wasitat sapxani: ‘¡Tatituy Jerusalén markan utjir Tatitun utaparu, askinakampi phuqt’pan, kawkhantix chiqa kankañax utjki ukaru!’ ²⁴ Judá uraqinkir jaqinakasti, markanakapankir jaqinakasa, yapuchirinakasa, uywa awatirinakasa ukan jakapxani. ²⁵ Qarjatanakaru, jan ch’aman sarnaqirinakarusti manq’añampi, umañampi jilarkir churarakï” sasa. ²⁶ Ukapachaw nayax uñatatta. Samkasiskakitätwa, ukampis uka samkax nayatakix wali sumapunïnwa. ²⁷ Tatitux siwa: “Mä uruw purinini, kunapachatix Judá uraqina, Israel uraqinsa, jaqinakasa, uywanakas walipun utjkani uka uru. ²⁸ Kunjämatix nayrax jik’inukuñataki, liwinukuñataki, pampa t’unjañataki, tukjañataki, kunayman ñanqhanak lurañatakis nayax jank’akïyätxa, ukhamarak jichhax wasitat sayt’ayañatakisa, ayruntañatakis jank’akirakïyä. Naya, Tatituw uk arsta. ²⁹ “Uka urunakanxa janiw wasitat parlatäkxaniti: ‘Awkinakaw k’allk’u uvanak manq’apxi, ukat wawanakan laka ch’akhanakapax ñusaratkamakïxi’ sasa. ³⁰ K’allk’u uvanak manq’irin laka ch’akhanakapaw ñusaraskani. Sapa maynisa juchapatjam jiwaskarakini” sasa. ³¹ Tatitux siwa: “Mä uruw purinini kunapachatix nayax Judá markampi, Israel markampi mä machaq arust’äwi lurkä uka uru. ³² Aka arust’äwisti janiw kunjämtix nayra awkinakapampi lurkayäta ukhamäkaniti, kunapachatix jupanakarux Egipto markat amparat wayxarusin irpsunkta ukhama; jupanakasti uka arust’äwixarux janiw phuqhapkiti, nayax jupanakan uywiripäkchiyäta ukasa. Naya, Tatituw uk arsta. ³³ Khä urun Israelampi lurkä uka arust’äwix akhamäniwa: Nayan kamachinakaxsti chuymanakaparuw uskü, p’iqinakaparuw qillqantarakï. Nayax jupanakan Diosapäyäwa, jupanakasti nayan markaxarakïniwa. Naya, Tatituw uk arsta. ³⁴ Nayar uñt’añatakix janiw wakiskxaniti, maynit maynikama, masinakkama, wila masinakkam yatichasiñanakapaxa, taqiniwa jisk’at jach’akama nayarux uñt’apxitani. Nayasti jupanakarux ñanqha luratanakapat pampachäwa, jucha luratanakapatsti janirakiw mayampsa amtaskxäti. Naya, Tatituw uk arsta” sasa. ³⁵ Tatituw inti usku urun qhanañapataki, phaxsisa, warawaranakasa aruma qhanañapatakiraki, jupaw jach’a qutsa, mathapi qhuthutinaksa luraraki, jupax “Taqi Ch’amani Tatitu satarakiwa,” jupasti siwa: ³⁶ “Kuna urutix nayan utt’ayat kamachinakax jan phuqhapkani ukapachax, Israel markax janiw juk’ampi markaxäkxaspati. Naya, Tatituw uk arsta. ³⁷ Mä urutix alaxpach tupt’apxaspa, aka uraqin qalltap yatxatapxarakispa ukaxa, taqi jan walinak luratapatxa, Israel markaxarux apanukuristwa. Naya, Tatituw uk arsta.” ³⁸ Tatitux siwa: “Mä uruw purinini kunapachatix Jerusalén markaxax wasitat sayt’ayatäxani uka uruxa, Hananel sata pukarat qalltasina, pirqa muyt’ankkis uka Punkukama. ³⁹ Qurpanakapasti chiqak sarani, ukat qalltasina, Gareb sata uka jisk’a qullukama, ukatsti Goá sata uksaruw muyt’arakini. ⁴⁰ Kawkharutix jiwatanakax imatäki, qhillas wartatäkaraki, Cedrón jawira patanaka, inti jalsu tuqin Caballonakan punkupa satäki taqi ukanakax nayar katuyatkamakïniwa, taqi uka chiqanakasti janipuniw mayampis t’unjatäkxaniti” sasa.

¹ Sedequías reyix tunka mara Judá uraqi apnaqkäna, Nabucodonosor reyis Babilonia marka tunka kimsaqallqun mara apnaqkarakïna uka maraw Tatitux Jeremiasarux parlxayäna. ² Uka urunakansti Jerusalén markax Babiloniankir reyin ejercitopampi muyuntatänwa, Jeremías profetasti reyin utapan carcelax utjkäna uka anqäxan katuntataw uñjasïna. ³ Sedequías reyiw Jeremiasarux ukham katuntayatayna, Jeremiasan akham sasa parlatap layku: “Tatitux siwa: ‘Babiloniankir reyiruw aka marka katuyä, ⁴ Sedequías reyisti janirakiw Babilonia jaqinakan amparapat jaltkaniti, jan ukasti Babiloniankir reyin nayraqatapar uñstañapäniwa. ⁵ Nabucodonosor reyisti Sedequías reyirux Babilonia uraqiruw apasxani, ukan qhipararakini nayan jupat amtasiñaxkama. Jumanakax qawqhas babilonionakatak sayt’asisipkam, ukampis janiw atipapkätati. Naya, Tatituw uk arsta’ ” sasa. ⁶ Jeremiasasti sarakïnwa: “Tatituw nayar parlxayitu, ukatsti sarakituwa: ⁷ ‘Salum tioman yuqapa, Hanamel primo jilamaw jutani, ukatsti kuna uraqipatix Anatot chiqan utjki uka uraqi ‘Alasxita’ sarakïtamwa, jak’a wila masipätam laykusti, jumax uka uraqi alasiñamawa’ sasa. ⁸ Ukatsti kunjämtix Tatitux siskitu, ukhamarjamapuniw Hanamel primo jilaxax, reyin utapan carcelax utjkäna uka anqäxapar jutasina, kuna uraqipatix Anatot chiqan utjki uka uraqi alasiñaxatakiw parlxayitu, uka uraqisti Benjamín ayllun uraqipankiwa, uka uraqi alasiñasti nayaruw wakt’itäna jupan jak’a wila masipätax layku. Uka amtäwin Tatitun munañapätap amuyasinsti, ⁹ primo jilaxat uka uraqi alasxapuntwa. Kunjämatix alapax arust’atäkän ukhamarjamaw tunka paqallqun qullqi churxta, ukatsti uka uraqi alasitaxätxa, mä papelaruw qillqsuyta, qhanañchirinakan sutinakapas suma qillqantat kuna. ¹¹ Uka uraqin alasit papelapsti paypacha waraqat papelanak katurakta, mayïrix suma jist’antata kunjämarutix alasitäkän ukhamarjama qillqataraki, payïri waraqatäki ukasti, janiw jist’antatäkänti, ¹² ukatsti uka paypach waraqatxa, Nerías jaqin Baruc yuqaparuw churxta, Maaseías jaqin allchhiparu. Uksti Hanamel primo jilax nayraqatana, sutinakap qillqantapkäna uka qhanañchirinak nayraqatana, carcel uta anqan qunt’atäpkän uka judionak nayraqatan katuyxarakta. ¹³ Jupanak nayraqatansti Baruc chacharux saraktwa: ¹⁴ ‘Israelan Diosapa, taqi ch’aman Tatitux siwa: Paypach qillqata katusin, jist’antatäki, jan jist’antatäki uka waraqatanak mä ñiq’i phukhur imxam, ukan walja maranak imatäñapataki’ sasa. ¹⁵ Israelan Diosapa, taqi ch’aman Tatitusti siwa: ‘Aka markan wasitat utanaksa, uraqinaksa, yapunaksa alasipxani’ sasa. ¹⁶ “Uka uraqi alat papelanak Baruc chachar churasinsti, Tatituruw akham mayisirakta: ¹⁷ ‘Tatay, jumaw jach’a ch’amamampi alaxpachsa, akapachsa lurtaxa. Janiw jumatakix kunas jan lurasirjamax utjkiti. ¹⁸ Jumasti jaqinakarux khuyapayasiñam wawanakapan wawanakaparuw uñacht’aytaxa, awkinakapan juchanakapatxa, uka jaqinakarux mutuyaraktawa. ¡Jach’a ch’amani Tatitu, sutimax Taqi Ch’amani Tatitu satawa! ¹⁹ Jumax amtäwinakaman jach’ätawa, luräwinakamansa ch’amanirakïtawa. Jumaw taqi jaqin luratanakap uñjtaxa, ukatsti luratanakaparjamaw kunsa churtaxa. ²⁰ Jumaw Egipto markan muspharkañanak lurtaxa, jichhas Israel markana, yaqha markanak taypinsa uka pachpa luräwinak luraskaraktaxa, ukhamat sutiman jach’añchatäñapataki. ²¹ Israel markamarusti jumarakiw jach’a ch’amamampi Egipto markat irpsuntaxa, muspharkañanak lurasa, taqinirus axsarañampi phuqhantasaraki. ²² Israelarusti aka uraqi churaraktaxa, kawkhantix lechesa misk’isa umjam jalaski uka uraqi, nayra awkinakapar arsutamarjama. ²³ Ukampis kunapachatix jupanakax aka uraqir utjantañatak mantanipkäna ukapachasti, janiw jumarux ist’apkäyätamti, kuna arunaktix siskäyäta ukanaksa janirakiw phuqhapkäyätamti. Ukat jichhax taqi aka t’aqhisiñanak apayantaxa. ²⁴ “ ‘Jichhasti Babiloniankir soldadonakax Jerusalén markar nuwantañatakiw wal wakicht’asipxi; nuwasiñampi, mach’ampi, kunayman usunak laykuw markax uñisirinakan amparapar purini. Tatay, kunjämtix jumax yatiykta ukanakaw phuqhasiski. ²⁵ Tatay, ukampis jumax qhanañchirinak nayraqatansa, uka uraqi “alam” saskakistawa, markax babilonionakan amparapar purirjamäkchi ukasa.’ ” ²⁶ Ukatsti Tatitux Jeremiasarux sarakïnwa: ²⁷ “Nayätwa taqi jakirinakan ch’amani Diosapaxa. Janiw nayatakix kunas jan lurasirjamax utjkiti. ²⁸ Jichhasti nayax sismawa: Babiloniankir Nabucodonosor reyimpi, soldadonakapampiw Jerusalén marka katuntasipxani. ²⁹ Babilonio soldadonakax Jerusalén markaruw nuwantapxani, ukatsti kawkïr utanakantix Baal diosar incienso luqtasipxirïkäna, vinonaksa yaqha jan uñt’at diosanakar luqtapxirïkän taqi uka utanak phichhantapxani; ukham yaqha diosanakar yupaychapxatapampisti nayaruw q’apisiyapxitäna. ³⁰ Qalltatpach Israelankirinakampi Judá markankirinakampix kunatix nayatak jan walïki ukanak lurapxirïna; israelitanakasti jupanakan lurat diosanakampiw ñanqhachapxitäna. Naya, Tatituw uk arsta. ³¹ Aka markax qalltaski ukat jichhürkamaw, taqi jaqinakapax walpun q’apisiyitu. Ukat jichhax chhaqtayä, ³² kuntix Israel uraqin markanakapaxa, Judá uraqin markanakapasa, reyinakapasa, jilïrinakapasa, sacerdotenakapasa, profetanakapasa, ukhamarak Judá uraqina, Jerusalén markana jakirinakas lurapkitu ukanakat jupanakarux q’al chhaqtayä. ³³ Nayatakix maysa uñtapxäna, janiw uñkatañsa munapkitänti. Nayasti jupanakarux yatichaskapunirakïyätwa, ukampis janiw nayan yatichäwinakaxsa ist’añ munapkänti. ³⁴ Nayar katuyat utaxsa, uka axtaskañ yaqha idolonakap uchasisaw takisipxi. ³⁵ Ben-hinom sata qhirwansti Baal diosatakix altaranak lurasipxi, ukat juk’ampi jan wali luratanakapax axtasiyitu, uka altaranakan imill wawanakaparu, yuqall wawanakapar Moloc diosar wilañcha luqtapxi, ukhamat Judá markarux juchar puriyapxi, uka axtaskañ lurañanaksti janiw nayax jupanakarux ‘Lurapxam’ siskti, janirakiw akch’as amuyuxarux ukanakax jutkarakïnti. ³⁶ “Naya Tatitu, Israelan Diosapaw arsta, kawkïr markattix jumax siskta Babilonia reyin amparaparuw puripxani, nuwasiñampi, mach’ampi, kunayman usunakampi utjatap layku: ³⁷ Nayaw jaqinakaparux taqi markanakat anthapinxä, kawkïr markanakarutix nayax jupanakatak sinti phiñasitäkäyät ukapacha ananukkäyät ukanakata. Nayasti jupanakarux aka pachpa uraqiruw kuttayanxä ukan k’uchik jakasxapxañapataki. ³⁸ Jupanakax nayan markaxäniwa, nayasti jupanakan Diosaparakïyäwa. ³⁹ Jupanakarusti taqi urunakapanxa, nayar jach’añchkir tukuyarakï, ukhamat jupanakatakisa, wawanakapatakis askïñapataki. ⁴⁰ Jupanakampisti mä wiñay arust’äwi lurä: uka arust’äwinxa arsurakïwa jupanakampipunïñataki, yanapt’arakïwa, ukatsti nayar jach’añchañ chuyma churä, ukhamat nayat janipun saraqañapataki. ⁴¹ Taqi chuymaxampiw aka uraqin jupanakarux utjasiyxä, markaxan suman jakasxatapaw nayarux kusisiyitani” sasa. ⁴² Tatitux saskakiwa: “Kunjämatix nayax aka markatak taqi aka t’aqhisiñanak apayantxa, ukhamarakiw jichhax taqi askinak arskta ukanak apayanirakï. ⁴³ Aka markana, kawkïri markattix siskta ‘Wasararuw tukuni’, jan jaqini, jan uywanakani, ukhamarak caldeonakan amparaparuw jalt’ani siskta uka uraqinsti, wasitat uraqinak alasxapxani. ⁴⁴ Suma q’umachat papelanakani, qhanañchirinakan sutinakapampi qillqantat uraqinak alasxapxani. Taqi akanakasti Benjamín ayllun uraqipan lurasini, Jerusalén marka thiyanakana, Judá uraqinkir markanakana, qullu tuqin utjir markanakana, jach’a quta thiya iraman utjir markanakana, ukhamaraki Néguev siski uka markanakansa uraqinak alasxapxani. Nayaw Babilonia markat kuttayanxarakï. Naya, Tatituw uk arsta.”

¹ Jeremías profetax carcel uta anqan katuntatäkän ukapachaw Tatitux jupar wasitat parlxayäna akham sasa: ² “Naya, khititix aka uraqi lurki, ukatsti kawkhankañapäkitix ukkhar utt’aykaraki, ukaw sistam: ³ Nayar art’asita, nayasti ist’ämawa, ukatsti kuna muspharkañanaktix jumax jan yatkta, ukanak uñacht’ayäma. ⁴ Naya, Israelan Diosapasti, Jerusalén markankir utanak tuqita, Judá uraqinkir reyinakan utanakap tuqita mä yatiyäwiw utjitu, taqi ukanakax q’ala tinkurayatäniwa. Jumanakar nuwantañatak wakicht’asisipki uka babilonionakar nuwantañtix munapxäta ukaxa, inamayakïniwa, jiwatanakampikiw phuqhantasipxäta. Nayasti jach’a phiñasiñaxanxa, aka markankirinakarux jiwarayäwa; walja juchanak lurapxatapatxa, nayax aka markat maysaruw uñtxta. ⁶ Ukampis akat qhiparux sumankañsa, samarañsa kuttayxapxämawa, ukatsti jan khitin kun sataw sarnaqasxapxäta. ⁷ Judá markana, Israel markan sarnaqäwipsa sumaruw tukuyxarakï, kawkïr markarutix apayatäpkäna uka markatxa kuttayanxäwa, ukatsti jupanakarux wasitat sayt’ayxä: kunjämäpkäntix qalltanxa ukhamäxapxañapataki. ⁸ Kuna juchanaktix nayar ñanqhachañatak lurapkäna, ukhamarak nayatak sayt’asipkäna taqi ukanakat q’umachxarakïwa. ⁹ Jerusalén markasti nayatakix kusiskañäniwa, yaqha markanakatakis suman uñjata, jach’achat markäniwa. Kunapachatix Jerusalén markar askinak nayan churatax ist’apkani ukkhasti, uka markanakax axsarañat khathatipxani.” ¹⁰ Tatitux siwa: “Jumanakax sapxtawa: ‘Aka chiqax ch’usa wasarar tukutawa, janiw jaqinakasa, uywanakas utjkiti’ sasa; Jerusalén markan thakhinakapasa, Judá uraqin markanakapas ch’usakiwa, janirakiw ukan khiti jaqinakasa, uywanakasa jakapkiti, sasa. Jichhax walikiwa, akan wasitat ¹¹ suma kusiskañ phunchhäwi q’uchunakax ist’asini, munasirinakan q’uchunakapaw ist’asini, ukatsti sapxarakiniwa: ‘Taqi ch’amani Tatitur yuspagarapxam, Tatitusti sumawa, munasiñapas wiñayatakiwa’ sasa. Tatitun utaparusti yuspagarañ luqtanak apanipxani. Jïsa, nayaw aka markan sarnaqäwip askir tukuyä, kunjämäpkäntix qalltanxa ukhamäpxañapataki. Naya, Tatituw uk arsta.” ¹² Taqi ch’amani Tatitux siwa: “Aka markana, kawkhatix jichhax ch’usa wasarar tukuyatäki, jan jaqini, jan uywanakani ukhama, taqi uka markanakapanxa, wasitat chhuxllanakax utjxani, ukan awatirinakax uywanakapar manq’arayasipxani. ¹³ Qullu tuqinkir markanakana, quta iran pampa uraqi tuqinakana, Néguev uraqina, Benjamín ayllun uraqipana, Jerusalén marka thiyanakana, Judá uraqinkir markanakansa, taqi uka chiqanakan awatirinakar oveja tamanakap jakhur uñjapxarakini. Naya, Tatituw uk arsta.” ¹⁴ Tatitux siwa: “Kuna suma waxt’asïwinaktix Judá markaru, Israel markarus churañ arskäyäta uka urux purininiwa. ¹⁵ Uka uru purinkani ukapachasti, Davidan mayni wawaparuw reyit utt’ayä, juparakiw aka markarux chiqa kankañampi, aski lurañampi apnaqani. ¹⁶ Uka urun Judá uraqix suman jikxatasini, Jerusalén markasti jan khitin kun sataw jakasirakini. Ukat aka sutimpi sutichatarakïni: ‘Tatituw jiwasan atipjañasaxa’ sasa. ¹⁷ Naya, Tatitusti, saraktwa: Davidan wawanakapatxa utjapuniniwa Israel markan mayni reyipaxa, ¹⁸ ukhamaraki Leví ayllut jutir sacerdotenakas utjapuniniwa, jupanakaw nakt’ata luqtäwinak nayar sapür luqtapxitani, nayar jach’añchañatakisti grano waxt’äwinaka, ukatsti yaqha waxt’äwinak luqtapxitani.” ¹⁹ Tatitusti wasitat Jeremías profetarux arxayäna, akham sasa: ²⁰ “Naya, Tatituw sista: Kuna arust’äwtix nayax urumpisa, arumampisa lurkta ukanakax phuqhasipuniniwa, ukat urus arumasa pachapar puriniskani. ²¹ Uka kipkarakiwa, David luqtirixampi lurkta uka arust’äwix phuqhasipuniniwa, ukatsti mayni jupan wawapa reyit qunt’asirix utjapuniniwa, ukhamaraki sacerdotenakampi, khitinakatix Leví ayllun wawanakapäpki ukanakampi arust’äwir mantataxasa phuqhasipuniniwa. ²² David luqtirixan wawanakaparu, nayar luqtiri Leví ayllunkirinakarusa waljaptayäwa, alaxpacha warawaranakjama, quta iramankir ch’allanakar uñtata jan khitinsa jakt’kayäpxaniwa” sasa. ²³ Tatitusti Jeremiasarux parlxayaskakïnwa, akham sasa: ²⁴ “¿Amuytati kunjämsa jaqinakax parlapxi nayan Judá uraqiru, Israelaru apanukutaxatxa? ¡Ukat markaxarux jisk’achañampi uñjapxi, janirakiw mä markarjamas uñjapkiti! ²⁵ Jichhasti naya, Tatituw sista: Nayasti urumpi arumampiw mä arust’äwir mantta, ukatsti kuna kamachinakatix alaxpachsa, akapachsa apnaqkaspa ukanak uskurakta, ²⁶ janipuniw Jacobun wawanakaparuxa, David luqtirixan wawanakaparus apanukkäti, jupanak taypitsti, Abraham, Isaac, Jacob chachanakan wawanakaparu apnaqañapatakiw utjayarakï. Nayaw jupanakat khuyapayasisax, kawki yaqha markar apanukutäpkäntix uka markat kuttayanxarakï.”

¹ Kunapachatix Babiloniankir Nabucodonosor reyix taqi markanakat jawsthapit ejercitopampi, jupax apnaqkän uka markanakampi Jerusalén markaru, ukhamaraki taqi uksa tuqinkir markanakar nuwantaskäna, ukapachaw Tatitux Jeremías profetar parlxayäna akham sasa: ² “Naya Tatitu, Israelan Diosapaw maysma, Judá uraqin Sedequías reyipar saniñamataki akham sasa: ‘Nayaw Jerusalén markxa Babiloniankir reyir katuyä, ninampi phichhantañapataki. ³ Jumasti amparaparuw jalt’äta, ukatsti janiw qhispkätati; katuntapxätamwa ukatsti juparuw katuyapxätam, jupa nayraqatar uñstayatatsti Babiloniaru apayataw uñjasirakïta. ⁴ Ukampis jichhax Sedequías reyi, ist’am, kuntix naya Tatitux siskäma uka arunaka: Janiw jumax espadampi jiwayatäkätati. ⁵ Jan ukasti suma jiwa jiwäta, imäwimansti suma q’apkir qullanak q’aphichapxani, kunjämatix nayra awkinakaman imäwipan q’aphiyapxirïkäna ukhama, ukatsti jumat jachasaxa: “¡Ay tata!,” sapxarakiniwa. Naya, Tatituw uk arsta, aruxsa churarakta.’ ” ⁶ Jeremías profetasti taqi uka arunak Sedequías reyirux Jerusalén markan yatiyarakïna. ⁷ Ukchañkamasti Babilonia reyin soldadonakapax Jerusalén markaru, Laquis, Azeca sata uka markanakaruw nuwantasipkäna, kawkïr suma pirqanakampi muyuntata markanakatix Judá uraqin qhiparkatayna uka markanakaru. ⁸ Tatitux wasitat Jeremiasar parlxayäna, kunapachatix Sedequías reyix t’aqhisiyatanakar antutxañatak mä arust’äwi Jerusalén markan jakir taqi jaqinakampi lurkäna uka qhipata. ⁹ Uka arust’äwisti akhamänwa: Janipuniw khiti israelitasa marka masinakaparux t’aqhisiyañapäkänti, jan ukasti antutnukxañapänwa. ¹⁰ Taqi jilïrinakasa, taqi jaqinakasa uka arust’äwirux walikiw sapxänwa, ukatsti t’aqhisiyatanakaparux antutnukxapxänwa, janirakiw maynis t’aqhisiyatäñataki qhiparkxänti. ¹¹ Ukampis jupanakax ukham t’aqhisiyatanakar antutnukxatatsti, walpun amtasipxäna, ukat wasitat uka t’aqhisiyatanakar jawsayasin luqtayasipxarakïna. ¹² Ukat Tatitux Jeremiasar parlxayäna, akham sasa: ¹³ “Naya, Israelan Diosapaw nayra awkinakamampi Egipto markat apsunkta ukapachax, mä arust’äwi lurta, kunapachatix jupanakax t’aqhisiyata taqi kunsa lurapkäna ukapacha. ¹⁴ Jupanakarux sarakïyätwa: Sapa paqallqu mara saraqatarusti, kawkïr hebreo jaqitix jupa pacha aljasi ukatsti suxta mara luqtaraki ukarux antutxapxätawa sasa. Ukampis nayra awkinakamax janiw nayarux ist’apkitänti, janirakiw jaysapkitänsa. ¹⁵ Jumanakasti jichhürux sarnaqäwinakam mayjaptayxapxtawa, kunatix nayatakix askïki uk lurapxaraktaxa, marka masi t’aqhisiyatanakamaru antutxasaxa. Ukatsti nayatak satäki uka utan, naya nayraqataxan mä arust’äwiru mantapxtaxa. ¹⁶ Ukampis jichhax qhiparuw kuttasipxtaxa, janiw uka arust’äwirux phuqhapktati, jan ukasti nayan sutixsa takisipxtawa, kawkïr t’aqhisiyatanakarutix jumanakax antutnukupkta ukanakarux wasitat t’aqhisitar tukuyas taqi kun lurayasipxtaxa. ¹⁷ Ukat naya, Tatitux arsta: Jumanakax janiw nayarux ist’apkistati, kawkïr marka masinakamatix t’aqhisita taqi kun luras sarnaqasipki ukanakarusti janirakiw antutapktati; ukatpï jichhax nayax nuwasiñampiru, kunayman usunakampiru, mach’ampir antutkatapxämaxa, ukanakasti jumanakarux taqi aka markanakatakis wali axsarkañ tukuyapxätam. Naya, Tatituw uk arsta. ¹⁸ Judá uraqina, Jerusalén markan jilïrinakapax, reyin utapan yanapirinakapampi, sacerdotenakampi, taqi jaqinakamp chikaw naya nayraqatan mä vaca qallu payar kharjasa, ukatsti uka taypi sarakipasawa mä arust’äwi lurapxäna. Ukampis uka arust’äwi takisipxänwa, janirakiw phuqhapkänti. ²⁰ Ukat jichhax nayax jiwayir uñisirinakaparuw katuyä, jiwat janchinakapasti jach’a jamach’inakana, montenkir animalanakan manq’añapatakïniwa. ²¹ Judá markan Sedequías reyiparusa, taqi yanapirinakaparusa, jiwayir uñisirinakapan amparaparuw katuyarakï, Babiloniankir reyipan ejercitopan amparaparu, jichhasti uka ejercitox janiw Judá uraqirux nuwantkarakiti. ²² Uka uñisirinakarusti wasitat aka markarux kutt’ayanirakï, ukatsti tukjayarakïwa, katuntasinsti ninampiw phichhantayarakï. Judá uraqinkir yaqha markanakarusti ch’usa wasarar jan jaqin tukuyarakï. Naya, Tatituw uk arsta.”

¹ Josías chachan, Joacín yuqapax Judá uraqin reyïkän ukapachaw Tatitux wasitat nayar parlitu ukatsti sarakituwa: ² “Recabita jaqinakan ukar saram ukatsti jupanakampi parlanim. Jupanakarusti Utaxan utjkis ukanakat mä utar irpantam, ukankxapxani ukkhasti, vino umt’apxañapatak churarakim” sasa. ³ Naya Jeremiasasti Jaazanías jaqir thaqhiriw sarta (uka Jaazaniasti yaqha Jeremías sata jaqin yuqapawa, Habasinías sat jaqin allchhiparakiwa), jilanakaparu, wawanakaparu, taqi recabita jaqinakar kuna, ⁴ ukatsti Tatitun utaparuw jupanakar irpta, Hanán sat jaqin yuqanakapan utaparuw irpantta, uka Hanán jaqisti Igdalías sat jaqin yuqapänwa, Tatitur wali katuyatarakïnwa. Uka utasti, Tatitun utapan jilïrinakapäkis ukanakan utap jak’ankänwa, Salum jaqin Maasías sat yuqapan utap patana, khititix Tatitun utapar mantañ punku uñjirïkän uka. ⁵ Ukansti recabita jaqinakarux wayuchanakaru, qirunakaru phuqwa vino churtxa, jupanakarusti saraktwa: “Aka mä juk’a vino umt’asipxam” sasa. ⁶ Jupanakasti ukxarux sapxarakiwa: “Nanakax janiw vino umapkti, Recab jaqin yuqapa Jonadab sat nayra awkixaw mä iwxa jaytapxitu: Jumasa, wawanakamasa, janipuniw vino umapxätati sasa. ⁷ Ukhamarak iwxa jaytapxitu: Janipuniw utanaksa lurasipxätati, yapunaksa yapuchapxätati, uva alinaksa ayrusipxätati sasa. Chhujllanakan utjasiñatakikiw jaytapxitu, aka uraqin walja maranak jakasipxañaxataki, kawkhantix jaya markat jutir jaqinakjam sarnaqapkta ukana. ⁸ Nanakax Jonadab nayra awkixax jaytawayapkitu uka arunak phuqhapxapuntwa, ukatsti janipuniw nanakasa, warminakaxasa, wawanakaxas vino umapkti, ⁹ janiw utanaksa ukan jakañatak utachasipkti, janirakiw uva alinakaxasa, yapunakaxasa utjapkituti. ¹⁰ Chhujllanakanak jakasipxta, kunjämtix Jonadab nayra awkixax jaytawayapkitu uka arunakarjam phuqhasa. ¹¹ Ukampisa, kunapachatix Babiloniankir Nabucodonosor reyix aka markar mantantankän ukapachaw nanakax aka Jerusalén markar jakir jutxapxta, ukhamat caldeonakana, sirionakan ejercitopat jaltxañataki; ukat aka Jerusalén markan jakasipkta” sasa. ¹² Ukatsti Tatitux Jeremiasaruw parlxayäna, juparusti sarakïnwa. ¹³ “Naya, Israelan Diosapa, taqi ch’aman Tatituw arsta. Jumarusti saraksmawa, jichhax Judá uraqinkiri, Jerusalén markankir jaqinakan ukar saram, jupanakarusti sarakim: ‘Recabita jaqinakat aka yatichäwi yatiqapxam, ukatsti arunakaxar ist’apxarakita. Naya, Tatituw uk arsta. ¹⁴ Recab jaqin Jonadab yuqapan wawanakapax kuna arunaktix jupax wawanakapar jaytawaykatayna ukanak phuqhasipki, jupanakarusti “Janipuniw vino umapxätati” sataynawa, ukat jichhürkamax janipuniw vino umapkiti, nayra awkipan arunakapar phuqhasa. Nayasti uka kipkarakiw jumanakarux iwxanaka mayamp mayampi churapxsma, ukampis jumanakax janiw nayarux ist’apkistati. ¹⁵ Jumanakan ukarusti, nayan profetanakaxarux mayamp mayampi khithanipxsma jumanakar sañapataki: ‘Uka jan wali sarnaqäwinakama, jan wali luräwinakam apanukupxam. Janirak yaqha diosanakan qhipapsa sarapxamti, ukanakarus yupaychapxamti, ukhamat kuna uraqtix nayax jumanakarusa, nayra awkinakamarus churkäyäta ukan jakasipkakïta’ sasa. Ukampis jumanakax nayan arunakaxarux janiw jaysapkistati, ist’apkarakistasa. ¹⁶ Recab chachan yuqapa, Jonadab sat jaqin wawanakapax kuntix nayra awkipax jupanakar jaytkäna uka arunak phuqhapxapunïnwa; ukampis Israel markaxax janiw nayarux ist’kituti. ¹⁷ Ukat naya, Israelan Diosapa taqi ch’aman Tatitux sistxa: Judá uraqina, Jerusalén markan utjasir jaqinakxaruxa kunayman jan walinak apayanï, kuntix jupanakar yatiykäyäta taqi ukanaka. Nayasti jumanakarux parlxayapxsmawa, ukampis janiw nayarux ist’apkistati, jawsapxsmawa, ukampis jumanakax janiw jaysapkistati.’ ” ¹⁸ Ukhamarusa, Jeremías profetax recabita jaqinakarux sarakïnwa: “Israelan Diosapa, taqi ch’aman Tatitux siwa: ‘Jumanakax Jonadab nayra awkiman arunakap ist’apxatamata, taqi yatichäwinakapa, kuntix jumanakar sapkäyätam uka arunakar yäqapxatam laykuxa, ¹⁹ Jonadab chachan wawanakapax utjapuniniwa, jupanakasti nayar luqtiriw jutapxani. Naya, Israelan Diosapa taqi ch’aman Tatituw uk arsta’ ” sasa.

¹ Josiasan yuqapa, Joacín reyix Judá uraqi pusi mara apnaqkän ukapachaw Tatitux Jeremiasar parläna, juparusti sarakïnwa: ² “Jeremías, mä jisk’a lip’ichinak jikxatam, ukatsti kuntix Israel markxata, Judá markxatsa, yaqha markanakxatsa siskäma taqi ukanak uka lip’ichinakar qillqantam, kuntix Josías reyin urunakapatpacha, jichürkamas luraskixa, taqi ukanak qillqantam. ³ Inas ukhamat Judá uraqinkir jaqinakax kuna t’aqhisiñanaktix apayaniñ amtkta ukanak yatisin, jan wali luräwinakap apanukxapxchini, nayasti jupanakarux jucha luratanakapatsa pampachxarakirista” sasa. ⁴ Jeremiasasti Nerías jaqin Baruc sat yuqaparuw jawsäna, ukatsti taqi kuntix Tatitux siskäna uka arunak qillqañapatakiw sarakïna, Baruc chachasti mä lip’ichiruw taqi uka arunak qillqantäna. ⁵ Ukxarusti, jank’akiw Jeremiasax Baruc chacharux sarakïna: “Sum ist’ita, katuntatätaxat nayatakix jichhax ch’amaw Tatitun utapar sarañaxa. ⁶ Uka layku, jutir ayuno lurañ urunxa jumaw saräta, ukatsti kuntix qillqayksma uka arunak ullararakïta, ukhamat Jerusalén markpacha, Judá uraqin utjir markanakan jakirinakat aka markar jutapki ukanakax Tatitun arunakap ist’apxañapataki. ⁷ Inampis ukhamat Tatitur mayisipxchispa, uka ñanqha luräwinakapsa apanukupxarakchispa, Tatitun aka markatak arski uka phiñasiñapax axsarkañawa” sasa. ⁸ Baruc chachasti Jeremías profetax siskatayna ukarjamaw luräna. Tatitun utapar sarasinsti, Tatitun arunakap ullart’äna, kunatix lip’ichin qillqatäkäna ukanaka. ⁹ Joacín chachan Josías yuqapax, Judá uraqin phisqa mara llätunka phaxsimpi reyïkän ukapachaw mä amtäwix mistüna, taqi khitinakatix Jerusalén markan jakapki, Judá uraqin markanakapat jutapki ukanakas Tatit nayraqatan ayunapxañapataki. ¹⁰ Baruc chachasti Tatitun utapan jach’a anqäxaparuw saräna, Machaq Punku satäki uka mantañaru, jupasti Safán jaqin yuqapa Gemarías qillqirin utapatpach kuna arunaktix Jeremiasax qillqaykatayna uka arunak taqi jaqinakatak ullart’äna. ¹¹ Miqueas jaqisti, kawkïritix Guemarías jaqin yuqapäkäna, Safán jaqin allchhipäkarakïna ukax, Baruc chachar Tatitun arunakap taqpach ullart’ir ist’asax, ¹² reyin utaparuw saräna, reyin qillqiripan utaparu, uka utan walja jilïrinakaw tantacht’atäpxäna, ukanakasti akïrinakänwa: Elisamá, jupax reyin qillqiripa; Delaías, Elnatán, Gemarías, Sedequías ukanaka, jupanakax Judá markan jilïrinakäpxänwa. ¹³ Miqueasasti kuntix ist’katayna kunapachatix Baruc chachax taqi jaqinak nayraqatan Tatitun arunakap ullart’käna ukanak yatiyarakïna. ¹⁴ Uka jilïrinakasti Jehudí sat jaqiruw khithapxäna, jupax Netanías jaqin yuqapänwa, Selemiasan allchhipa, Cusí sat jaqin allchhipan allchhiparaki. Uka Jehudí jaqisti sarasinxa Baruc chacharuw säna, kawkïr qillqattix ullart’ki uk jilïrinakan nayraqatapar apanim sasa. Baruc chachasti qillqat katusinxa uka jilïrinakan nayraqataparuw uñstäna, ¹⁵ uka jilïrinakasti sapxarakïnwa: —Qunt’asim nanakatak uka qillqat ullart’arapipxita —sasa. Baruc chachasti jupanakatakiw ullart’arapïna; ¹⁶ ist’asinsti ukspachaw axsarthapipxäna, ukat maynit maynikam uñkatasisin sapxarakïna: —Taqi akanaksti reyix yatiñapawa —sasa. ¹⁷ Baruc chacharusti sapxarakïnwa: —Yatiyapxita, ¿kunjämsa taqi akanak qillqta? —sasa. ¹⁸ Baruc chachasti ukxarux sarakïnwa: —Jeremías profetaw pachpa arunakapampi qillqayitu, ukat nayax qillqarakta —sasa. ¹⁹ Ukat Baruc chacharux sapxäna: —¡Ukhamax jichhax jumasa, Jeremías profetasa imantasxapxam, janirak khitis jumanakan kawkhankatamsa yatkpati! —sasa. ²⁰ Uka jach’a jilïrinakasti uka qillqatxa Elisamá, reyin qillqiripan utaparuw jaytanipxäna, ukatsti reyin utaparuw sarapxäna taqi akanak reyir yatiyiri. ²¹ Reyisti Jehudí sat jaqiruw khitharaki uka qillqat Elisamá qillqirin utapat aptaniñapataki, kunapachatix Jehudí jaqix uka qillqat puriyankän ukapachasti, reyin nayraqatapana, taqi jach’a jilïrinakan nayraqatapan ullart’äna. ²² Reyisti ukapachax juyphipacha qamarañ utapankaskänwa, mä junt’uchir nina thiyan qunt’ata, llätunkïr phaxsïnwa. ²³ Jehudí chachax niya pusi jananak ullaraskäna, ukapachaw reyix ullaratatjam uka qillqat cuchillompi kharinuqäna, ukatsti uka nina nakhaskiriruw nakhantayäna. Uksti taqpach qillqat nakhantayañkamaw luräna. ²⁴ Janiw reyisa, uka jach’a jilïrinakasa, uka arunak ist’asax axsartapkänti, janirakiw llakt’asipkänsa. ²⁵ Elnatán, Delaías, Guemarías sat jaqinakasti reyirux wal achikt’apxäna, uka qillqat jan nakhantayañapataki, ukampis reyix janiw jupanakarux jayskänti, ²⁶ jan ukasti, Jerahmeel yuqapampiru, Azriel sat jaqin Seraías yuqapampiru, Abdeel jaqin Selemías yuqapampiruw mayïna Jeremías profetaru, Baruc sat qillqiripampir katuntapxañapataki. Ukampis Tatituw jupanakarux imantxäna. ²⁷ Reyin ukhama, kuntix Jeremiasax Baruc qillqiripar qillqaykatayna uka qillqat nakhantayatapatsti, Tatitux wasitat Jeremiasar parläna akham sasa: ²⁸ “Jichhax yaqha jisk’a lip’ichinak jikxatam, ukatsti nayrïr qillqatankkäna, Judá uraqinkir Joacín reyix phichhantayki uka arunak wasitat qillqam. ²⁹ Ukatsti nayan sutixar sarakim: ‘Jumax ninaruw uka qillqat phichhanttaxa, ukatsti Jeremiasaruw juchañcharaktaxa Babiloniankir reyin jutañapxat qillqatapatxa, aka markarusti Babiloniankir reyix q’al t’unjani, jan jaqinakani, jan uywanakan jaytarakini sasa. ³⁰ Jichhax walikiwa, naya, Tatituw jumar sisma, Judá uraqinkir Joacín rey, janiw kawkïr wawamas Judá markan reyipat utt’askaniti. Jiwat janchimasti, urux lupir jaqunukutäniwa, arumasti juyphir jaqunukutarakïniwa. ³¹ Ukatsti jumarusa, wawanakamarusa, jach’a jilïrinakamarusa jucha luratanakapat mutuyapxäma. Jumanakxarusti, Jerusalén markan utjirinakxarusa, Judá uraqin utjiri jaqinakxarusa, kuna jach’a t’aqhisiñattix yatiykta ukxa apayanipxapunïmawa, jumanakasti uka yatiyäwinakarux janiw ist’apkaraktati’ ” sasa. ³² Ukhamasti Jeremías profetax yaqha jisk’a lip’ichinak aptasin Baruc qillqiriparuw churi, ukatsti jupax kuntix Jeremiasax siskäna taqi uka arunak qillqarakïna, kawkïr qillqattix Joacín reyix nakhantaykäna ukan qillqatäkäna uka kipka arunakarak qillqantayäna. Ukhamarus Jeremiasax uka qillqatarux yaqha arunakampi yapxatarakïna.

¹ Babiloniankir Nabucodonosor reyisti, Josiasan Sedequías yuqaparuw Judá uraqin reyïñapatak utt’ayäna, Joacín jaqin Joaquín yuqap lanti. ² Ukampis janirakiw Sedequías reyisa, jilïrinakapasa, markankirinakasa kuntix Tatitux Jeremías profeta tuqi parlxaykäna uka arunakarux ist’apkänti. ³ Sedequías reyisti, Selemiasan Jucal sat yuqapampiru, Maasías jaqin Sofonías sacerdote yuqapampiruw Jeremiasan ukar khithäna, akham siri: “Taqi nanakatak Tatitut mayirapipxita” sasa. ⁴ Jeremiasarusti janïraw katuntapkataynati, ukhamasti jupax jan khitin kamsataw taqi jaqinak taypin uka markan sarnaqaskäna. ⁵ Ukchañkamasti, faraonan ejercitopax Egiptot Judá markar yanapt’iriw jutantäna. Uka urunakan Babilonionakax Jerusalén markaruw nuwantasipkäna, jupanakax faraonan ejercitop jutir yatisinxa, sarawayxapxänwa. ⁶ Ukhamasti Tatitux Jeremías profetaruw parlxayarakïna, ⁷ jupan sutipxar uka khithanit jaqinakar sañapataki: “Judá uraqinkir reyiru, kawkïritix nayar jiskt’añataki khithanipktam ukarux akham sapxam: ‘Faraonan ejercitopax jumanakar yanapt’iriw jutantaskäna, jichhasti Egipto markaparuw kuttawayxi. ⁸ Babilonionakasti jichhax Jerusalén markar wasitat nuwantañatakiw kuttanipxani, katuntasinsti ninampiw phichhantapxani. ⁹ Jichhasti naya, Tatituw sapxsma: Jan chuymanakaman kusisipxamti, janirak sapxamsa: “Babilonionakax sarxaniwa” sasa, ukasti janiw ukhamäkaniti. ¹⁰ Jumanakax jumanakar nuwantir babilonionakarux q’alsa atipjasipkasma, uka nuwasïwi chiqansti mä qawqha usuchjat babilonionakakis qhiparxapxaspa ukasa, ukanakax sartanisin Jerusalén markarux ninampiw phichkatapxani.’ ” ¹¹ Babilonian ejercitopax, faraonan ejercitopan jutatap ist’asinsti, Jerusalén markat sarxapxänwa, ¹² Jeremiasasti Jerusalén markat mistuwayasinxa, Benjamín uraqiruw sarxäna, ukan mä tuti katuqañataki. ¹³ Ukampis Benjamín chiqar sarki uka punkur purkäna ukkhasti, Selemiasan Irías sat yuqapa, khititix Hananías sat jaqin allchhipäki, uñjirinakan jilïripäkaraki, uka Irías jaqiw Jeremiasarux katuntäna akham sasa: —¡Jumax babilonionakar jaqkattañ munatätaxa! —sasa. ¹⁴ Jeremiasasti sänwa: —Janiw ukhamäkiti, janiw nayax babilonionakar jaqkattkäti —sasa. Ukampis Irías jaqix janiw kunsa ist’añ munkänti, jan ukasti katuntasin jilïrinakan nayraqataparuw irpäna. ¹⁵ Uka jilïrinakasti Jeremiasar uñjasax walpun phiñasipxäna, Jeremiasar nuwjayasinsti, Jonatán, khititix reyin qillqiripäkän ukan utaparuw carcelt’ayapxäna, uka utsti carcelaruw tukuyapxarakitayna. ¹⁶ Jeremiasarusti uraqi manqhankki uka mutuñ utaruw uskuntapxäna, ukansti walja urunakaw ukankarakïna. ¹⁷ Sedequías reyisti Jeremiasarux utapar irpanipxañapatakiw mayïna; Jeremiasax reyin nayraqatapar irpatäkän ukkhasti, reyix juparux jamasatak jiskt’äna: —¿Janit Tatitun yatiyäwinakapax nayatak utjki? —sasa. Jeremiasasti sänwa: —Jïsa, utjiwa; akaw uka yatiyäwixa: Juma jach’a reyix, Babiloniankir reyin amparapar katuyataw uñjasïta —sasa. ¹⁸ Ukxarusti Jeremiasax Sedequías reyiruw jiskt’asirakïna: —¿Kuna jucharak nayasti juma reyi tuqi lurta, jilïrinakam tuqisa, jan ukax jaqinak tuqisa, nayar carcelar apantapxañamatakisti? ¹⁹ ¿Kawkinkarak uka profetanakasti, khitinakatix parlapkäna Babiloniankir reyix janiw jumanakarusa, aka markarusa nuwantir jutkaniti sapkäna ukanakasti? ²⁰ Jichhasti, jach’a rey, kuntix achikt’askäma uka mayisitaxar ist’ita: Juma reyix jan munamti wasitat nayar Jonatán qillqirin utapar irpatäñaxa, inampis ukan nayax jiwxirista —sasa. ²¹ Ukhamasti Sedequías reyix Jeremiasan, uñjirinakan uta anqaparuki katuntat qhiparañapatakiw arsüna, ukatsti sapüruraki t’ant’a Luririnakan thakhipa satäki ukan aljapki ukat t’ant’a aparapipxañapa. Ukhamaw phuqhasïna markan t’ant’ax utjkän uka urunakkama. Ukhamat Jeremías profetax uñjirinakan uta anqapan katuntat qhipararakïna.

¹ Matán chachan Sefatías yuqapa; Pashur jaqin, Guedalías yuqapa; Selemías jaqin Jucal sat yuqapa; Malquías jaqin Pashur sat yuqapa; taqi jupanakaw Jeremiasarux aka arunak taqi jaqinak nayraqatan parlaskir ist’apxäna, akham sasa: ² “Tatitux siwa: ‘Khititix aka markar qhiparkani ukax nuwasïwina, manq’atjama, jan ukax kunayman usumpiw jiwani. Ukampis khititix aka markat mistuwayxani ukat babilonionakar katuyasxarakini ukax janiw jiwayatäkaniti.’ ³ Tatitusti sarakiwa: ‘Aka markax Babiloniankir reyin amparaparuw jalt’ani. Jupaw katuntani, janirakiw khiti jark’aqirsa jikxataskaniti’ ” sasa. ⁴ Ukatsti uka jilïrinakax reyir sapxarakïnwa: —Jeremiasarux jiwayañawa, ukham parlatapampix kawkïr soldadonakatix markar qhiparapki, kawkïr jaqinakatix aka markankapki ukanakaruw ch’ama thayjtayi. Aka jaqix janiw aka markan askipa munkiti, jan ukasti aka markan aynacht’añap muni —sasa. ⁵ Sedequías reyisti jupanakarux sarakïnwa: —Walikiwa, kuntix jumanakax uka jaqimpi lurañ munapkta uk lurapxam, janiw nayax jan kunsa lurapxamti siskiristti —sasa. ⁶ Ukhamasti jupanakax Jeremiasar katuntasinxa, Malquías sata jilïrin phuch’uparuw jaquntapxäna, kawkïritix uñjirinakan uta anqapankkän ukaru. Wiskanakat warkuntapxäna, uka phuch’unsti janiw umax utjkänti jan ukasti ñiq’ikiw utjäna, Jeremiasasti uka ñiq’iruw jalantäna. ⁷ Mayni jaqiw ukan utjäna Ébed-mélec sata, jupasti Etiopía uraqinkirïnwa, reyin utapansti wali aski jaqit uñt’atarakïnwa, jupaw ukham Jeremiasax uma phuch’ur jaquntatätap ist’äna. Mä urusti reyix mä tantachasïwinkaskänwa Benjaminan Punkupa sata chiqana. ⁸ Ukhamasti Ébed-mélec sat jaqix reyin utapat mistuwayasinxa reyir yatiyiriw saräna, akham sasa: ⁹ —Jach’a rey, kuntix uka jaqinakax Jeremiasampi lurapki ukax wali jach’a juchawa. Mä phuch’uruw jaquntapxi ukan manq’atjam jiwaski, t’ant’asti janirakiw markan utjkxiti —sasa. ¹⁰ Reyisti ukspachaw Ébed-mélec jaqirux mayïna, jupampi chika kimsa tunka jaqinakar irpasiñapataki, ukatsti Jeremiasar janïra jiwkipan uka phuch’ut apsuñapataki. ¹¹ Ébed-mélec jaqisti ukhamaw jaqinak irpäna, ukatsti reyin utapar sarasinxa, reyin isi imasiñapat thantha isinak apsunïna, uka isinaksti mä wiskar chinuntasaw kawkha uma phuch’unkkäntix Jeremiasax ukkhar warkuqäna. ¹² Ukat Jeremiasarux sarakïna: —Uka thantha isinak chhiqhanqarar uskt’asim, ukhamat wiskanakax jumar jan usuchañapataki —sasa. Jeremiasasti ukham luräna. ¹³ Jaqinakasti uka wiskat jiyt’asaw uma phuch’ut apsupxäna. Uka qhipatsti Jeremiasax uñjirinakan uta anqapan qhipararakïna. ¹⁴ Sedequías reyix Jeremiasarux jupan ukar irptayaniñapatakiw mayïna, Tatitun utap taypin kimsïr punkükis ukkharu. Ukan reyix Jeremías profetarux säna: —May jumar jiskt’äma, uka jiskt’arusti qhanpin jaysitäta —sasa. ¹⁵ Jeremiasasti sarakïnwa: —Nayatix uka jiskt’ar arusxatä ukkhaxa, juma reyix nayar jiwayitätawa, mä kun amuyt’ayirisma ukkhasti, janiw ist’kitätati —sasa. ¹⁶ Ukampis Sedequías reyix Jeremías profetatakix jamasat aka juramento lurarapïna: —Khititix jakañ churkistu uka Tatitun sutipxaruw juramentompi arsurapsma, janiw jiwaykämati, janirakiw khitinakatix jiwayañ munapktam ukanakan amparaparus katuykämati —sasa. ¹⁷ Jeremiasasti ukxarux sarakïnwa: —Israelan Diosapa, taqi ch’aman Tatitux siwa: “Jumatix mäpita Babiloniankir jilïrinakar katuyasxäta ukkhaxa, jumasa, wila masimasa janiw jiwarayat uñjasipkätati, aka markas janirakiw ninampi nakhantayatäkaniti. ¹⁸ Ukampis janitix jupanakar katuyaskäta ukapachasti, babilonio ejercitow aka markxa katuntasini, ukatsti ninampiw phichhantani, jumasti janirakiw ukat jaltkätati” sasa. ¹⁹ Sedequías reyisti ukxarux sarakïnwa: —Kawkïr judionakatix babilonionakampi mayachasxapxi ukanakaruw nayax axsarta; nayatix jupanakan amparanakapar jalt’ä ukkhasti, jupanakax nayarux wal nuwjapxitani —sasa. ²⁰ Jeremiasasti ukxarux sarakïnwa: —Juma, jach’a reyix janiw jupanakan amparaparux jalt’kätati. Jach’a rey, Tatitun arunakapar jaysam, kuntix jumaru yatiyksma uka arunakaru, ukapachasti taqi kunas walikïskakiniwa, janiw jiwayatäkarakïtasa. ²¹ Ukampis juma, jach’a reyitix jan jayskätaxa, kunatix luraskani ukanakat Tatitux nayar yatiyarakitu. ²² Judá markankir reyipan utapatsti qawqha warminakatix ukan qhiparapki ukanakax apsutäniwa, ukatsti Babiloniankir reyin jilïrinakapar katuyatäniwa, ukatsti uka pachpa warminakaw reyir akham sapxani: ‘Alkataskta uka suma masinakamasti sallqjasinxa atipjapxtamwa; kayumas mä ñiq’ir jalantatjamawa, ukasti janiw yanapt’apktamti’ sasa. ²³ Jeremiasasti reyirux saskakïnwa: —Taqi warminakamasa, wawanakamasa babilonionakar katuyatäniwa, juma jach’a reyisti janiw jupanakan amparapat jaltkätati, jan ukasti Babiloniankir reyir katuyataw uñjasïta, aka markarusti ninampiw phichhantapxarakini —sasa. ²⁴ Ukat Sedequías reyix Jeremiasar sarakïna: —Jumatix jan jiwañ munkstaxa, jan khitimpis aka tuqit parlamti. ²⁵ Jilïrinakatix jumampi parlatax yatipxani ukkhasti, jupanakax kunsa jumampi nayampix parltan taqi ukanak yatiñ munapxani, janitix uka jiskt’anakapar jayskäta ukkhasti, jiwayañ munapxätam. ²⁶ Ukampis jumax jupanakarux akham sañamawa: “Nayax reyiruw achikt’asiskäyäta jan wasitat Jonatán jaqin utapar apayaskañapataki, ukan jan jiwañaxataki” —sasa. ²⁷ Ukhampuniw jilïrinakax Jeremiasan ukar taqi kunat jiskhir sarapxäna, ukampis Jeremiasax kunjämtix reyix yatichkatayna ukhamarjamapuniw taqi jiskt’anakaparux arusxatäna. Ukatsti Jeremías profetarux khithanukxapxakïnwa, reyimpi jupampi parlapxatap janiw khitis ist’kataynati. ²⁸ Jeremiasasti, Jerusalén markax katuntatäkän ukkhakamaw uñjirinakan uta anqapan katuntat qhipararakïna.

¹ Sedequías reyix tunka mara, llätunka phaxsinaka Judá uraqi apnaqkän ukkhawa, Nabucodonosor reyix Babiloniat jutantäna taqi ejercitopampi Jerusalén markar katuntañataki, ukatsti q’al muyuntarakïna. ² Mä mara chikataniw Jerusalén markax muyuntat uñjasïna, uñisirinakapax uka markan pirqap p’iyjasaw taqi ejercitopampi Jerusalén markar mantantapxäna, ³ uka p’iyanjamarak Babiloniankir ejerciton jach’a jilïrinakapas mantantapxäna, ukatsti taqinin mantañäki uka punkuruw utjnuqtapxäna. Ukanakasti: Nergal-sarézer, Samgar, Nebo-sarsequim, uka jilïrinakänwa. ⁴ Sedequías reyimpi, soldadonakapampisti ukanak uñjasin markat jaltxapxänwa. Arumpachaw reyin utapan panqar uyunakäkis uksa chiq mistuwayxapxäna, pä pirqa taypinkkisa uka punkunjama, ukatsti Jordán qhirwa tuqir sarkis uka thakhinjam jaltxapxäna. ⁵ Ukampis Babiloniankir soldadonakax Sedequías reyiruw arktapxäna, ukatsti Jericó pamparuw jikxatapxäna. Katuntasinsti Nabucodonosor reyin nayraqataparuw irpapxäna; uka reyisti Riblá sata uka chiqankaskänwa, Hamat sata uraqina. Ukan Nabucodonosor reyix mä juchañchäwi mistuyäna: pachpa Sedequiasan uñjkataw wawanakaparux p’iqi khariqas jiwarayäna, ukhamaraki Judá uraqin apnaqapkän taqi uka jach’a jilïrinakaparusa. ⁷ Sedequías reyirusti nayranakap apsuyañatakiw arsurakïna, ukat Babiloniar cadenanakampi ñach’antata apayañataki. ⁸ Babilonionakasti reyin utaparu, markan utjkis taqi utanakarus ninampiw phichhantapxäna, Jerusalén markan pirqanakapsti q’al allinukupxarakïna. ⁹ Qhiparusti, Nebuzaradán sata uñjirinakapan jach’a jilïripasti, khitinakatix markar qhiparapkatayna ukanakarux katuntat apxäna, uka kipkarak kawkïrinakatix babilonionakar jaqkattxapxatayna ukanakarusa. ¹⁰ Judá uraqirux kawkïrinakatix jan kunan jaqinakäpki ukanakarukiw jaytanukuwayxapxäna, jupanakasti uva yapunaka, yapuchasiñatak uraqinak katuqapxarakïna. ¹¹ Babiloniankir Nabucodonosor reyix Nebuzaradán sata uñjirinakan jilïriparux akham arunak Jeremías tuqit churarakïna: ¹² “Jeremiasarux juma kipka uñjam, janirak kuna ñanqhsa luramti, jan ukasti taqi kuntix maykätam uk churam” sasa. ¹³ Ukhamasti Nebuzaradán chachaxa, Nebusazbán chachampi chika, Nergal-sarézer sata jach’a jilïrinakampi chika, ukhamaraki Babiloniankir reyin taqi jach’a jilïr yanapirinakapampi kunaw, ¹⁴ Jeremiasarux uñjirinakan uta anqapat irpsuyanipxäna, ukatsti Ahicam jaqin Guedalías yuqaparu, khititix Safán jaqin alchhipäki ukaruw uñjañapatak katuyapxäna, ukatsti utaparuw irpxapxäna. Ukhamat Jeremiasax markan utjir jaqinakampi chika jakasiñatak qhiparxäna. ¹⁵ Jeremías profetax uñjirinakan uta anqapan katuntatäskän ukapachaw Tatitux jupar parläna, akham sasa: ¹⁶ “Saram, ukatsti Ébed-mélec sata uka etiope jaqir sarakim: ‘Israelan taqi ch’amani Tatitu Diosapax akham siwa: Kuntix aka markatak arskta uka arunak phuqhapunïwa, ukasti uka markan jan walt’añapatakïniwa. Kunapachatix taqi ukanakax luraskani ukkhasti jumax ukankaskarakïtawa. ¹⁷ Ukampis axsarkta uka ñanqha jaqinakar jan jalt’añamatakix nayaw jumarux imarakïma. Naya, Tatituw uk arsta. ¹⁸ Nayaw jumarux jiwayatäñat qhispiyäma. Nayar iyawsatam laykusti, janirakiw jiwayapkätamti. Naya, Tatituw uk arsta’ ” sasa.

¹ Tatitux Jeremías chacharuw parläna, kunapachatix uñjirinakan jilïripa Nebuzaradán sat chachax Jeremiasar Ramá sat uraqin antutnukxäna ukapacha. Nebuzaradán sat jilïristi, Jerusalén jaqinak taypina, Judá jaqinak taypina khitinakatix Babiloniar katuntat apatäñatak wakichatäpkän ukanak taypin Jeremiasarux katuntata, cadenanakampi ñach’antat jikxatatayna. ² Uñjirinakan jilïripasti Jeremiasarux yaqha chiqar irpaqasin jiskt’äna: “Tatitu Diosamaw aka jan walt’añanak aka uraqxar apayaniñatak arsurakïna, ³ jichhasti uka arsutapax phuqhasiwa. Tatitun nayraqatapan jucha lurapxatamata, jupar jan jaysapxatamat taqi akanakax ukham phuqhasi. ⁴ Jichhpachaw aka chinuñanak jararxäma. Jumatix nayampi chika Babiloniaru sarañ munstaxa, sarätawa; khayanxa nayaw jumarux sum uñjaskäma. Jan sarañ munkstasti, akar qhiparxam. Taqi aka markpachax jumankiwa, kawkharutix sarañ munkta ukkhar saraskakim. ⁵ Kuttxañ munsta ukapachasti, Guedaliasan ukar kuttxam, khititix Ahicam sat jaqin yuqapäki, Safán jaqin allchhipäkaraki ukaru. Babiloniankir reyisti juparuw Judá uraqinkir markanak apnaqañapatak utt’ayaraki, ukhamasti jupampi jakir sarxam, ukhamaraki markamamp chika. Kawkiruy sarxañ munsta ukarux saraskakim” sasa. Uka jilïristi jank’akiw Jeremiasarux mä waxt’äwi churäna, ukhamaraki kunanakatix munaski jakañatakix ukanaksa, ukatsti khithanukxänwa. ⁶ Ukhamaw Jeremías profetax Mispá sata chiqar Guedalías jaqimpi jakir sarxäna, ukhamaraki kawkïr jaqinakatix uka uraqir qhiparapkatayna ukanakampi. ⁷ Judá markan ejercitopan jilïrinakapaxa, soldadonakapasa, khitinakatix pampan jikxatasipkäna ukanakaxa, Babiloniankir reyix Ahicam jaqin Guedalías yuqapar uka marka apnaqañapatak utt’ayatapa yatisinsti, ukhamaraki taqi chachanaka, warminaka, wawanaka, kawkïrinakatix Babiloniaru jan apatäpkän ukanakar apnaqañapataki utt’ayatätapa ist’asinsa, ⁸ taqpachaniw Mispá sat chiqar Guedaliasan ukar sarapxäna. Ukanak taypinsti Netaniasan Ismael sat yuqapaw ukankäna; Caréah sat jaqin Johanán ukhamaraki Jonatán sat yuqanakapa; Tanhúmet sat jaqin Seraías yuqapa; Netofankiri Efai sat jaqin yuqanakapa, Maacat chiqankir mayni jaqin Jezanías sat yuqapasa, taqi jaqinakapampi kunaw ukankarakïna. ⁹ Guedaliasasti jupanakarux juramentompiw arsurakïna: “Jan axsarapxamti babilonio jaqinakar katuyasxañxa. Uka markan jakañatak qhiparapxam, Babiloniankir reyirusti jaysapxarakim, ukapachakiw jumanakatakix taqi kunas walikïni. ¹⁰ Nayasti aka Mispá sat chiqaruw babilonionak nayraqatan jumanakat arsuñatak qhipararakï, jupanakax akar jutapkani ukapacha. Jumanakasti vino, aceite, achunak imkatañar uskusipxam, ukhamanak kawkïr markanaktix katusipkta ukanakan jakapxäta” sasa. ¹¹ Kawkïr judionakatix Moab, Amón, Edom sat uraqinakan jakapkäna ukanakasti, Babiloniankir reyin yaqhipa judionakarux pachpa uraqipar jaytaskatap yatipxarakïna, ukhamaraki Guedaliasaru uka marka apnaqirit utt’ayawayatapa. ¹² Ukhamasti kawksanakarutix aywinukuwayapkatayna uksanakata, Judá uraqirkamaw kuttanxapxäna, ukatsti Mispá chiqan Guedaliasan nayraqataparuw uñstapxäna. Jupanakasti uka kipkarakiw walja vinompi, achunakampi imkatapxäna. ¹³ Caréah jaqin Johanán sat yuqapampi, kawkïr soldadonakan jilïripatix pampa tuqin qhiparapkatayna ukanakasti, Mispá chiqan Guedaliasar uñjiriw sarapxäna, ¹⁴ ukatsti juparux sapxarakïnwa: —May yatiyañ munapxsma, Baalís sata Amón uraqin reyipax jiwayañ munasktam. Ukatakisti Netaniasan Ismael yuqaparuw khithani —sasa. Guedaliasasti janiw jupanakarux yäqkänti. ¹⁵ Ukhamasti Johanán jaqix Guedaliasar jamasat saraki: —Nay sarä Ismael chachar jiwayiri, ukatsti janiw khitis yatiñapäkiti khitin jupar jiwayatapsa. ¿Kunatsa jupan jumar jiwayañap ukhamak uñch’ukiñäni? Jiwayiristam ukaxa, kawkïr judionakatix juma jak’ar tantacht’asipki ukanakax ananukutaw uñjasipxaspa, ukatsti Judá markat jilt’irinakatakisti sinti jan walt’añapunïspawa —sasa. ¹⁶ Ukampis Guedaliasax sarakïnwa: —¡Jan kunsa luramti! Kuntix Ismaelxat parlkta ukax janiw chiqäkiti —sasa.

¹ Paqallqu phaxsi saraqatarusti, Netaniasan yuqapa Elisamá sat jaqin allchhipa Ismael jaqix, khititix reyin wila masipäki ukax Mispá chiqan Guedaliasampi parliriw saräna. Tunka jaqinakampi chikt’ataw saräna. Ukatsti Mispá chiqan manq’kasinxa, ² Ismael chachax uka tunkanimpi sartasin Guedaliasarux espadampiw jiwayapxäna, khitirutix Babiloniankir reyix Judá uraqi apnaqañapatak utt’ayawaykatayna ukaru. ³ Ismael chachax taqi judionakaru, qawqha babilonio soldadonakatix Guedaliasampi chika Mispá chiqan qhiparapkatayna taqi ukanakaruw jiwarayarakïna. ⁴ Qhipürusti, janiw khitis Guedaliasan jiwayatätap yatkänti, ⁵ ukapachasti Siquem, Siló, Samaria tuqinakat kimsaqallqu tunka jaqinakaw purintanipxäna, sunkhanakapas mururata, isinakapas ch’iyanuqata, janchinakapas jupanakpachan q’ala chhuxriñchjasita. Ukhamarus granonaka, inciensonaka apanipxäna Tatitun utapan Tatitur luqtañataki. ⁶ Ukatsti Ismaelax Mispá chiqat mistuwayasin jupanakar jikxatiriw thakhinjam jacht’asis saräna. Jupanakampi jikisisasti sarakïnwa: —Jutapxam Ahicam jaqin Guedalías yuqapar uñjiri —sasa. ⁷ Ukampis markar purinipkipanxa, Ismaelampi jaqinakapampix uka jaqinakaruw jiwarayapxäna, ukatsti mä waña phuch’uruw jaquntapxäna. ⁸ Ukampisa, uka jaqinakat tunka chachanakaw Ismael chacharux sapxäna: —Janikiy jiwayapxistati. Nanakanxa trigo, cebada, aceite, misk’i ukanakaw pampan imantat utjasipkitu —sasa. Ukhamasti Ismael chachax janiw mayni masinakaparjam jiwaraykänti. ⁹ Kawkïr phuch’urutix Ismael jaqix uka jiwarat jaqinakan janchinakap jaquntkäna ukasti, Asá sat reyin lurayasit pachpa phuch’ünwa, uksti Baasá sat Israelan reyipax jupampi nuwasir sarkatayna ukat jark’aqasiñatakïnwa. Uka phuch’usti wali jach’änwa, ukampis khitinakarutix Ismael jaqix jiwaraykatayna uka jiwatanakan janchipampi phuqhantatäxänwa. ¹⁰ Ukhamarus Ismael jaqix reyin phuchhanakaparu, kawkïr jaqinakatix Mispá chiqan qhiparapkatayna taqi uka jaqinakaruw katuntayatayna, khitinakarutix Nebuzaradán jilïrix Guedalías chachan apnaqatäpxañapatak uskuwaykatayna taqi ukanakaru. Taqi uka katuntat jaqinakampisti, Ismael chachax amonitanakan uraqip tuqiruw saräna. ¹¹ Caréah sat jaqin Johanán sat yuqapa, khitinakatix jupampïkän uka jilïrinakasa, Ismael jaqin mayninakar ukham jiwarayatap yatisinxa, ¹² taqi jaqinakaparuw tantachthapïna, ukatsti uka Ismael jaqimpi nuwasiriw sarapxäna. Gabaón chiqan mä jach’a uma imaña utjki uka chiqaruw jikxatapxäna. ¹³ Kunapachatix Ismael jaqin katuntat apat jaqinakax Johananampiru, mayni jilïrinakampir uñjapkän ukapachasti, wal kusisipxäna, ¹⁴ kuttanisinsti Johanán jaqimpi chikaw sarxapxarakïna. ¹⁵ Ukampis Ismael jaqimpi, yaqha kimsaqallqu jaqinakampix, janiw Johanán jaqimpi katuyasipkänti, jan ukasti, Amón tuqiruw jaltxapxäna. ¹⁶ Mä tuqitsti Johanán jaqimpi, kawkïr jilïrinakatix jupampi chikäpkän ukanakampisti, khitinaktix Ismael jaqix katuntat Mispá chiqat Guedaliasar jiwayasin apkatayna, uka jaqinak wasitat jupax anxarxarakïna, ukanakasti soldadonaka, warminaka, wawanaka, jilïrinak ukanakänwa. Ukat Johanán jaqix jupanakarux Gabaón chiqatpacha wasitat kuttayanxäna. ¹⁷ Ukhamaw jupanakax Guerut-quimam sata chiqar puriniñkam jutantasipkäna, ukasti Belén sata jak’ankänwa, uka chiqanarak samart’apxäna. Jupanakan amtatanakapasti Egipto markar puriñänwa; ¹⁸ ukhamat babilonionakat jaltxañataki, Ismael chachan Guedaliasar jiwayatap laykuw uka babilonionakarux wal axsarapxäna, Guedaliasasti Babiloniankir reyin utt’ayatarakïnwa uka marka apnaqañapataki.

¹ Taqi jilïrinakasti, Caréah jaqin Johanán yuqapampi, Hosaías jaqin Azarías yuqapampi, taqi jaqinakampi, waynanaka, awki jaqinaka, taqi jupanakasti ² Jeremías profetaru jak’achasisin sapxarakïna: —May jumar mayiñ munapxsma, janikiy janiw sapxistati. Tatitu Diosamaruy nanak juk’a jaqinaka qhiparapkta ukanakatak mayirapipxita, nayrax waljanïpxäyätwa, uñjasktawa, jichhasti juk’anikïxapxtwa. ³ Tatitu Diosamaruy achikt’arapipxita, kawki chiqsa nanakax sarapxä, kunsa lurapxä ukanak tuqita —sasa. ⁴ Jeremías profetasti jupanakarux sarakïnwa: —Walikiwa. Nayaw jumanakatak Tatitut mayirapipxäma, kunjämtix sapkista ukhamarjama, ukatsti jan kunsa imt’asaw kuntix Tatitux siskitani taqi ukanak yatiyxapxarakïma —sasa. ⁵ Ukhamasti jupanakax Jeremiasarux sapxarakïnwa: —Tatitu Diosamaw chiqpach qhanañchirïni janitix nanakax kuntix jupax siskätam uka arunakar phuqhapkä ukkhaxa. ⁶ Jupan arunakapax walïnisa, jan walïkanisa, Tatitu Diosarupuniw nanakax jaysapxä, khitin ukarutix jiskt’añatak khithapksma uka Tatituru, ukhamat taqi kunas nanakatak walt’añapataki —sasa. ⁷ Tunka uru qhipatsti Tatitux Jeremiasaruw parläna, ⁸ Jeremiasasti Caréah jaqin Johanán sat yuqaparuw jawsäna, kawkïr jilïrinakatix jupampi chikäpkän ukanakaru, taqi jaqinakaru jisk’at jach’akama, ⁹ sarakïnwa: “Israelan Dios Tatitupax, khitirutix jumanakax mayirapipxita sapkista ukasti siwa: ¹⁰ ‘Jumanakatix aka uraqin qhiparañ munapxstaxa, nayax jumanakarux jach’aruw tukuyapxäma; janiw tukjapkämati, jan ukasti nayaw mä quqarjam ayruntapxäma, janirakiw jik’inukupkämati, uka jan walt’añanak apayanitaxatsti walpun amtarakta. ¹¹ Babiloniankir reyirux jan axsarapxamti, uka reyin munañapat qhispiyañatakix nayaw jumanakampïskta. Naya, Tatituw, uk arsta. ¹² Nayasti jumanakat khuyapt’ayasipxämawa, Babiloniankir reyis jumanakat khuyapt’ayasipxarakïtamwa, ukatsti jumanakan uraqimaruw kuttayanxapxätpa.’ ¹³ “Ukampis jumanakatix aka markar jan qhiparañ munapkstaxa, ukat Tatitu Diosamar jan ist’añ munasin ¹⁴ sapxarakïta: ‘Egiptor jakirik sarxañäni, ukansti janiw nuwasiñ uñjkañäniti, janiw trompetan phust’asitapsa ist’kañäniti, janiw manq’atsa jiwarkarakiñäniti’ sasa. ¹⁵ Ukhamax jichhax aka arunak ist’apxam, khitinakatix aka Judá uraqir qhiparapkta ukanaka, kuntix Israelan Tatitu taqi ch’aman Diosapax siski uka: ‘Jumanakatix Egiptor jakir sarañpin munapxäta ukkhasti, ¹⁶ kuna nuwasiñarutix jumanakax wali axsarapxta ukhamaraki uka jach’a mach’arusa, ukanakax pachpa Egipton jumanakarux jikxatapxätam, ukatsti uka pachpa uraqin jiwarapxarakïta. ¹⁷ Taqi khitinakatix Egiptor sarxañ munapki ukanakasti, uka pachpa markan nuwasïwin jiwarapxani, manq’atjama, kunayman usunakampiw jiwarapxani; janirakiw maynis kuna jach’a t’aqhisiñtix apayankä ukat qhispipkaniti.’ ¹⁸ “Israelan Diosapa, taqi ch’aman Tatitusti siwa: ‘Kunjämatix phiñasiñaxampi qhuruchasiñaxampix taqi khitinakatix Jerusalén markan jakapkäna ukanakatak ninjam aqtänxa, ukhamarakiw jumanak tuqix phiñasiñaxax aqtani jumanakatix Egiptor sarapkäta ukapachaxa. Jumanakax jaqinsa uñtkañ ñanqhachatäpxätawa, axsarkañ tukjataw uñjasipxarakïta, janirakiw mayampsa aka uraqi uñjapkxätati’ sasa. ¹⁹ Jumanaka, khitinakatix Judá uraqir qhiparasipkta ukanakarusti, Tatitux sapxtamwa, ‘Egiptor jan sarapxamti’ sasa. Jichhasti sum ist’apxam, nayaw ukxa jumanakar yatiyapxsma. ²⁰ Jumanakax pantjasipxtawa, jumanakpachaw mayipxista nayan Tatitur jiskt’añaxataki, nayarusti sapxarakistawa: ‘Tatitu Diosasat nanakatak mayim, ukatsti kuntix jupax siskani uk yatiyapxarakita, arsutapar nanakan phuqhañaxataki’ sasa. ²¹ Nayasti jumanakarux yatiyapxsmawa, kuntix Tatitu Diosamax jumanakar yatiyañataki siskitu ukanakxa, ukampis jumanakax janiw ist’añ munapktati. ²² Ukhamasti, jichhax sum yatipxam, kawkïr uraqirutix jakir sarapkäta ukanxa, nuwasiñanak utjatap layku, manq’atjam jiwarañ utjatap layku, kunayman usunakan utjatap laykuw jumanakax jiwarapxäta.”

¹ Kunapachatix Jeremiasax kuntix Tatitu Diosax siskatayna ukanak jaqinakar yatiyañ tukuyxän ukkhasti, ² Hosaíasan Azarías sat yuqapa, Caréah jaqin Johanán yuqapa, yaqha jach’a jach’a tukur jaqinakampiw Jeremiasarux sapxäna: “¡Jumax parlkta uka arunakax janiw chiqäkiti! Janiw Tatitu Diosasax jumarux sisktamti nanakaru ‘Egiptor jan sarapxamti’ sañamatakixa. ³ Nerías jaqin Baruc yuqapakiw jumarux ukham nanak tuqi arsuñamatak amtaytamxa, ukhamat nanakan babilonionakan amparapar jalt’apxañaxataki, ukat uka markar katuntat apanukutäpxañaxataki, jan ukax jiwayatäpxañaxatakisa” sasa. ⁴ Ukhamapï, janiw Johanán jaqisa, jilïr militaranakasa, taqi jaqinakasa Judá uraqir qhiparapkänti; ukhamat Tatitun arsutapar jan ist’apkänti. ⁵ Jan ukasti, Johanán jaqimpi taqi jilïr militaranakampix, khitinakatix ananukutäkasin Judá markar kuttanxapxatayna taqi uka jaqinakaruw tantacht’apxäna: ⁶ chachanakaru, warminakaru, wawanakaru, reyin phuchhanakaparu, taqi jaqinakaru, khitinakarutix Nebuzaradán sat uñjirinakan jilïripax Guedaliasan apnaqatäpxañapatak utt’ayawaykatayna ukanakaru, Jeremiasampiru, Baruc sat chachamppacharu. ⁷ Tatitur jan ist’asaw taqi uka jaqinakax Egipto markar jakasir sarxapxäna, ukatsti Tafnes sata chiqaruw puripxäna. ⁸ Tafnes chiqansti Tatitux Jeremiasaruw parläna, akham sasa: ⁹ “Mä qawqha jach’a qalanak aptam, ukatsti Judá uraqit jutiri taqi jaqinakan uñjkata, reyin utapar mantañäkis uka uñkatasir allintam. ¹⁰ Jupanakarusti sarakim: ‘Israelan taqi ch’amani Tatitu Diosapasti akham siwa: Nayaw Babilonia markan Nabucodonosor reyiparu irptayanï, ukatsti kawkharutix uka qalanak allintkta uka patxaruw qunuñap utt’ayarakï. ¹¹ Jupasti jutasin aka Egipto marka t’unjani. Khitinakatix jiwañatak katuyatäpki ukanakasti, jiwarapxaniwa; kawkïrinakatix yaqha markar apatäpxañapatak katuyatäpki ukanakasti, jaya markar apatäpxaniwa; kawkïrinakatix nuwasïwin jiwaratäñatak katuyatäpki ukanakasti, uka nuwasïwin jiwarapxarakini. ¹² Egipto markan diosanakapan utanakapsti ninampiw phichhantani, diosanakaparusti katuntatäkaspas ukham apasxani. Egipto markarusti q’uma tukuyani, kunjämatix mä awatirix isipat lap’anak thalsuskix ukhama, ukatsti jan khitin kun kamsatakiw sarxani. ¹³ Egipto markanxa, Bet-semes sata chiqan intin utapatak lurat jach’a chutanak q’al tinkurayani, Egipton utjir diosanakapan utanakaparusti ninampiw phichhantayarakini’ ” sasa.

¹ Jeremiasax kawkïr judionakatix Egipto uraqinkir Migdol, Tafnes, Menfis uka markanakan jakapkäna, ukhamaraki aynach tuqi uraqinakan jakapkäna ukanakatakiw aka arunak katuqäna: ² “Israelan taqi ch’aman Diosapax siwa: ‘Jumanakax uñjapxtawa kuna t’aqhisiñanaktix Jerusalén markxaru, Judá uraqinkir yaqha markanakxarus apayankta taqi ukanaka. Jichhax uka markanakax q’ala aynacht’atawa, janirakiw khitis uka markanakan jakkxiti, ³ kunayman ñanqhanak lurapxatanakap layku. Yaqha diosanakar killt’asisa, ukanakar inciensonaka luqtasisaw nayarux ñanqhachapxitu; uka diosanakampisti jumanakasa, nayra awkinakamas janiw kuna lurañanakamas utjkänti. ⁴ Nayasti mayamp mayampi nayar luqtir profetanak khithanipxäyäsma, jumanakar uka axtañ luräwinak jan lurapxañamatak yatiyiri, nayasti uka luräwinakampix axtastwa. ⁵ Ukampis jumanakax janiw nayarux ist’apkistati, arunakaxarus jaysapkaraktati. Uka ñanqha luräwinak apanukuñat sipansa, juk’ampikiw uka diosanakarux inciensonak luqtasipxtaxa. ⁶ Ukatpï q’apisiñaxanxa Jerusalén markarusa, Judá uraqinkir markanakarusa q’al tukjaraktxa. Jichürkamas uka markanakax ch’usa wasarar tukutaw uñjasi. ⁷ “ ‘Ukhampï naya, Israelan taqi ch’amani Diosapax sistxa: ¿Kunatsa jumanakpachar uka jach’a ñanqha apasinipxta? ¿Kunatsa jumanakax taqi Judá uraqinkir jaqinakar jiwarañar apt’apxta, chacharu, warmiru, wawanakaru, asu wawanakamppacharusa, jan maynin jiwarañapatakixa? ⁸ Aka Egipto markar jakir jutasax yaqha diosanakar yupaychasaw incienso luqtasipxta, ukham luratanakamampix jumanakpachakiw ñanqha lurasisipktaxa, taqi markanakan uñjkañaw jumanakax t’unjatäpxäta, uka markanak nayraqatansti mä p’inqaw tukupxarakïta. ⁹ ¿Jumanakasti nayra awkinakaman jucha luratanakap armasxapxtati? Judá uraqina, Jerusalenan thakhinakapansa, jupanakampi warminakapampix kunayman juchanak lurapxäna, uka kipkarakiw Judá uraqin reyinakapasa, warminakapasa, sinti jan wali juchanakpun lurapxäna. ¿Janit uka jucha luratanakapat amtasxapxta? ¹⁰ Jichhakamasti janiw jumanakax sarnaqäwinakamsa askichasipktati, janirakiw axsartañas utjapktamti, nayra awkinakamampiru, jumanakampir churata yatichäwinakarusa, kamachinakarusa janirakiw phuqhapktati. ¹¹ “ ‘Ukatpï naya, Israelan taqi ch’amani Tatitupax sapxsmaxa: Jumanakxarux ñanqha apaniñ amtta, Judá uraqirusti taqpach t’unjañ amtarakta. ¹² Khitinakatix Judá uraqir qhiparapkäna, ukatsti Egipto markar jakir sarxañatak wayt’asipki ukanakax uka markan jiwarapxani. Taqiniw jiwarapxani, nuwasïwina, jan ukax manq’atjamasa, jisk’at qalltasina jach’akama, ukatsti markanak taypinxa ñanqhachata, jisk’achjataw uñjasipxani. ¹³ Egipton jakapki ukanakarusti kunjämtix Jerusalén markankirinakar mutuyktxa uka kipkarakiw nuwasiñampi, mach’ampi, kunayman usunakampi mutuyä. ¹⁴ Egiptor sarxir uka mä qawqhani jaqinakatxa janiw maynis jilt’kaniti. Judá uraqir kuttaniñ munasipkaniwa, ukampis janiw kuttanipkaniti, inas mä qawqhani yaqha markanakar imantasirinakax kuttanipxchispa’ ” sasa. ¹⁵ Ukhamasti taqi khitinakatix warminakapan yaqha diosanakar inciensonak luqtasipxatap yatipxäna ukanakasti, ukan jikxatasipkän taqi uka warminakasa, waljaniw tantacht’asipxäna, ukhamaraki kawkïr judionakatix Egipto tuqin utjapkäna ukanakasa, taqiniw Jeremiasarux sapxarakïna: ¹⁶ —Janiw nanakax ist’apkäti Tatitun sutiparu yatiyapkista uka arunakamaru. ¹⁷ Jan ukasti, nanakax lurañ amtasipkta ukham lurasipkakïwa, kunjämtix nayra awkinakaxasa, reyinakaxasa, Judá uraqin jilïrinakasa lurapxirïna ukhama. Alaxpach Mama sata diosarus inciensompi, vinompi luqtasax yupaychasipkakïwa. Nayrasti nanakatakix, manq’añax janiw pist’irïkänti, taqi kunas utjakipunirïnwa, janirakiw kuna jan walt’añas jutirïkänti; ¹⁸ ukampis Alaxpach Mama diosaru inciensompi, vinompi jan luqtaskxapxta ukat aksarux, taqi kunaw pist’xapxitu, jaqinakasti nuwasïwinakana, jan ukax manq’atjamaw jiwarxapxaraki —sasa. ¹⁹ Warminakasti ukxarux sapxarakïnwa: —Nanakax muxsa t’ant’anak uka Alaxpach Mamar uñtat lurasipxirïta, juparusti inciensompi, vinompi luqtasipxirïta, taqi uka luräwinakaxsti chachanakaxax sum yatipxarakïna, jichhasa lurasipkakïwa —sasa. ²⁰ Jeremiasasti uka chachanakampiru, warminakampirux sarakïnwa: ²¹ —¿Jumanakasti Tatitux janis ukanak yatkaspa ukhamti amuyapxta? Janiwa, Tatitux sum yatïnxa, jumanakana, awkinakamana, reyinakamana, jilïrinakamana, taqi jaqinakana uka yaqha diosanakar Judá uraqina, Jerusalén marka thakhinakansa yupaychapxatanakamxa. ²² Ukatpï Tatitux jan juk’ampi jumanakan jan wali luratanakam uñjañ munkxäntixa, uka luräwinakamasti juparux ñanqhacharakïnwa. Ukat jumanakan markanakamax q’ala t’unjata uñjasi, jan utjaskaya uraqir tukuraki; taqinin uñjkata ñanqhachata axsarkañaw tukxi. ²³ Yaqha diosanakar yupaychasaw Tatitu nayraqatan jucha lurapxtaxa, janirakiw kamachinakaparus ist’añsa, phuqhañsa munapktati. Ukatpï jichhax uka jan walt’añanakan jikxatasipxtaxa —sasa. ²⁴ Ukhamarus Jeremías profetax taqpach markaru, warminakarus sarakïnwa: —Judá uraqinkir jaqinaka, khitinakatix Egipto markar jakir jutapkta ukanaka, Tatitun arunakap ist’apxam. ²⁵ Israelan taqi ch’amani Tatitupax siwa: ‘Jumanakasa, warminakamasa, lakanakamampiw arsupxtaxa, uka arsutanakamsti luräwinakamampiw phuqhapxaraktaxa. Jumanakasti, Alaxpach Mamaru inciensompi, vinompi luqtasiñatakiw arsupxtaxa, uka arsüwinakamsti phuqhapxarakïtawa. ¡Jichhax walikiwa, kuntix arsupkta ukxa luräwinakamampix phuqhasipkakim! ²⁶ Ukampisa, Judá uraqit aka Egipto markar jakiri jutapkta ukanaka, ist’apxam, kuntix naya Tatitux sapksma uka arunaka: Nayax juramentompiw jach’a sutixxaru arsta, janipuniw maynis Judá uraqit jutir jaqinakax nayan sutix aka Egipto uraqin aytaskxaniti: ‘Tatitun sutipxaru’ sasaxa. ²⁷ Nayasti jumanakxarux askinak apayaniñ lantxa, t’aqhisiñanak apayanipxäma. Taqi khitinakatix Judá markat jutasin aka Egipto markan jakasipkta ukanakasti, manq’atjama, jan ukasti nuwasïwin jiwarapxäta. ²⁸ Mä juk’anikiw nuwasïwin jiwañat jaltxasin Egiptot Judá uraqiru kuttxapxani. Ukhamatwa, khitinakatix Judá uraqit jutasin Egipto markan utjasipki ukanakax yatipxani, khitin arsutapas phuqhasixa, nayan arsutaxati jan ukax jupanakan arsutanakapach phuqhasix uka. ²⁹ Naya, Tatitusti jichhax mä chimpu churapxäma, nayan jumanakar axsarañ arunak churapksma, ukhamaraki aka markan mutuyapkäma ukanak phuqhasiñapataki. ³⁰ Uka chimpusti akawa: Egipto markan reyipa Hofra sat faraonarux uñisirinakapan amparaparuw jiwayañapatak katuyä, kunjämtix Judá markan Sedequías reyiparux Babilonia markan Nabucodonosor reyipan amparaparu jiwayañatak katuyktxa ukhama.’

¹ Josías chachan Joacín sat yuqapax niya pusi mara Judá uraqin reyïkän ukapacha, Jeremías profetax Nerías jaqin Baruc yuqapar qillqayaskäna ukapachaw Jeremiasax Baruc chachar säna: ² “Baruc, jumax sistawa: ‘¡Ay kunakïkani nayatakixa! ¡Tatitusti t’aqhisiñanakampi, llakisiñanakampik nayarux churitu! Jachkäwis qaritäxaraktwa, janirakiw nayatakix samart’añax utjkiti’ sasa. ⁴ Jichhasti Tatitux jumxat akham siwa, ukatsti jumar yatiyiriw khithanitu: ‘Nayax kuntix sayt’aykta ukxa t’unjtwa, kuntix ayruntkta uksa jik’inukuraktwa. Jichhax taqi akapachampix ukhamarak lurä. ⁵ ¿Kuncha jumatak mayisiñ munta? ¡Jan kunsa maykamti! Nayasti taqi jaqinakxarux jach’a t’aqhisiñanak apayanï. Ukampis jumarux kawkirutix sarkäta ukan jakayaskarakïmawa. Naya, Tatituw uk arsta’ ” sasa.

¹ Tatitusti Jeremías profetaruw markanakxat parläna. ² Egipto markatsti aka arunak säna, qhanpachanxa Egipton reyipa Necao sat faraonan ejercitopat säna. Uka ejercitosti Carquemis sata chiqan jikxatasïna, Éufrates sat jawir jak’ana. Uka ejercitorusti Nabucodonosor reyiw nuwantasin atipjatayna, kunapachatix Josías jaqin Joacín yuqapax pusi mara Judá marka apnaqkäna uka mara: ³ “¡Jark’aqasiñanakam wakichasipxam! ¡Nuwasir sarantapxam! ⁴ ¡Caballonak karunt’apxam! ¡Caballonakar lat’xatapxam! ¡Casconakam asxatasipxam, mä siqik uskt’asipxam! ¡Lanzanak ariptayapxam! ¡Qhawanakampi uchasipxarakim! ⁵ “Ukampisa, ¿kunsa uñjtxa? ¡Egipcio soldadonakax qhiparuw jittapxi! Atipjata, axsarañampi phuqhantata, jan qhipar uñtasaw jaltxapxi. ¡Taqi chiqansa axsarañaw phuqhanti! Naya, Tatituw uk arsta. ⁶ ¡Janiw wali jaltirinakasa jaltxañatakix ch’amanïpkiti, janirakiw jan axsariri jaqinakas jaltxañatakix ch’amanïpkiti! Amsta tuqina, Éufrates jawir jak’an lanktasisaw liwisipxi. ⁷ ¿Khitirak khayasti, Nilo jawirar uñtata makhataski, walja umanakani jawiräkaspas ukhama? ⁸ Egiptowa, Nilo jawirjam makhataski, walja umanakani jawiräkaspas ukhama. Egiptosti siwa: ‘Nayax wali jach’aruw tukü, taqi aka uraqpach umampix chhaqtayä, markanaksa q’al t’unjä, jaqinaksti q’al jiwarayarakï’ sasa. ⁹ “¡Caballeriax sarantpan! ¡Nuwasiñ carronakas sarantarakpan! ¡Soldadonakasti sarantapxpan; Etiopía, Libia tuqinkir soldadonakasti jark’aqasiñanakap apt’at sarantapxpan; Lidiankir soldadonakasti, mich’inak antutt’añanakap sum jiyantapxpan! ¹⁰ Aka urusti taqi ch’aman Tatitun urupawa, uñisirinakapat phuqsusiñ uruwa. Espadasti sist’asiñkamaw chhuxriñchjani, wilampis machjaskaspa ukhama. Tatitusti amsta tuqina, Éufrates jawira jak’an jaqinak jiwarayani. ¹¹ “¡Egipto marka, Galaad uraqir qullanak thaqhir saram! ¡Ukampis qawqha qullampisay qullasiskam, janiw ukanakax kunatakis askïkaniti, qullasti janiw jumatakix utjkxiti! ¹² Markanakasti atipjatätam niyaw yatxapxi, ayquñat arnaqasitamax taqi chiqan ist’asi; nuwasirinakasti jupanakkamaw thuqthapipxi, ukatsti uraqirkamaw liwirtapxaraki.” ¹³ Kunapachatix Babiloniankir Nabucodonosor reyix Egiptor nuwantañatak jutkäna, ukapachaw Tatitux Jeremías profetar parläna: ¹⁴ “Akasti Egipton yatiyatäñapawa, Migdol, Menfis, Tafnes uka markanakan yatiyatäñapawa: ¡Soldadonaka, nuwantasiñatak wakicht’asipxam! ¡T’unjirimax niyaw jutantaski! ¹⁵ ¿Kunatsa soldadonakamax q’ala liwirtata? ¿Kunatsa jan sayt’atakïpxi? Naya, Tatituw jupanakarux liwinuktxa. ¹⁶ Soldadonakamasti lanktasisin liwirtapxi, maynit maynikamaw sasipxaraki: ‘¡Akat sarxañäni, markasar kuttxañäni, yurïwi uraqisar sarxañäni! ¡Aka nuwasiñat jaltxañäni!’ sasa. ¹⁷ “Egipton reyipa faraonarusti aka sutimpi apxatapxam: ‘Inamay parliriki, parlataparus jan phuqhiriraki’ sasa. ¹⁸ Nayaw reyïtxa, taqi ch’aman Tatitu satarakïtwa, sutix laykuw juramentompi arsta: Qullunak taypinkir Tabor qullur uñtata, jach’a quta thiyankir Carmelo qullur uñtata, ukhamaw uñisirimax jutantani. ¹⁹ Egiptonkir jaqinaka, jaya markar apatäñatak wakichasipxam, Menfis markax ch’usa wasarar tukuyatäniwa, jan khitinsa utjkaña tukjatarakïniwa. ²⁰ Egipto markan sumätapax q’ala tukjatäniwa, Babilonia markaw amsta tuqit jutantasin nuwantani. ²¹ Qullqi layku nuwasir soldadonakapasti, lik’i vaca qallunakjamäpxiwa, jupanakasti jalakamakiw mistuwayxapxani, janirakiw sayt’asiñatakix ch’amanïpkaniti, t’unjatäñap urusti puriniwa, mutuyatäñ pachapas purinirakiwa. ²² Egiptosti asirur uñtata khuyt’asisaw jaltxani, uñisiripan wali ch’amampi jutantatapata, hachanakampiw jupar nuwantañatak jutantapxi, quqanakäpkaspas ukham phat’anukuñataki. ²³ ¡Uka jach’a ch’uminakapsti phat’arpayapxaniwa! Naya, Tatituw uk arsta. T’iju t’ijunakjam waljanipunïpxänwa, jan khitinsa jakt’kañjamaraki. ²⁴ Egiptox jisk’achjatäniwa, Babilonian amparapar katuyatäniwa.” ²⁵ Israelan taqi ch’amani Tatitupasti sarakiwa: “Tebas chiqankir Amón sat diosaparux mutuyarakïwa, Egiptorusa, diosanakaparusa, reyinakaparusa, faraonarusa, khitinakatix jupar alkatasipki taqi ukanakarus mutuyarakïwa. ²⁶ Jupanakarusti Babiloniankir Nabucodonosor reyin amparaparu, jaqinakapan amparapampiruw jiwarayañapatak katuyarakï. Ukampis ukat qhiparuxa, Egipto markax wasitat jaqinakanïxaniwa, kunjämäkäntix nayrax ukhama. Naya, Tatituw uk arsta. ²⁷ “Jacobun markapa, jan axsaramti; Israel marka, jan axsaramti. Jumampiru, wawanakamampirux nayaw qhispiyapxäma, apayatäpkta uka Babilonia markata. Wasitat sumaki jakasxäta, k’uchiki, jan khitinsa mulljataw jakasxarakïta. ²⁸ Naya, Tatituw uk arsta. Jacobun markapa, nayan uywataxa, jan axsaramti, nayaw jumampïskta. Kawkhanakarutix ananuksma uka markanaksti nayaw q’ala t’unjarakï. Ukampis jumarux janiw t’unjkämati; luratamarjamaw chiqachäma, ukatsti mutuyapunirakïmawa.”

¹ Egipton faraón reyipax Gaza sat markar janïra nuwantkipan Tatitux filisteo jaqinakatak Jeremías profetarux aka arunak parläna: ² “Tatitux akham siwa: Amsta tuqit walja umanakax mantani, jawirat jilarir umanakjama, aka markarusti, kunanakapatix utjki ukanakamppach q’ala chhaqtayi, uka markanakan jakirinakarusa, q’ala chhaqtayaraki. Uka markan jakirinakax taqiniw arnaqasipxi, jaqinakax walpun ayquñat arnaqasipxi. ³ Caballonakan chhukhunitap ist’asa, carronakan jutatap ist’asa, llantanakapan ch’amampi muyutap ist’asaw, awkinakax ch’am pist’ayasipxi, ukatsti wawanakaparuw apanukuwayxapxi. ⁴ Filisteonakar tukjañ urusti puriniwa, Tiro, Sidón uka markanakan yanapirinakapar tukjañ urusti purinxiwa.” Jïsa, Tatituw filisteo jaqinakarux q’al tukjani, Creta sat wat’at jutirinakaru. ⁵ Gaza markankirinakax ñik’utap q’al mururasipxi, Ascalón markankirinakasti amutuw qhiparapxi. Nayra pacha jach’a tansa jaqinakat jilt’iri, usuyasitam uñacht’ayañatakix ¿kunapachkamas janchim kharinuqasïta? ⁶ ¡Ay, Tatitun espadapa! ¿Kunapacharak nanakar chhuxriñchañ suyt’xätasti? Imañamar kutintxam, llamp’uchasxam, pachparuk suyt’xam. ⁷ Ukampisa, nayaw Israelan Tatitupätxa. Ascalón markankir filisteonakaru, quta iranan jakir filisteonakaru, taqi jupanakar jiwarayañ amtta. ¡Espadaxsti janipuniw akch’as samart’aykäti!

¹ Israelan taqi ch’amani Tatitu Diosapax Moab markatakiw aka arunak arsu: “¡Ay Nebo marka! ¡Kunja t’unjatätasa! ¡Quiriataim sat markasti, katuntata, jisk’achjatawa! ¡Ch’amapas uraqir liwinukutawa! ² Moab markan jach’a kankañapasti tukusxiwa. uñisirinakapax Hesbón chiqan amtasipki Moab markan markpach chhaqtxañapataki. Madmén marka, jumas tukjatarakiw uñjasïta, nuwasiñasti jumxarux jutapuniniwa. ³ Horonaim sat chiqatsti arnaqasitanakaw ist’asi; ‘¡Aynacht’añampi, q’ala t’unjatäñampiw utjaraki!’ ⁴ “Moab markasti t’unjatawa; usuyasiñat warariñanakasti Sóar chiqakamaw ist’asi. ⁵ Makhatirinakax jacht’asisaw Luhit sat amstanjam makhatasipki; saraqirinakax warart’asisaw t’unjatätapatxa, Horonaim sata aynachanjam saraqasinipkaraki. ⁶ ¡Jaltxapxam! ¡Ch’amanïki ukax jaltxpan! ¡Monte asnonakjam jaltxapxam! ⁷ “Moab marka, jumasti ch’amamaru, qamir yänakamaruw alkatasïyätaxa, ukampis jumax katuntataw uñjasirakïta. Quemós sat diosamasa jayar apatäniwa, sacerdotenakapampi, jilïr jaqinakapampi kuna. ⁸ T’unjatäñasti taqi markanakaruw purini, janirakiw mä markas qhispkaniti; qhirwasa, pampasa t’unjataw uñjasini. Naya, Tatituw uk arsta. ⁹ ¡Moab markatakix amay imañ chiqa wakichapxam, uka markasti q’ala tukjatäniwa! ¡Markanakapasti, jan mä jaqiniw uñjasini.” ¹⁰ (¡Ñanqhachatäpan kawkïr jaqitix Tatitun iwxata irnaqañanak jan taqi chuymampi phuqkani ukaxa. Ñanqhachatäpan kawkïr jaqitix jan jiwayañ munkani ukaxa!) ¹¹ Moab markax sumakipuniw jakasiskäna, janipuniw kunapachas jaya markarux apayat uñjaskänti. Mä suma vinor uñtatänwa, mä chiqanakpun suman jakasiskäna. Ukatpï taqi kunas uka markatakix walikipunïskänxa, janirakiw saräwinakapsa chhaqhayaskänti. ¹² Ukampis Tatitux siwa: “Mä uruw purinini kunapachatix uñisiripax nuwantkani, ukatsti katuntasaw jaya markar apasxani. Naya, Tatituw uk arsta. ¹³ Ukapachaw Moab markax Quemós sat diosapat p’inqasini, kunjämatix Israel markax Betel chiqar alkatasïnxa, ukatsti uka chiqat p’inqasirakïnxa ukhama. ¹⁴ “Moab markax jan siskpati: ‘Nanakax jan kuna axsarir jaqinakäpxtwa, nuwasïwin nuwasir ch’aman jaqinakäpxtwa’ sasa. ¹⁵ Moab markar t’unjirix niyaw purinxi, yaqha markanakapar t’unjiris niyaw purinxi. Suma soldadonakapas nuwasïwin jiwarapxani. Israelan taqi ch’amani Tatitupaw ukham arsu. ¹⁶ Moab markan t’unjatäñapax niyaw jak’achasini, aynacht’añapasa niyaw purinirakini. ¹⁷ Moab marka jak’an utjasirinaka, jach’a kankañap uñt’irinaka, uka markat jachapxam, sapxarakim: ‘¡Uñtapxam, kunjämas aka markax tukjat uñjasi, ch’amampi apnaqañapasa, jach’at uñt’atäñasa, q’ala tukjatawa!’ sasa. ¹⁸ “Dibón marka, uka jach’a qunuñamat saraqanim, waña uraqir qunt’asim, Moab markar t’unjirix jutantiwa, sayt’asiñ chiqanakamsa t’unjarakiwa. ¹⁹ Aroer markankirinaka, thakhi jak’ar sayt’asisin uñtapxam; khitinakatix jaltxapxi ukanakar jiskt’apxam, ‘¿Kunas aka chiqan lurasi?’ sasa. ²⁰ Jupanakasti sapxätamwa, Moab markax q’ala t’unjatawa, axsarañampi phuqhantatawa. ¡Uka markat jachapxam! ¡Arnón jawiransti yatiyapxarakim Moab markan t’unjatätapata!” ²¹ Pata pampankir markanakatak arsuta mutuyäwinakax purinxiwa: Holón, Jahas, Mefáat, ²² Dibón, Nebo, Bet-diblataim, ²³ Quiriataim, Bet-gamul, Bet-megón, ²⁴ Queriot, Bosrá, ukhamaraki jak’ankiri, jayankiri Moab tuqin utjkis taqi uka markanakataki. ²⁵ Tatitux siwa: “Moab markan ch’amapax t’unjatawa, munañanïñapas t’unjatarakiwa” sasa. ²⁶ Moab markarux machjayapxam, Tatitutak sayt’asitap layku. Ukapachaw Moab markax pachpa waq’sutapar qurumsuni, taqiniw jupat larusipxarakini. ²⁷ Moab, jumax Israel markat larusïyätawa; jisk’achañampiw uka markat parläyätaxa, lunthatäkaspas ukhama. ²⁸ Moab uraqinkir jaqinaka, aka markanak apanukuwayxapxam; palomanakjam qarqanak taypir jakir sarxapxam, qarqa pata lakanakarurak tapachasipxam. ²⁹ Moab markan jach’a jach’a tukurïtap yatipxtanwa, jach’a jach’a tukutapa, jisk’achirïtapa, jan axsartir chuymanïtapsa. ³⁰ Tatitusti ukham jan wali chuymanïtap yatirakiwa, kunsa inampi parlirïtapa, jach’a jach’a tukurïtapa. Taqi ukanakasti jumatakix janiw kunatakis askïkaniti. ³¹ Ukat Moab markat jachä, jaqinakapatsa wali amtarakï, Quir-heres sat markankir jaqinakatsa, wal jacharakï. ³² Sibmá chiqan jakir jaqinaka, jumanakat jachä, uva yapjamaw jach’ar tukuwayapxtaxa; Jazer chiqakamaw uva laphinakamax purïna, jach’a qutat juk’ampi khursakamaw purïna. Jichhasti uva achunakamax q’ala t’unjatawa. ³³ Moab suma achur pampanakanxa, janirakiw k’uchik arnaqasiñanakas ist’askxiti. Vinos pist’xarakiwa vino uchañ utanakanxa, janiw khitis uva takirix utjkxiti, janirakiw kusisiñat q’uchuñanakas utjkxiti. ³⁴ Hesbón markankir jaqinakax wal wararipxi, wararitanakapasti Elalé, Jahas markakamaw ist’asi, Sóar ukkhat Horonaim, Eglat-selisiya ukakamaw ist’asi, Nimrim chiqankir uma jalsunakapas wañantatarakiwa. ³⁵ Tatitux siwa: “Nayaw Moab markankir jaqinakarux t’unjä, qullu patanakar yaqha diosanakaru yupaychañ utanakar makhatapki, inciensonaka, wilañchanaka uka diosanakapar luqtasir sarapki ukanakaru” sasa. ³⁶ Ukat chuymaxax Moab markankirinakat pinkillur uñtat jachsu, Quir-heres markankir jaqinakat jachi, walja qamir yänak imkatatap q’al apt’asipxi. ³⁷ P’iqi ñik’utanakapas mururatkamakiwa, sunkhanakapas khithuratkamakiwa; taqiniw amparanakap chhuxriñchjasipxi, chhankha isinakampiw isthapisipxaraki. ³⁸ “Moab markan taqi uta patanakansa, thakhinakapansa, jaqinakan wararitapakiw ist’asiski, nayaw Moab markarux jisk’a jisk’a t’unjta, jan kunatak inamay sañükaspas ukhama. Naya, Tatituw uk arsta.” ³⁹ ¡Moab markatjam jakhusipxam! ¡Uka markax q’ala tukjatawa! ¡Mä p’inqaw qhipäx uñtxi! Axtaskaña, jisk’achkañarakiw marka jak’anakapatakis tukxaraki. ⁴⁰ Tatitux siwa: “Moab markan uñisiripax jutantiwa, chhiqhas janatatat jach’a pakar uñtataw jutanti. ⁴¹ Markanakapax katuntatäniwa, sayt’asiñ chiqanakapasa uñisiripan amparaparuw purini. Uka urusti Moab markan nuwasirinakapax wawachasir warmjamaw khathatipxani. ⁴² Moab markasti jan mayampitak tukjatäniwa, naya Tatitutak sayt’asitap layku. ⁴³ Ukatpï naya, Tatitux sistxa: Moab markan utjir jaqinakaxa, uywanakjam jiwayirinakampi arknaqatäpxaniwa, jan ukax mä sipitaru, mä p’iyar jalantirjamäpxaniwa. ⁴⁴ Jiwayirinakat jaltirixa p’iyaruw jalantani, uka p’iyat misturisti sipitaruw jalt’ani, nayaw Moab markxarux mutuyäwipan urup apanirakï. Naya, Tatituw uk arsta.” ⁴⁵ “Yaqhipanakax jan ch’amaniw jaltxapxi, Hesbón markan ch’iwipar imantasiri; ukampis, Sihón reyin Hesbón markapax ninampi phichhantatäniwa, uka ninasti jach’aruw aqatati, uka ch’axwir Moab markan qullunakapsa q’al nakhantaraki. ⁴⁶ ¡Ay Moab, kunakïkan jumatakixa! ¡Quemós diosan markapa, aynacht’atätawa! ¡Yuqanakamarusa, phuchhanakamarusa jaya markaruw katuntat apapxi! ⁴⁷ Ukampisa tukuyarusti, nayaw Moab markan saräwipxa sumar tukuyxä; naya, Tatituw uk arsta.” Ukaw Moab markataki arsuta Tatitun mutuyäwipaxa.

¹ Tatitun arunakapa, Amón markataki: “¿Kawkinkis Israel markan wawanakapaxa? ¿Kawkinkis tuti katuqirinakapaxa? ¿Kunatsa jichhax Gad uraqix Milcom sat diosankxi? ¿Kunatsa amonitanakax Gad uraqin markanakapan jakapxi? ² “Jichhax walikiwa, Naya, Tatituw arsta: Amón uraqinkir Rabá markan nuwasiñ art’asïwi ist’añap urux purininiwa; mayjar apthapit t’unjamaw tukuni, markanakapansti ninaw nakharakini. Ukapachaw Israelax markanakap wasitat tumpasxani. Naya, Tatituw uk arsta. ³ “Hesbón marka, Ai markan t’unjatätapat jacham. ¡Rabá markankir warminaka, jach’at wararipxam! ¡Chhankha isimpi isthapisipxam, chuymanakam liq’isipxam! ¡Luqhinakar uñtat jalanaqapxam, janchinakamsti chhuxriñchjasipxarakim! Milcom diosax jaya markar apatäniwa, sacerdotenakapampi, jupan jilïr jaqinakampi chika. ⁴ ¿Kunatsa ch’amamat wali jach’achasta? Nayatak sayt’asir marka, ch’amamax tukusxiwa, kuna qamir yänaktix apthapkta ukaruw alkatastaxa, ukatsti saraktawa: ‘¿Khitis nayarux nuwantitaspa?’ sasa. ⁵ Jichhax walikiwa, nayaw jumxarux jan walt’añanak taqi tuqit apayanï. Naya, taqi ch’aman Tatituw uk arsta. Jumanakasti aka chiqat jaqunukutaw uñjasipxäta, janirakiw jaltxirinakar khiti tantacht’iris utjkxaniti. ⁶ Ukampisa taqi ukanak qhipatsti, amonitanakan sarnaqäwinakapxa sumaruw tukuyxarakï. Naya, Tatituw uk arsta.” ⁷ Edom markataki taqi ch’amani Tatitun arunakapa: “¡Yatiñan jaqinakax janiw Temán markan utjkxiti! Janiw maynis utjkxiti. Yatiñ kankañax tukusiwayxiwa, janirakiw khiti iwxt’iris utjkxiti. ⁸ ¡Dedán markankir jaqinaka, jalakamak imantasir sarxapxam! Edom markarusti t’unjarakïwa; nayan uka markar mutuyañ urusti purinxiwa. ⁹ Uva achunak apthapirinakax, mä qawqha uva wayunakxa jan kunaninakatakix jaytawäpxapuniwa. Arum tuqiru mantiri lunthatanakax, kuntix munapki ukak apasipxaraki. ¹⁰ Ukampis nayax Edom markar jan kunan jaytä, imantasiñanakapsa katjäwa, janirakiw imantasirjamäpkaniti. Wawanakapasa, wila masinakapasa, uta jak’anakapasa, taqiniw jiwarapxani; janiw maynis qhiparkxaniti akham sañatakixa: ¹¹ ‘Uka wajchanakamxa nayar jaytita, nayaw jupanakar uñjaskä; ijma warminakamsa nayaw uñjaskä’ ” sasa. ¹² Tatitux siwa: “Khitinakatix mutuyäwi jan katuqañapäkasin mutuñapa mallt’apxchi ukkhasti, jumax janiw jan mutuyatax qhiparkätati, jan ukasti mutuyäwim katuqapunïtawa. ¹³ Naya, Tatituw juramentompi uk arsta: Bosrá markasti ch’usa wasarar tukuyataw uñjasini, q’ala t’unjata, jaqinsa uñtkañ jisk’achjata, ñanqhachjataw uñjasini, yaqha markanakasti, wiñayatak t’unjataw uñjasirakini” sasa. ¹⁴ Tatitut mä yatiyäwi katuqta; mä yatiyiriw markanak taypin yatiyaski: “¡Tantacht’asipxam, Edom tuqir sarantapxam! ¡Nuwantasiñatak wakicht’asipxam! ¹⁵ Edom, nayasti taqi markanakat sipansa wali jisk’aruw tukuyäma, jaqinak taypinsa wali jisk’achjat markaruw tukuyäma. ¹⁶ Jach’a jach’a tukutamampi, axsarkañ uñacht’ayatamampiw sallqjayastaxa. Qarqa p’iyanak taypin jaktaxa, qullu patanakat waythapisisaraki. Ukampis pakar uñtatasay alay chiqan tapachasiskam, ukatpach jumarux jaquqanïma. Naya, Tatituw uk arsta. ¹⁷ “Edom markan t’unjatäñapax axsarkañ wali jach’äniwa. Taqi khitinakatix uka chiqa sarakipapkani ukanakasti, uka mutuyäwip uñjasax wal mulljasipxani, ¹⁸ Sodoma, Gomorra, ukhamarak uka jak’ankir markanakjam t’unjatäniwa. Janirakiw khitis uka markanakan utjaskaniti. Naya, Tatituw uk arsta. ¹⁹ Edom marka, jan kamsasakiw jumarux nuwantäma, kunjämatix leonax akatjamat khitirus thuqxatkix ukhama. Nayaw uñisirim ajllï, mä juk’a pachanaki jumar atipjañapataki. Janiw yaqha Diosax nayjam utjkiti, janiw khitis nayar saykatirix utjkiti, janirakiw kawkïr awatiris nayarux saykatkitaspati. ²⁰ Ist’apxam kuntix naya, Tatitux Edom markatak amtkta uka, kunanaktix Temán markan jakirinakatakis amtkta uka. Q’axu waynanakasti taqpachan apatäpxaniwa, markapasti q’ala t’unjatarakïniwa. ²¹ Edom markan liwisitapasti wali jach’at ist’asini, uraqis uk ist’asax khathatiniwa, yanap mayisaw arnaqasipxani, arnaqasitanakapas Mar Rojo sat qutakamaw ist’asirakini. ²² Bosrá markarusti uñisiripax kunjämatix mä pakax chhiqha janatatas mä jisk’a animalar thuqxatkix ukhamaw thuqxatani, uka urusti Edom markankir nuwasir jaqinakasti, wawachasiñatak q’iwisir warminakjamaw khathatipxani.” ²³ Damasco markatak arunaka: “Hamat, Arpad markanakax wali p’inqasitäpxiwa, jupanakax jan wali yatiyäwinak katuqapxi. Jichhax axsarañampi phuqhantatäpxiwa, janirakiw samart’añapax utjkiti. ²⁴ Damasco markasti jan ch’amaniw jikxatasi, jaltxañatakikiw wakicht’asxi. Axsarañampi, llakisiñampi, usuyasiñampi katuntatawa, wawachasir warmirjama. ²⁵ Taqinin jach’at uñt’at markax, kusisit markax, jichhax apanukutaw uñjasi. ²⁶ Uka urusti waynanakax marka thakhinakan liwirtapxani, nuwasïwin nuwasir jaqinakapasti taqiniw jiwarapxarakini. Naya, taqi ch’aman Tatituw uk arsta. ²⁷ Damasco markan pirqanakaparusti ninampiw phichhantayä, Ben-adad sat reyin utapsti uka ninaw nakhantarakini.” ²⁸ Quedar ayllutaki, Hasor markankir jilïrinakataki, khitinakarutix Babilonia markankir Nabucodonosor reyix t’unjkän ukanakataki, Tatitun arunakapa: “¡Babiloniankir soldadonaka, Quedar markar nuwantapxam! ¡Uka inti jalsu tuqinkirinakar jiwarayapxam! ²⁹ Chhujllanakapsa, uywanakapsa, taqi yänakapsa katuntasipxam. Camellonakap aparapxam, jach’at art’asin mulljapxam: ‘¡Taqi chiqansa axsarañakiw utjaski!’ sasa. ³⁰ ¡Hasor markankirinaka, jalakam mistunxapxam! ¡Imantasxapxam! Naya, Tatituw uk arsta. Babiloniankir Nabucodonosor reyisti, jumanakar jan walt’ayañ amti. ³¹ Naya, Tatituw uk mayipxsma: ¡Sartasipxam, uka markar nuwantapxam, uka markax k’uchikiw jakasiski, punkunakapas q’ala jist’arata, sapakiw jikxatasiraki! ³² ¡Camellonakapsa, taqi uywanakapsa lunthatjapxam! Taqi tuqiruw jupanak ananukü, p’iqi parapat ñik’ut murusir markarux; taqi tuqit jupanakatakix jan walt’añanak apayanï. Naya, Tatituw uk arsta. ³³ Hasor markasti wiñayatak ch’usa wasarar tukuyatäniwa, qamaqinakan putuparakïniwa, janipuniw khitis ukan jakañ munkaniti.” ³⁴ Sedequiasax Judá marka apnaqañ qalltkän ukapachaw, Tatitux aka arunak Elam marka tuqit Jeremías profetarux parläna: ³⁵ “Naya, taqi ch’aman Tatituw arsta: Elam markan ejercitoparuw tukjä, soldadonakapasti nuwasiñatakix suma wakicht’atäpxiwa, ukampis nayaw jisk’a jisk’a tukjä. ³⁶ Pusi tuqitpach Elam markatakix jach’a ejercitonak khithanï, mä jach’a thayampjamaw taqi tuqir ananukuyä; janiw mä markas jilt’kaniti kawkharutix elamitanakax jan imantasipkaspa ukaru. ³⁷ Elam markarusti jiwayir uñisirinakap nayraqatan khathatiyä, t’aqhisiñanak juparux apayanï, phiñasiñaxsti jupxaruw antutxatanï, q’ala tukjatäpxañapatakix nuwasiñanak jupanakxarux apayanï. Naya, Tatituw uk arsta. ³⁸ Reyiparusa, jilïrinakaparusa q’al jiwarayä, nayaw Elam markan reyipäyä. Naya, Tatituw uk arsta. ³⁹ Ukampisa, akat qhiparux Elam markan sarnaqäwip sumaruw tukuyarakï. Naya, Tatituw uk arsta.”

¹ Tatituw aka arunak Babilonia markata Jeremías profetar yatiyäna: ² “Taqi markanak taypin aka arunak yatiyapxam. Yatiyäwi unañchanaksti uñstayapxam; jan kunsa imt’apxamti. Sapxarakim: ‘¡Babiloniax katuntatawa! ¡Bel diosax q’ala p’inqachjatawa, Marduc diosasti aliqakiw khathatxi! ¡Uka k’ari diosanakapasti laruskañ p’inqakïxapxiwa!’ sasa ³ Amsta tuqit mä markax jutanti, Babilonia markar nuwantasin t’unjani. Jaqinakasa, uywanakasa, taqiniw ukkhat jaltxapxani, janirakiw khitis ukan wasitat jakxaniti” sasa. ⁴ Tatitux siwa: “Khä urunakan Israelankir jaqinakax, Judá uraqinkir jaqinakasa jacht’asisaw naya Tatitu Diosapar thaqhir jutapxani. ⁵ Jerusalén markar sarir thakhit jiskt’asipxani, ukatsti uksaruw akham sasa sarapxarakini: ‘Tatitun ukar sarxañäni, jupampisti wiñayatak mä arust’äwi lurañäni, jan mayampitak armaskiri’ sasa. ⁶ “Markaxasti chhaqhat ovejanakar uñtatänwa, jan wali awatirinakan irpata, uka awatirinakapasti qullu tuqinakan ananukupxäna. Ukat mä qullut mä qulluru sarapxäna, pachpa uyunakapatsa armasxapxarakïnwa. ⁷ Uñisirinakapasti jupanakar uñjasax p’inqachjapxänwa, ukatsti sapxarakïnwa: ‘Janiw nanakan juchaxäkiti, jupanakaw Tatitu nayraqatan jucha lurasipki, taqi kunsa churir Tatit tuqi, nayra awkinakapan suyt’äwipäkän uka Tatit nayraqatana’ sasa. ⁸ “Nayan markaxa, ¡Babilonia markat mistunxapxam! ¡Taman nayrap sarir irpirinakjam mistunxapxam! ⁹ Nayaw amsta tuqinkir ch’aman markanakampi Babilonia markarux nuwantayä. Jupar katuntañatakix wakicht’asipxaniwa. Nuwasiñataki suma yatxatat jaqinakäpxiwa, mich’inakapsti jan pantjasaw antutt’apxi. ¹⁰ Caldeonakarux taqi yänakap lunthatsupxani; ‘ukkhaki’ sañkamaw lunthatsupxani. Naya, Tatituw uk arsta. ¹¹ “Babiloniankirinaka, markaxar lunthatirinaka, ¡jichhax kusisipxam, k’uchirt’asipxam! ¡Vaca qallur uñtat chuxlla taypin sink’usipxam! ¡Caballonakjam wararipxam! ¹² Ukampis yurïwi markamax mä p’inqaw qhiparani. Taqi markanakat sipansa qhipankapuniniwa, ch’usa waña wasararu, jan jaqini tukuyatarakïniwa. ¹³ Nayax phiñasïwa, jan jaqin jaytarakï, ch’usa wasarar tukuyat jaytä. Uka chiqa sarakipirinakasti, wal mulljasipxani, uka mutuyäwi katuqatap uñjasa. ¹⁴ “¡Mich’i antutt’añ apnaqir nuwasirinaka, Babilonia markar muyuntapxam! ¡Uka marka tuqir taqpach mich’inakam antutt’apxam, naya Tatitutak jucha lurapxatap layku! ¹⁵ ¡Nuwasiñ arunak taqi tuqin art’apxam! ¡Babiloniasti niya atipjatäxaniwa! ¡Pukaranakapax liwirtxiwa, pirqanakapas tinkurxarakiwa! ¡Akaw nayan phuqsusiñaxaxa, jumanakasti jupat phuqsusipxarakim! ¡Kunjämtix jupax jumanakampi lurkäna ukhamarak jichhax jupar lurapxam! ¹⁶ Janipun maynis Babilonian qhiparpati, ukan yapuchañapataki, apthapiñapatakisa. Ukham t’unjir nuwasïwi uñjasaxa, yaqha markankirinakax markaparuw kuttawayxapxani, sapa maynis markaparkamaw jaltawayxapxani. ¹⁷ “Israel markasti leonanakan arknaqat mä chhaqhat ovejar uñtatawa. Asiriankir reyiw nayraqat manq’anti, ukxarusti Babiloniankir Nabucodonosor reyiw ch’akhanakamppach manq’antaraki. ¹⁸ Ukatpï naya, taqi ch’amani Tatitu, Israelan Diosapax arstxa: Babiloniankir reyirusa, markaparusa mutuyäwa, kunjämtix Asiriankir reyirux nayax lurkta ukhama. ¹⁹ Israel markarusti uraqiparuw kuttayanxä. Carmelo uraqina, Basán uraqina, Efraín qullunakana, Galaad uraqinsa naya pachpaw ovejanakarjam suma chhuxllanak churarakï. ²⁰ Naya, Tatituw uk arsta: Uka urun Israel markasa, Judá markasa, taqi juchanakapat pampachatäxani, nayaw khitinakarutix jakaskir jaytkta ukanakarux juchanakap pampacharakï. ²¹ “Merataim markar nuwantapxam, Pecod markankirinakar nuwantapxarakim. ¡Arktapxam, q’al t’unjapxam! ¡Nayan arsutaxarjam taqi phuqhapxam! Naya, Tatituw uk arsta.” ²² Nuwasiñatak arnaqasirinakaw markan ist’asi, jach’a t’unjäwi uxutanakapaw ist’asi. ²³ ¡Babilonia marka, jumax mä martillor uñtatäyätawa, taqi aka uraqpacharuw liq’jarakïyätaxa, jichhasti jan kunatak askikïxtawa; ¡jisk’a jisk’a p’akinuqataw uñjastaxa, yaqha markanakasa, ukham uñjasin wal muspharapxi! ²⁴ Babilonia, jumapachaw mä sipit wakichastaxa, jan amuyasispachaw ukarux jalt’taxa. Jichhax uka sipitan katuntataw uñjastaxa Tatitur saykatatam layku. ²⁵ Tatituw nuwasiñ yänakap imasiñ utanakap jist’ari, phiñasiñapan nuwasiñ yänakap apsusiraki, taqi ch’aman Tatitu Diosasti Babilonia markarux q’al tukjañapawa. ²⁶ ¡Taqi tuqit Babilonia markar nuwantapxam! ¡Grano imasiñanakap jist’arapxam, uka granonak q’al apasxapxam! ¡Taqi yänakapsa mayjar apthapisin t’unjapxam! ¡Janirak kunas jupatak jilt’panti! ²⁷ Mutuyäwi katuqañ urupax purinxiwa! ¡Taqpach soldadonakapar jiwarayapxam! ¡Taqpach jaqinakapar tukusiyapxam! ²⁸ (Babiloniat jaltanxir jaqinakaw Jerusalén markarux purinipxi, kunjämsa Tatitu Diosax Babilonia markarux Tatitun utap t’unjapxatapat q’al tukjkarakitayna ukanakat yatiyiri.) ²⁹ “¡Nuwantir jaqinakax jutapxpan, Babiloniar nuwantapxpan! ¡Uka markar muyuntapxpan, ukhamat jan maynis jaltañapataki! Babilonia markax nayaruw saykatitu. ¡Lurataparjam jupanakarux churapxam! ¡Kunjämtix jupax mayninakar lurki, ukhamarak jumanakax jupar lurapxam! Nayätwa Israel markan Diosapaxa, nayax yaqha diosanakat sipansa mayjapunïtwa. ³⁰ Ukat waynanakax marka thakhinakan jiwarapxani, nuwasir jaqinakapas uka urux taqiniw tukusipxani. Naya, Tatituw uk arsta.” ³¹ Taqi ch’amani Tatitu Diosax siwa: “Ñanqha lurir marka, nayax jumatakiw sayt’ta; juman urumax purinxiwa, jumar mutuyañ pachax purinxarakiwa. ³² Ñanqha lurir marka, lanktasisin liwisïta, janiw khitis waytkätamti. Taqi markanakamsti ninampiw phichhkatä, uka ninaw marka jak’a chiqanaksa q’al nakhantani.” ³³ Taqi ch’amani Tatitux siwa: “Israel markampi, Judá markampix t’aqhisiyataw t’aqhisisipki. Uñisirinakapasti jupanakarux katuntat katxäsisipki janirakiw antutañ munapkiti. ³⁴ Ukampis qhispiyiripax jach’a ch’amaniwa, sutipasti “Taqi Ch’amani Tatitu” satarakiwa. Jupaw taqi kunsa chiqapar uñjani; markarusti sumankañ apanini, ukampis Babiloniankir jaqinakatakix jach’a axsarkañanak apanirakini” sasa. ³⁵ Tatitux siwa: “¡Babilonio jaqinakax jiwarapxpan! ¡Jilïrinakapasa, yatiñan jaqinakapas jiwarapxpan! ³⁶ ¡Taqi k’ari profetanakapasti luqhirapxpan, jiwarapxarakpan! ³⁷ ¡Soldadonakaparux nuwjapxam; axsarañatsa khathatipxpan! ¡Caballonakapax jiwarapxpan, nuwasiñ carronakapas t’unjatäpan! ¡Qullqi layku nuwasir soldadonakapasti, warminakjam tukupxarakpan! ¡Qamir yänakapsa q’al lunthatjapxpan! ³⁸ ¡Jawiranakapas wañt’arakpan! Babiloniax axtaskañ idolonakar yupaychir markawa, ukat jan kunankatapsa amuyaskiti. ³⁹ “Babilonia markan janipuniw mayampis jaqinakax ukan jakxapxaniti, monte phisinaka, qamaqinaka, suri sat jach’a jamach’inakakiw jakxapxani. ⁴⁰ Kunjämatix Sodoma, Gomorra, uka jak’ankir markanakasa t’unjat uñjasipxäna, ukhamarakiw jichhax Babiloniax t’unjat uñjasini. Janipuniw ukan khitis jakkxaniti. Naya, Tatituw uk arsta. ⁴¹ “Amsta tuqinkir jaya markanakatpacha, mä jach’a ch’amani markaw jutantaski jupa chikasti walja reyinakaw jutantapxaraki. ⁴² Mich’inak antutt’añanakampi, lanzanakampi wakicht’ataw jutantapxi; jan khuyapayasir qhuru jaqinakäpxiwa, arnaqasitanakapasti quta qhuthutinakjamawa, caballonakar lat’xatatkamakiw jutantapxi. Babiloniar nuwantañatakis jank’akïpxarakiwa. ⁴³ Ukanak ist’asasti, Babiloniankir reyix, axsarañatsa pachpar jan unxtkiriw tuku, wali llakt’ata t’aqhisitaw jikxatasi, wawachasir warmjamaw t’aqhisi. ⁴⁴ “Babilonia marka, jan kamsasakiw jumarux nuwantäma, kunjämatix mä leonax akatjamat khitirus thuqxatki ukhama. Mä juk’a pachanak jumar atipjañapatakix nayaw uñisirim ajllï. Janiw yaqha Diosax nayjam utjkiti, janiw khitis nayar saykatirix utjkiti, janirakiw kawkïr awatiris nayar saykatkitaspati. ⁴⁵ Babilonia markatak naya, Tatitun amtatanakax ist’apxam; kuna amuyt’äwinaktix caldeonakatakis amtkarakta ukanaka. Jisk’a wawanakas taqpachan apatäpxaniwa, markapasti q’ala t’unjatarakïniwa. ⁴⁶ Babilonia markan t’unasitapasti wali jach’at ist’asini, uraqis uk ist’asax khathatiniwa, arnaqasitapasti yaqha markanakkamaw ist’asini.

¹ Tatitux siwa: “Babilonia markatakix nayaw mä t’unjir thaya apayanï. ² Babilonia markarusti, uñisirinakapampix kunjämatix trigox thayampi thalsutaxa ukhamarak thalsuyä, uraqipsti jan mä jaqin jaytarakï. Aynacht’añ urupax purinkani ukapachasti, taqi tuqit juparux muyuntapxani. ³ ¡Babilonio soldadonakasti nuwasiñatakix wakicht’atäpxiwa, ukampis jumanakax janiw nuwasiñ isip uchasiñapsa munapxañamäkiti. Jan ukasti, ¡waynanakarux jiwarayapxam!, ¡soldadonakaparus q’al tukjapxam! ⁴ Babilonia marka thakhinakansti jiwatanakax liwirtat jikxatasipxpan. ⁵ Israel markampi, Judá markampix taqiniw naya nayraqatan juchañchjasipxi, markanakapsa juchampiw phuqhantapxi, ukampis naya, taqi ch’amani Tatitu, Israelan Qullan Diosapaxa, janiw jupanakarux apanukkti. ⁶ “¡Babilonia markat jaltxapxam! ¡Qhispiñ munirix qhisppan! ¡Jan jupan juchap laykux jiwapxamti! Jupanakat phuqsusiñ uruw purinxi, luratanakaparjamaw churarakï. ⁷ Babilonia markasti nayan amparaxanxa quri tilinkir uñtatänwa, taqi aka uraqpacharuw umjayarakïna. Markanakasti vinopat umantasaxa, q’al machjasipxäna. ⁸ Ukampis akatjamat Babiloniax jisk’a jisk’a t’unjat uñjasi. ¡Jichhax jupatjam jachapxam! Qullanak chhuxrinakapatak apanipxam, inach qullasini.” ⁹ Babiloniarux qullanakampi qullt’atäxiwa, ukampis janiw qullaskiti. ¡Pachpar apanukupxam! Markasarkam sapa mayni sarxarakiñäni, Babilonian jucha luratanakapasti alaxpachkamaw puri, qinayanakatsa juk’ampi alayaru. ¹⁰ Tatituw jiwasarux chiqapar uñjistu. Jichhax Jerusalenar sarxapxañäni, kuntix Tatitusax jiwasanakatak lurki ukanak yatiyaniñäni. ¹¹ Tatitux Babilonia markaruw t’unjañ muni, Media uraqinkir reyinakan chuymaparusti uka pachpa t’unjañ amtäwinak uskuraki. Ukaw Tatitun phuqsusïwipaxa, jupan utapar kuntix lurapki ukanakata. ¡Jichhax mich’inakam wakicht’asipxam! ¡Jark’aqasiñanakamsa sum katxarupxam! ¹² ¡Nuwantañatak yatiyapxam! ¡Babilonia markan pirqanakap liwinukupxam! ¡Uñjirinaksti yapxatapxam! ¡Imantasisin babilonionakar suyxatapxam! ¡Sipitar jalt’ayapxarakim! Nayätwa Israelan Diosapaxa, Babilonia markar lurañ amtataxsti phuqhapunïwa. ¹³ Jumasti Babilonia, jach’a jawiranak thiyankir marka, qamir yänakamas walipuniwa, ¡ukampis tukusiñamax purinxiwa, jiwañam pachas purinxiwa! ¹⁴ Taqi ch’amani Tatitusti, jakañap laykuw juramentompi arsu: “¡Uñisirinakamampisti t’iju t’iju laq’unakampjamaw phuqhantäma, jupanakasti jumar atipjasinxa jach’at arnaqasipxani!” ¹⁵ Tatitux ch’amapampiw aka uraqi luri; yatiñ kankañapampiw aka uraqi sayt’ayi; ch’ikhi kankañapampiw alaxpachsa janatati. ¹⁶ Jach’a arupampiw alaxpachanak wal qhuthutiyi, qinayanakarusti jayanakat sarthapiyani, jach’a lliju llijunak taypina, jach’a thayanak sartayasin Tatitux jallu purintayi. ¹⁷ Taqi jaqinakas pisi chuymäpxiwa, jan amuyt’asirinakawa; idolonakasti luririnakapatakix mä p’inqawa. Inamaya uñtasit luratanakakiwa, janirakiw jakañanïpkisa; ¹⁸ jan kunatak inamay yänakakiwa, Tatitusti taripäwipanxa ukanak q’al t’unjarakini. ¹⁹ ¡Ukatsipan kunja jach’as Israelan Diosapaxa, jupaw taqi kunatix utjki ukanaksa luri! Juparakiw Israelarux jupatak ajllisi; Taqi Ch’amani Tatitu satarakiwa. ²⁰ “¡Babilonia, jumax nayatak mä jach’a martilljamätawa, nuwasïwin nuwasiñatak yänakjamätawa. Jumampiw markanaksa, marka apnaqäwinaksa t’unjarakta. ²¹ Jumampiw caballonaksa, jaqinakapsa, nuwasiñ carronaksa t’unjarakta. ²² Jumampiw chachanaksa, warminaksa, chuyman jaqinaksa, waynanaksa, yuqall wawanaksa, imill wawanaksa t’unjarakta. ²³ Jumampiw awatirinaksa, tamanakapsa t’unjarakta, yapuchirinaksa, yuntanakapsa, marka apnaqirinaksa, jilïrinaksa q’al t’unjarakta. ²⁴ “Judá markankirinaka, jumanakan uñjkataw Babilonia markarusa, ukan jakirinakarusa, kunjämatix jupanakar churañax wakiski ukhamarjam churarakï, Jerusalenar ñanqhanak lurapxatapata. Naya, Tatituw uk arsta. ²⁵ T’unjir qullu, nayax jumatakiw sayt’ta, jumasti taqi aka uraqpacharuw t’unjtaxa. Naya, Tatituw uk arsta. Jichhax jumar mutuyañatakiw amparax aytä, qarqa parkinakatpach jumarux qurumt’ayanïma, mä nakhantat qulluruw tukuyäma. ²⁶ T’unjat markamansti, janipuniw mä qalasa wasitat pirqañatakix sumäkxaniti. Wiñayatak ch’usa wasarar tukuyataw uñjasïta. Naya, Tatituw uk arsta. ²⁷ “¡Markansti nuwantañatak yatiyapxam! ¡Trompetanak phust’apxam, markanakarus wakicht’apxarakim, Babiloniar nuwantapxañapataki! ¡Ararat, Miní, Askenaz uka markanakax Babiloniar nuwantapxpan! ¡Nuwasïwi sarayiritakisti mä jilïri chhijllt’asipxam! ¡Caballeriarusti wali qhuru t’iju t’ijunakarjam nayraqatar ant’apxam! ²⁸ Markanakarusti nuwantañapatak wakicht’apxam; Media uraqinkir reyinakarusa, marka apnaqirinakaparusa, jilïrinakaparusa, jupanakan apnaqat taqi uraqinakarus wakicht’apxarakim Babiloniar nuwantapxañapataki.” ²⁹ Aka uraqix khathatiwa, axsarthapirakiwa, Tatitun amtatanakapaw phuqhasiski, Babiloniarux mä axtaskañ wasararuw tukuyaraki. ³⁰ Babilonia soldadonakasti nuwasiñ suyt’xapxiwa; pachpa pirqanakapanak sayarxapxi; ch’amanakapasti pist’atäxarakiwa, warmïkaspas ukhamakïxapxarakïnwa. Markanakapasti uñisirinakan phuqhantatawa, utanakapas ninampi nakhantayatarakiwa. ³¹ Yatiyirinakasti mayni mayniw Babilonian reyipan ukar sarapxi, markapan q’ala katuntatätapat yatiyiri. ³² Uñisirinakasti jawir makhatañanaksa q’al katuntapxi, sayt’asiñ chiqanaksa ninampiw nakhantayapxi, soldadonakasti axsarañat wal khathatipxaraki. ³³ Taqi ch’amani Tatitu, Israelan Diosapax akham siwa: “¡Babilonia markax ch’usa wasarar tukuyatawa, ninampi naksuyat uraqjamawa. ¡Tukjatäñap pachax niyaw purinxi!” sasa. ³⁴ Jerusalén markasti sarakiwa: “Babiloniankir Nabucodonosor reyix jisk’a jisk’a tukjasaw manq’antitu; ch’usa chuwar uñtat jaytarakitu. Jach’a qutankir jach’a laq’ur uñtataw manq’antitu; nayan suma manq’anakaxampiw sist’asi, ukat jilt’irsti liwtxarakiwa. ¡Babiloniax nayar jan wal luratapat jichhax yatpan! ¡Caldeo jaqinakasti, nayan jaqinakax jiwarayatapat kunatix katuqañapäki uk katuqpan!” ³⁶ Tatitux siwa: “Nayaw jumarux chiqapar uñjäma, uñisirinakamatsti phuqsusirakïwa. Babiloniankir jawiranaksa, uma phuch’unaksa q’al wañsuyarakïxa, ³⁷ t’unjata, mayawjar qulluchthapitaw qhiparani, qamaqinakan putunakapar tukuyatäniwa, jaqinsa jan mayampi jak’kañar tukuyatäniwa, taqinirus mulljaskañaru, axsarthapiyañar tukuyatäniwa. ³⁸ Taqi jupanakasti leonanakjamaw wararipxani, león qallunakjamaw uxupxarakini. ³⁹ Janchipan wali junt’jatäpxani ukkhasti, nayaw machjayir umanak churä, ukasti jupanakarux p’iqi muytayani. Ukhamat jupanakax jiwatjam ikirapxani, janirakiw mayampis sartkxapxaniti. Naya, Tatituw uk arsta. ⁴⁰ Ukatsti jupanakarux jiwarayañ chiqaruw anakï, kunjämatix ovejanaka, chivonaka, urqu ovejanakas kharitäñatak anakitax ukhama.” ⁴¹ ¡Babilonia jach’a marka, aka uraqpachan uñt’at marka, jichhax aynacht’iwa, katuntatarakiwa! ¡Jupar uñjasasti markanakax walpun mulljasipxi! ⁴² Jach’a qutasti Babiloniarux q’al chhaqtayi, jach’a mathapinakapampiw chhaqtayi. ⁴³ Markanakapasti axsarkañ ch’usa wasarar tukuyatawa, waña, llakiskañ uraqir tukuyatawa, janiw ukan mä jaqis jakkiti, janiw khitis uka chiqa sarakipkarakiti. ⁴⁴ “Babilonia chiqan Bel sat diosarux mutuyarakï, kuntix manq’antkatayna uksa waq’aqsuyäwa, markanakasti janirakiw jupar yupaychirix jutkxapxaniti. ¡Babilonian pirqanakapax liwirtxiwa! ⁴⁵ Nayan markaxa, uka taypit mistunxam, sapa maynis jakañap qhispiyaspan nayan aqkir phiñasiñaxatxa! ⁴⁶ Markan ist’aski uka arunakatxa, jan mulljasipxamti, janirak axsarapxamsa. Sapa maraw ukham arunakax parlasini, nuwasiñ tuqit arunakaw ist’asini, markanak apnaqirinakas jupanakkamaw ch’axwapxani. ⁴⁷ Ukhamapï Babiloniankir idolonakar mutuyañ urux jutanixa. Taqi aka markpachaw jisk’achjat uñjasini, jaqi jiwaratanakampi phuqhantatarakïniwa. ⁴⁸ Alaxpachasa, akapachasa, taqi kunanakatix utjki ukanakasa, Babilonian aynacht’atapat walpun kusisipxani, amsta tuqit t’unjiripax jutkani ukapachaxa. Naya, Tatituw uk arsta. ⁴⁹ Jïsa, Babiloniax aynacht’aniwa, Israel markan jaqinakar jiwarayatapata, taqi aka uraqpachan jaqinakar jiwarayatapata.” ⁵⁰ Jumanaka, jiwayatäñat qhispinirinaka, jan sayt’as jaltxapxam, jayankkasasa, Tatitut amtasipxapunim, Jerusalén markatsa amtasipxarakim. ⁵¹ Jumanakasti sapxaraktawa: “Jan wali arunakampi jisk’achapkitu, ukanak ist’asax p’inqasipxtwa. P’inqasiñaw ajanunakaxsa imantaraki, jaya markankir jaqinakaw mantapxi, Tatitun utapan qullan chiqanakkama, uka layku.” ⁵² Ukampis Tatitux siwa: “Babiloniankir idolonakar mutuyañ urux jak’achasisinkiwa, usuchjatanakax taqi uraqpachan wararipxani. ⁵³ Babilonia markax jach’a ch’amapa jach’ar aptañatakixa, alaxpachkamas makhataskpan, ukarusa jupanakar t’unjirix uñisirinakap khithaskakïwa. Naya, Tatituw uk arsta.” ⁵⁴ Babiloniatpach t’aqhisiñat wararitanakax ist’asi, caldeonakan uraqipatpach wararitanakax ist’asi. ⁵⁵ Tatituw Babiloniarux t’unjaski, ch’axwataparus amukt’ayarakiwa. Uñisirinakasti jach’a quta mathapinakjamaw jupanakxarux wali ch’amampi purirakini. ⁵⁶ Babiloniar t’unjiriw jutapxi; nuwasir jaqinakaparusti katurxapxarakiwa, mich’inak antutt’añanakapsa jisk’a jisk’a tukjapxi. Tatitusti chiqap Diosawa, sapa maynirus wakisitaparjamaw churaraki. ⁵⁷ Reyi, taqi ch’amani Tatitusti siwa: “Babiloniankir jilïrinakarux machjayäwa, yatiñani jaqinakaparusa, marka apnaqirinakaparusa, jilïrinakaparusa, soldadonakaparusa, q’al machjayä, jiwatjamaw ikirapxani, janirakiw mayampsa uka ikit sartkxapxaniti. ⁵⁸ Taqi ch’amani Tatitux akham siwa: “Babilonian uka thuru pirqanakapasti q’ala tinkuyatäniwa, uka jach’a punkunakapas ninampi nakhantayatäniwa. Inamayakiw markanakan ch’ama tukutapasa, taqi luratanakapax ninan tukusirakini.” ⁵⁹ Sedequías reyix pusi mara Judá uraqi apnaqkän ukapachaw, Jeremías profetax Nerías sat jaqin Seraías yuqapar mä iwxa churäna, Maasías sat jaqin allchhiparu. Seraiasasti Sedequiasampi chikt’ataw Babilonia markar saräna, jupasti reyin qurpachasiñapatak wakichirïnwa. ⁶⁰ Jeremías profetasti kuna jan walt’añanakatix Babilonia markxar jutkani ukanakatxa, taqpach qillsutayna, ⁶¹ ukat Seraías chacharux sarakïna: “Babiloniar purkäta ukkhasti, wali jach’at aka arunak ullaräta. ⁶² Tukuyasinsti sarakïtawa: ‘Tatay, jumax aka chiqxa t’unjäwa sistawa, ukhamat aka chiqan jan khitis juk’ampi jakxañapataki, jaqinakasa, uywanakasa jan jakxañapataki, jumax aka chiqxa, ch’usa wasararuw wiñayatak tukuyätaxa’ sasa. ⁶³ Ukat aka qillqata, mä qalampi chinuntasin Éufrates jawirar jaquntäta, ⁶⁴ ukatsti sarakïtawa: ‘Akhamaw Babiloniax jalaranttani, kuna aynacht’äwtix Tatitux apayankani ukat janirakiw mayampis sartkxaniti’ ” sasa. Akawjaruw Jeremías profetan arunakapax tukuyi.

¹ Sedequías reyix Jerusalén marka apnaqañ qalltkän ukapachasti, pä tunka mayan maranïnwa, Jerusalén markansti tunka mayan maraw marka apnaqäna. Taykapax Hamutal satänwa, Libna markankir Jeremiasan phuchhaparakïnwa. ² Sedequías reyix kunatix Tatitutak jan walïki ukanak luräna, kunjämtix Joacim reyix lurkatayna ukhama. ³ Ukat Tatitux Jerusalén markataki, Judá uraqitakisa phiñasitänxa, ukanakarusti jupan nayraqatapat apanukurakïnwa. Ukatsti Sedequías reyix Babiloniankir reyitakiw sayt’asïna. ⁴ Kunapachatix Sedequías reyix niya llätunka mara marka apnaqkän ukapachawa, tunkïr phaxsina tunka uru saraqataruw, Babiloniankir Nabucodonosor reyix taqpach ejercitopampi Jerusalén markar katuntañatak jutantäna, ukatsti muyuntarakïnwa. Jerusalén marka uñkatasiruw purintapxäna, ukatsti markar katuntañatakix marka muytpacharuw pirqanakjam lurasipxäna. ⁵ Jerusalén markasti, Sedequiasax niya tunka mayan mara marka apnaqkän ukkhakamaw ukham muyuntat uñjasïna. ⁶ Uka pachpa marana, pusi phaxsi, llätunka uru saraqatarusti, Jerusalén markanxa manq’at pist’añax juk’ampiw jilxattäna, jaqinakatakisti janiw kuna manq’añas utjkxarakïnti. ⁷ Ukat Sedequías reyix soldadonakapampi markan pirqap p’iyjapxäna, babilonionakax jupanakar muyuntatäkchïna ukasa, reyimpi, soldadonakampix arumawa uka p’iyanjam mistuwayxapxäna. Pä pirqa taypinkkis uka punkunjam sarakipawayapxäna, reyin panqar uyunakapäkis uka thakhinjama, ukatsti Jordán qhirwa tuqir sarki uka thakhinjam sarxapxarakïna. ⁸ Ukampis babilonio soldadonakax Sedequías reyirux arktapxänwa, juparusti Jericó pampan jikxatapxäna. Ejercitopasti taqpachaniw jupar apanukuwayasin sarawayxapxäna. ⁹ Babilonio soldadonakasti reyir katuntasin Babiloniankir reyin nayraqataparuw irpapxäna, uka reyisti Jamat uraqina, Riblá sata chiqankaskänwa. Uka chiqan Nabucodonosor reyix Sedequiasataki juchañchäwi arunak arsurakïna, ¹⁰ ukatsti jupan uñjkatarakiw wawanakaparux p’iqi apaqayäna, ukhamaraki Judá uraqinkir taqi jilïrinakarusa. ¹¹ Sedequías reyirusti nayranakap k’ilarayäna, ukatsti cadenanakampi ñach’antataw Babiloniar apayarakïna, ukansti Sedequías reyix jiwañapkamaw katuntat uñjasïna. ¹² Nabucodonosor reyix Babilonia marka tunka llätunkan mara apnaqkän ukkha, phisqïr phaxsina tunka uru saraqataruw Nebuzaradán sat reyin yanapiripa, reyin uñjirinakapan jilïripäki ukax Jerusalén markar purinïna, ¹³ ukatsti Tatitun utap ninampiw phichhantäna, reyin utapsa, markan utjir taqi utanaksa; nayraqatax jach’a jilïr jaqinakan utanakap q’al phichhantäna. ¹⁴ Ukatsti jupamp chik jutir ejercitosti Jerusalén markan pirqanakap q’al tinkurayäna. ¹⁵ Ukatsti Nabuzaradán jilïrix khitinakatix markar qhiparapkatayna taqi ukanakaruw Babiloniar katuntat apxäna, ukhamarak Babiloniankir reyir jaqkattirinakaru, amparampi yänak lurañ yatirinakampiru. ¹⁶ Mä qawqha jan kunan jaqinakak jaytawayxäna, uva yapunaka, yaqha yapunak jupanakan yapuchapxañapataki. ¹⁷ Babilonionakasti kunanakatix Tatitun utapan broncet lurat yänakax utjkäna ukanak q’al jisk’a jisk’a t’unjapxäna: sayirinakapa, katxäsirinakapa, uma uchañ jach’a lamanapa, ukatsti taqi uka broncenak Babiloniaruw apasipxäna. ¹⁸ Ukhamarakiw qhilla uchañanaka, lampanaka, pabilonak khuchhuqañanaka, jach’a qirunaka, jach’a wisllanaka, kunanakatix Tatitur yupaychañatak utjkäna taqi uka broncet lurat yänaksa q’al apasxapxäna. ¹⁹ Uka Nebuzaradán jilïristi taqi qurit lurat yänak apasxarakïna: qurit lurat jach’a lamananaka, nina sank’a uchañanaka, jach’a tilinkinaka, qhilla uchañanaka, candeleronaka, wisllanaka, vino luqtäwi katuyañatak uka qirunaksa q’al apasxäna. ²⁰ Uka pä jach’a pilarana, uma uchaña lamanäkis ukana, broncet lurat tunka payan urqu vacanakax uka uma uchañ q’ipxäsipki ukanakana, qawqha bronce qhuyatix utjkäna ukax janiw yatiñjamäkänti, ukhamarak Salomón reyix Tatitun utap sayt’ayañatak luraykatayna ukanakan qawqha bronce qhuyatix utjkäna ukas janiw tantiyañjamäkänti. ²¹ Uka pä jach’a pilaranakasti sapa mayax amstarux pusi tunka chhiyanïnwa, thururusti pä tunka payan chhiyanirakïnwa; pilar manqhasti ch’usa phusakïnwa, uka broncesti mä t’axlli ukkha thurünwa. ²² Sapa maya pilarasti alay tuqirux broncet lurat mä t’ikhampi apxatatänwa, ukasti niya tunka chhiyanjamänwa, ukasti jiwakïñapatakix broncet lurat kunayman uñtasitanakampi k’achachatänwa, ²³ uka broncet luratanakax mayax manzanar uñtata, mayanakasti cadenanakar uñtatarakiw utjäna. Sapa pilaransti llätunka tunka suxtani manzanar uñtat broncet luratampi muytayatänwa, ukampis cadenanak patxanxa patakat jilaw utjarakïna. ²⁴ Nebuzaradán jilïristi Seraías sata jilïr sacerdoteruw katuntäna, ukatsti Sofonías sacerdoteru, khititix ukxaru arktirïki ukaru, ukhamaraki Tatitun utap uñjiri kimsa jaqinakaru. ²⁵ Markankir jaqinakatsti, ejerciton jilïriparuw katuntäna, reyin paqallqu iwxt’irinakaparu, ukatsti kawkïr jilïr militaratix ejercitotak jaqinak katuqirïkän ukaru, ukhamaraki suxta tunka wali aytat jaqinakaru, khitinakatix uka markan qhiparapkatayna taqi ukanakaru. ²⁶ Nabuzaradán jilïristi taqi uka jaqinakar katurasinxa, Babilonia markankir reyin nayraqataparuw irpäna, uka reyisti Hamat uraqina, Riblá sata uka chiqankaskänwa. Ukan Babiloniankir reyix uka jaqinakan jiwarayatäpxañapatak mayïna. Ukhamaw Judá markan jakirinakax uraqipat jaya markar apanukut uñjasïna. ²⁸ Nabucodonosor reyin ukham apanukuyat jaqinakasti akkhanïnwa: paqallqüri mara jupax marka apnaqkäna uka marasti, Judá uraqit kimsa waranqa pä tunka kimsan jaqinak apanukuyäna, ²⁹ tunka kimsaqallqüri maransti, Jerusalén markatxa kimsaqallqu pataka kimsa tunka payani jaqinak apanukuyäna; ³⁰ pä tunka kimsan mara saraqatarusti, Nebuzaradán jilïrix paqallqu pataka pusi tunka phisqan jaqinak Judá uraqit apanukuyarakïna, taqpachanisti pusi waranqa suxta patakan jaqinakaw apanukut uñjasipxäna. ³¹ Judá uraqinkir Joaquín reyix niya kimsa tunka paqallqun mara apanukut uñjaskän ukkhasti, tunka payan phaxsi saraqataruw Evil-merodac sat reyix Babilonia marka apnaqañ qalltxäna, jupasti Joaquín reyit khuyapt’ayasïnwa, ukat carcelat irpsxarakïna. ³² Kawkïr reyinakatix Babilonian jupampi chika utjapkän ukanakat sipansa, juparux juk’ampi sum uñjäna. ³³ Ukhamasti Joaquín reyix carcelankañ isipxa apsusxänwa, ukatsti reyimpi chikarakiw manq’asxäna taqi urunakapana. ³⁴ Ukhamarusa, jiwañapkamax Joaquín reyix sapürurakiw Babiloniankir reyit mä yanap katuqäna.