ESTER

ESTER

¹ Asuero reyix Persia jach’a marka apnaqkäna uka urunakan taqi akanakax lurasïna. Uka markasti pataka pä tunka paqallquni suyunakanïnwa, India chiqat qalltasa Etiopía chiqakama. ² Asuero reyin marka apnaqañ jach’a utapax Susa markan utt’ayatänwa. ³ Asuero reyix marka apnaqäwip kimsa mara phuqkasaxa, mä jach’a phunchhäwi luräna, taqpach irnaqirinakapampitaki, jilïr yanapirinakapampitaki, ukatsti Persankiri, medonkir ejercitonakan jilïrinakaparuw jawsayäna, suyunakan jilïr mallkunakaparux jawsayarakïnwa. ⁴ Reyisti marka apnaqäwipan qamir kankañap uñacht’ayañ amtampiw uka phunchhäwi luräna, jach’a ch’aman markanïtapa, jupan ch’amampi apnaqatap uñacht’ayañatakiraki. Uka phunchhäwisti chika marakamänwa, ⁵ tukuyasinsti, reyix yaqha phunchhäwimp lurarakïna, jach’a utapan utjir panqar uyu anqäxana, ukasti paqallq urünwa. Uka phunchhäwirusti Susa markan jakir taqpach jaqinakaruw jawsayäna, khitinakatix wali aytat jaqinakäpkäna ukanakaru, ukhamarak jan aytatäpki ukanakarusa. ⁶ Reyin jach’a utap anqäxasti suma k’achacht’atänwa, janq’u, sajuna cortinanakamp warkurt’ata, uka cortinanakasti linot lurt’at chupika wiskhar chint’atänwa, uka wiskhasti qullqit lurat argollanak taypi sarakipata, mármol qalat lurat sayir pirqanakar acht’ayatänwa. Ukatsti qurita, qullqit lurat qunuñanak uchapxarakïna, uta pampax janq’umpit ch’iyarampit suma k’ajkir qalanakampi uchatänwa. ⁷ Umañanakxa qurita lurat qirunakat umapxäna, ukanakax yaqha, yaqha luratänwa, walja vinopuniw utjäna, reyin waxt’añax wakiski ukarjama. ⁸ Ukampisa, reyix uywatanakapan jilïrinakaparux sataynawa, jan khitirus munkir jan munkir umayapxañapataki, jan ukasti sapa mayni jawsayatanakax qawqhtix munapki ukhamarjam umapxañapaki. ⁹ Asuero reyin utapanxa, Vasti sat reinax phunchhäwir jawsayatanakan warminakapatakix jach’a manq’äwi wakicharakïna. ¹⁰ Phunchhäwin paqallq urüxipansti, reyix vinomp umjasisax wali kusisitänwa, ukatsti Mehumán, Biztá, Harboná, Bigtá, Abagtá, Zetar, Carcás, jupan munasit uka paqallqu chachanakaruw khithäna, ¹¹ kankañ pillump ucht’at Vasti reinar irptanipxañapataki, ukhamat markampi, jach’a jilïr jaqinakampix suma uñnaqt’anïtapat muspharapxañapataki. ¹² Ukampis reinaxa, kuntix reyix jaqinakap tuqi arskäna ukarux janiw jaysañ munkänti. Uk yatisasti reyix walpun phiñasïna, ukham phiñasitaw ¹³ kamachinakxat yatxatatanakar jiskt’asïna, reyin saraparjamax kamachinak uñt’irinakarupuniw kuna lurañatakis jiskt’asiñax wakisïna, ukhamat lurañanakapan chiqapar uñjatäñapataki. ¹⁴ Reyin yanapir jaqinakapax paqallqunïnwa: Carsená, Setar, Admata, Tarsis, Meres, Marsená, Memucán ukanaka. Jupanakax Persia, Media uka markanakan wali aytat jaqinakänwa. Marka apnaqäwinsti, yäqat jilïr jaqinakarakïnwa. ¹⁵ Reyisti jupanakarux jiskt’änwa: —Kamachi arunakarjamasti, ¿kun lurañas Vasti reinaru wakisi arunakaxar jan jaysatapatxa? —sasa. ¹⁶ Ukatsti jach’a tantachasïwin jilïrinakap nayraqatan Memucán chachax reyir sarakïna: —Vasti reinax ukham luratapampix janiw juma reyiruki chuymam ust’aykiti, jan ukasti taqi jilïrinakaru, Asuero reyin taqi suyupankirinakaruw ust’ayaraki. ¹⁷ Kuntix reinax lurki uksti taqi warminakaw yatipxani, ukatsti chachanakaparux janiw yäqañ munkxapxaniti, jupanakax sapxaniwa: ‘Asuero reyix Vasti reinar jawsayiriw khithi, reinasti janiw arunakapar jayskiti’ sasa. ¹⁸ Persa, Media markankir jilïrinakan warminakapasti, kuntix reinax lurki uk yatisin jichhürpachaw chachanakapampix jaychasipxaspa, ukatsti jisk’achasiñanakampi, jachjayasiñanakampiw utjaspa. ¹⁹ Ukhamasti, reyitaki walikïchi ukaxa, mä kamachi mistuypan, uka kamachix Persia, Media uka markankir kamachinakaparu qillqantatarakïpan, jan khitinsa p’akintkaya: ‘Vasti reinax janipuniw mayampis reyin ukarux jutañapäkxiti’ sasa. Reina kankañasti yaqha aski warmiru churatäxpan. ²⁰ Aka kamachix taqpach markanakan yatiyatäñapawa, ukhamat taqi warminakax chachanakapar yäqapxani, qamirïpasa, jan utjirinïpasa —sasa. ²¹ Ukhamasti, Memucán sat chachan amuyt’äwipax reyitakisa, amuyt’ayir jilïr jaqinakapatakis walikïnwa. Ukat ukspachaw reyix mä kamachi mistuyäna. ²² Ukatsti jach’a markapan utjir suyunakaruw qillqatanakap apayäna, sapa suyun utjir markanakan arupatkam qillqt’ata, uka qillqatansti sarakïnwa chachanakax utanakapan jilïr p’iqïpxañapataki, jupan pachpa arupat utanakapan parlapxañapatakiraki.

¹ Ukat mä qawqha urunakatsti, Asuero reyix chuymap utt’ayasxasinxa, Vasti reinat amtasïna, kuntix reinax lurkatayna ukxata, ukhamarak reinar juchañchañ kamachi arunak mistuyatapata. ² Jilïri yanapirinakapasti sapxänwa: —Reyitakix suma uñnaqt’an jiwa tawaqunak thaqhañaw wakisi. ³ Reyix jach’a markapankir sapa suyutxa yanapirinak utt’aypan, uka yanapirinakan suma uñnaqt’an tawaqunak thaqhapxañapataki. Jupanakasti, Susa suma utt’ayat markankir reyin jach’a utapan utjir warminakan utapar uka tawaqunakar irpanipxarakpan. Ukatsti warminakan utap uñjiri, reyin uñt’at Hegai sat chacharaki uka tawaqunakar uñjpan. Uka tawaqunakan suma jiwakïpxañapatakisti, Hegai chacharaki kunanakatix wakiski ukanak lurpan. ⁴ Kawkïr tawaqutix reyin chuymapar purkirjamächini uka tawaquw Vasti lanti reinan qunuñapan qunt’asini —sasa. Uka amuyusti reyitakix wali sumänwa, ukatsti ukhampun phuqhasirakïna. ⁵ Susa markan mä judío jaqiw jakasïna Mardoqueo sutini, jupax Jaír sat chachan yuqapänwa, Simí, Quis uka wila masita saraqir Benjaminan markapankirïnwa. ⁶ Mardoqueo chacharux Babiloniankir Nabucodonosor reyiw Jerusalenat apanukuyäna, jupamp chiksti, Judá markankir Joaquín reyiparux apanukuyarakïnwa. ⁷ Mardoqueox mä prima kullakanïnwa, jupasti wajcha, jan awkini, jan taykanïnwa. Ukampis Mardoqueo chachaw wawan awkinakap jiwxipan wawapat uñt’asis uywasxäna. Sutipasti Hadasá, jan ukax Ester satänwa, jupasti suma uñnaqt’ani jiwa tawaqukïnwa. ⁸ Reyin kamachipax yatisxäna ukapachasti, walja tawaqunakaruw reyin jach’a utapan tantachapxäna, jupanakarusti Hegai sat chachaw uñjäna, Ester tawaqusti uka taypinkarakïnwa. ⁹ Hegai chachatakisti Ester tawaqux chuymapar purkirïnwa, ukat jupax jank’akiw jiwakïñapatak suma jawisiñanak churäna, suma ajllit manq’anak churarakïna. Ukxarusti reyin utapan utjir uywatanakatxa, paqallqu q’axu tawaqunakaruw Esteran luqtiripat uchäna, ukatsti Ester tawaqurux luqtirinakamp chikaw warminakan jach’a utapan utjir mä suma utar ucharakïna. ¹⁰ Ester tawaqux kuna markat jutatapsa, khitin wila masipätapatsa janiw arskänti, Mardoqueo chachaw ukanak jan arsuñapatak iwxt’äna. ¹¹ Mardoqueosti sapüruw warminakan utap uñkatasin saranaqäna, Ester tawaqux walikïskpachati, juparux sumti uñjasipkpacha janicha uk yatiñataki. ¹² Uka tawaqunakax tunka payan phaxsiw jiwakïpxañapatak wakichasipxirïna. Suxta phaxsix mirrat apsut aceitempiw janchinakap jawisipxäna, ukat ukxar suxta phaxsisti suma jawisiñanakampi, q’apkir qullanakampiw uchasipxarakïna. Ukham lurañ tukuyatatsti, tawaqunakax maynit maynitwa Asuero reyin nayraqatapar uñstir sarapxirïna. ¹³ Sapa mayni tawaquw reyin utapar sarañatakix isinakat sipana, k’achachasiñ yänakat sipan ajllisipxäna, janiw khitis jark’irïkänti. ¹⁴ Sapa tawaqusti arum tuqiruw reyin utapar sarirïna, qhipärmanthisti yaqha utaruw mantxarakirïna, uka uta, ukhamarak reyin uñt’atanakapsa, Saasgaz sutini reyin jaqipaw uñjäna; ukat uksarux tawaqux janiw reyin nayraqatapar uñstirïkänti, reyix munki ukkhakiw sutipat jawsasin reyin nayraqatapar uñstirïna. ¹⁵ Kunapachatix Esteraru, Mardoqueon Abihail tiopan phuchhapar reyin ukar sarañ wakt’käna ukkhaxa, jupax Hegai chachan iwxt’ata isimpikiw isthapt’asiwayäna. Ester tawaqux taqinimpiw munayasïna. ¹⁶ Ukatsti Tébet sata tunka phaxsi saraqataruw Ester tawaqurux Asuero reyin utapar irpapxäna, reyix paqallqüri mara uka marka apnaqkäna ukapacha. ¹⁷ Asuero reyix Ester tawaquruw mayni tawaqunakat sipan wal munäna, Asuero reyin munasiñap Esterax mayni tawaqunakat sipansa juk’amp jikxatäna. Ukat reyix Esteran p’iqipar reina kankañ pillumpi asxatäna, ukatsti Vasti sat warmi lanti reinat utt’ayxarakïna. ¹⁸ Ukatsti Ester reinatakix mä jach’a manq’äwi wakichayäna, uka maq’äwirusti taqi jilïr yanapirinakapampiru, markpachan yanapirinakapampiruw jawsayäna. Qullqi irsuñanaksa suyunakarux iraqtayänwa, ukatsti khuyapayasir reyjamaw walja waxt’äwinak lakirarakïna. ¹⁹ Kunapachatix tawaqunakax warminakan utapat yaqha utar sarasipkäna uka uruxa, Mardoqueox reyin utap punkun qunt’atäskänwa. ²⁰ Mardoqueon iwxataparjamasti, Ester reinax janipuniw markapata, utapankirinakapatsa kuns arskänti, jan ukasti, Mardoqueo jak’an jakkäna ukkhax kuna yatichäwinaktix katuqkatayna ukhamarjamaw phuqhaskarakïna. ²¹ Mardoqueox reyin utap punkun qunt’atäskänwa, ukchañkamaw Bigtán, Teres sutini reyin utapar mantañ punku uñjir pani jilïrinakar parlasipkir ist’äna. Jupanakax wali phiñasitapuniw Asuero reyir jiwayañatak amtasipkäna. ²² Ukham jan wali amtatanakap ist’asinsti Mardoqueox Ester reinaruw yatiyir saräna. Ester reinasti Mardoqueon sutipxaruw reyir yatiyarakïna. ²³ Reyisti uka jan wali amtatanakxat sum yatxatayäna. Chiqätap yatisinsti, uka pani jaqinakarux jaychkatat jiwapxañapatakiw juchañchäna. Taqi ukanaksti markan sarnaqäwinakapa qillqataruw reyin nayraqatapan qillqantapxäna.

¹ Ukat mä qawqha urunakatsti, Asuero reyix Hamedata chachan Amán yuqaparuw marka apnaqañapatak jilïrit utt’ayäna, jupax Agag chachat saraqirïnwa. ² Reyin utapan luqtirinakasti reyin arsutap phuqhañatakix Amán chachan nayraqatapan killt’asipxäna, p’iqinakapsa alt’apxarakïnwa, reyiw ukham lurapxañapatak arsüna; ukampis Mardoqueo chachax janiw uka arsutarux jaysañ munkänti. ³ Ukham uñjasinsti reyin taqi luqtirinakapax Mardoqueoruw jiskt’apxäna: “¿Kunats reyin arsutaparux jan jaysañ munkta?” sasa. ⁴ Sapürus ukak juparux jiskhisipkäna, Mardoqueosti janiw jupanakarux yäqkänti. Ukat Amán chacharu yatiyir sarapxäna, Mardoqueox judío jaqïtap arsuniti janicha uk yatiñataki, ukampis Mardoqueox niyaw judío jaqïtap jupanakarux yatiyxatayna. ⁵ Amán chachasti Mardoqueon jupataki jan killt’asitapa, p’iqsa jan alt’atapa yatisax walpun phiñasïna. ⁶ Mardoqueon judiötap yatisaxa, janiw juparuki mutuyañ amtkänti; jan ukasti, Asuero reyin jach’a markapan jakapkäna uka judío jaqinakar kunjämatsa q’ala tukjaspa uk lup’ïna. ⁷ Mara qallta Nisán sat phaxsina, kunapachatix Asuero reyix tunka payan mara markap apnaqkäna ukkhawa, Amán chachan nayraqatapan suerte jaqupxäna; kuna urusa, kuna phaxsis jupan amtäwipax phuqhasispa uk yatiñataki. Suerte jaqtatasti Adar sata tunka payïri phaxsina, tunka kimsan uru saraqatar phuqhasiñapaw jaqstäna. ⁸ Ukatsti Amán chachax Asuero reyir akham säna: —Jach’a munañan rey, apnaqäwiman utjir suyunakam taypinxa, yaqhaqtat mä markaw utji, kamachinakapas yaqha markanakat sipan mayjawa, juman arsutamarux janiw phuqhañ munapkiti. Jach’a munañan rey, markam taypin uka markan jakañapax janiw kunatakis askïkiti. ⁹ Ukhamasti, juma reyitakitix walikïchispa ukaxa, uka markan tukjatäñapatak mä kamachi utjayam, nayasti, qullqixat kimsa patak kimsa tunkan waranqa kilo qullqi markan qullqip apnaqirinakarux churä —sasa. ¹⁰ Ukatsti reyix amparapat surtijap apsusisin judionakar uñisir Amán chacharuw churäna, ¹¹ akham sasa: —Qullqimax jumatakïskpan, uka markankirinakampisti, kunjämarutix lurañ munkta, ukham luraskakim —sasa. ¹² Mara qallta phaxsina tunka kimsani uru saraqatarusti reyix qillqirinakaparuw jawsayäna, Amán chachan arsutanakap qillqapxañapataki, ukatsti yanapirinakaparu, suyunak apnaqirinakaparu, taqi markan jilïrinakapar uk apayapxañapataki. Uka qillqatanakasti sapa suyunakan utjir markanakan arupatkam qillqatänwa, Asuero reyin sutipamp qillqxatata, surtijapamp limxatataraki, ¹³ ukatsti, reyin taqpach suyunakaparuw apayapxäna. Uka qillqatansti yatiyänwa: judío waynanakaru, awkinakaru, wawanakaru, warminakaru mä urunaki taqpach jiwarayañataki, jiwarayasinsti yänakap katuntasiñataki. Uka urusti Adar sata tunka payan phaxsina, tunka kimsani urünwa. ¹⁴ Uka kamachisti taqpach suyunakan utjir markanakan yatiyasïna, ukhamat markachirinakan ukürutak wakicht’atäpxañapataki. ¹⁵ Qillqat apirinakasti jank’akiw reyir jaysasax apapxäna. Uka kamachix Susa markansa yatisirakïnwa, uk yatisasti, Susa markankirinakax mayjt’asipxänwa. Ukchañkamasti reyimpi Amán chachampix machañatakiw qunt’asipxäna.

¹ Mardoqueox taqi kunatix utjkäna ukanak yatisinxa, isip ch’iyanuqasïna, llakisiñat chhankha isimpiw ist’asïna, p’iqipxarusti qhillampiw warxatasïna, wararisa, jachasisaw markan sarnaqäna. ² Ukhampachaw reyin utap punkurux purïna. Ukampis chhankha isimp isthapitax janiw reyin utapar mantañax wakiskänti. ³ Kawkha suyunakarutix reyin qillqatapax purkäna ukkhanxa, ukhamarakiw judionakax walpun llakisipxäna, jupanakax llakisiñatsa ayuno lurapxäna, jacht’asisa, wararisaw llakkañ ayqupxäna, waljaniw jupanakat qhillxar ikipxäna, ukatsti chhankha isinakampiw isthapisipxarakïna. ⁴ Ester reinar luqtirinakampi, juparu uñjir chachanakampix kunatix markan utjkäna ukanak reinar yatiyapxäna. Reinasti uk yatisin wal llakthaptäna, ukatsti Mardoqueorux isinak apayäna chhankha isi lanti uchasiñapataki, ukampis Mardoqueox uka isxa janiw katuqasiñ munkänti. ⁵ Ukat Ester reinax Hatac sat chachar jawsäna, ukhamarak reyin utap uñjir jilïriru, ukatsti kunatsa Mardoqueox chhankha isimp isthapitäpacha uk jiskt’ayiriw khithäna. ⁶ Hatac chachasti Mardoqueomp parliriw saräna. Jupax marka plazankaskänwa, reyin utap punku uñkatasina. ⁷ Mardoqueosti kunanakatix yatiskäna ukanak taqpach jupar yatiyäna, Amán chachax qawqha qullqtix judionakan jiwarayatäñapatak churañ amtkatayna uks yatiyarakïnwa. ⁸ Ukatsti Susa markan judionakar jiwarayañatak reyin arsutapa qillqatat waraqata Ester reinar churañapatak katuyäna, ukhamat jupan taqpach yatiñapataki. Ester reynarusti jupa kipka reyimpi parlt’asa markapan qhispitäñapatak achikt’añapatakiw mayirakïna. ⁹ Hatac chachasti kutt’xasin Ester reinaru kunanaktix Mardoqueox siskatayna ukanak yatiyäna. ¹⁰ Ester reinasti wasitat Hatac chachar Mardoqueo ukar khithäna, akham sasa: ¹¹ “Reyir luqtirinakasa, reyin apnaqat suyunakankir jaqinakasa mä kamachi utjatap yatipxi, khitinakatix reyin jan jawskata jupar uñjiri utap manqhir mantapkani ukaruxa, chachäpasa, warmïpasa, jiwayatäñatak juchañchatawa. Reyitix uka jaqit khuyapt’ayasisin quri thujrup aytaspa ukkhakiw jiwañat qhispispa. Nayarusti, niya kimsa tunka uruw reyix jan jawsaykxituti” sasa. ¹² Mardoqueosti Ester reinan yatiyäwip katuqasinxa, ¹³ reinarux akham iwxarakïna: “Ester, janiw jumaxa, reyin utapankatam laykukiti judeankir jaqïkasax jiwañat qhispkätati. ¹⁴ Jichhatix jumax jan kuns kamskäta ukaxa, judionakan qhispiyasiñapax yaqha tuqit jutani. Ukampis jumasa, awkiman wila masinakapas jiwaraniwa. ¡Inas jumax markamankirinakar akham llakisiñanakan yanapt’añatak reinat utt’ayatäsksta!” sasa. ¹⁵ Ester reinasti akham sasaw Mardoqueorux iwxarakïna: ¹⁶ “Saram, Susa markankir taqi judionakar tantachthapim, ukatsti, nayatak ayuno lurapxpan, kimsa urumpi, kimsa arumampix jan kuns manq’apxpati, janirak kuns umapxpati. Nayampi, nayar luqtir uywatanakampisti uka kipkarak lurapxä; uka qhipat reyimp parlirix sarä, ukham lurasax kamachi p’akintañaxächin ukasa. Jiwayapxitan ukasti, jiwayasipkakitpan” sasa. ¹⁷ Mardoqueosti sarasinxa, kunjämtix Ester reinax amuyt’aykäna ukhamarjamaw phuqharakïna.

¹ Kimsa urutsti Esterax reina kankañ isipamp isthapt’ataw reyin utapar mantäna. Ukatsti, reyin punku uñkatasi qunuñapan qunt’atäkäna uka nayraqataruw sayt’asïna. ² Reyisti, Ester reinar uñjasax kusisïnwa, amparapar katt’atäkäna uka quri thujrup jupa tuqir aytarakïna. Ester reinasti jak’achasisin quri thujrun k’achip llamkt’äna, ³ reyisti juparux akham jiskt’arakïna: —Ester, ¿kunas kamächtam? ¿Kuns munta? ¡Jach’a markaxan uraqip chikatpach mayitäta uksa nayax churaskakïmawa! —sasa. Ester reinasti ukxaruw sarakïna: ⁴ —Jach’a munañan rey, jichhürux nayax jumar jach’añchañatak mä manq’äwi wakichta. Chuymamar purkirïchi ukaxa, jutamaya, jumampi chiksti Amán chachar irpanirakim —sasa. Ukat reyix uywatanakapar sarakïna: ⁵ —Jichhpach Amán chachar thaqtapxam, Ester reinan mayitapasti jaysatäpan —sasa. Ukhamaw reyimpi, Amán chachampix reinan wakicht’at manq’äwiparux sarapxäna. ⁶ Uka manq’äwinkasasti, reyix Esterar akham säna: —Kuntix munkta uk mayita, jach’a markaxan uraqip chikatpach mayitäta uksa nayax churaskakïmawa —sasa. ⁷ Ester reinasti ukxaruw sarakïna: —Mayakiw mayisiñaxaxa, ukakirak mayt’asïma: ⁸ Juma reyitix nayar munaschista, nayan mayitaxsa ist’añ munarakchista ukaxa, qharürux Amán chachamp chikay jutam, jumar jach’añchañatak wakichat yaqha manq’äwiru. Ukan kuntix jumax maykista uk arsü —sasa. ⁹ Amán chachax k’uchikiw uka manq’äwit mistuwayxäna; ukampis Mardoqueoru reyin utap punkun qunt’atäskir uñjasax walpun phiñasïna, Mardoqueon jupatak jan sartatapata, janirak unxtatapatsa. ¹⁰ Ukampis jupar uñiskchïna ukasa, janiw kamskänsa, utapar purisinsti, masinakapampiru, Zeres sat warmipampir jawsiriw khithäna. ¹¹ Amán chachasti jupanakarux qamir kankañapat parläna, walja wawanïtapata, reyix taqinit sipan jupar jach’a jilïrit utt’ayatapata, ukhamarak markanak apnaqañatak munañ kankañ churkatayna ukxata. ¹² Ukxarusti saskakïnwa: —Ukhamarusa, Ester reinax naya saparukiw jawsayitu jichhür reyitaki manq’äwi wakichki ukaruxa; qharürusti yaqha jach’a manq’äwi reyitakix wakicharakini, ukarusti naya saparukiw jawsayarakitu. ¹³ Ukampis uka Mardoqueo judío jaqir reyin utap punkun qunt’atäskir uñjasaxa, kusisiñaxas käwkst’iwa —sasa. ¹⁴ Ukatsti warmipampi, masinakapampix akham amuyt’ayapxäna: —Jaychkatayañ lurayam, amstarux pä tunk payan metroni, ukatsti qharür willjtax reyir mayim, Mardoqueor ukan jaychkatayañapataki. Ukatxa jan kuna llakinikiw manq’äwirux reyimp chik saräta —sasa. Uka amuyux Amán chachar wal kusisiyäna, ukat jaychkatayañ wakichayäna.

¹ Uka arumasti reyix janiw ikthapkänti, ukat kawkïr qillqatantix markan taqi jach’a luräwinakapax qillqatäki uka qillqat aptayanïna, jupan nayraqatapan ullarapxañapataki. ² Uka qillqatan jikxatapxäna Mardoqueon aski luratapa, kunjämtix Bigtán, Teres sat reyi uta uñjir jaqinakax Asuero reyir jiwayañ amtapkatayna uk katjatapa. ³ Ukat reyix jiskt’äna: —¿Kuna churäwsa, jan ukax, kuna jach’añchäwsa Mardoqueox uka aski luratapat katuqixa? —sasa. Yanapirinakapasti sapxarakïnwa: —Jupax janiw kuns katuqkiti —sasa. ⁴ Ukapachaw Amán chachax reyin jach’a utap anqäxar mantanïna, luraykatayna ukaru Mardoqueon jaychkatatäñapatak reyir mayiri. Reyisti jiskt’änwa: —¿Khitis anqan sarnaqi? —sasa. ⁵ Yanapirinakapasti —Amán chachawa —sasaw yatiyapxäna. Reyisti: —¡Mantayanipxam! —sarakïnwa. ⁶ Amán chachasti mantanïnwa, ukat reyix jupar jiskt’äna: —Kawkïr jaqirutix jach’añchañ nayax munkta ukarux ¿kuns churirista? —sasa. Amán chachasti ukham ist’asin chuymapan säna: “¿Khitirurak reyisti nayat juk’ampi jach’ar aptañ munisti?” sasa. ⁷ Ukat jupax reyir sarakïna: —Uka jaqitakixa, ⁸ juma reyin suma isisiñam uywatanakamar aptayanim, caballomampi, ukhamarak p’iqimar uchasiñ pillumampi. ⁹ Ukatsti juman jilïr yanapirimar khitham uka jaqir suma isimamp isthapiyañapataki, ukat caballomxat marka plazanjam muytaypan, akham arnaqt’asisa: “¡Khitirutix reyix jach’ar aptañ munki ukarux akham uñji!” —sasa. ¹⁰ Ukat reyix Amán chachar säna: —Ukhamasti jichhpachay kunjämtix siskta ukhamarjam Mardoqueo judío jaqimpix luram. Isimpi, caballompi aptanim, ukatsti jupar thaqtanim. Taqi kuntix siskta ukarjampun jan kun armt’asis phuqham —sasa. ¹¹ Amán chachasti isi aptanisin Mardoqueorux isthapiyäna, ukatsti caballxaru kachxatayasin marka plazanjam muytayäna, arnaqasisaw nayräxap sararakïna: “¡Khitirutix reyix jach’añchañ munki ukarux akham uñji!” sasa. ¹² Uka qhipatsti, Mardoqueox reyin utap punkuruw kuttxäna, Amán chachasti wali llakt’ataw utapar jank’ak kuttxarakïna. Jupasti p’inqasiñatsa ajanup imantasïna. ¹³ Utapar purisinsti Zeres warmipampiru, masinakapampiruw kunatix luraskatayna uk yatiyäna. Jupanakasti sapxänwa: —Uka Mardoqueotix judío jaqïchixa, janiw atipjkasmati, jan ukasti, jumakiw q’alpun aynacht’asmaxa —sasa. ¹⁴ Jupanakax janïraw parlañ sum tukuyapkänti, ukhamaruw reyin uywatanakapax Ester reinan wakichayat manq’äwir Amán chachar ukspach irpañatak purinipxäna.

¹ Reyimpi, Amán chachampix Ester reinan wakichat manq’äwiruw sarapxäna. ² Payïr uru uka manq’äwin jikxataskasasti, reyix wasitat Ester reinar jiskt’äna: —Ester, ¡kuntix munkta uk mayiskakita, nayax churämawa, jach’a markaxan uraqip chikatpach mayitäta uksa nayax churaskakïmawa! —sasa. ³ Ester reinasti ukxaruw sarakïna: —Juma reyitix nayar munaschista, jumatak walikïchi ukaxa, nayax muntwa, mayt’asiraksmawa, nayarusa, markaxarus jiwañat qhispiyapxita; ⁴ nayampi, markaxampisti taqi tukjatäñatak aljantataw uñjasipxta. Ukampis nanakatix uywat jaqïñatakik aljatäpxirista ukaxa, janiw kuns siskiristti, ukampis jiwarapxä ukaxa, jumatakix sinti jan walïspawa —sasa. ⁵ Ukat Asuero reyix jiskt’äna: —¿Khitisa, kawkinkis uka jan wali amtir jaqixa? —sasa. ⁶ Ester reinasti ukxaruw säna: —¡Nanakar uñisirixa, aka qhuru Amán chachawa! —sasa. Uk ist’asinsti, Amán chachax axsarañat reyina, reinan nayraqatapan walpun mulljasïna. ⁷ Asuero reyisti wali phiñasitaw sartasin manq’äwi utat mistsuwayäna, jach’a utapan utjir panqar uyu anqäxaru. Ukampis Amán chachax reyin jupar jiwayañatak amtatap amuyasisin, pachpa utaruw qhiparäna Ester reinaru achikt’asiri, jakañap qhispiyañapataki. ⁸ Kunapachatix reyix panqar uyu anqäxat kuttanisin manq’äwi utar mantankäna ukkhasti, Amán chachar Ester reinan qunuñap jak’an alkatatäskir uñjäna, uk uñjasasti reyix jach’at art’äna: —¿Reinamppacharuti nayan uñjkat pachpa utaxan ñanqhachañ munta? —sasa. Reyin ukham jach’at arsutap ist’asinsti, jank’akiw jupar uñjir jaqinakax Amán chachan ajanup imxatapxäna. Ukatsti, jupanakat maynïri Harboná sat jaqiw arsüna: —Amán chachan utapan mä jaychkatañ chiqaw wakichata, ukasti sayarux pä tunk payan metroniwa; uksti jupaw Mardoqueor jaychkatayañatak wakichayi, kawkïr judío jaqitix juma reyin jakañam qhispiyktam ukaru —sasa. Ukat reyix arsüna: —¡Ukhamax jupar ukan jaychkatapxam! —sasa. ¹⁰ Ukhamaw Amán chachax jaychkatat uñjasïna, kawkïr jaychkatañtix Mardoqueotak wakichaykäna ukaru. Ukham lurayasaw reyix phiñasiñap apjtayasïna.

¹ Ukürpachawa, Asuero reyix judionakar uñisiri Amán chachan utap Ester reinar waxt’xäna. Mardoqueosti reyin ukaruw jutäna, Ester reinax reyir yatiyxänwa Mardoqueon wila masipätapxa. ² Ukapachaw reyix, Amán jilïrit apaqaskän uka surtija apsusisin Mardoqueor churxäna. Esterasti Mardoqueorux kunanakatix Amán chachan utapan utjkäna ukanak apnaqañapatakiw katuyxarakïna. ³ Ester reinax wasitat reyimp parläna, jupax reyin kayupar killt’asisina, jacht’asisaw achikt’asïna, Amán chachan arsutapax ina ch’usar tukuyatäñapataki, judionakar jan wali lurañ amtatanakapan jan phuqhasiñapataki. ⁴ Reyisti quri thujrup Ester reina tuqir aytäna, reinasti nayraqatapan sayt’asisaxa, ⁵ sarakïnwa: —Juma, reyitakitix walikïchi, nayan mayitaxas jumatak chiqapächi, chiqpachapun nayar munasirakchista ukaxa, mä arsüwi qillqaspan, kuna qillqatanaktix Amán chachax judionakar tukjañatak suyunakar apayki ukanak ina ch’usar tukuyañataki. ⁶ ¡Janipuniw nayax markaxan t’unjatäñap munkiristi! ¡Janipuniw wila masinakaxan jiwarayat uñjasiñapsa munkiristi! —sasa. ⁷ Asuero reyisti Ester reynampiru, Mardoqueo judiompirux sarakïnwa: —Nayax Ester reynar Amán chachan utap churxta, jupax judionakaru jiwarayañ munatapat jaychkatat uñjasi. ⁸ Jichhasti sapxsmawa, kunatix judionakatak askïkaspa ukarjam nayan sutixamp qillqapxam. ¡Ukatsti qillqatanakarux reyin chimpupamp chimpuntawayapxam! —sasa. Reyin sutipamp qillqxatata, chimpupampi chimpxatat qillqatanakax janiw ina ch’usar tukuykaspati. ⁹ Ukatsti jank’akiw reyin qillqir jaqinakaparux jawsayanipxäna. Uka urusti, Siván sat kimsïri phaxsita pä tunka kimsani uru saraqatänwa, ukatsti kunanaktix Mardoqueox judionakatak aski arskäna ukhamarjamaw qillqasïna, patak pä tunka paqallqun suyunakankir jilïr apnaqirinakaparu, uka suyunakasti India uraqita, Etiopía uraqkamänwa, qillqatanakasti kuna aruttix sapa suyunakan parlasipxirïkäna uka arut qillqatänwa. Judionakarusti pachpa arupan qillqat apayapxarakïna. ¹⁰ Qillqatanakasti Asuero reyin sutipampi qillqxatatänwa, chimpupampi chimpxatataraki. Ukatsti, qillqat apirinakaruw apayapxäna, jupanakasti reyin wali jalir caballonakapxat jalayapxarakïna. ¹¹ Qillqatanakansti reyix judionakan tantachasipxañapatakiw arsüna, jakapkäna uka markanakan mä wawak sayt’asipxañapataki, ukhamat jakañanakap qhispiyasiñataki, ukatsti, nuwantirinakapar jiwayarañataki, q’al tukjañataki, uka nuwantirinakax kawki markankirïpxpasa, warmïpasa, wawäpasa, tukjañkam jupanakar jiwarayañataki, taqi yänakapsa katuntasiñataki. ¹² Taqi akanakasti Asuero reyin taqpach suyunakapan mä urunak phuqhasiñapäna. Uka amtata urusti, Adar sat tunka payan phaxsina, tunka kimsan uru saraqataruw wakt’äna. ¹³ Uka qillqatat waraqatasti, taqi suyunakan yatiyatäñapänwa, ukhamat uka urun judionakax uñisirinakapat phuqsusiñatak wakicht’atäpxañapataki. ¹⁴ Qillqatanak apirinakasti, jank’akiw wali jalir caballonakapxat jalayapxäna, kuntix reyix arskän uk phuqhiri, reyin arsutapasti Susa markansa yatiyasirakïnwa. ¹⁵ Mardoqueosti reyin utapatxa, laramampita janq’umpit isimpi isthapitaw mistunïna, mä quri pillumpi asxatata, linot lurat wila chupika isimp janxatt’ataraki. Susa markankir jaqinakasti walpun kusisipxäna, ¹⁶ judionakasti kusisiñat mä jach’a phunchhäwi lurapxäna. ¹⁷ Ukatsti taqi suyunakana, jach’a markanakana, kawkha chiqanakarutix reyin arsut qillqatapax purkäna ukawjanakanxa, judionakax wal kusisipxäna, ukatsti jach’a manq’äwinaka, phunchhäwinak lurapxäna. Judionakar axsarasinxa, uka markankirinakat waljaniw judionakan sarapar jaqkattapxäna.

¹ Adar sat tunka payan phaxsita, tunka kimsan uru saraqataruw reyin arsutapax phuqhasiñapäna, judionakan uñisirinakapasti jupanakar tukjañatakix uka uruw suyantasipkäna. Ukampis janiw ukhamäkxänti, jan ukasti, judionakakiw jupanakarux tukjxäna. ² Asuero reyin taqpach suyunakapanxa, judionakax kawkïr markanakantix jakapkäna uka markanakan tantachasipxäna, khitinakatix jupanakar jiwarayañatak amtapkatayna ukanakar nuwantañataki. Ukampis judionakar axsarapxatap laykuxa, janiw khitis jupanakar saykatirix utjkänti. ³ Ukhamarus Mardoqueor axsarañat taqpach suyunakankir jilïr apnaqirinakapax judionakaruw yanapapxäna. ⁴ Mardoqueosti reyin utapan mä jach’a jilïrïxänwa, ukhamätapsti taqi suyunakan yatipxäna, jupan ch’amani, munañan kankañapasti, urut ururuw jilxattäna. ⁵ Judionakax espadampkamaw uñisirinakaparux jiwarayas tukjapxäna, q’ala chhaqtayapxarakïna, ukatsti jupanakampix kunjämarutix munapkäna ukhamaruw lurapxäna. ⁶ Susa markansti phisqa patak jaqinak jiwarayapxäna; ⁷ ukxarusti Parsandata, Dalfón, Aspata, ⁸ Porata, Adalías, Aridata, ⁹ Parmasta, Arisai, Aridai, Vaizata sat jaqinakaruw jiwarayapxäna, ¹⁰ jupanakasti judionakar uñisir Amán chachan tunka yuqapänwa; ukampis janiw yänakap katuntasipkänti. ¹¹ Reyisti, qawqha jiwarayatanakatix Susa markan utjkatayna uk yatisinxa, ¹² ukürpachaw Ester reinarux säna: —Judionakax Susa markan phisqa patak jaqinaka, ukhamarak Amán chachan tunka yuqanakap jiwarayapxi. ¡Yaqha suyunakansti ukhamarak lurapxpacha! Ukhamasti, ¿kunampsa munta? Saskakita, nayax jaysaskakïmawa! —sasa. ¹³ Ukxaruw Ester reinax sarakïna: —Juma, reyitaki walikïchi ukaxa, Susa markankir judionakax kamachirjam qharürux lurapxpan, Amán chachan tunka yuqapan amayanakapax warkkatatäpan —sasa. ¹⁴ Reyisti ukham lurasiñapatakiw arsüna. Uka arsut kamachi qillqatax Susa markan yatiyasïna, ukatsti Amán chachan tunka yuqapan amayanakap warkkatapxäna. ¹⁵ Susa markan jakir judionakasti wasitat tantachasipxäna, Adar sat phaxsita, tunka pusin uru saraqataru, ukansti kimsa patak jaqinakampi jiwarayapxäna, ukampis janiw yänakap llamkt’apkänti. ¹⁶ Yaqha suyunakan jakir judionakasti, pachpa phaxsita, tunka kimsan uru saraqataruw jakañanakap qhispiyasiñataki, ukhamarak uñisirinakapar tukjañatak tantachasipxäna, ukürusti jupanakax paqallq tunka phisqan waranqa jaqinak jiwarayapxäna, ukampis janiw yänakap llamkt’apkänti. Tunka pusin uru saraqatarusti, jupanakax samarxapxänwa, wali kusisitaw manq’äwinakamp uruyapxäna. ¹⁸ Ukampis Susa markankir judionakax tunka kimsani, tunka pusini uru saraqataruw sayt’asiñatak tantachasipxäna, ukatsti tunka phisqan uru saraqatarux samarxapxänwa, wali kusisiñampi, manq’äwinakampi uruyasa. ¹⁹ Ukat suyunakan utjir judionakax uruyañ uru ajllisipxäna, Adar phaxsita tunka pusin uru saraqataru, jupanakasti maynit maynikamaw ukürux churäwinak churasipxarakïna. ²⁰ Mardoqueox taqi kunatix luraskäna ukanak qillqäna, ukatsti Asuero reyin suyunakapan utjir judionakaruw qillqatanak apayäna, jak’an jakiriru, jayan jakiriru, ²¹ jupasti sapa maran uruyapxañapatakiw mayirakïna, Adar phaxsita, tunka pusini uru saraqatampi, tunka phisqani uru saraqatampi jupanak taypin amtasipxañapataki, ²² kunjämtix uka phaxsina, uka urunakan judionakax uñisirinakapat qhispiyat uñjasipkatayna ukanak amtañataki; ukhamaraki, kunjämatix llakisiñampi, t’aqhisiñat ayquñampixa, kusisiñaru, phunchhäwi lurañanakar kipstkatayna uk amtañatakiraki. Ukat uka urunakax kusisisa, jach’a manq’äwinakampi amtatäñapataki, ukatsti maynit maynikam waxt’anak churasisa, jan kunan jaqinakarus khuyapt’ayasaraki. ²³ Judionakasti, Mardoqueon qillqataparjamaw phuqhapxäna, uka amtasiñ urunakasti jupanak taypin yatitaxänwa. ²⁴ Judionakan uñisiripa Amán chachax, suerte jaqtasaw judionakar jiwarayas tukjañatak amtatayna; ²⁵ ukampis Ester reinaw reyin ukaru uñstäna, reyisti mä qillqat tuqiw arsüna Amán chachan mutuyatäñapataki, judionakar ukham jan wali lurañ amtatapata. Ukhamat Amán chachampi, yuqanakapampix jaychkatat uñjasipxäna. ²⁶ Ukat uka urunakax Purim sutimpi uchatänxa, uka arusti “suerte” sañ muni. Ukhamasti, Mardoqueon qillqataparjamaxa, ukat kunanaktix jupanakax uñjapkatayna, ukhamarak kunjämtix jupanakaru jakañax wakt’katayna ukarjamasti, ²⁷ judionakax aka luräwinakxa saranakapjam utt’ayasipxäna, jupanakataki, wawanakapan wawanakapataki, ukhamarak judionakan sarapar kutikipstir jaqinakatakisa; sapa marasa, kunjämatix qillqatan arsutäki ukhamarjam uka pä uruna jan armt’asisa uruyañataki; ²⁸ ukatsti wawanakapan wawanakapansa, sapa wila masi taypinakansa, suyunakansa, markanakansa, janipun uka urunakat armasiñataki, uka luräwinakax judionak taypinsa, wawanakap taypinsa janipun chhaqtañapataki. ²⁹ Ukat Ester reinampi, Mardoqueo judiompixa, payïr qillqat taqi jilïr kankañampi qillqapxäna, Purim sat uru uruyañxata, kawkïr qillqattix nayraqat qillqapkäna ukaru ch’amañchañataki, ³⁰ ukatsti uka qillqatxa, Asuero reyin patak pä tunka paqallqun suyunakapan utjir judionakaruw sumankañ arunakampi apayapxäna. ³¹ Uka qillqatansti, Esterampi, Mardoqueompix arsupxänwa, judionakax taqini, ukhamarak wawanakapasa, kuna urutix Purim sat uru uruyañatak amtatäki uka urunakan uruyatäñapataki, kunjämtix jupanakax lurapxirïki ukhamarjam phuqhapxañapataki. Ukatsti qillqatanxa, kunjämsa ayunonaka, llakinakat jachañanak lurapxañapäki taqi ukanakxat iwxapxarakïna. ³² Ester reinaw kunjämtix Purim sat urux uruyañäki ukanak sum qhanañchäna. Taqi ukanakasti qillqantatänwa.

¹ Asuero reyix jupan apnaqat taqpach markanakana, wat’anakan qullqi apthapiñanak utjayäna. ² Taqi kunanaktix uka reyix jilïr kankañampi, ch’aman kankañamp lurki, ukhamaraki Mardoqueoru jach’a jilïrit utt’ayki uka qhanañchäwisa, Media, Persia markanakankir reyinakan qillqatapankiwa. ³ Mardoqueo judío jaqix, reyit ukxarux jupaw jilïrïna; judionak taypinsti jupax wali aytat jaqit uñt’atänwa, marka masinakapansa wali munatarakïnwa, markapatak askinak thaqhatapata, marka masinakapan suma askin jakasipxañapatak ch’amachasitap layku.