HECHOS

HECHOS

¹ Munat Teófilo, mayïr qillqataxanxa, kuntix Jesusax qalltatpach lurawaykatayna, yatichawaykatayna ukanakat qillqta, ² kunürutix alaxpachar jupax makhatkän ukürkama. Jesusax alaxpachar janïr makhatkasaxa, ajlliskatayna uka apostolunakaparuw Qullan Ajayu tuqi iwxawayäna kuntix lurapxañapäki ukxata. ³ Jesusax jiwatat jaktasinxa, jupa kipkaw jupanakar uñstäna, ukhamat chiqpachapun jaktxatapat uñacht’ayasa. Pusi tunka urun walja kutiw apostolunakapar uñstäna, Diosan qhapaq markapxat parlarakïna. ⁴ Jesusax apostolunakapampïskän ukapachaw jupanakar akham iwxt’äna: —Jerusalenat janiw kawkirus sarapxätati, Awkixan arsutap phuqhasiñapkam suyapxam, nayax ukxat niy jumanakar yatiyapxsmawa. ⁵ Chiqpachansa Juanax umampiw bautisäna, ukampis jumanakax akat mä qawqha ururux Qullan Ajayump bautisataw uñjasipxäta —sasa. ⁶ Jesusampi tantachatäkän uka apostolunakapax jupar jiskt’apxänwa: —Tatay, ¿jichhati Israel markarux marka apnaqañap wasitat churxäta? —sasa. ⁷ Jesusasti ukxaruw jupanakar säna: —Janiw jumanakar uka pachanakata, uka uruta yatipxañamax wakt’apktamti. Alaxpachankir Awkikiw taqi kuns munañaparjam lurani. ⁸ Ukampis yatipxam, Qullan Ajayuw jumanakxar jutani, ukapachaw jumanakax ch’am katuqapxäta, ukatsti nayat qhanañchiriw sarapxäta, Jerusalén markana, Judea uraqina, Samaria uraqina, taqi aka uraqpachana —sasa. ⁹ Ukanak arsusinsti, Jesusax apostolunakapan uñjkataw alaxpachar aptatäxäna, ukatsti mä qinayaw jupar muyuntas jupanakan nayraqatapat chhaqtayawayxäna, janiw mayampsa Jesusar uñjkxapxänti. ¹⁰ Alaxpacha uñtat Jesusar uñch’ukisipkipansti, janq’u isini pani chachaw jupanak thiyan uñstäna. ¹¹ Uka chachanakasti Jesusan apostolunakaparux sänwa: —Galileankir jaqinaka, ¿kunatarak alaxpach uñch’ukisipktasti? Kamisatix jumanak taypit Jesusar alaxpachar aptat uñjapktaxa, ukhamarakiw jupax wasitat jutani —sasa. ¹² Uka qhipatsti, apostolunakax Olivos qullut Jerusalenaruw kutt’xapxäna. Uka qullusti Jerusalenat jak’ankakiwa, mä chika tupun chikataparjama. ¹³ Markar purisinsti, qurpachatäpkän uka utaruw makhatapxäna. Uka apostolunakasti akanakawa: Pedro, Juan, Santiago, Andrés, Felipe, Tomás, Bartolomé, Mateo, Alfeo chachan Santiago yuqapa, Celote Simón, Santiago chachan Judas yuqapa. ¹⁴ Taqpachaniw jupanakax Tatitur mayisiñatak tantachasipxirïna. Ukankarakïnwa Jesusan jilanakapaxa, María taykapasa, yaqha warminakamp kuna. ¹⁵ Ukürunakansti niya patak pä tunkan jilatanakaw tantacht’asipxäna. Pedrosti jupanak taypin sayt’asisin säna: ¹⁶ “Jilatanaka, kuntix Qullan Ajayux David tuqi Judas chachat Qillqatanakan arskatayna ukan phuqhasiñapax wakisïnwa, jupaw Jesusar katuntir jaqinakan irpiripäna. ¹⁷ Judasax jiwasanakat maynïrïnwa, jiwasanak chikarakiw Diosatak irnaqäna. ¹⁸ Jupax ñanqha luratapat qullqi katuqäna, uka qullqimpisti mä uraq aläna; ukatsti jupax p’iqit kayuni jalaqtasaw, purakas phallata, jiphillanakas allstat uñjasïna. ¹⁹ Uka lurasitapasti Jerusalén markpachan yatisi, uka urutpach uka chiqax Hacéldama sutimpi uñt’ata, ukasti ‘Wila wartat uraqi’ sañ muni. ²⁰ Salmo qillqatan akham siwa: “Utjäwipax ch’usa wasarar tukpan, janirak khitis uka utan jakpati. Jupan lurañapsti yaqha lurpan” sasa. ²¹ “Jichhasti, jiwasanakamp chika Tatit Jesusar arkirinakax akan utjiwa, ²² uka chachanakasti kunürutix Juanampi bautisayaskän uküruta, alaxpachar makhatki ukkhakamaw jiwasamp chikäski. Jupanakat maynix jiwasanak taypir yapt’añax wakisiwa, jiwasanakamp chika Jesusan jaktäwipat qhanañchañapataki” sasa. ²³ Ukatsti paniniruw ajlliñatak uñtapxäna: José Barsabás sutiniru, jupasti “Justo” sutimpi uñt’atänwa, ukhamarak Matiasampiru. ²⁴ Ukatsti taqiniw Tatitut mayisipxäna akham sasa: “Tatay, jumaw taqinin chuymap uñt’taxa, jupa paninit khitirus jumax ajllista, ukay uñacht’ayapxita ²⁵ jupan apóstol kankañ luräwin Judas lanti sayt’añapataki, jupasti jucha luratap laykuw lurañap apanukuwayi, kawkharutix sarañapäki ukkharurakiw sarxi” sasa. ²⁶ Uka qhipatsti, suertenak jaqtapxäna uka paninit ajlliñataki, suertex Matiasaruw wakt’äna, jupampiw tunka mayan apostolur yapxatasïna.

¹ Pentecostés uruyañ uru purinipansti, iyawsirinakax taqpachaniw mayawjanak tantachasipxäna. ² Ukatsti akatjamat alaxpachat ist’asïna ch’aman thayasa purintankaspa ukhama. Uka thayasti kawkhantix jupanakax tantachatäpkän uka utaruw phuqhantäna. ³ Ukatsti nina lawranakjamaw sapa maynxan uñstäna. ⁴ Jupanakasti taqpachaniw Qullan Ajayump phuqt’at jikxatasipxäna, ukatsti yaqha arunakat parlañ qalltapxäna, Qullan Ajayux parlaykän ukhamarjama. ⁵ Ukürunakansti Jerusalén markan, yaqha markanakat jutir judionakaw ukankarakïna. Jupanakasti Dios chuyma jaqinakänwa. ⁶ Jach’a thayjam thayt’anitap ist’asinsti, walja jaqinakaw ukawjar tanthaptanipxäna, jupanakasti janiw kunätapsa amuyapkänti, sapa mayniw iyawsirinakar kipka arunakapat parlir ist’apxäna. ⁷ Ukatsti wali muspharat jikxatasisinsti, jupanakkamaw sasipxäna: —Uñjapxam, ¿parlapki uka jaqinakasti janit Galileankir jaqinakäkisti? ⁸ ¿Kamisarak jiwasanakan yurïwisatpach yatit arunakasat parlapxisti? ⁹ Taqi markanakat jiwasanakax akankapxtanxa. Yaqhipanakax Partia, Media, Elam uka markanakankirïtanwa. Yaqhanakax Mesopotamia, Judea, Capadocia, Ponto, Asia, ¹⁰ Frigia, Panfilia, Egipto, uksanakat jutapxtan, Cirene marka jak’a Libia uraqinakat jutapxaraktan. Roma markat waljaniw akankapxi, yaqhipanakax Creta wat’atpacha, Arabia quta thiyanakatpach jutapxi; ¹¹ mayninakax yurïwitpach judiöpxiwa, yaqhipanakasti judionakan iyawsäwipar kutikipstirinakarakiwa. ¡Taqiniw Diosan jach’a muspharkañ luräwinakapat arunakasatkam parlir ist’apxtan! —sasa. ¹² Jupanakasti muspharatapuniw uñjasipxäna, janiw kunjämarus amuyt’irjamäpkänti; maynit maynirurakiw jiskt’asipxäna: —¿Kamsañarak munpach taqi akanakasti? —sasa. ¹³ Ukampis yaqhipanakax sawkasisaw sapxäna: —¡Machatäpxiwa! —sasa. ¹⁴ Ukat Pedrox tunka mayan apostolunakamp chik sayt’asisin, jach’at arsusaw säna: “Judeankir chachanaka, Jerusalén markan jakirinaka, jumanakax ak yatipxam, sapkäm uka arunak sumpach ist’apxarakim. ¹⁵ Aka jaqinakax janiw machatäpkiti, kamisatix jumanakax amuyapkta ukhama, ukhamarusa, jichhaw llätunka willjta pachäski. ¹⁶ Chiqpachansa jichhaw phuqhasiski kuntix Diosax Joel profetap tuqi arsuwaykän ukhamarjama: ¹⁷ “Tatitux siwa: Tukuya urunakan taqi jaqinakxaruw nayan Ajayux warxatanï; yuqanakamasa, phuchhanakamasa kunatix luraskani ukanak yatiyapxani, waynanakax unañchäwinak uñjapxani, ch’ama qarit jaqinakasti samkanak samkasipxarakini. ¹⁸ Khä urunakanxa, nayar luqtirinakarux Ajayux warxatanirakï, jupanakasti kunatix luraskani ukanakat yatiyapxani. ¹⁹ Alaxpachan jach’a muspharkañanak uñacht’ayä, uraqinsti wilampi, ninampi, jiq’i qinayamp uñacht’ayä. ²⁰ Tatitun jach’a qhapaq urupa janïr purinkipansti, intix ch’amakt’aniwa, phaxsis wilaruw tukuni. ²¹ Tatitun sutipar art’asir jaqinakasti, qhispiyasiñ jikxatapxani” sasa. ²² “Israelitanaka, aka arunak sum ist’apxita: Diosax jumanak taypin Nazaretankir Jesusan munañanïtap uñacht’äwayi, jupa tuqi jach’a muspharkañ luräwinaka, unañchäwinak lurasa, uka luratanaksti jumanakax sum yatipxtaxa. ²³ Uka chacharusti Diosan amtataparjam arsutaparjamaw katuyat uñjasïna; jumanakasti jucharar jaqinakan amparanakap tuqiw jiwayapxtaxa, mä cruzar ch’akkatasa. ²⁴ Ukampis Diosax Jesusar jaktayiwa, jiwañar atipjayasa, jiwasti jupar atipañatak janiw kuna ch’amanïkänsa. ²⁵ David reyix Jesusat parlkasin sänwa: “Sapa kutipuniw nayax Tatitun nayamp chikäskatap amuyasta. Jupax kupïxaxankiwa, janiw kunas aynacht’aykitaniti. ²⁶ Ukat chuymaxax kusisi, kusisiñan phuqt’ataw laxraxas q’uchuraki. Jakañaxax Diosar katuyataw samarani, ²⁷ janiw ajayuxar manqhapachan qhiparaykätati janirakiw qullan luqtiriman janchipan ñusjañapsa munkätati. ²⁸ Jakañar irpir thakhi uñacht’ayista, nayamp chika sarnaqatam laykuw kusisiñamp phuqhantitäta.” ²⁹ “Jilatanaka, taqiniw yattan David awkisan jiwatapsa, imasitapsa. Jupan amay imäwipasti jichhürkamaw jiwasanak taypinkaski. ³⁰ Davidax profetänwa, ukat kuntix Diosax juramentompi jupar siskatayna uk yatïna: “Juman reyi qunuñamarux, jumat saraqir mayni wawamaruw utt’ayä” sasa. ³¹ Davidax Criston jaktäwip janïräkipan uñjäna, ukxat parlarakïna: ‘Cristox janiw jiwatanak taypin qhiparkaniti, janchipas janirakiw ñusjkaniti’ sasa. ³² Uka Jesusaruw Diosax jiwatat jaktayi, uksti taqiniw sum uñjapxtan. ³³ Jesusax Diosan kupïxapankañatak aptatänwa, ukatsti Dios Awkit Qullan Ajayu katuqaraki. Jichhasti Jesusax uka pachpa Qullan Ajayu churistu, jupan arsutaparjama. ¡Ukpï jumanakax uñjasipktaxa, ist’asipkaraktasa! ³⁴ Janiw Davidax alaxpachar makhatkänti, ukampis jupa kipkaw säna: “Diosax Mesías Tatituxar siwa: Kupïxaxar qunt’asim, ³⁵ uñisirinakamar kayumampi takxataykä ukapachkama” sasa. ³⁶ “Ukhamasti, Israel markpach yatipxam, jumanakax ch’akkatapkta uka Jesusaruw Diosax Cristo Tatitut utt’ayi” sasa. ³⁷ Uka arunak ist’asinsti, ukawjan tantachat jaqinakax chuymanakapan wali llakt’ataw uñjasipxäna. Ukat Pedrompiru, mayni apostolunakampir jiskt’asipxäna: —Jilatanaka, ¿kuns lurapxiristxa? —sasa. ³⁸ Pedrosti ukxaruw jupanakar säna: —Tatitur kutikipstapxam, Jesucriston sutipar sapa mayni bautismo katuqapxam, Diosan juchanakamat pampachañapataki, ukhamat jupax Qullan Ajayu churapxätam. ³⁹ Aka arsutax jumanakatakiwa, wawanakamatakiwa, jayankirinakampitakiwa; qawqhanirutix Dios Tatitusax jawskani jupanakampitakirakiwa. ⁴⁰ Pedrosti uka arunakampi, yaqha arunakampi kunaw jupanakar parläna, iwxt’asin sarakïna: —¡Aka ñanqha jucharar jakañat jithiqtapxam! —sasa. ⁴¹ Ukatsti, Pedron arunakapar ist’asin jaysirinakax, bautismo katuqapxäna; ukürusti niya kimsa waranqa jaqinakaw iyawsirinakarux yapxattäna. ⁴² Jupanakasti apostolunakan yatichäwiparjamaw, maynit maynikam suman jakasipxäna, t’ant’a pachjañataki, Diosat mayisiñatak tantachasisa. ⁴³ Diosax apostolunak tuqiw jach’a muspharkañanakampi, uñacht’äwinakampi luräna, ukanak uñjasinsti, jaqinakax wali muspharataw jikxatasipxäna. ⁴⁴ Jesusar iyawsirinakax mä wawakiw jakapxäna, taqi yänakapas taqininkarakïnwa. ⁴⁵ Jupanakax uraqinakapsa, yänakapsa aljarxapxänwa, aljat qullqsti sapa maynin pist’ayasitaparjamaw lakirapxäna. ⁴⁶ Sapüruw Tatitun utapan tantachasipxäna, utanakapansti t’ant’a pachjapxäna, taqi kusisiñampi, llamp’u chuymampiw manq’asipxarakïna. ⁴⁷ Diosar yupaychasa, taqi jaqinakamp munayasisa; Tatitusti sapüruw qhispiyasirinakamp iglesiar yapxattayäna.

¹ Mä urux Pedrompi, Juanampix Tatitun utaparuw makhatasipkäna, Diosat mayisiñ chika jayp’u tuqiru. ² Tatitun utap punkunsti, mä suchu jaqiw ukankaskäna, uka jaqisti yurïwipatpach suchünwa, juparux sapüruw Hermosa satäki uka punku thiyar jaytanipxirïna, Tatitun utapar mantirinakat mayjasiñapataki. ³ Uka suchu jaqix, Pedrompiru, Juanampir Tatitun utapar mantaskir uñjasaxa, waxt’ayasiñatakiw jupanakar achikt’asïna. ⁴ Jupanakasti wal wal uka jaqir uñkatapxi, ukat Pedrox jupar saraki: —Uñkatapxita —sasa. ⁵ Uka suchu jaqisti jupanakaruw uñkati, mä kunsa katuqañatakjama. ⁶ Ukampis Pedrox jupar sänwa: —Janiw qurisa, qullqis utjkituti, ukampis kunatix utjkitu uk churäma: Nazaretankir Jesucriston sutiparuw sisma, sayt’asim, sartarakim —sasa. ⁷ Uk arsusinsti, Pedrox kupi amparat katusin juparux wayti, ukspachaw suchun kayupasa, kayu muqunakapas thurt’asirakïna. ⁸ Suchu jaqisti may thuqtasin sayt’asïna, ukat sarnaqañ qalltäna; ukatsti jupanakamp chikaw Tatitun utapar pachpa kayupamp thuqtas thuqtasa, Diosar jach’añchas mantawayäna. ⁹ Taqi jaqinakaw uka suchu jaqir sarnaqiri, Diosar jach’añchir uñjapxäna, ¹⁰ jupanakasti wal muspharapxäna, mulljasipxarakïnwa, kunatix luraskatayna ukata, jupanakax suchu jaqïtap uñt’apxäna, Hermosa satäki uka punkun qunt’ata mayjasiskir jaqïtap layku. ¹¹ K’umaraptkatayna uka suchu jaqisti Pedrompita, Juanampit janiw saraqañ munkänti. Jaqinakasti taqpachaniw wali muspharat uñjasisin, jupanakan ukar chhukthapipxäna, Salomonan Punkupa satäki ukawjaru. ¹² Pedrosti uk uñjasaxa, jaqinakarux sänwa: “Israelit jaqinaka, ¿kunatarak jumanakasti muspharasipktasti? ¿Kunatarak nanakar wal uñkatapxista, nanakas aka jaqir ch’amanakaxamp sarnaqayapkirista, jan ukax, khuyapasipxatax laykus k’umarachapkirista ukhamsti? ¹³ Abraham, Isaac, Jacob nayra awkinakasan Diosapaw Jesús Yuqapar jach’ar apti. Uka Jesusarux jumanakaw jilïrinakar katuyapxtaxa, Pilato nayraqatan jupar jan uñt’ir tukupxaraktaxa, jupax antutañ amtaskatayna ukapacha. ¹⁴ Jumanakax aski q’uma jaqin antutatäñap maykamayaxa, jaqi jiwayirïki uka jaqin antutatäñap mayipxtaxa. ¹⁵ Ukham jumanakax jakañ churirirux jiwayapxtaxa. Ukampis Diosaw juparux jiwatanak taypit jaktayi, uksti nanakaw uñjapxta. ¹⁶ Jesusan sutipar iyawsatap laykuw aka jaqix ch’amañchat uñjasi, jumanakasti juparux uñjapxtawa, uñt’apxaraktawa, Jesusar iyawsatap laykux taqi jumanakan uñjkataw k’umarachat uñjasi. ¹⁷ “Jilatanaka, jichhax yatxtwa, jan sum amuyt’kasaw jumanakasa, jilïrinakamas Jesusarux jiwayapxtaxa. ¹⁸ Ukampis Diosax ukhamat phuqhawayi kuntix profetanakap tuqi arskatayna, Criston t’aqhisiñap wakisitapa. ¹⁹ Ukhamasti jan wali lurañanak apanukusin kutikipstapxam, Diosar makhatapxam juchanakam pampachañapataki, ²⁰ ukhamat Tatitux jumanakar kusiskañ urunak apayanipxätam, Jesusar khithanisa, jupaw Cristoxa, qalltatpach Diosax jumanakatak ajllitayna. ²¹ Jichhasti, wakisiw Jesusan alaxpachan qhiparañapa, Diosax taqi kunanak wakichkani ukürkama, nayra pachan jakir qullan profetanakap tuqi arsuwaykän ukhamarjama. ²² Moisesax nayra awkinakasaruw yatiyäna: “Tatit Diosamaw, jumanak taypit nayjam mä profeta sayt’ayani. Jumanakasti kuntix sapkätam uka arunakarux iyawsapxätawa, ²³ uka profetar jan ist’irinakasti Israel markat apanukutaw uñjasini” sasa. ²⁴ “Samuel profetat qalltasin aksarux taqpach profetanakaw aka urunakat arsupxarakïna. ²⁵ Diosax profetanak tuqi arsuwayki ukax jumanakatakiwa, Diosampi, jumanakan nayra awkinakamamp mä arust’äwi lurawayki ukax jumanakatakirakiwa. Diosax Abrahamaruw säna: ‘Juman wawanakam tuqiw taqi akapachankir jaqinakax aski waxt’äwinak katuqani’ sasa. ²⁶ Diosax Yuqapar jiwatat jaktayasinxa, jumanakaruw nayraqat khithanipxtam, aski waxt’äwinak jumanakar churiri, ukhamat sapaqat mayni jan wali luräwinakam apanukupxañamataki.”

¹ Pedrompi, Juanampix jaqinakaruw parlasipkäna, ukham parlaskiriruw sacerdotenakax purinipxäna, Tatitun utap uñjirinakan jilïripampi, saduceonakampi. ² Jupanakax wali q’apisitäpxänwa, Pedrompi, Juanampin jaqinakar akham yatichatapata: “Jesusan jiwatat jaktatapax, jiwatat jaktañax utjatap uñacht’ayistu” sasa. ³ Uk ist’asin jupanakar katuntapxäna; ukatsti jayp’üxatap laykuw carcelar qhipürkam jist’antapxi. ⁴ Ukampis Diosan arunakap ist’irinakat waljaniw iyawsapxäna; iyawsirinakasti chachanakkamaki jakhutax niya phisqa waranqanïnwa. ⁵ Qhipürusti judionakan jilïr irpirinakapampi, jilïrinakampi, kamachinak yatichirinakampix Jerusalenan tantacht’asipxäna. ⁶ Uka tantachasïwinkarakïnwa: sacerdotenakan Anás sat jach’a jilïripa, Caifás, Juan, Alejandro, yaqha jilïr sacerdotenakampi. ⁷ Ukatsti Pedrompiru, Juanampiruw irptayanipxäna, ukatsti jupanak taypir puriyanisin, jiskt’apxäna: —¿Kuna ch’aman kankañampisa, jan ukax, khitin sutipxarus jumanakax akanak lurapxtaxa? —sasa. ⁸ Pedrosti Qullan Ajayun ch’amapamp phuqt’ataw jupanakar säna: —Marka apnaqir jilïrinaka, Israelankir jilïr jaqinaka, ⁹ jumanakax nanakar mä usut jaqir aski luratat jiskt’apxistaxa, kunjämat jupan k’umarachat uñjasitap yatiñataki. ¹⁰ Jumanakax yatipxam, Israelankir jaqinakas yatirakpan, jumanakan nayraqataman jikxataski uka k’umarachat jaqix, Nazaretankir Jesucriston sutiparuw k’umaraptat uñjasi, jumanakax juparuw ch’akkatapxtaxa, ukampis Diosaw jiwatanak taypit jupar jaktayi. ¹¹ Jumanakax utachirinakjamaw mä qala jaqunukupxtaxa, uka jaqunukut qalasti thurxäsir qalaruw tukuwayi. ¹² Janiw khiti tuqis qhispiyasiñax utjkiti, janirakiw akapachan Diosan churat yaqha sutix utjkiti, jupa tuqi qhispiyasiñasataki —sasa. ¹³ Marka apnaqir jilïrinakasti, Pedrompir Juanampir jan axsaras parlir uñjasinxa, muspharapxiwa, jan kuna yatiñan jaqinakätap yatisa, ukatsti amuyapxarakïnwa chiqpachapuni Jesusamp chika sarnaqirïpxatapa. ¹⁴ Ukhamarusa, k’umaraptayat jaqix jupanak chik sayt’atäskänwa, ukat jan kuns arsurjamäpkänti. ¹⁵ Ukatsti uka tantachäwit Pedrompir Juanampirux anqaruw khithanukupxi, jupanakkam aruskipañataki. ¹⁶ Sapxänwa: —¿Aka jaqinakarux kamachañänisa? Jerusalenan jakirinakax taqiniw uka muspharkañ lurapxatap yatipxi, jiwasanakasti janiw jan yatir tukkaraksnati. ¹⁷ Ukampis marka taypin jan juk’amp ukxat parlasiskañapatakisti, jupanakar axsarayañäni, akat uksar jan juk’amp khitirus Jesusan sutip aytasis parlasipkañapataki —sasa. ¹⁸ Ukatsti Pedrompiru, Juanampir jawsayasinsti, Jesusan sutipat jan parlapxañapataki janirak kuns yatichapxañapatakiw sapxäna. ¹⁹ Ukampis Pedrompi, Juanampix jupanakar sapxiwa: —Jumanak pachpay amuyt’apxam, ¿Diosan nayraqatapan jupar jaysañat sipana, jumanakar jaysañat walïspaxa? ²⁰ Nanakax janipuniw amukt’apkiristti kuntix uñjapkta ist’apkarakta ukanakat arsuñxa —sasa. ²¹ Uka jilïrinakasti axsarañ churasaw apostolunakar khithanukxapxi. Markar axsarasin janiw kunjämatsa jupanakar mutuyañ jikxatapkänti, kunatix luraskatayna ukat Diosar taqin yupaychapxatap layku. ²² Muspharkañ luräwi tuqi k’umarachatäkän uka jaqisti pusi tunk jila maranïnwa. ²³ Pedrompi Juanampix antutnukut uñjasisinxa, apóstol masinakapan ukaruw sarxapxäna, purisinsti taqi kuntix sacerdotenakan jilïrinakapampi, jilïr jaqinakampix jupanakar sapkatayna uk yatiyapxäna. ²⁴ Jupanakar ist’asinsti, taqpachaniw Diosar art’asipxäna akham sasa: “Tatay, jumätaw taqi kunatix utjki ukanak lurir Diosaxa. Jumaw alaxpachsa, akapachsa, jach’a qutsa lurtaxa, ²⁵ jumaw Qullan Ajay tuqi David luqtirimar aka arunak arsuwaytaxa: “¿Kunatarak markanakasti Diosar saykatasipxisti? ¿Kunatarak ñanqha amtanak amtasipkisti? ²⁶ Akapach reyinakax mayacht’asipxiwa, jilïr jaqinakax mä amtañaruw puripxi, Tatitumpiru, ajllit Cristompir qallkatañataki” sasa. ²⁷ “Chiqpachansa, aka markan mayachasipxi Herodesampi, Poncio Pilatompi, romano jaqinakampi, Israel markampi qullan Jesús luqtirimar jiwayañataki, khitirutix nanakan reyixatak ajlliskta ukaru. ²⁸ Ukham lurasaw jupanakax phuqhapxi, taqi kuntix jumax lurasiñapatak nayratpach amtkatäta ukhamarjama. ²⁹ Jichhasti Tatay, uñtamay nanakar axsarayatanakapa, arkirinakamarusti ch’amamay churapxita, juman arunakam jan axsaras arsupxañaxataki. ³⁰ Yanapt’apxarakitaya, jach’a ch’amamampi usutanakar qullañataki, ukhamarak uñacht’äwinaksa, muspharkay luräwinaksa, qullan Jesús Yuqaman sutipar lurapxañaxataki” sasa. ³¹ Tatitur mayisiñ tukuyasinsti, tantachasipkän ukawjax khathatïnwa; taqiniw Qullan Ajayumpi phuqt’at uñjasipxäna, ukatsti jan axsarasaw Diosan arup yatiyapxäna. ³² Diosar iyawsirinakax waljanïnwa, jupanakasti mä chuymakïpxänwa, mä amtañanikïpxarakïnwa. Utjir yänakapax taqininkänwa, ukanakat janiw khitis: “Nayankituwa” siskänti. ³³ Apostolunakasti jach’a ch’amampiw Tatit Jesusan jiwatat jaktatapat qhanañchasipkakïna, Diosasti aski waxt’äwinakap jupanakxar warxatanïna. ³⁴ Janiw jupanak taypin pist’ayasirinakax maynis utjkänti, uraqininakasa, utaninakasa, ukanak aljapxäna, uka aljat qullqsti, ³⁵ apostolunakaruw churapxäna, sapaqat maynir pist’ayasitaparjam lakiñataki. ³⁶ Jupanak taypin Chipre wat’ankir levita jaqiw utjäna, José sata, juparusti apostolunakax Bernabé sasaw sutichapxäna (uka sutisti “chuymachiri” sañ muni). ³⁷ Uka jaqix mä uraqinïnwa, uraqip aljasinsti, apostolunakaruw uka qullqi churxäna.

¹ Mä chachaw utjäna Ananías sutini, jupasti Safira warmipamp chikaw mä uraqi aljäna. ² Uka chachasti, warmipamp arust’asisax, aljat qullqit imaqäna, ukat jilt’ir qullqi apostolunakar churäna. ³ Ukat Pedrox Ananiasar säna: —Ananías, ¿kunatarak supayasti chuymamar manti, Qullan Ajayur k’arintañamataki, uraqi aljat qullqit mä chikat imaqañamatakisti? ⁴ ¿Janit uka uraqisti jumankkänsti? Aljstaxa, ¿janit uka qullqix jumankkarakïnxa? ¿Kunatarak akham lurañ amttasti? Chiqpachansa, janiw jaqinakar k’arintktati, jan ukasti Diosaruw k’arinttaxa —sasa. ⁵ Uk ist’asinsti, Ananiasax jiwataw liwitatti. Taqi uk yatirinakasti wal axsarapxäna. ⁶ Ukatsti mä qawqha waynanakaw jutapxäna, Ananiasan jiwat amayap llawuntapxi, ukatsti imantiriw apxapxi. ⁷ Ukat chika jayp’urjamaw Ananiasan warmipax purinïna, kunatix luraskatayna uk jan yatisa. ⁸ Pedrosti jupar jiskt’änwa: —Sita, ¿ukkharupunit uraq aljapxtaxa? —sasa. Warmisti sänwa: —Jïsa, ukkharupuniw aljapxta —sasa. ⁹ Pedrosti saskakïnwa: —¿Kunatarak jumanakasti Tatitun Ajayupar yant’añatak ukham yatichasipxtasti? Uñtam, chachaman amayap imt’irinakax ukaxay jutasipki, jichhasti jumarurakiw apapxätam —sasa. ¹⁰ Ukspachaw Safira warmix Pedron kayup thiyar jiwat liwitatti. Waynanakasti mantanisinxa, warmirux jiwat jikxatapxi, ukatsti chachap jak’ar imantiriw apxapxi. ¹¹ Iglesiankir jaqinakampi, ukanak ist’irinakampisti, walpun axsarapxäna. ¹² Diosax apostolunak tuqiw jaqinak taypin walja unañchäwinakampi, muspharkay luräwinakamp luraskakïna. Iyawsirinakax Salomonan Punkupa satäki ukawjan sapüruw taqpachan tantachasipxäna. ¹³ Yaqhanakax janiw jupanakamp chikachasiñ munapkänti, ukampis markax jupanakar wal munasïna. ¹⁴ Tatitur iyawsirinakasti juk’ampiw yapxattäna, chachanakatsa, warminakatsa. ¹⁵ Jaqinakax thakhinakaruw usutanak ikiñanakar kallnuqapxäna, Pedron uka chiqa sarakipas ch’iwipampikis jupanakat maynir ch’iwxatayañataki. ¹⁶ Walja jaqinakaw jak’ankir markanakat Jerusalenar jutapxäna, usutanakaru, ñanqha ajayump luqhiptayatanakar apanipxarakïna; ukanakasti taqiniw k’umarachat uñjasipxäna. ¹⁷ Uk uñjasinsti, sacerdotenakan jach’a jilïripampi, jupamp chikapkän uka saduceo tamankirinakampix, wal uñisipxäna, ¹⁸ jupanakasti apostolunakarux katuntayasin carcelaruw jist’antayapxäna. ¹⁹ Ukampis Tatitun mä angelapaw arumax cárcel punku jist’arasin jupanakar irpsuwayxäna, jupanakar sarakïnwa: ²⁰ “Tatitun utapar sarapxam, ukatsti taqi jaqinakar aka machaq suma jakäwit yatiyanipxam” sasa. ²¹ Jupanakasti ist’apkatayna ukhamarjamaw, qhipürux willjtat Tatitun utapar mantapxäna, ukatsti yatichañ qalltapxarakïna. Ukchañkamasti, sacerdotenakan jach’a jilïripampi, jupampïpkän ukanakampix, taqpach israelita jilïr jaqinakaruw Jach’a Tantachäwir jawsthapipxi, ukatsti apostolunakar carcelat irpsuyiriw khithapxaraki. ²² Soldadonakasti carcelar purisinxa, janiw jupanakar ukan jikxatapkänti. Ukspachaw jilïrinakar yatiyxañatak kuttawayxapxäna. ²³ Purisinsti, sapxänwa: —Nanakax cárcel punku wali suma jist’antat jikxatapxta, soldadonakarusti punkunak sum uñjaskiri jikxatapxarakta; ukampis punku jist’arapkta ukkhasti, janiw khitirus ukan jikxatapkti —sasa. ²⁴ Uk ist’asinsti, sacerdotenakan jach’a jilïripampi, Tatitun utap uñjirinakan jilïripampi, jilïri sacerdotenakampix, janiw akch’sa kunatix luraskatayna ukxat amuyt’irjamäpkänti, jupanak puraw jiskt’asipxäna: “¿Kunarak uka jaqinakar kamachpachasti?” sasa. ²⁵ Ukapachaw mayni chachax purinisin jupanakar säna: —Carcelar jist’antayapkta uka chachanakax, Tatitun utapan markachirinakarux yatichasipki —sasa. ²⁶ Ukat uñjir soldadonakan jilïripax, yanapirinakapamp chik sari apostolunak irptaniñataki; jan kun kamacht’asaw sumatak irpanipxäna, jaqinakar axsarasa, qalamp jan k’upjayasiñataki. ²⁷ Puriyasinsti, jach’a jilïrinak nayraqataruw sayt’ayapxi, ukatsti sacerdotenakan jach’a jilïripax jupanakar siwa: ²⁸ —Nanakax qhan jumanakarux sapxsma, uka Jesusxat janipun yatichapxañamataki. Jichhasti, ¿kunarak lurapxtasti? Jumanakax Jerusalén markpacharuw uka yatichäwinakamamp phuqhantayapxtaxa, ukhamarus nanakarukiw uka jaqin jiwatapat juchañchañ munapxistaxa —sasa. ²⁹ Pedrompi, maynïr apostolunakampisti ukxaruw arsupxäna: —Nanakax Diosaruw nayraqat ist’apxta, jaqinakar ist’añat sipana. ³⁰ Jumanakaw Jesusarux mä cruzar ch’akkatas jiwayapxtaxa, ukampis nayra awkinakasan Diosapaw jiwatat Jesusar jaktayi. ³¹ Diosaw jach’ar apti, reyi qunuñapan kupïxaparuw qunt’ayasi, jach’a munañan Jilïr Qhispiyirirak tukuyi, Israel markan Diosar kutikipstañapataki, juchanakapat pampachäwi katuqañapatakiraki. ³² Taqi akanak nanakaw yatipxta, uñjapxarakta, Qullan Ajayusti qhanañcharakiwa, Diosaw uka Qullan Ajay churi jupar jaysirinakaru —sasa. ³³ Uk ist’asinsti, jilïrinakax walpun q’apisipxäna, apostolunakar jiwayañ munapxarakïna. ³⁴ Ukampis uka jilïrinak taypin mä fariseo chachaw utjäna, Gamaliel sutini, jupax kamachinak yatichirïnwa, markachirinakan wali yäqatarakïnwa, jupasti sayt’asisin apostolunakar anqaruw mä juk’a pachatak irpsuyäna. ³⁵ Ukat maynïr jilïrinakar säna: —Israelitanaka, wal amuyt’asipxam, kuntix aka jaqinakamp lurapkät ukxata. ³⁶ Amtasipxam, mä kutix Teudas sat mä chachaw uñstäna jach’a munañan jaqïkaspa ukhama, juparusti mä pusi patak jaqinakjamaw arkapxäna. Ukampis uka jaqirux jiwayapxänwa, jiwxatapatsti arkirinakapax aywinukxapxänwa, ukat janiw mayampis uka jaqit parlaskxänti. ³⁷ Uka qhipatsti, Israelankirinakar jakthapïwi urunakanxa, Galileankir Judas satarakiw sartäna, juparusti waljaniw arkapxäna; ukampis juparux jiwayapxarakikïnwa, arkirinakapasti aywinukxapxänwa. ³⁸ Jichhasti nayax ixwt’apxsmawa, uka jaqinakar antutapxam, jan kuns kamachapxamti. Aka luräwinakatix jupanakan amtatapakïchixa, ina ch’usaruw tukusiskani. ³⁹ Ukampis Diosan amtatapächi ukasti, janiw jumanakax atipapkasmati. Amuyt’asipxam, ukatarak Diosatak sayt’asisipkasma —sasa. Uka jilïrinakasti uka arunakar jaysapxiwa. ⁴⁰ Ukatsti apostolunakar jawsayanisin jawq’japxi, ukatsti jan juk’amp Jesusan sutipar parlasipkañapatakiw axsarayapxi, ukat antutnukxapxaraki. ⁴¹ Ukatsti apostolunakax jilïrinakan nayraqatapat wali kusisitaw mistuwayxapxäna, Diosan jupanakar Jesusan sutip layku t’aqhisiñatak ajllitapata. ⁴² Jupanakasti sapüruw Tatitun utapansa, utanakansa, Cristo Tatitut yatichapxäna, yatiyapxarakïna.

¹ Uka urunakansti, iyawsirinakax waljaniw yapxattäna, ukatsti griego arut parlirinakax, hebreo arut parlirinakatakiw arusipxäna, jupanak taypin utjir ijma warminakar sapür manq’a lakïwin, jan suma yäqatätap layku. ² Ukatsti tunka payan apostolunakax taqpach iyawsirinakar jawsthapisaw jupanakar sapxäna: —Nanakatakix janiw walïkiti Diosan arunakap parlañ apanukusin manq’a lakiskañaxa. ³ Ukhamasti jilatanaka, jumanak taypit paqallq chachanak ajllipxam. Uka chachanakasti sarnaqäwinakapan aski chachanakäñapawa, Qullan Ajayump phuqt’ata, suma amuyt’irinakaraki, jupanakaruw uka lurañanak churañäni. ⁴ Nanakasti Tatitut mayisiñaruw katuyasipxä, ukhamarak jupan arunakap yatichañaru —sasa. ⁵ Jupanakasti uka arsutarux iyawakïpxänwa, ukatsti Estebanaruw ajllipxäna, jupax iyawsañampi, Qullan Ajayump phuqt’at jaqïnwa, ukatsti Feliperu, Prócoro sat chacharu, Nicanor, Timón, Pármenas, Antioquiankir Nicolás jilatampiru. Uka Nicolás jilatax nayraw judionakan iyawsäwipar kutikipstatayna. ⁶ Uka qhipatsti apostolunakan nayraqataparuw ajllit chachanakar irpkatapxäna. Ukat apostolunakax amparanakap jupanakar luqxatasin Tatitut mayipxäna. ⁷ Diosan arunakapax taqi tuqin yatiyasïna, iyawsirinakasti waljanipuniw Jerusalenan yapxattäna; judío sacerdotenakamppachaw Tatitur iyawsapxarakïna. ⁸ Esteban chachax Diosan ch’amapampi, aski waxt’äwipamp phuqt’atäsinxa, muspharkay luräwinakampi, unañchäwinakamp jaqinak taypin luräna. ⁹ Ukapachasti Cirene markankir yaqhip judío jaqinakax Estebanampiw jiskhintasipxäna, Alejandría markankir yaqha judío jaqinakamp chika, uka jaqinakasti “Antutat Jaqinaka” sat Sinagogankirïpxänwa. Estebanampix Cilicia uraqit jutirinakasa, Asia suyut jutirinakas jiskhintasipxarakïnwa. ¹⁰ Ukampis jupanakat janiw maynis Estebanar atipañatak ch’amanïkänti, Estebanax Qullan Ajayun ch’amapampix wali yatiñ kankañampiw parläna. ¹¹ Ukat uka judío jaqinakax mä qawqhanir qullqi chilltapxäna, jupanakan sapxañapataki: “Nanakax Estebanarux Moisesatak ñanqha arunak parlir ist’apxta, Diosatakis jan wal parlir ist’apxta” sasa. ¹² Ukhamat markachirinakar wiytapxi, jilïr jaqinakampiru, kamachinak yatichirinakampiru; ukat Estebanar katuntapxi, ukatsti jilïrinakan Jach’a Tantachäwiparuw irpapxaraki. ¹³ Ukhamarus k’ari qhanañchirinak thaqhapxi, ukanakasti sapxänwa: —Aka jaqix qullan utar ñaqhachañataki, kamachir ñanqhachañatakiw parlaski. ¹⁴ Ukxarusti Nazaretankir Jesusat akham parlir ist’apxta: Jupax Tatitun utap t’unjani, ukatsti Moisesan jaytat saranaksa mayjt’ayarakiniwa —sasa. ¹⁵ Ukapachax marka apnaqirinakampi, taqi khitinakatix ukan qunt’atäsipkän ukanakasti, Estebanan ajanup uñkatasax, mä angelan ajanupäkaspas ukham uñkatapxäna.

¹ Ukatsti sacerdotenakan jilïripax Estebanaruw jiskt’äna: —¿Taqi ukanakax ukhamapunïskiti? —sasa. ² Estebanasti sänwa: —“Israelit jilatanaka, marka apnaqir jilïrinaka, ist’apxita: Jach’a ch’amani Diosasaw Abraham nayra awkisarux Mesopotamia uraqin uñstäna, Harán uksar jakir janïr sarkipana, ³ juparusti sänwa: ‘Uraqimsa, utamankirinakamsa apanukuwayxam, ukatsti nayax uñacht’aykäma uka uraqir sarxam’ sasa. ⁴ Abrahamasti Caldea uraqit mistuwayäna, ukatsti Harán chiqar jakiriw sarxäna. Awkip jiwxipansti, Diosax aka uraqiruw Abrahamar irpanxarakïna, kawkintix jumanakax jichha jakapkta uka uraqiru. ⁵ Ukampis janiw kuna katuqäwsa aka uraqin churkänti, janirakiw mä jisk’a uraqsa churkänti. Ukampisa, Diosax uraq churañatakiw Abrahamar arsuwayäna, jupa jiwatat aka uraqix wawanakapankañapataki. Ukürunakansti Abrahamax janïraw wawanïkänti. ⁶ Diosax Abrahamar sarakïnwa: “Wawanakaman wawanakapax jaya jaqinakjamaw yaqha markan jakapxani. Ukansti jupanakax uywat jaqïpxaniwa, pusi patak maraw jupanakar t’aqhisiyapxarakini. ⁷ Ukampis nayaw kawkïr markatix jupanakar t’aqhisiykani uka markarux juchañchaskä, jupanakasti uka markat mistunxapxaniwa, ukatsti aka chiqan nayar yupaychapxitani” sasa. ⁸ Diosax uka arsutampiw mä arust’äwi Abrahamamp luräna. Ukatsti ukürut uksaru, taqi israelit chachanakax circuncisión katuqapxañapataki, uka arust’äwit amtasiñataki. Ukat Abrahamax Isaac wawapan kimsaqallqu uru yuritap qhipat circuncisión katuqayäna. Isaacasti uka kipkarak Jacob wawapar uka luräwi katuqayäna. Jacobusti tunka payan wawanakaparux circuncisión katuqayarakïnwa, jupanakax Israelan tunka payan ayllupankir awkinakapänwa. ⁹ “Jacobun wawanakapax jiwasan nayra awkinakasawa. Jupanakax José jilaparux uñisipxänwa, ukat jupar aljantawayapxäna Egipto markar irpasxapxañapataki, ukampis Diosax Joseampïskänwa, ¹⁰ taqi t’aqhisiñat juparux imäna, ukatsti amuyt’a kankañ churäna, Egiptonkir faraón reyin nayraqatapan aski jaqit uñt’ayarakïna, uka reyisti Josearux Egipto marka apnaqirit utt’ayäna, jupan reyi utap apnaqirit utt’ayarakïna. ¹¹ “Ukapachasti mach’aw utjäna, taqpach Egipto uraqimpina, Canaán uraqimpina, jaqinakax wali llakitaw uñjasïna. Nayra awkinakasasti janiw kuna manq’añsa jikxatapkänti. ¹² Jacob awkisax Egipton trigo utjatap yatisinxa, wawanakaparuw khithäna, jiwasan nayra awkinakasaru. Jupanakasti jan uñjkasaw Egipto markar sarapxäna. ¹³ Qhipa kuti sarapkän ukkhaw Joseax jilanakapamp uñt’ayasxäna, Egiptonkir reyis yatxarakïnwa Josean kawki markankirïtapsa. ¹⁴ Uka qhipatsti Joseax Jacob awkiparux jak’aparuw jawsayasxäna, utapankirinakamppacharu, jupanakasti paqallq tunka phisqani jaqinakänwa. ¹⁵ Ukhamat Jacobux Egipto markar jakir sarxäna; uka uraqin jupax jiwxarakïna, nayra awkinakasas uka uraqin jiwarxapxarakïna. ¹⁶ Jacobun ch’akhanakapasti jaya maranak qhipat Siquem sat uraqir apataxänwa, Abrahamax Hamor sat jaqin wawanakapat alkatayna, uka amay imäwiruw imt’xapxarakïna. ¹⁷ “Diosax Abrahamar juramentompi arskatayna uka phuqhasiña urux jak’achasisinkänwa, Israel markax Egipto markan mirantatayna, waljaniptarakitayna. ¹⁸ Ukapachasti Egipto markan yaqha reyiw utt’asxäna, jupasti janiw Josearux uñt’kataynati. ¹⁹ Uka reyisti markasarux wal sallqjäna, nayra awkinakasarusti wal t’aqhisiyarakïna; asu wawanakapar apanukuyasa, ukhamat jiwarapxañapataki. ²⁰ Uka urunakan Moisesax yurïna, uka wawax Diosan nayraqatapan wali suma wawänwa. Awkipampi, taykapampix kimsa phaxsiw utapan imantat juparux uywapxäna. ²¹ Ukatsti wawarux apanukupxänwa, ukampis Egiptonkir reyin phuchhapaw uka wawa aptasïna, wawarusti wawapäkaspas ukham uywasïna. ²² Moisesasti egipcionakan suma yatiñanakap katuqäna, jupasti arsüwip tuqi, luräwip tuqix wali aytat jaqiruw tukuwayäna. ²³ “Moisesax pusi tunka maranïxän ukapachaw, israelit masinakapar tumpt’ir sarañatak amtasïna. ²⁴ Sarasinsti Moisesax Egiptonkir mä jaqiruw uñjäna, israelit masipar jawq’jaskiri, Moisesasti jupat arxatasisin uka egipcio jaqirux jiwayäna. ²⁵ Jupax israelita jilanakapan amuyasipxañap munäna, Diosax jupanakar jupa tuqi t’aqhisiñat antutnukkani uka; ukampis jupanakax janiw uk amuyasipkänti. ²⁶ Qhipürusti, Moisesax pani israelit jaqinakaruw nuwasiskir uñjäna, jupanakar sumankthapiyañ munasaw jupanakar säna: “Jumanakax jila puräpxtawa, ¿kunatarak jumanakpur nuwasipxtasti?” sasa. ²⁷ Ukat marka masipar nuwkän uka jaqix, Moisesar nukt’asin säna: “Juman kuna lurañamas utji, ¿khitis jumar jilïrita, jan ukax nanakar taripirit uchtamxa? ²⁸ ¿Kamisatix masürux egipcio jaqir jiwaykta, ukhamarakti nayar jiwayañ munista?” sasa. ²⁹ Uk ist’asinsti, Moisesax jaltxänwa, ukatsti Madián sat uraqiruw sarxäna. Ukansti yaqha markankir jaqjamaw jakäna, pä wawanirakïnwa. ³⁰ “Ukat pusi tunka mara qhipatsti, Sinaí qullu jak’a wasaran sarnaqaskäna. Ukansti mä angelaw juparux uñsti, nina aqaskir ch’aphi taypina. ³¹ Moisesasti uk uñjasin musphataw uñjasïna; juk’amp sum uñjañatak jak’achaskasinsti, Tatitun arup jach’at arsur ist’äna: ³² ‘Nayax nayra awkinakaman Diosapätwa. Abraham, Isaac, Jacob awkinakaman Diosapa’ sasa. Moisesasti axsarañat khathatïna, janiw uñtañsa munkänti. ³³ Tatitusti juparux sänwa: ‘Wiskhum apsusim, takt’ktas uka uraqix qullanawa. ³⁴ Nayax qhanpach uñjta wawanakaxar Egipton t’aqhisipxatapa. Jupanakan jachatanakap ist’arakta, ukat nayax jupanakar qhispiyir saraqanta. Ukhamasti, wakichasimaya, jumarux Egipto markaruw khithäma’ sasa. ³⁵ “Diosax uka Moisesaruw jilïrita, qhispiyirit khithäna, israelitanakax jan yäqañ munapkchïn ukasa: ‘¿Khitirak jumar jilïrita, jan ukax nanakar taripirit uchtamsti?’ sasa. Diosax mä ángel tuqiw ch’aphi ali taypin jupar uñstäna. ³⁶ Moisesaw nayra awkinakasarux Egipto uraqit irpsunïna, muspharkay luräwinaka, unañchäwinak uka uraqin lurasina, ukhamarak Mar Rojo qutana, wasarana, pusi tunk mara sarnaqäwina. ³⁷ Uka Moisesarakiw israelitanakar säna: ‘Diosamaw, jumanak taypit nayjam mä profeta sayt’ayani, juparuw ist’apxäta’ sasa. ³⁸ Israel markax wasaran tantachaskän ukapachasti, Moisesaw ukankaskäna, Sinaí qullun Diosan angelapamp parläna. Jupaw jakañ arunak katuqäna, jiwasanakar yatiyañataki. ³⁹ “Ukampis nayra awkinakasax janiw juparux jaysañ munapkänti, jan ist’iriw tukupxäna, chuymanakapan Egiptor kutt’xañak munxapxäna. ⁴⁰ Mä urusti, israelitanakax Aaronaruw sapxäna: ‘Diosanak lurarapipxita, nanakar irpañapataki, Egipto markat irpsunipkitu uka Moisesarux ¡kunax kamachxchi!’ sasa. ⁴¹ Ukat jupanakax mä dios lurapxäna, vaca qallur uñtata, ukatsti uywanak jiwayapxäna uka diosar wilañcha luqtañataki. Ukatsti jach’a phunchhäwi lurapxäna amparapamp lursusipkatayna uka diosar jach’añchasa. ⁴² Ukham lurapxatapat Diosax jupanakat jithiqtxäna, jupanakarusti alaxpach warawaranakar yupaychañapatakiw katuyäna, kamisatix profetanakan qillqatapan yatiyaski ukarjama: “Israelit jaqinaka, ¿pusi tunka mara wasarankkasina, wilañchanakampi, waxt’äwinakamp luqtapxistati? ⁴³ Janiwa, ukatsipan jumanakax Moloc sat diosan yupaychañ utapxay kallachinakamar apapxstaxa, Refán diosan warawarap apapxaraktaxa, yupaychañatak amparanakamamp lursusipkta uka diosanaka. Ukatpï jichhax nayax jumanakarux markamat apsusina, Babiloniat juk’amp khurir ananukupxämaxa” sasa. ⁴⁴ “Nayra awkinakasanxa, wasaran arust’äwi carpax utjäna, ukasti kunjämtix Diosax Moisesar siskatayna ukhamarjam luratänwa, uñjkatayna ukhamarjam luratarakïnwa. ⁴⁵ Nayra awkinakasax mä tutïkaspas ukham uka arust’äwi arca katuqapxäna. Josué chachamp chika jutirinakaw uka arust’äwi arca apanipxäna, yaqha markankir jaqinakan uraqinakap katuntapkän ukapacha, uka uraqinkir jaqinakarusti Diosax ananukünwa, israelit jaqinakar uka uraqinakap churañataki. Arust’äwi lurat arcasti David reyin urunakapkamaw ukankäna. ⁴⁶ David reyix Diosan nayraqatapan aski jaqit uñt’ayasïna. Jupax Jacobun Diosapan utjasiñapatak mä uta lurañ munäna. ⁴⁷ Ukampis Salomón yuqapaw Diosan utap lurawayi. ⁴⁸ Ukhamäkipansa, alaxpachankir Diosax janiw jaqinakan amparanakapamp lurat utanakan jakaskiti, ukham mä profeta tuqi säna: ⁴⁹ “Alaxpachax reyi qunuñaxawa, akapachasti kayunakaxan takt’asiñapawa. ¿Kuna utarak utacharapipxitätasti?, siw Tatituxa; ¿kawkharakïn samart’añaxasti? ⁵⁰ ¿Janit taqi ukanakax amparaxampi luratäkixa?” sasa. ⁵¹ Estebanasti parlañ janïr tukuykasax, saskakïnwa: “Jumanakax qala chuymani, jan ist’asir jaqinakäpxapuntawa. Jumanakax Qullan Ajayutakix sayt’asipxapuntawa. Kunjamäkäntix nayra awkinakamax ukhamäpxaraktawa. ⁵² ¿Profetanakat kawkïrirusa, nayra awkinakamax jan t’aqhisiyapkänxa? Jupanakax mayni aski jaqin jutañapat yatiyirinakarux jiwayapxänwa. Uka aski jaqin jutxipansti, jumanakax jupar katuntayasin jiwayapxaraktawa. ⁵³ Jumanakax angelanak tuqi Diosan kamachi arup katuqkasas janiw uka kamachirux phuqhapktati” sasa. ⁵⁴ Uka arunak ist’asinti, Jach’a Tantachäwinkir jilïrinakax Estebanatak walpun q’apisipxäna, laka ch’akhanakapsa t’urusipxarakïnwa. ⁵⁵ Ukampis Estebanax Qullan Ajayump phuqt’atäsin alaxpachar uñtäna, Diosan qhapaq kankañap uñjäna, Jesusarusti Diosan kupïxapan sayt’atäskir uñjarakïna. ⁵⁶ Ukat jupax säna: ¡Uñtapxam! Alaxpach jist’arat uñjaskta, jaqin Yuqaparusti Diosan kupïxapankaskir uñjarakta, sasa. ⁵⁷ Ukampis jupanakax jinchunakap llupantasipxäna, ukatsti jach’at art’asin mayak Estebanarux katuntapxäna. ⁵⁸ Ukatsti markat anqäxar qatatsusin qalampiw k’upjapxäna; k’arisis jupar irkatapkatayna uka jaqinakasti, isinakap thatsusisin mä waynaruw katuyapxäna, uka waynasti Saulo sutinïnwa. ⁵⁹ Qalamp k’upjapkän ukkhasti, Estebanax Tatitut mayisïna: “Tatit Jesús, ¡ajayux katuqt’asxita!” sasa. ⁶⁰ Killt’asisinsti, jach’at art’äna: “¡Tatay, aka jucha luratat jan jupanakar juchañchamti!” sasa. Ukham arsusin jupax jiwawayxäna.

¹ Saulosti ukan jikxatasïna, Estebanar jiwayir sum uñjaskäna, ukax jupatakix walikïnwa. Uka urutpach Jerusalenankir iglesiax wali uñisitaw uñjasïna. Taqiniw Judea tuqinakaru, Samaria tuqinakar aywitatawayxapxäna. Apostolunakakiw Jerusalenan qhiparxapxäna. ² Estebanarusti Dios chuyma jaqinakaw imt’xapxäna, jupat wal jachapxarakïna. ³ Saulosti ukapachax iyawsirinakar wali t’aqhisiyasaw arknaqäna, utat uta thaqhasa. Utanakar mantasinsti, chachanakarus, warminakarus qatatsusin carcelaruw jist’antayäna. ⁴ Ukampis Jerusalenat ananukutäpkän uka iyawsirinakax, taqi tuqiruw sarapxäna, Diosan suma yatiyäwi arunakap yatiyasa. ⁵ Felipex Samaria markaruw saräna, uka markankirinakarusti Cristot yatiyäna. ⁶ Jaqinakasti tantachasipxänwa, taqpachaniw Felipen arunakap suma amuyump isch’ukipxäna, muspharkay luratanakapsa uñjapxarakïna. ⁷ Ñanqha ajayun mantat jaqinakasti waljaniw k’umaraptayat uñjasipxäna. Uka ñanqha ajayunakasti wararisisaw jupanakat mistxapxarakïna; suchu jaqinakampi, wixchu jaqinakampix waljaniw k’umaraptayat uñjasipxäna. ⁸ Ukanak uñjasin taqiniw uka markan wal kusisipxäna. ⁹ Ukampis mä jaqiw uka markan utjäna Simón sutini, jupasti nayra pachax wali layqätaynawa. Samariankir jaqinakarux k’arintataynawa, wali aytat jaqïkaspas ukham uñjayasisa. ¹⁰ Taqiniw juparux wali suma ist’apxäna, jisk’at jach’a jaqikama, sapxarakïnwa: “Aka jaqix ‘Diosan jach’a ch’amapa’, sapki ukawa” sasa. ¹¹ Jaqinakax juparuw jaysapxäna, layqasiñapampiw jupanakarux walja maranak sallqjatayna. ¹² Ukampis Felipex Diosan markapat parlkäna, Jesucriston sutipat qhanañchkarakïn ukapachaxa, jupanakax uka arunakar ist’asin iyawsapxänwa, ukatsti chachanakasa, warminakasa, bautismo katuqapxäna. ¹³ Uka Simón chachas iyawsasin bautismo katuqarakïnwa, ukatsti Felipempi chikaw jupax sarnaqxäna, muspharkañ luräwinakampi, unañchäwinakamp uñjatap layku. ¹⁴ Jerusalenan qhiparir apostolunakasti, Samaria markan Diosan arunakap katuqapxatap yatisinxa, Pedrompir Juanampiruw uka markar khithapxäna. ¹⁵ Samaria markar purisinsti, jupanakax Diosar iyawsir jaqinakan Qullan Ajayu katuqapxañapatakiw Tatitur mayipxäna. ¹⁶ Qullan Ajayux janïraw jupanakat khitxarus jutkataynati; jupanakax Tatit Jesusan sutiparukiw bautismo katuqapxatayna. ¹⁷ Pedrompi Juanampisti amparanakap jupanakxar luqxatapxäna, ukhamat jupanakax Qullan Ajayu katuqapxäna. ¹⁸ Simonasti, apostolunakar amparanakapamp luqxatas Qullan Ajayu katuqayatap uñjasinxa, qullqi churañ munäna, akham sasa: ¹⁹ —Nayarux uka ch’am churapxarakita, ukhamat nayax Qullan Ajayu katuqayarakï, khitirutix amparanakamp luqxatkä ukaru —sasa. ²⁰ Pedrosti juparux sänwa: —Qullqimax jumamp chik tukuspan. Diosan churäwipax, janiw qullqimp alasiñäkiti. ²¹ Janiw juman katuqañamax wakt’ktamti, chuymamax Dios nayraqatan janiw chiqäkiti. ²² Uka ñanqha amtäwim apanukum, Diosar achikt’asirakim, chuymaman jan wali lup’itamat pampachañapataki. ²³ Jumax chuymaman jucha lurañamp phuqhantatätawa, ñanqha luräwinakamp ñach’antatarakïtawa —sasa. ²⁴ Simonasti ukxarux sänwa: —Jumanakax Tatituruy mayirapipxita, kuntix sapkista ukanakan nayxar jan jutañapataki —sasa. ²⁵ Apostolunakasti Diosan arunakapat qhanañchasina, yatiyasinxa, Samariankir yaqha jisk’a markanakan qhispiyasiñ suma arunak yatiyapxäna, ukatsti Jerusalenaruw kuttxapxäna. ²⁶ Uka qhipatsti, Diosan angelapaw Feliper säna: “Wasaranjam sarañatak wakichasim, aynach tuqiruw saräta, Jerusalenat Gaza markar saraqkis uka thakhinjama” sasa. ²⁷ Felipesti iyawsasaw saräna. Uka thakhi sarkasinsti, Etiopía markankir mä jaqimpiw jikisïna. Uka jaqix aytat jaqïnwa, Etiopía markankir Candace sat reinan qullqi katuripänwa. Uka jaqisti Diosar yupaychiriw Jerusalenarux saratayna. ²⁸ Jupasti carropan qunt’ataw markapar kuttaskäna, Isaías profetan qillqatap ullarasa. ²⁹ Qullan Ajayusti Feliperux sänwa: “Uka carror jak’achasim, ukamp chik saram” sasa. ³⁰ Felipesti mäkiw carror jak’achasïna, Isaías profetan qillqatap ullaraskir ist’asin uka etiope jaqiruw jiskt’äna: —¿Ullarkta uka qillqat amuytati? —sasa. ³¹ Uka etiope jaqisti sarakïnwa: —¿Kamisarak amuyästi, janitix khitis qhanañchkitaspa ukasti? —sasa. Ukat uka jaqix Feliper achikt’asïna carror makhatañapataki, jupa jak’an qunt’asiñapataki. ³² Qillqatan ullarkän ukasti akänwa: “Jiwayañatak apat ovejar uñtatänwa; t’awra yawirinakan nayraqatapan jan wararir ovejar uñtataw jan kuns arskänti, janirakiw jupax lakapsa jist’arkänti. ³³ Juparux jisk’achapxänwa, janiw chiqapar uñjapkänti; wawanakapat ¿khitirak parlaspa? Jakañapax aka uraqit apaqatänwa.” ³⁴ Etiope aytat jaqisti Feliperuw jiskt’äna: —Sitaya, ¿profetasti khititarak uk parlisti, jupa pachpatti, jan ukax yaqhatcha? —sasa. ³⁵ Felipesti ukapachaw Tatit Jesusan suma yatiyäwipat yatiyañ qalltäna, kuntix uka etiope jaqix ullarkän uka arunak qhanañchasa. ³⁶ Thakhinsti, uma chiqäwja sarkasaw uka etiope jaqix säna: —Akaxay umaxa; ¿kunarak bautismo katuqañaxatak jark’itaspasti? —sasa. ³⁷ [Felipex jupar sarakïnwa: —Taqi chuyma iyawsasma ukaxa, bautismo katuqasmawa —sasa. Uka jaqisti sarakïnwa: —Nayax iyawstwa, Jesucristox Diosan Yuqapawa —sasa.] ³⁸ Ukatsti ukspachaw jupax carro sayt’ayäna; ukatsti panpachaniw umar mantapxäna, ukat Felipex uka etiope jaqir bautismo katuqayäna. ³⁹ Umat mistxapxän ukapachasti, Tatitun Ajayupaw Feliperux aptawayxäna, uka aytat jaqisti janiw mayampsa Feliperux uñjkxänti; ukampis jupax k’uchikiw thakhinjam saraskakïna. ⁴⁰ Felipesti Azoto sat markan jikxatasxäna. Ukatsti markat marka saräna, qhispiyasiñ suma arunak yatiyasa, Cesarea markar puriñkama.

¹ Ukchañkamasti Saulox, Tatitur iyawsirinakar jiwarayañ amtäna. Ukat jupax jilïr sacerdoten ukar saräna, ² mä qillqat mayiri, Damasco markankir sinagoganakar sarañataki, Cristor arkir jaqinakar thaqhiri, ukatsti, warminaksa, chachanaksa katuntasin Jerusalenar apaniñataki. ³ Ukampis thakhi sarkasinxa, niya Damasco jak’ar purkasinsti, akatjamat mä jach’a qhanax jupar qhant’äna. Uka qhanasti alaxpachat jutäna. ⁴ Ukspachaw Saulox uraqir jaqnuqtäna, ukatsti mä aru jupar saskir ist’arakïna: “Saulo, Saulo, ¿kunatsa arknaqista?” sasa. ⁵ Saulosti ukxaruw sarakïna: “Tatay, ¿khitirakïtasti?” sasa. Uka arusti sanirakïnwa: “Nayax Jesusätwa, khitirutix jumax arknaqkta, ukätwa; [juma pachpaw chhuxriñchjastaxa, kunjämtix mä vacax mä ari puntan hierror mat’aqt’asax jupa pachpa chhuxriñchjasixa ukhama” sasa. ⁶ Saulosti ukapachax axsarañat wali khathatisaw juparux säna: —Tatay, ¿kuna lurañaxarak muntasti? —sasa. Tatitusti juparux sänwa:] —Sartam, ukatsti markar mantam, ukan kunatix lurañamäki uk yatisïta” sasa. ⁷ Saulompi chik sarir jaqinakasti wali mulljataw jikxatasipxäna, uka aru ist’apxataynawa, ukampis janiw khitirus uñjapkataynati. ⁸ Saulosti uraqit sarthapisin uñatatasi, nayranakapasti janiw kuns uñjkänti. Ukat juparux amparapat katthapisin Damasco markar irpxapxäna. ⁹ Uka markansti Saulox kimsüruw jan kuns uñjkänti, janirakiw manq’känsa, umkänsa. ¹⁰ Uka Damasco markansti, Tatitur iyawsir mä jaqiw utjäna, Ananías sutini. Uka jaqiruw Tatitux unañchäwin uñstasin jupar säna: “¡Ananías!” sasa. Jupasti sänwa: “Tatay, akankasktwa” sasa. ¹¹ Tatitusti juparux sarakïnwa: “Jank’ak sartasim, ukatsti Chiqapa sat thakhir saram, ukatsti Judasan utapan jiskt’asïta Tarso markankir mä jaqita. Uka jaqix Saulo sutiniwa, ukan jupax Tatitur mayisiski. ¹² Nayaw unañchäwin jupar uñjayta, Ananías sat mä chachar amparapamp jupxar luqxatiri, nayranakapan wasitat uñjxañapataki” sasa. ¹³ Ukham ist’asinsti, Ananiasax sänwa: “Tatay, waljaniruw nayax uka jaqit parlir ist’ta, qawqha jan walinaktix juman arkirinakamarux Jerusalenan lurki ukanakata. ¹⁴ Jichhasti aka markaruw puriniraki, jilïr sacerdoten arsut qillqatapampi, ukhamat juman sutim aytasirinakar katurañataki” sasa. ¹⁵ Tatitusti Ananiasarux sänwa: “Saraskakim, nayaw uka jaqirux ajllista yaqha markankir jaqinakaru, reyinakaru, israelit jaqinakampir nayat arsuñapataki. ¹⁶ Nayaw juparux uñachayä kunanaktix sutix layku t’aqhisiñap wakiskani uka” sasa. ¹⁷ Ananiasasti ukspachaw saräna, Saulox jikxataskän uka utaru. Mantasinsti, amparap jupxar luqxatäna, ukat sarakïnwa: —Saulo jilata, thakhin uñstktam uka Tatit Jesusaw khithanitu, juman wasitat uñjxañamataki, Qullan Ajayu katuqañamatakiraki —sasa. ¹⁸ Ukspachaw Saulon nayranakapat chawlla k’ilinakjam willirtxäna, ukat jupax wasitat uñjxäna. Sartasinsti, bautismo katuqarakïna. ¹⁹ Manq’asxasinsti, ch’am katxatäna, ukatsti Damasco markan jakir iyawsirinakampiw mä qawqha urunak qamarawayäna. ²⁰ Ukatsti Saulox sinagoganakan Cristot yatiyañ qalltäna: “Jesusax Diosan Yuqapawa” sasa. ²¹ Jupar ist’irinakasti taqiniw muspharasipxäna, sapxarakïnwa: —¿Janit akasti Jesusan sutip aytasirinakar Jerusalenan arknaqir jaqïkisti? ¿Janit jupasti jupanakar katuntat apasin jilïr sacerdotenakar katuyañatak jutki uka jaqïkisti? —sasa. ²² Ukampis Saulox juk’amp ch’amampiw Jesusan Diosan Yuqapätap qhanañchäna, Damasco markan jakir judionakar mayjt’asiyasa. ²³ Walja urunak qhipatsti, judionakax Saulor jiwayañatakiw arust’apxäna. ²⁴ Ukampis Saulox uka judionakan amtäwinakap yatisitayna. Uka judionakasti uruy arumaw markar mantañ punkunakap thiyan jupar jiwayañatak suyxatapxäna, ²⁵ ukampis yatiqirinakax Saulor mä canastar uskuntasin, mä arumaw pirqanjam marka anqäxar warkuqapxäna, ukat jupax jaltxäna. ²⁶ Jerusalenar purisinsti, Saulox Tatitun arkirinakapampiw jikisiñ munäna. Ukampis taqiniw juparux axsarapxäna, janiw jupanakax amuyapkänti Saulon Tatitur iyawsatapxa. ²⁷ Ukat Bernabeax apostolunakan ukar Saulor irpäna. Ukan Bernabeax jupanakar yatiyäna kunjämtix Saulox Damasco marka thakhin Tatit Jesusamp jikiskatayna, Tatitux jupar parlkatayna, Damasco markansti jan axsaras Jesusan sutipat parlkatayna ukanaka. ²⁸ Saulosti Jerusalenan qhiparäna, jupanakamp chikarakiw sarnaqäna. ²⁹ Jupasti jan axsarasaw Tatit Jesusat parläna, griego arut parlir judionakampiw jiskhintasïna, uka jaqinakasti Saulor jiwayañ amtapxäna. ³⁰ Ukampis jilatanakax uk amuyasinxa, Cesarea markaruw Saulor irpxapxi, uka markatsti Tarso markaruw khitxapxaraki. ³¹ Ukapachasti jach’a samarañaw iglesianakan utjxäna, Judeana, Galileana, Samaria uksa tuqinakana. Jupanakasti wali ch’amaniw tukxapxäna. Tatitur axsarasaw sarnaqapxäna, Qullan Ajayun ch’amapampisti, waljaniptapxarakïnwa. ³² Pedrox iyawsirinakar tumpt’asaw sarnaqäna, Lida markan jakir iyawsirinakarux tumpt’anirakïnwa. ³³ Ukan jupax Eneas sat jaqir uñt’äna. Uka jaqisti kimsaqallqu maraw suchurnukstata ikiñankatayna. ³⁴ Pedrosti ukham uñjasax sänwa: —Eneas, Jesucristow k’umaraptaytam. Jichhasti sartam, ikiñam apthapisxam —sasa. Eneasasti ukspachaw sartxäna. ³⁵ Uka muspharkay luräwi uñjasasti, Lida markankir jaqinakampi, Sarón chiqankir jaqinakampix, Tatit Jesusaruw iyawsapxäna. ³⁶ Jope markan Tatitur arkir mä warmiw jakasïna, Tabitá sutini, griego arunxa, Dorcas satawa, Tabitá warmisti aski lurirïnwa, pist’añan sarnaqir jaqinakarux yanapt’apunirïnwa. ³⁷ Ukürunakasti, Tabitax usuntxasin jiwxäna. Amayap jariqasinxa, patäx utaruw apkatxapxäna. ³⁸ Ukapachasti Pedrox Lida markankaskänwa, uka markax Jope marka jak’ankakiwa; iyawsirinakax Pedron ukankatap yatisinxa, pani chacharuw jupar achikt’ir khithapxäna: “Jank’akipun Jope markar jutam” sasa. ³⁹ Ukatsti Pedrox jupanakamp chikaw saräna. Puripansti, pata utaruw irpkatapxäna, Tabitá warmin jiwat janchipax uchatäkän uka utaru; ijma warminakasti taqiniw jacht’asis Pedrorux muyuntapxäna, ukatsti kuna isinaktix Tabitá warmix jakkasin jupanakatak lurkatayna ukanak uñacht’ayapxäna. ⁴⁰ Pedrosti taqiniruw anqar khitsunïna. Jupasti killt’asisin Diosat mayïna; jiwat warmir uñxatasinsti sarakïnwa: —¡Tabitá, sartam! —sasa. Ukspachaw warmix uñatatäna, Pedror uñkatasinsti, qunt’asïnwa. ⁴¹ Pedrosti amparat waytasin sayt’ayäna; ukatsti iyawsirinakampir ijma warminakampir jawsasinxa, Tabitá warmir jakaskir katuyxäna. ⁴² Jope markan jakirinakasti taqpachaniw uka luräwit ist’apxäna, jupanakat waljaniw Tatit Jesusar iyawsapxarakïna. ⁴³ Pedrosti mä qawqha urunakaw Jope markan qhiparäna, lip’ichinak quñaptayir Simón chachan utapana.

¹ Cesarea markan mä jaqiw utjäna, Cornelio sutini. Jupax Italiano sata soldado taman jilïripänwa. ² Jupasti khuyapayasir jaqïnwa, taqpach utapankirinakapamp chikaw Diosar yupaychäna. Jupax judionarkar yanapañatak walja qullqi churarakirïna, Dios chuyma jaqïtap laykux, jupax Tatitur mayisipunirïnwa. ³ Mä urusti, niya chika jayp’u tuqiruw Corneliox mä unañchäwi katuqäna: Jupax qhanpun Diosan mä angelapar uñjäna jupan ukar mantasinkiri, sarakïnwa: “¡Cornelio!” sasa. ⁴ Corneliosti wali axsarasaw angelar uñkatasin jiskt’i: “¿Kunach, Tata?” sasa. Angelasti siwa: “Diosax mayisitanakam ist’iwa, pist’añan sarnaqirinakar khuyapayatanakamas Diosan nayraqatapan askit uñt’atawa. ⁵ Jichhasti Jope markar maynir khitham, Simón chachar akar irpayanim, yaqha sutipax Pedro satarakiwa, ⁶ jupasti lip’ichinak quñaptayir Simonan utapan qurpachatäskiwa, ukan utapasti quta jak’ankiwa, jupaw sätam kuna lurañamäkitix ukxa” sasa. ⁷ Cornelior parlkatayna uka angelan sarxatapatsti, jupax uywatanakapat paniniruw jawsi, mayni soldadompiru, uka soldadosti Dios chuymänwa, Cornelionsa wali munatarakïnwa. ⁸ Jupanakar taqi ukanak yatiyasinsti, Jope markaruw khithäna. ⁹ Qhipürusti, soldadompi, uywatanakampix Jope markaruw jak’achasisipkäna, ukchañkamasti Pedrox uta pata qamañawjaruw Tatitut mayisir makhatäna. Ukasti niya chika urünwa. ¹⁰ Jupasti manq’at awtjayasïna, manq’añ munäna. Jupatak manq’añ wakichapxañapkamasti, jupax mä unañchäwi uñjäna: ¹¹ Alaxpach jist’artir uñjäna, ukatsti mä jach’a isir uñtat uraqkam pusi thiyat chint’at warkuqtasinkir uñjarakïna. ¹² Uka isinsti pusi kayun kunayman animalanakaw utjäna, kunayman asirunakampi, jamach’inakampi. ¹³ Ukatsti Pedrox mä aru ist’äna, jupar siri: “Pedro, sartasim, jiwarayam, ukatsti manq’am” sasa. ¹⁴ Pedrosti ukxaruw säna: “Janiw, Tata. Nayax janipuniw kunapachas jan manq’añ q’añu animalanak manq’irïkti” sasa. ¹⁵ Uka arusti wasitat jupar arxayani, sarakiwa: “Kuntix Diosax q’umachki ukaruxa, jan jumax samti: q’añuwa” sasa. ¹⁶ Ukasti kimsa kutiw lurasïna. Ukat uka isix alaxpachar kutkatawayxäna. ¹⁷ Ukchañkamasti, Pedrox muspharataw uñjasïna, uka unañchäwi uñjkatayna ukat chuymapan lup’isa. Ukhamäskiriruw Cornelion khithanit jaqinakax punkur purinipxäna, Simonan utapat jiskt’as jiskt’asaw purinipxatayna. ¹⁸ Purinisinsti, jach’at jiskt’apxäna: “¿Aka utanti Pedro sat Simonax qurpachasi?” sasa. ¹⁹ Pedrosti kuntix uñjkatayna ukxat lup’iskakïnwa, ukampis Qullan Ajayuw jupar säna: “Pedro, kimsa jaqiw jumar thaqhasktam. ²⁰ Saraqawayam jupanakamp chik jan pächasis saram, nayaw jupanakarux khithanta” sasa. ²¹ Pedrosti saraqasin Cornelion khithanit jaqinakaruw säna: —Nayätwa khitirutix jumanakax thaqhapkta ukaxa. ¿Kunarus jutapxta? —sasa. ²² Jupanakasti ukxaruw sapxäna: —Cornelio capitanaw khithanipxitu. Jupax aski jaqiwa, Diosar axsartas sarnaqir jaqirakiwa, judío jaqinak taypin sumat uñt’ata, taqinin munatawa. Diosan mä angelapaw jupar uñstasin satayna: “Utamar Pedro irpayanim, jupax siskätam uk sum ist’äta” sasa. ²³ Ukat Pedrox jupanakar uta manqhar irpantasin, uka arumax qurpachäna. Qhipürusti, Pedrox wakicht’asisin uka jaqinakamp chik saräna, Jope markankir mä qawqha jilatanakax jupamp chikaw sararakïna. ²⁴ Qhipürusti Cesarea markaruw puripxäna, ukan Corneliox jupanakar suyaskäna utapankirinakapampi, suma munat masinakapamp chika, jupanakarusti jupaw jawsthapitayna. ²⁵ Pedrox utar purkän ukapachasti, Corneliow jupar katuqir mistuwayäna, ukatsti axsartañ chuymampiw Pedro nayräxan killt’asïna. ²⁶ Ukampis Pedrox akham sasaw jupar waytäna: —Sayt’asim, tata. Nayax jumjam jaqikirakïtwa —sasa. ²⁷ Ukatsti Pedrox Corneliomp parlt’asisaw utar mantäna, ukansti walja tantachat jaqinak jikxatäna. ²⁸ Ukat Pedrox jupanakar säna: —Jumanakax yatipxtawa, mä judío jaqix janiw yaqha markankir jaqimp parlañapäkiti, utaparus janirakiw mantañapäkiti. Ukampis Diosaw nayarux yatichitu, janiw khitirus “q’añuchata” jan ukax “ñanqhachata” sasa jisk’achañaxäkiti. ²⁹ Ukat nayax, yatiyapxit ukspach jan pächasis jutta. Jichhax yatiñ munirista, ¿kunatakirak jawsayapxistasti? —sasa. ³⁰ Corneliosti sänwa: —Nayax utaxan niya chika jayp’u tuqiw Tatitur mayisiskäyäta, ukat akarux pusürüxiwa, ukapachasti akatjamat qhankir isin mä chachax nayar uñstitu. ³¹ Jupasti sarakituwa: “Cornelio, Diosax mayisitanakam ist’iwa, pist’añan sarnaqirinakar khuyapayatanakamas Diosan nayraqatapan askit uñt’atarakiwa. ³² Jope markar maynir khitham, Simón chachar akar irpayanim, yaqha sutipax Pedro satarakiwa. Jupasti lip’ichinak quñaptayir Simonan utapan qurpachatäskiwa, quta jak’an jakasi” sasa. ³³ Ukspachaw nayax jumar jawsayir khithanta, Jumasti jank’akiw juttaxa. Jichhasti taqiniw Diosan nayraqatapan akankapxtan, kuntix Tatitux nanakar yatiyañamatak sisktam ukanak ist’añ munapxarakta —sasa. ³⁴ Ukat Pedrox parlañ qalltäna, sarakïnwa: —Jichhaw chiqpach amuyta, Diosatakix taqi jaqis mayakïtapa. ³⁵ Jupasti kawki markansa katuqakiwa, jupar axsarir jaqinakampiru, aski luririnakampiruxa. ³⁶ Diosax Israelan wawanakaparuw parläna, sumankañ arunak Jesucristo tuqi yatiyasa, jupax taqi jaqinakan Tatitupawa. ³⁷ Judea uraqin luraskäna uk jumanakax yatxapxtawa. Taqi kunas Galilea markan qalltäna, Juanax Nazaretankir Jesusar bautiskän uka qhipata. ³⁸ Diosaw Qullan Ajayun ch’amap jupar churarakïna. Jesusax askinak lurasaw sarnaqäna, supayan munañapan t’aqhisiyat jakapkän uka jaqinakar k’umarachasa, Diosan jupampïtap laykuw taqi ukanak luräna. ³⁹ Taqi kuntix Jesusax Judea uraqina, Jerusalén markansa lurkän ukanak nanakaw uñjapxta. Jupar mä cruzar ch’akkatas jiwayapki uksa uñjapxaraktwa. ⁴⁰ Ukampis Diosaw kimsürut jupar jiwatat jaktayäna, ukatsti wasitat jupar uñjañatak nanakatak wakicharakïna. ⁴¹ Janiw taqpach markar Jesusax uñstkänti, jan ukasti nanakarukiw uñstapxitäna, khitinakarutix Diosax nayratpach qhanañchiritak ajllipkitu ukanakaru. Jiwatat jaktatap qhipatsti nanakaw jupamp manq’apxta, umapxarakta. ⁴² Uka Tatit Jesusaw nanakarux jaqinakar yatiyir khithapxitu: “Diosax Jesusaruw akapachan Taripiripat utt’ayi, juparakiw jakirinakaru, jiwatanakar taripani” sasa. ⁴³ Taqpach profetanakaw Jesusxat arsupxäna, sapxarakïnwa: “Khitinakatix jupar iyawsapki ukanakax, jupan sutip tuqiw juchanakapat pampachat uñjasipxani” —sasa. ⁴⁴ Pedron parlkipansti, Qullan Ajayux jupan arunakap isch’ukirinakxaruw jutäna. ⁴⁵ Pedrompi chik Jope markat jutapkatayna uka judío iyawsirinakasti muspharataw uñjasipxäna, jan judío jaqinakxar Qullan Ajayun jutatapata. ⁴⁶ Jupanakarusti jan uñt’at arunakat parlir ist’apxäna, Diosar yupaychir ist’apxarakïna. ⁴⁷ Ukat Pedrox masinakapar säna: —Diosax Qullan Ajayu khithani yaqha markanakankir jaqinakan jakäwip sarayañataki, kamisatix jiwas judío jaqinakar khithanki ukhama. ¿Khitis jichhax jark’aspa aka jaqinakan bautismo katuqañapxa? —sasa. ⁴⁸ Uk sasinsti, Pedrox Jesusan sutipar bautismo katuqapxañapatakiw säna. Ukatsti mä qawqha urunak jupanakamp chik qamart’añapatakiw Pedror achikt’apxäna.

¹ Judeankir apostolunakampi iyawsirinakampix, yatiyapxänwa, jan judiöpkis uka jaqinakan Diosan arunakap katuqapxataparaki. ² Kunapachatix Pedrox Jerusalenar kuttankän ukapachasti, judío iyawsirinakat mä qawqhaniw Pedror k’umipxäna. ³ Juparusti jiskt’apxarakïnwa: —¿Kunatarak jumasti jan judiöpkis uka jaqinakar tumpir sartasti, ukat jupanakamp chik manq’araktasti? —sasa. ⁴ Pedrosti taqi kunatix luraskatayna ukanakxat qalltatpach jupanakar yatiyäna. Sarakïnwa: ⁵ —Mä uruxa, nayax Jope markan Tatitur mayisiskäyäta, ukchañkamaw mä unañchäwi uñjta. Uka unañchäwisti akhamänwa: Mä jach’a isir uñtat uñjta, ukasti pusi thiyat chint’ata, alaxpachat warkuqtanïna naya jak’aru. ⁶ Nayasti wal wali uñtta, uka isin kunayman animalanakaw utjäna, uywañ animalanaka, axsarkañ animalanaka, asirunaka, kunayman jamach’inaka. ⁷ Ukatsti mä aru ist’ta, nayar akham siri: “Pedro, sartasim, jiwarayam, ukat manq’am” sasa. ⁸ Nayasti ukxaruw sista: “Janiw Tata. Janipuniw kunapachas kuna jan manq’añ q’añu animalanaksa manq’irïkti” sasa. ⁹ Ukat wasitat alaxpachat uka arux nayar sanitu: “Kuntix Diosax q’umachki ukxa, jumax, jan ‘q’añuw’ samti” sasa. ¹⁰ Ukasti kimsa kutiw ukham lurasi, ukatsti taqpachaw wasitat alaxpachar kutkatawayxäna. ¹¹ Ukapacharakiw kimsa chachax jikxataskäyät uka utar purinipxäna. Jupanakarusti Cesarea markatpach nayar thaqhiri khithanipxatayna. ¹² Ukapachaw Qullan Ajayux nayar situ: “Jupanakamp chik jan pächasis saram” sasa. Uka suxta jilatanakasti nayamp chikaw sarapxäna. Cesarea markar purisasti, Cornelio chachan utaparuw mantapxta. ¹³ Jupasti kunjämtix utapan Tatitun angelapax jupar uñstkatayna uk yatiyapxitu, uka angelasti sayt’asisin juparux satayna: “Jope markar chachanak khitham ukatsti Pedro sat Simonar jawsayanim; ¹⁴ jupaw yatiyätam jumampi, taqpach utamankirinakamp qhispiyasiñamataki” sasa. ¹⁵ Nayax yatiyañ qalltaskäyät ukapachaw akatjamat Qullan Ajayux jupanakxar saraqanïna, kamisatix qalltan jiwasanakxar jutkän ukhama. ¹⁶ Ukapachaw nayax Tatitun uka arunakapat amtasta: “Juanax chiqpachansa umampiw bautisäna, ukampis Diosax jumanakar Qullan Ajayumpiw bautisapxätam” sasa. ¹⁷ Ukat nayax lup’ista: “Diosax aka jaqinakar jiwas judionakar churkistu uka pachpa waxt’äwi churaraki, Tatit Jesucristor iyawsatas layku. ¿Khitirakït nayasti Diosar jark’añatakisti?” sasa. ¹⁸ Jerusalenankir jilatanakasti ukanak ist’asin amukt’apxiwa, ukatsti Diosaruw yupaychapxi, muspharataw sapxaraki: —Ukhamax Diosax jan judiöpkis uka jaqinakan jupar kutikipstapxañap munaraki, ukhamat wiñay jakañanïpxañapataki —sasa. ¹⁹ Estebanan jiwatap qhipatsti, Tatitur arkirinakax t’aqhisiyata, arknaqataw uñjasipxäna. Ukat jupanakat yaqhipanakax Fenicia uraqimpiru, Chipre wat’ampiruw jaltxapxäna, Antioquía uksa quta thiyanakkama. Uka chiqanakansti jupanakax judío jaqinakarukiw Tatit Jesusan suma yatiyäwinakap arsupxäna. ²⁰ Ukampisa, Chiprenkiri, Cirenenkir mä qawqha iyawsirinakax Antioquiar purisin, jan judiöpkis uka jaqinakaruw Tatit Jesusan suma yatiyäwipat arsupxarakïna. ²¹ Tatitun ch’amapax jupanakampïnwa, ukat waljaniw Tatitur iyawsapxäna, taqi jan wali luräwinakap apanukusa. ²² Jerusalén iglesiankirinakasti ukanak yatisinxa, Bernabearuw Antioquía markakam khithapxäna. ²³ Antioquiar purisinsti, Bernabeax wal kusisïna, Diosan jupanakar aski waxt’äwinakamp phuqt’katayna uk uñjasa. Jupanakarusti iwxt’arakïnwa, taqi chuymamp Tatitur arkapxañapataki. ²⁴ Bernabeax aski jaqïnwa, Qullan Ajayun phuqt’ata, iyawsañanirakïnwa. Waljaniw Bernabear ist’asin Tatitun yatiyäwipar jaysapxäna. ²⁵ Uka qhipatsti, Bernabeax Tarso markaruw saräna, Saulor thaqhiri, jikxatasinsti, Antioquiaruw irpanïna. ²⁶ Jupanakasti marpachaw ukankapxäna, iglesiankir taqpach jaqinakampi, walja jaqinakar yatichasa. Uka Antioquía markanwa Jesusar arkirinakarux “Cristor arkirinaka” sasa sutichañ qalltapxi. ²⁷ Ukürunakansti mä qawqha profetanakaw Jerusalenat Antioquía markar puripxäna. ²⁸ Uka profetanakat maynïriw utjäna Agabo sutini. Jupasti jilatanak taypin sayt’asisin Qullan Ajayu tuqi jupanakar yatiyäna: “Mä jach’a mach’aw taqpach uraqin utjani” sasa. Ukasti Claudio sat jach’a jilïrix marka apnaqkän ukapachaw phuqhasïna. ²⁹ Ukat Antioquiankir iyawsirinakax Judea uraqin jakir jilatanakar mä yanap apayañ amtapxäna, sapa maynin utjataparjama. ³⁰ Apthapisinsti, Bernabeampi, Saulompiw uka yanapanak Jerusalenaruw apapxäna, ukatsti iglesiankir jilïrinakaruw churapxäna.

¹ Uka urunakansti Herodes reyix iglesiankir yaqhip arkirinakaruw t’aqhisiyañ qalltäna. ² Jupasti Juanan jilapa Santiagoruw jiwayayäna. ³ Judionakatak uka luratan walïtap uñjasinsti, Herodesax Pedroruw katuntayarakïna. Uka urunakasti jan levaduran t’ant’a manq’añ uruyañ urunakänwa. ⁴ Pedror katuntasinsti, Herodesax carcelaruw uchantayäna. Ukansti Pedrox pusi tama soldadonakampi uñjatäskänwa, sapa taman pusi soldadow utjäna. Herodesasti Pascua uru uruyañ qhipat marka nayraqatan Pedror uñstayañ amtäna. ⁵ Pedron carcelankañapkamasti, iglesiankir iyawsirinakax taqi chuymaw jupatak Diosar mayipxäna. ⁶ Mä arumaxa, Pedrox pani soldadonak taypin ikiskäna, pä cadenanakamp chinuntata. Anqansti, maynïr soldadonakax carcelar mantañ punku uñjasipkarakïna. Herodesax marka nayraqatan Pedror uñstayañ munkän uka nayräx uru. ⁷ Uka arumasti akatjamat Tatitun angelapax uñstäna, mä jach’a qhanaw carcelan qhantäna. Angelasti jarapit llamkt’asin Pedror ikit sartayäna, ukat sarakïna: “¡Jank’ak sartam!” sasa. Ukspachaw Pedron amparanakapat chinuntat cadenanakax jarartawayäna. ⁸ Angelasti sänwa: “Jank’ak isthapisim, wiskhum wiskt’asirakim” sasa. Pedrosti jaysänwa. Angelasti saskakïnwa: “Patxa isim uchasim, ukat nayar arkanita” sasa. ⁹ Pedrosti angelan qhipap arksuwayi, ukampis jupax janiw chiqätap amuyaskänti, jan ukasti samkäkaspas ukhamak amuyäna. ¹⁰ Jupanakasti soldadonak nayräx sarakipawayapxi, anqa punkur purisasti, hierrot lurat jach’a punkux jupapachakiw jist’artawayi, ukat jupanakax mistxapxaraki. Ukatsti marka thakhinjam chikaw sarasipkäna, ukatsti akatjamat angelax chhaqtawayxi, Pedrorux sapak jaytawayxäna. ¹¹ Ukapachaw Pedrox amuyt’asïna, ukat sarakïna: “Akax chiqawa. Tatitux angelap khithanitu, Herodesan amparapat qhispiyiri, judionakax jan wali lurañ amtapkitu ukat qhispiñaxataki!” sasa. ¹² Ukham lup’isaw Pedrox Marian utapar sarxäna, Juanan taykapan ukaru, Marcos satäkarakïn ukaru. Jesusar arkirinakat waljaniw uka utan Tatitur mayisisipkäna. ¹³ Pedrosti uta punkur purisinxa, punkut liqt’äna, ukatsti Rode sutin tawaquw mistunïna, khitïpachas uk uñjiri. ¹⁴ Pedron arup ist’asinsti, punku jist’arkamayax kusisiñat mayninakar yatiyiriw jalantawayi: “¡Pedrowa!” sasa. ¹⁵ Jupanakasti tawaqurux sapxänwa: —Luqhïtawa —sasa. Tawaqusti saskakïnwa: —Chiqäskapuniwa —sasa. Ukham siskatpachas jupanakax sasipkakïnwa: —Janiw jupäkaspati; jupar uñjir angelapäpachawa —sasa. ¹⁶ Ukchañkamasti Pedrox punkut liq’isinkakïnwa. Punku jist’arasinsti, Pedror uñjasin taqiniw mulljasipxäna. ¹⁷ Ukampis jupax amparap aytasaw amukt’ayäna. Ukatsti kunjämtix Tatitux jupar carcelat irpsunkatayna ukanak jupanakar yatiyäna. Sarakïnwa: —Akanak Santiagompir maynïr jilatanakampir yatiyanipxam —sasa. Uk sasin jupax mistuwayxäna, yaqha tuqiruw sarawayxarakïna. ¹⁸ Qhanjtanxipansti, soldadonak taypin Pedror chhaqhat uñjasax, wal ch’axwarapxäna. Jupanakat janiw maynis Pedron kawkinkatapsa yatipkänti. ¹⁹ Ukapachasti Herodes reyix soldadonakapampiw Pedror thaqtayäna, ukampis jupanakax janiw jikxatirjamäpkänti. Ukat Herodesax soldadonakar juchañchasin jupanakar jiwarayayäna. Uka qhipatsti, Herodesax Judea markat mistxänwa, ukatsti Cesarea markar jakiriw sarxäna. ²⁰ Herodes reyix Tiro, Sidón markachirinakatak wali q’apisitänwa. Ukat jupanakax mä amtañanikiw Blasto chachan ukar sarapxäna, uka Blasto chachax Herodes reyin wali aytat yanapiripänwa, jupanakasti uka chachar sumachasin jupa tuqi Herodes reyimpi sumankañ mayipxäna. Tiro, Sidón markanakax reyin uraqipat manq’añanak jikxatapxatap layku. Ukat Blasto jaqix Herodes reyir iyawsayäna jupanakar katuqañapataki. ²¹ Herodesasti yaqha urutakiw jupanakar jawsayäna. Tantachasiñ urusti Herodesax reyi isimp isintataw qunuñapar qunt’asïna. Ukatsti, jach’achasisaw jupanakar parlt’äna. ²² Ukat jaqinakax jach’at art’añ qalltapxäna: “¡Herodes, jumax janiw mä jaqjam parlktati, jan ukasti mä diosjamaw parltaxa!” sasa. ²³ Ukspachaw Tatitun angelapax Herodesar usuntayäna, Diosäkaspas ukham amuyasitap layku, jupasti laq’unakan manq’antataw jiwxäna. ²⁴ Tatitun arupasti, taqi chiqanakan yatiyasiskäna. ²⁵ Bernabeampi Saulompix, lurañanakap phuqhasin Jerusalenat Antioquía markaruw kuttxapxäna. Marcos sat Juanarusti jupanak chik irpapxarakïna.

¹ Antioquía iglesianxa, profetanakampi, yatichirinakampiw utjarakïna. Jupanakasti akanakänwa: Bernabé, Simeón (khitirutix “Negro” sasa sutichapkarakïna), Cirenenkir Lucio, Manahem (khititix, Galilea apnaqir Herodes Antipasamp chika jilasitayna uka), ukhamarak Saulo. ² Mä urusti, jupanakax Tatituruw yupaychasipkäna, ayuno lurasipkän ukchañkamaw Qullan Ajayux jupanakar säna: “Bernabeampiru, Saulompir yaqhacharapipxita. Nayaw jupanakar mä suma irnaqäwitak ajllista” sasa. ³ Ukatsti, Tatitur mayisina, ayuno lurasinxa; amparanakap Bernabeampiru, Saulompir luqxatasin jupanakar khitxapxäna. ⁴ Qullan Ajayuw Bernabeampiru, Saulompir khithäna, Diosan arunakap yatiyiri. Nayraqatax Seleucia chiqaruw sarapxäna, uka chiqatsti Chipre wat’aruw botet sarapxäna. ⁵ Salaminar purisinsti, Tatitun arunakapat judionakan sinagogapan yatiyañ qalltapxäna. Juan Marcosax jupanakamp chikaw sararakïna, jupanakar yanapiri. ⁶ Ukatsti taqpach wat’a muytasinxa, Pafos sat puertoruw puripxäna. Ukansti Barjesús sutini mä layqa judío jaqiruw jikxatapxäna, jupasti k’ari profetänwa. ⁷ Uka layqasti marka apnaqir Sergio Paulo sat wali amuyt’an jilïrimpïskänwa. Uka jilïristi Bernabeampiru, Saulompiruw jawsayanïna, Diosan arunakap ist’añ munatap layku. ⁸ Ukampis uka layqa jaqix, jark’asïnwa, janiw marka apnaqir jilïrin iyawsañap munkänti. Uka jaqin yaqha sutipasti griego arunxa, Elimas satarakïnwa. ⁹ Ukat Saulox, khititix Pablo satäkarakïn ukax, Qullan Ajayun phuqt’atäsin uka jaqir wal uñkatäna, ¹⁰ juparusti sarakïnwa: —¡K’ari ñanqha jaqi, sallqjañampi, jan walimpi, phuqhantat supayan wawapa, chiqa kankañ uñisir jaqi! ¿Kunatarak Tatitun suma chiqa thakhip q’iwiptayañ munaskaktasti? ¹¹ Ukatpï jichhax Tatitux jumar mutuyätamxa: juykhuptätawa, janirakiw intin qhanapsa mä qawqha urunak uñjkätati —sasa. Ukspachaw Elimasax jan kuns uñjkxänti, jupatakix ina laxa ch’amakakïxänwa, ukat jupax amparat irpayasiñatak maynir thaqhäna. ¹² Uk uñjasinsti, marka apnaqir jilïrix Tatit Jesusan yatichäwinakapxat muspharataw uñjasïna, ukatsti iyawsarakïnwa. ¹³ Pablompi, Bernabeampi, Juanampix, Pafos markat mä barcor mantasin Perge markaruw sarxapxi, Panfilia uraqina. Ukampis Juan Marcosax jupanakar jaytjawayasin Jerusalenaruw kutt’anxäna. ¹⁴ Perge markatsti Pablompi jupamp chik saririnakampix, Pisidia uraqinkir Antioquía markakamaw kayut sarasipkakïna. Uka markansti, sábado urun sinagogar mantasin qunt’asipxäna. ¹⁵ Kamachi qillqatampi, profetanakan qillqatapamp ullart’at qhipatsti, sinagogan jilïrinakapax Pablompiru, mayninakampiruw jawsayapxäna akham sasa: —Israelit jilatanaka, jumanakantix kuna iwxt’añanakas utjapxstam ukax, arsusipkakim —sasa. ¹⁶ Ukapachaw Pablox sayt’asïna, ukatsti amukt’apxañapatakiw amparap ayti, ukat jupanakar sarakïna: —Israelankir chachanaka, ist’apxam, jumanaka, Tatitur axsartas sarnaqir jaqinaka, ist’apxarakim. ¹⁷ Israel markan Diosapax jiwasan nayra awkinakasaruw ajllïna. Jupanakarusti mä jach’a markarurakiw tukuyäna, jupanakax khuri Egipto markan jayankir jaqjam jakasipkän ukapacha. Ukatsti, jach’a ch’amapampiw uka uraqit jupanakar irpsunïna. ¹⁸ Diosax pusi tunka maraw wasaran jupanakan jan wali luräwinakap uñjäna. ¹⁹ Ukatsti jupax Canaán uraqin paqallqu jach’a markanak t’unjäna, uka uraqinak jiwasan awkinakasar churañataki. ²⁰ Taqi ukanakasti pusi pataka phisqa tunka maran lurasïna. “Uka qhipatsti Diosax jupanakatakix jilïr irpirinak ucharapïna, Samuel profetan urunakapkama. ²¹ Ukapachasti jupanakax mä rey mayipxäna jupanakar apnaqañapataki. Diosasti iyawsasaw jupanakarux mä rey churäna. Uka reyisti Benjamín ayllunkir Quis sat chachan Saúl yuqapänwa. Saúl reyisti pusi tunka maraw marka apnaqäna. ²² Uka qhipatsti Diosax Saúl reyir reyi qunuñapat jaqunukünwa, ukatsti Davidaruw reyit utt’ayäna. Diosax Davidat akham säna: ‘Nayax Jesé chachan David yuqaparux chuymaxar purkirïtap jikxatta, jupax taqi kuntix nayax munkta uk lurani’ sasa. ²³ Uka kipka Davidat saraqiriw Jesusaxa, juparuw Diosax Israel markar qhispiyir khithani, arskatayna ukhamarjama. ²⁴ Jesusax janïr jutkän ukapachaxa, Juan sat chachaw Israelankir taqi jaqinakar yatiyäna akham sasa: “Jan wali luräwinakamat kutikipstapxam, bautismo katuqapxarakim” sasa. ²⁵ Jiwañap jak’asti, Juanax israelitanakar sänwa: “¿Khitiw sapxistas nayaruxa? Janiw nayax khititix jutañapäki ukäkti, ukampis mayniw nayat qhipa jutani, juparusti janiw nayax wiskhupan chinuñap jararañatakis askïkti” sasa. ²⁶ “Israelit jilat masinaka, Abrahaman wawanakapa, jumanaka, Diosar axsartas sarnaqir yaqha markankir jaqinaka, aka qhispiyäwi arunakax taqi jiwasanakatakiwa. ²⁷ Jerusalén markan jakirinakampi jilïr irpirinakapampixa, janiw Jesusan khitïtapsa yatipkänti, janirakiw amuyt’apkänti kuntix sinagogan sapa sábado urun profetanakan qillqatanakapat ullarapkän uksa; ukampis Jesusar jiwayasax jupanak kipkaw profetanakan arunakap phuqhapxäna. ²⁸ Jupar jiwayañatakix janiw kuna juchsa jikxatapkänti, ukhamäkipansa Pilatorux jiwañap mayisipkakïnwa. ²⁹ Ukatsti taqi kunatix Qillqatanakan Jesusxat siskän ukanak phuqhasxipanxa, cruzat jupar apaqasin amay p’amp’añ chiqaruw imt’xapxäna. ³⁰ Ukampis Diosaw jiwatanak taypit juparux jaktayäna. ³¹ Jesusasti walja urunakawa, walja kutirakiw uñstäna, jupamp chik Galilea uraqit Jerusalenar makhatapkataynas jupanakaru. Jichhasti jupanakaw Jesusat jaqinakar yatiyapxi. ³² “Nanakasti jumanakarux kuntix Diosax nayra awkinakasar arsuwaykän uka suma arunak yatiyasipksma. ³³ Uksti jiwasa, jupan wawanakaparux Diosax arsutap phuqhistuwa, Jesusar jaktayasa, kamisatix payïr Salmo q’uchun qillqatäki ukhamarjama: ‘Jumaw nayan wawaxätaxa; nayaw jichhax jumar jakañ chursma’ sasa. ³⁴ Diosax jiwatanak taypit Jesusan jaktañap yatiyxataynawa, janchipan jan ñusjañapataki. Qillqatansti jupax sarakiwa: ‘Davidar arsut qullana chiqpach arunak phuqhäwa’ sasa. ³⁵ Ukatpï yaqhawjan sarakixa: ‘Janiw munätati juman munat luqtiriman janchip ñusjañapxa’ sasa. ³⁶ Chiqpachansa Davidax Diosan arsutaparjamaw jaysäna. Ukampis qhipat jiwxänwa, nayra awkinakapan amay imäwipar imt’atäxarakïnwa, janchipasti ñusjxarakïnwa. ³⁷ Ukatsipana, Diosax jiwatanak taypit Jesusarux jaktayi, janchipasti janiw ñusjkänti. ³⁸ Ukhamasti, jilatanaka, yatipxam, Jesús tuqiw jumanakarux juchat pampachäwi utjatap yatiyasi. ³⁹ Ukat jupar iyawsirinakax jupa tuqi pampachäwi jikxatapxi, Moisesan kamachipax janiw juchanakamat pampachäwi jikxatayapkiristamti. ⁴⁰ Amuyasipxam, ukatarak profetanakan yatiyat arsutanakapasti jumanakampi phuqhasiskaspan: ⁴¹ ‘Uñtapxam, jisk’achirinaka, muspharapxam, chhaqtapxarakim; jan amuyt’añ luräwinak urunakaman lurä, jumanakasti janiw ukanakax: “Chiqaw” sapkätati, jumanakar ukanak yatiykipansa.’ ” ⁴² Pablompi mayni jilatanakampi sinagogat mistxipansti, jaqinakax jupanakar achikt’apxänwa, jutir sábado urun wasitat ukanakxat jupanakar parlapxañapataki. ⁴³ Sinagogan tantachasïwi tukuyxatatsti, judionakat waljaniw Pablompiru Bernabeampirux arkapxäna, judionakan iyawsäwipar kutikipstirinakas arkapxarakïnwa. Pablompi Bernabeampisti jupanakarux Diosan munasiñapan ch’aman sayt’apxañapatakiw iwxt’apxäna. ⁴⁴ Jutir sábado urusti, markpachaw Tatitun arunakap ist’irix tantachasipxäna. ⁴⁵ Ukataq jaqinak uñjasinsti, judionakax Pablon arunakapar kutipayañ qalltapxäna, kunayman tuqipxarakïna. ⁴⁶ Ukapachasti Pablompi Bernabeampix jan axsarasaw sapxäna: —Nayraqatax wakisipunïnwa jumanak judionakar Diosan arunakapat yatiyañaxa. Ukampis jumanakax janiw katuqañ munapktati, janirakiw wiñay jakañ katuqañatakjam amuyasipktasa. Ukatpï jichhax, nanakax jan judiöpkis ukanak taypin suma arunak yatiyapxäxa. ⁴⁷ Tatituw nanakarux ukham sapxitu: “Markanakan qhanäñapatakiw jumarux uchsma, uraqi tukuskam qhispiyasiñ arunakaxat yatiyañamataki” sasa. ⁴⁸ Uk ist’asinsti, jan judiöpkis uka jaqinakax kusisipxänwa. Sapxarakïnwa: “Tatitun arunakapax wali sumapuniwa” sasa. Ukatsti wiñay jakañ katuqañatak wakichatanakax iyawsapxarakïnwa. ⁴⁹ Ukhamaw Tatitun arunakapax taqi uka chiqanakan yatiyasïna. ⁵⁰ Ukampis judionakax askit uñt’at warminakampiru, markan wali aytat chachanakampir parlxayasin amtayapxäna, Pablompiru, Bernabeampir uñisiyañataki, uka markat jaqsuñataki. ⁵¹ Ukat Pablompi Bernabeampix uka jaqinakatak kayunakapat laq’a thalarasisinxa, Iconio markaruw sarxapxäna. ⁵² Tatitur iyawsirinakasti wali kusisitaw jikxatasipxäna, Qullan Ajayumpi phuqt’atäpxarakïnwa.

¹ Iconio markar purisinsti, Pablompi Bernabeampix judionakan sinagogaparuw mantapxäna. Ukan jupanakax jaqinakar Jesusat arsupxäna, waljaniw iyawsapxäna, judionakatsa jan judionakatsa. ² Ukampis Jesusar jan iyawsir judionakaxa, jan judiöpkis ukanakaruw jilatanak tuqi jan walinak amtayapxäna. ³ Ukat Pablompi Bernabeampix jaypach urunak Iconio markan qamarapxäna, Tatitur katuyasisin jan axsarasaw Tatitun munasiñapat arsupxäna. Tatituw jupanakarux ch’am churarakïna uñacht’äwinakampi muspharkañ luräwinakamp lurapxañapataki, ukhamat Tatitux kuntix jupanakax Diosan munasiñapat sapkäna uka arunakan chiqätap qhansuyi. ⁴ Ukampis uka markankir jaqinakax payaruw t’aqjtäna, chikatax judionakaruw jaqkattäna, chikatasti Pablompiru, Bernabeampiruw jaqkattarakïna. ⁵ Ukat judionakampi jan judionakampix Iconio markan jilïrinakapampi arust’apxäna apostolunakar jan wali lurañataki, qalamp k’upjaskam jupanakar jiwayañataki. ⁶ Ukampis Pablompi Bernabeampix uk amuyasinxa, Licaonia uraqi thiya chiqanakaruw jaltxapxäna. Ukan jupanakax Listra, Derbe markanakan suma yatiyäwi arunakat yatiyapxarakïna. ⁸ Listra markan mä chachaw utjäna, jan sartiri. Jupasti janipuniw sarnaqirïkänti, yurïwipatpach wixchütap layku. Uka chachax qunt’atäskänwa, ⁹ Pablon arunakap isch’ukiskäna. Pablosti jupar uñkatasinxa, k’umaraptañatak iyawsañanïtap amuyäna. ¹⁰ Ukat jach’at arsusin jupar säna: —¡Sartam, chiq sayt’am! —sasa. Ukat uka jaqix may thuqtasin sayt’asi, sarnaqañ qalltaraki. ¹¹ Pablor ukham lurir uñjasinsti, jaqinakax Licaonia arut jach’at arsuñ qalltapxäna: —¡Diosanakaw jaqir uñtat jiwasanak taypir saraqanitayna! —sasa. ¹² Ukatsti Bernabearux: Zeus diosaw, sapxänwa. Pablorusti: Hermes diosaw, sapxarakïnwa, arst’irïtap layku. ¹³ Zeus diosan templopax markar mantañankänwa, uka diosan sacerdotepasti urqu vacanakampi, panqaranakamp templor apanïna. Jupampi jaqinakampix apostolunakar jach’añchas wilañchanak luqtañ munapxäna. ¹⁴ Bernabeampi Pablompisti, jaqinakan ukham lurañ amtatap amuyasinxa, isinakap ch’iyanuqasipxäna, jaqinak taypir jalantasin jach’at sapxarakïna: ¹⁵ —¡Tatanaka! ¿Kunatsa ukanak lurapxta? Nanakax jumanakjam jaqikïpxaraktwa. Nanakax uka inamay lurañanak apanukupxañamatakiw jumanakar parlir jutapxta, ukanak apanukusin jakkir Diosar arkapxañamataki. Jupaw alaxpacha, akapacha lurir Diosaxa, jach’a qutsa, ukanakan utjirinaksa. ¹⁶ Nayra urunakan Diosax taqi jaqinakarux munañaparjamakiw sarnaqayäna. ¹⁷ Ukampis Diosax aski luratapampiw jupanakar uñacht’ayäna jupan jakatapa, alaxpachat jallunak apayanisa, suma achunak apayanisa, manq’añanak utjayasa, chuyman kusisiñ churasa. ¹⁸ Jupanak ukham parlkipansa, jaqinakax wilañchanak luqtañ munasipkakïnwa, apostolunakasti wali ch’am tukusaw jan lurapxañapatak iyawsayapxäna. ¹⁹ Ukapachasti mä qawqha judionakaw purinipxäna, Antioquía markampita, Iconio markampita. Jupanakasti jaqinakar amtayasin Pablorux qalampiw k’upjayapxäna, ukatsti marka anqäxaruw qatatnukunipxäna jiwatäxatap amuyasa. ²⁰ Ukampis kunapachatix Tatitur arkirinakax Pablor muyuntapkän ukapachasti, jupax saythapisin wasitat markar mantxäna; qhipürusti Bernabeampiw Derbe markar sarxapxäna. ²¹ Uka Derbe markansti Pablompi Bernabeampix Tatit tuqi qhispiyasïwi utjatap yatiyapxarakïna, ukansti waljaniw Tatitur iyawsapxäna. Ukatsti jupanakax Listra markampiru, Iconio markampiru, Antioquía markampiruw kutt’xapxäna. ²² Uka markanakansti Tatitur iyawsirinakarux ch’amañcht’apxänwa, ixwt’apxarakïnwa: “Tatitur iyawsañanakaman ch’aman sayt’apxam. Diosan markapar mantañatakix, t’aqhisiñax wakisipuniwa” sasa. ²³ Sapa iglesian jilïr irpirinak utt’ayawayapxäna, ukatsti Tatitur mayisa, ayuno lurasinxa, jupanakarux iyawsapkän uka Tatituruw katuyapxarakïna. ²⁴ Uka qhipatsti Pablompi, Bernabeampix sarasipkakïnwa, Pisidia uraqinjam sarakipapxäna, Panfilia chiqanakar puriñkama. ²⁵ Perge markan Diosan suma arunakap yatiyawayasinxa, Atalía markaruw sarxapxäna. ²⁶ Ukatsti Antioquía markaruw barcot sarxapxarakïna, Siria uraqina. Uka markansti iglesiankir jilatanakax munasiñ chuymampiw Diosar mayipxatayna Pablompiru, Bernabeampir imañapataki, suma yatiyäwinak parlañ irnaqäwinxa, jan kuna jan walis jupanakatak utjañapataki. ²⁷ Antioquía markar purisinsti, jupanakax iglesiankir jilatanakaruw jawsthapipxäna. Ukat jupanakarux taqi kunanaktix Diosax jupanak tuqi lurkatayna ukanak yatiyapxäna. Kamisatix Tatitux jan judiöpkis uka jaqinakan iyawsapxañapatak yanapt’katayna ukanaksa. ²⁸ Pablompi Bernabeampisti uka markanxa, walja urunakaw Tatitur iyawsirinakampix qamarapxäna.

¹ Uka urunakansti yaqhip jaqinakaw Judea chiqat Antioquía markar puripxatayna. Uka jaqinakasti jilatanakaruw yatichañ qalltapxäna: “Qhispiyasiñatakix wakisiw Moisesan kamachiparjam circuncisión katuqañaxa” sasa. ² Pablompi Bernabeampisti ukxat uka jaqinakamp wal ch’axwapxäna. Ukat Antioquía iglesiankirinakax Pablompiru, Bernabeampir mayipxäna Jerusalenar sarapxañapataki, uka tuqit apostolunakampi uka markankir iglesian jilïr jilatanakamp qhanañchasiñapataki. ³ Jerusalenar sarkasinsti, jupanakax Fenicia, Samaria chiqanak sarakipawayapxäna. Ukawjanakansti kunjämtix jan judiöpkis ukanakax nayra iyawsäwinakap apanukusin Diosar arkapkäna ukanak yatiyapxäna. Uk ist’asinsti jilatanakax wal kusisipxäna. ⁴ Pablompi Bernabeampix Jerusalenar puripkän ukapachasti, iglesiankirinakasa, apostolunakasa, jilïr jilatanakas jupanakarux sum katuqäna. Pablompi Bernabeampisti taqi kuntix Diosax jupanak tuqi lurkatayna ukanak yatiyapxarakïna. ⁵ Ukampis Tatitur iyawsir yaqhip fariseonakax, sayt’asisin sapxäna: —Wakisiw jan judiöpkis uka iyawsirinakar Moisesan kamachiparjam phuqhas circuncisión katuqayañaxa —sasa. ⁶ Ukat apostolunakampi jilïri jilatanakampix tantacht’asipxäna ukxat sum amuykipt’añataki. ⁷ Wali jaya ukxat aruskipasinsti, Pedrox sayt’asisin jupanakar säna: —Jilatanaka, jumanakax yatipxtawa, nayratpach Diosax jumanak taypit nayar ajllisitu jan judiöpkis uka jaqinakar nayan yatiyañaxataki Tatit tuqi qhispiyasiñan utjatapata, ukhamat jupanakan iyawsapxañapataki. ⁸ Jaqinakan chuymap uñt’ir Diosasti jan judiöpkis uka jaqinakar katuqatap uñacht’ayiwa, jupanakar Qullan Ajayu churasa, kamisatix jiwasanakar churkistu ukhamarak jupanakar churi. ⁹ Diosax janiw jupanakarusa, jiwasanakarus yaqha yaqha uñjkistuti. Jupax jupanakan chuymanakap iyawsäwi tuqiw q’umacharaki. ¹⁰ Jichhasti, ¿kunatarak Diosar yant’apxtasti, jan phuqkay kamachinak iyawsirinakar wayt’añ munasinsti, kuntix jiwasasa, nayra awkinakasas jan phuqhirjamäpktan ukanaksti? ¹¹ Ukatsipana, jupanakjamarakiw, jiwasax Tatit Jesusan khuyapayasiñapat qhispiyat uñjasipxtan —sasa. ¹² Jupanakasti taqiniw amukt’apxäna. Ukatsti Bernabeampiru, Pablompiruw ist’apxarakïna, jupanakasti kunjämtix Diosax jupanak tuqi uñacht’äwinaksa muspharkay luräwinaksa jan judiöpkis uka jaqinak taypin lurkatayna ukanak yatiyapxäna. ¹³ Arsuñ tukuyxasinsti, Jesusan jilapa Santiagow taqpachanir säna: —Jilatanaka, ist’apxita. ¹⁴ Simón Pedrox kunjämsa Diosax qalltatpach jan judiöpkis jupanakar sum uñjkäna, jupan markapatak jupanakar ajlliskarakïna ukanak yatiyistu. ¹⁵ Akasti profetanakan qillqataparjamaw phuqhasiski, Qillqatan siwa: ¹⁶ “Aka qhipat kuttanïwa, Davidan tinkut utap wasitat sayt’ayä. Laqay pirqanakapsa askichthapirakïwa. ¹⁷ Ukapachasti, yaqha markankir jaqinakaw nayan ukar jutani, jupanakasti nayan ajllitanakaxäniwa. ¹⁸ Nayaw Tatit Diosamätxa. Nayaw nayratpach taqi ukanak arsuwayta” sasa. ¹⁹ Santiagosti saskakïnwa: “Uka arunakarjamax amuyataxat janiw wakiskit Diosar kutikipstir jan judío jaqinakar mayjt’ayañaxa. ²⁰ Jan ukasti jupanakar mä qillqat apayañaw wakisispa: ‘Idolonakar luqtat manq’anak jan manq’apxañapataki. Janirak axskatas jiwat uywanak manq’apxañapataki, wilan aycha jan manq’apxañapataki. Ukhamarusa, Moisesan kamachipan jark’atäki uka wachuq jucha lurañanak apanukupxañapataki.’ ²¹ Nayratpach Moisesan kamachipat parlirinakax taqi markanakan utji, uksti sinagoganakan sapa sábado urun yatichapxi” sasa. ²² Ukatsti apostolunakampi, jilïrinakampi, iglesiankirinakampix, taqpachaniw amtapxäna jupanak taypit mä qawqhanir ajlliña, Antioquía markar Pablompi, Bernabeamp chika khithañataki. Jupanakasti paniniruw ajllipxäna, Barsabás sat Judasampiru, Silasampiru. Jupanakax jilatanak taypin jilïrit uñt’atäpxänwa, ²³ jupanakaruw aka qillqat apayapxäna: “Nanak apostolunakampi, Jerusalén iglesian jilïrinakapampi, jilatanakampix taqi jumanakar munasiñampiw aruntanipxsma, Antioquía, Siria, Cilicia chiqanakan jakasir jan judiökasin Jesusar iyawsir jilatanakaru. ²⁴ Nanakax yatipxtwa yaqhip jaqinakan nanakan jan kamskat akat sarapxatapa. Uka jaqinakan jumanakar yatichäwinakapamp mayjt’ayatapa. [Akham arunakapampi pächasiyasa: ‘Wakisiw jumanakan circuncisión luräwi katuqapxañamaxa, Moisesan kamachiparjam phuqhapxañamasa’ sasa.] ²⁵ Ukham yatisin, nanakax amtapxta nanak taypit mä qawqhanir jumanakar uñjir khithaniña, Bernabeampi Pablompi, nanakan wali munat jilatanakamp chika. ²⁶ Jupanakax Jesucristo Tatitusan sutip laykux niyapuniw jakañanakap apt’asipxi. ²⁷ Ukhamasti jichhax Judasampiru, Silasampiruw khithanipxta. Jupanakaw taqi kun juk’amp qhanañcht’apxätam. ²⁸ Qullan Ajayutakisa, nanakatakis waljamakiw amuyasi, kunatix lurañax wakiski ukanakxar jan juk’amp jumanakar yaqha lurañanakamp apxataskañaxa: ²⁹ Idolonakar luqtat animalanakan aychap jan manq’apxamti; janirak wilsa manq’apxamti, kunkat jaychjat jiwayat uywanaksa jan manq’apxamti, Moisesan kamachipan jark’atäki uka wachuq jucha lurañanak apanukupxam. Uka lurañanaktix apanukupxätaxa, walikisipkätawa. Ukhamasti aruntanipxsmawa” sasa. ³⁰ Ukhamasti Bernabeampi, Pablompi, Judasampi, Silasampix Antioquiaruw sarapxäna. Ukar purisinsti iglesiankir jilatanak jawsthapisin qillqat katuyapxäna. ³¹ Qillqat ullart’asinsti, taqpachaniw wal kusisipxäna, ukham jupanakar chuymacht’apxatapata. ³² Judasampi Silasampix, Diosan profetanakaparakïnwa, arunakapampiw jilatanakar wal chuymacht’apxäna ch’amañcht’apxarakïna. ³³ Mä qawqha urunak jilatanakamp qamaratatsti, jilatanakax aruntanak apayasaw khitxapxäna. ³⁴ Ukampis Silasampi, Pablompi, Bernabeampix pachpa Antioquiaruw qhiparapxäna, ukansti jupanakax yaqhanakamp chikaw Tatitun suma arunakap yatichasipkakïna. ³⁶ Ukat mä qawqha pachatsti Pablox Bernabearuw säna: —Kawkha markanakantix Tatitun arunakap yatiyanktan uka jilatanakar tumpt’ir wasitat sarañäni, kunjamäsipkpachas jupanakax uk yatiñataki —sasa. ³⁷ Bernabeasti Juan Marcosaruw jupanakamp chik irpañ munäna. ³⁸ Ukampis Pablox janiw Juan Marcosarux irpañ munkxänti, nayra saräwin jupanakamp sarkasin jupax Panfiliat kuttanxatayna, janiw jupanakamp chik irnaqirix sarkxataynati uka layku. ³⁹ Pablompi Bernabeampisti ukxat mayjt’asipxäna, ukat jaljtañar puripxäna. Bernabeax Marcosar irpxarusisin Chipre wat’aruw botet sarawayxäna. ⁴⁰ Pablosti Silasaruw jupamp chik sarañapatak ajllirakïna. Antioquía iglesiankir jilatanakasti jupanakarux sum khitxapxäna, Tatitur achikt’asa jupanakar munasiñapamp imañapataki. Pablompi Silasampix ukawjat mistuwayapxäna, ⁴¹ Siria, Cilicia chiqa sarkasasti ukan utjir iglesianakan jilatanakaruw ch’amañcht’awayapxäna.

¹ Pablompi Silasampix Derbe, Listra markanakaruw puripxäna. Ukansti mä waynaw jakäna, Timoteo sutini, jupasti Tatitur iyawsirïnwa, jupan taykapax iyawsiri judío warmïnwa, awkipasti griego jaqirakïnwa. ² Listra markankiri, Iconio markankir jilatanakax uka Timoteorux wali suma jaqit uñt’apxäna. ³ Ukat Pablox Timoteor jupamp chik irpañ munäna. Juparusti circuncisión katuqayäna, uksanakan jakir judionakar jan mayjt’ayañ layku, taqiniw yatipxäna Timoteon awkipan griego jaqïtapa. ⁴ Taqi uksa markanak sarkasinsti, kuntix Jerusalenankir iglesian apostolunakampi jilïrinakampix iwxt’apkatayna ukanak yatiyapxäna, jupanakan ukhamarjam sarnaqapxañapataki. ⁵ Uksa chiqanakankir iglesianakasti wali ch’amampiw iyawsäwinakapan sayt’apxäna. Tatitur iyawsirinakasti sapüruw jilxattarakïna. ⁶ Pablompi, jupamp chik saririnakampisti Tatitun arunakap Asia suyun parlañ yant’apxäna, ukampis Qullan Ajayuw jupanakar jark’äna. Ukat jupanakax Frigia, Galacia chiqanakar sarxapxäna. ⁷ Misia qurpar purisinsti, Bitinia chiqanakaruw mantañ munapxäna, ukampis Jesusan Ajayupaw jupanakar jark’arakïna. ⁸ Ukhamasti, Misia chiqa sarkasasti Tróade sat quta thiyaruw saraqapxäna. ⁹ Uka arumasti Pablox mä unañchäwi uñjäna. Uka unañchäwinsti Macedonia markankir mä chacharuw sayt’ata uñjäna, jupar achikt’asiskiri: “Macedonia markar jutam, nanakar yanapt’iri” sasa. ¹⁰ Pablon uka unañchäwi uñjatapatsti ukspachaw nanakax Macedonia markar sarañatak wakichasipxta, Diosan jawsatapätap qhanpach amuyasa, uka markan suma yatiyäwinak yatiyañataki. ¹¹ Tróade chiqat barcor mantasin, Samotracia wat’aruw chiqak sarapxta. Qhipürusti Neápolis markaruw puripxta. ¹² Ukawjatsti Filipos markarurakiw sarapxta. Uka markasti Romano jaqinakan apnaqat markänwa, Macedonia uraqin wali aytat markarakïnwa. Ukansti mä qawqha urunakaw qamarapxta. ¹³ Sábado urusti, marka anqäx jawir lakaruw mistuwayapxta, judío jaqinakan Diosat mayisiñ chiqax ukawjanakan utjatap amuyasina. Ukawjar purisasti, qunt’asisin nanakax Tatitun arunakap arsupxta, ukawjan tantacht’at warminakaru. ¹⁴ Uka warminakat maynïrix Lidia satänwa; Tiatira markankiri, jila alani sami morado isinak aljirïnwa, jupax Diosar axsartir warmïnwa. Tatituw juparux chuymap ch’allxtayäna, kuntix Pablox siskäna ukar jaysañapataki. ¹⁵ Jupasti bautismo katuqäna, taqpach utapankirinakamp chika, uka qhipat nanakar achikt’apxitu: —Jumanakatix nayan Tatitur chiqpach iyawsatax amuyapxstaxa, utaxar qurpachasir jutapxam —sasa. Nanakarusti iyawsayapxituwa. ¹⁶ Mä urusti, Tatitut mayisiñ chiqäkis ukkharuw sarasipkäyäta, thakhinsti, mä uywat tawaquruw jikxatapxta. Jupasti layqasir ajayunïnwa, kunatix qhipürun luraskani ukanak qhanañchirïnwa. Ukhamat uywirinakapatak walja qullqi jikxatirïna. ¹⁷ Uka tawaqusti Pablompir nanakampiruw arknaqañ qalltapxitu, jach’at arnaqasisa: —¡Aka jaqinakax alaxpachankir Diosan luqtirinakapawa, jumanakarusti qhispiyasiñ thakhi yatiyapxtam! —sasa. ¹⁸ Uka tawaqusti walja urunakaw ukham arnaqasis arknaqapxitu. Pablotakisti uka arnaqasitapax janiw walïkxänti, ukat wali q’apisitaw kutikipstasin uka ajayur säna: “¡Jesucriston sutiparuw sisma: Uka tawaqut mistum!” sasa. Uka ajayusti ukspachaw tawaqur jaytanukuwayxäna. ¹⁹ Tawaqun uywirinakapasti jan juk’amp uka tawaq tuqi qullqi jikxatirjamäxasinxa, Pablompiru Silasampir katuntasin, jach’a plazaruw irpapxäna marka apnaqir jilïrinakan nayraqataparu. ²⁰ Taripirinakan nayraqatapar puriyasinsti, sapxänwa: —Aka judío jaqinakax markasaruw pixtusipki. ²¹ Jupanakax yaqha saranak yatichapxi, jiwas romanonakarusti janiw ukanak katuqañasa, ukarjam sarnaqañas wakt’kistuti —sasa. ²² Ukatsti taqpach jaqinakaw Pablotaki, Silasatak sayt’asipxi. Taripirinakasti jupanakar isinakap thatsuyapxi, ukat jawq’jayapxaraki. ²³ Ukham wal jawq’jayasinsti, jupanakarux carcelaruw jist’antapxi, cárcel uñjirirusti sum uñjañapatakiw iwxapxaraki. ²⁴ Uka aru katuqasinsti, cárcel uñjirix juk’amp manqharuw jupanakarux jist’anti, ukatsti cepo sat jach’a thuru lawanakampiw kayunakap achuntayi. ²⁵ Niya chika arumarusti, Pablompi Silasampix Tatitut mayisisipkäna, q’uchunak q’uchusipkarakïna, ukchañkamasti carcelan jist’antat yaqha jaqinakax ist’asipkänwa. ²⁶ Ukapachasti akatjamat uraq khathatix wali ch’amampi carcelan pirqanakapsa unxtayäna. Ukspachaw carcelan taqpach punkunakapax jist’artäna, katuntatanakan ñach’antat cadenanakapas jarartarakïna. ²⁷ Ukapachaw cárcel uñjirix ikit sartasïna, cárcel punkunak jist’arat uñjasinsti, katuntat jaqinakan jalsuwayxatap amuyatayna. Ukat jupax espadap apsusin ukampiw jiwayasiñ munäna. ²⁸ Ukampis Pablow jupar jach’at art’äna: —¡Jan jiwayasimti, taqiniw akankasipkta! —sasa. ²⁹ Ukatsti cárcel uñjirix nina wiya qhana mayisin, jank’akiw cárcel manqhar jalantawayi. Pablompina Silasampin nayraqatapar purisinsti, axsarañat wali khathatisaw killt’asi. ³⁰ Ukatsti anqar irpsuwayasin jupanakar jiskt’i: —Tatanaka, ¿kuna lurañaxas wakisi nayan qhispiyasiñaxatakixa? —sasa. ³¹ Jupanakasti ukxaruw sapxäna: —Jesucristo Tatitur iyawsam, ukat qhispiyasïta jumasa, utamankirinakasa —sasa. ³² Pablompi Silasampix, Tatitun arunakap cárcel uñjir jaqimpiru, taqpach utapankirinakampir yatiyapxäna. ³³ Ukatsti uka arumpachaw cárcel uñjirix Pablompiru Silasampir chhuxrinakap jariqxäna. Ukatsti jupax bautismo katuqäna utapankirinakas katuqapxarakïnwa. ³⁴ Uka qhipatsti Pablompir Silasampir utapar irpasin manq’ayäna. Jupampi, utapankirinakampisti Diosar iyawsapxatapat wal kusisipxäna. ³⁵ Qhipärmanthisti taripirinakax mä qawqha soldadonak cárcel uñjirin ukar khithapxäna, Pablompir, Silasampir antutxañapataki. ³⁶ Cárcel uñjiristi Pablorux sänwa: —Taripirinakax antutnukxam sasaw khithanitayna, jichhax sumak sarawayxapxam —sasa. ³⁷ Ukampis Pablox soldadonakar sänwa: —Nanakax romano jaqinakäpxtwa. Ukhamäkipansa, taripirinakax janïr jucha taripkasaw nanakar taqinin uñjkat jawq’jayapxitu, ukatsti carcelarurakiw jist’antapxitu. ¿Jichhasti jamasatti irpanukxapxitanisti? ¡Janiw ukhamäkaspati! Jupanakapun nanakar irpsxañatak jutapxpan —sasa. ³⁸ Soldadonakasti taqi ukanakat taripirinakaruw yatiyapxäna. Taripirinakasti wal mulljasipxäna, jupanakan romano jaqinakäpxatap yatisa. ³⁹ Ukat taripirinakax Pablompiru Silasampiruw sumachapxäna. Carcelat jupanakar irpsusinsti, markat sarxapxañapatakiw achikt’apxarakïna. ⁴⁰ Pablompi, Silasampisti carcelat mistusin Lidian utaparuw sarapxäna. Jilatanakar tumpt’asina, jupanakar ch’amañcht’awayasin ukawjat sarxapxäna.

¹ Pablompi Silasampix Anfípolis, Apolonia sat markanak sarakipawayapxäna, ukatsti Tesalónica markaruw puripxäna. Uka markan judionakan sinagogapaw utjäna. ² Pablosti saraparjamaw sinagogar saräna. Ukansti kimsa sábado urunakaw ukankir judionakar parläna, Qillqatanakarjam jupanakar yatiyasa. ³ Jupasti Criston t’aqhisiñapa, jiwatat jaktañapa wakisitapat qhanañchäna. Jupanakar sarakïnwa: —Jumanakar yatiyapksma uka pachpa Jesusaw Diosan khithanit Cristoxa —sasa. ⁴ Uka arunak ist’asinsti, yaqhip judionakax iyawsapxänwa. Ukat Pablompir Silasampir jaqkattapxäna. Diosar yupaychir griego jaqinakampita, wali aytat warminakampit waljaniw iyawsapxarakïna. ⁵ Ukampis jan iyawsir judionakax uñisiñat ukawjanakan sarnaqir qhuru jayra jaqinak irpthapipxäna. Uka jaqinak anthapisinsti markankir jaqinakaruw amtayasin uxtañanak sartayapxäna. Ukatsti Jasonan utaparuw chhukt’apxäna, Pablompir Silasampir uka utat waysusin jaqinakar katuyañataki. ⁶ Uka utan jan jikxatasinsti, Jasonampiru, mä qawqha jilatanakampirukiw katuntasin qatatipxäna, marka apnaqir jilïrinakan nayraqataparu, jach’at arnaqasisa: —¡Aka jaqinakax taqi chiqan jaqinakar pixtupxi, jichhasti akarurakiw jutapxi, ⁷ Jasonaw utapar katuqi! ¡Jupanakax taqpachaniw Roma apnaqir reyin kamachinakap p’akintapxi, ukatsti sapxarakiwa: “Yaqha reyiw utji, Jesús sutini” —sasa. ⁸ Ukanak ist’asinsti, jaqinakampi marka apnaqir jilïrinakampix wal uxtapxäna. ⁹ Ukampis Jasonampi, maynïr jilatanakampix, uka jilïrinakar qullqi churapxäna, ukat jupanakar antutxapxäna. ¹⁰ Ukatsti uka arumpachaw jilatanakax Pablompiru Silasampirux Berea markar khitxapxäna. Uka markar puris ukspachaw jupanakax judionakan sinagogapar sarapxäna. ¹¹ Uka markankir judionakasti Tesalónica markankir judionakat sipan juk’amp suma chuymanïpxänwa. Jupanakax taqi chuymaw suma yatiyäwi arunak isch’ukipxäna. Qillqatanaksa sapürurakiw yatxatapxäna, jupanakar yatichapki uka arunakax chiqati, janicha uk yatiñataki. ¹² Uka judío jaqinakat waljaniw iyawsapxäna, markan aytat griego chachanakatsa, warminakatsa waljaniw iyawsapxarakïna. ¹³ Ukampis Tesalónica markankir judionakaxa, Pablon Berea markankatapa, ukan Tatitun arunakap parlataparaki yatisinxa, uka markaruw sarapxarakïna. Ukansti jaqinakarux uxtayañ qalltapxäna. ¹⁴ Ukat jilatanakax jank’akiw Pablor jach’a quta thiyar khitxapxäna. Silasamp Timoteompikiw pachpa Berea markan qhiparxapxäna. ¹⁵ Pablompi chik saririnakasti, Atenas markakamaw juparux irpapxäna. Pablox jupanakar iwxa arunak apayasïna, Berea markar kuttasin Silasampir Timoteompir sapxañapataki: “Atenas markar jank’ak jupanakax sarapxpan” sasa. ¹⁶ Pablox Atenas markan Silasampiru Timoteompir suykasinxa, wali mayjt’ataw jikxatasïna, markan walja idolonak phuqhantat uñjasa. ¹⁷ Ukat jupax judionakampi, Diosar yupaychir jan judionakamp sinagogan parläna. Sapürurakiw plazan ukan tantachasir jaqinakampis jiskhintasïna. ¹⁸ Yaqhipanakax epicúreo, ukhamarak estoico sat yatiñan jaqinakänwa, jupanakasti Pablompiw jiskhintasipxäna. Mayninakax sapxänwa: —¿Kunxatarak aka jaqist parlisti? —sasa. Yaqhipanakasti sapxarakïnwa: —Yaqha markankir jan uñt’at diosanakat parlir jaqjamakiwa —sasa. Jupanakax Jesusan suma yatiyäwipampita, jiwatat jaktatapampit Pablon arsutap laykuw ukham sapxäna. ¹⁹ Ukat Pablorux Areópago sat chiqar irpapxäna, uka chiqan amuyt’ir jilïr jaqinakax tantachasipxirïna. Jupanakasti ukan Pablorux jiskt’apxäna: —Nanakax yatiñ munapxirista, ¿parlktas ukasti kuna machaq yatichäwirakisti? ²⁰ Nanakarux jan uñt’at mayja yatichäwinak yatiyapxistaxa, kuntix sañ munki taqi ukanakat yatiñ munapxta —sasa. ²¹ Atenas markankir taqi jaqinakasa, yaqha markat jutasin ukan jakirinakasa, machaq yatichäwinakata, ukxat amuyt’añak munapxirïna. ²² Pablosti Areópago sat chiqan jupanak taypin sayt’asisin, säna: “Atenas markankir tatanaka: nayan amuyataxat jumanakax diosanakamar wali chuyma churat jaqïpxtawa. ²³ Ukawjanak sarnaqkasin nayax uñjta jumanakan walja diosanakar yupaychapxatama, wilañchanak luqtasipxirïktas ukawjan mä altar jikxatta akham qillqatani: ‘Jan uñt’at Diosaru’ sasa. Jan uñt’kasin yupaychapktas uka Diosatpï nayax jumanakar yatiyapxsmaxa. ²⁴ “Jupankiw alaxpachas akapachasa. Juparakiw akapachsa, ukan taqi utjirinaksa luri. Jupax janiw jaqin lurat utanakan jakkiti. ²⁵ Janirakiw uka Diosax khitin yanapapsa munkiti. Ukatsipana, jupaw jakaña, samana, taqi kunanaksa jiwasanakar churistu. ²⁶ “Jupaw mä sapa jaqit akapachan utjir taqpach jaqinak mirtayi, sapa markarurakiw uñachayi qawqha pacha, kawkha chiqan jakañapäki uksa. ²⁷ Diosax taqi jaqinakan jupar thaqhapxañapatakiw uk luri, jupar kunjämatsa thaqhasin jikxatapxañapataki. Chiqpachansa, Diosax janiw sapaqat jiwasanakat jayankkiti. ²⁸ Jiwasanakax Diosankasaw jakapxtan, unxtapxtan, utjapxaraktan; kamisatix jumanakan q’uchu qillqirinakamax arsupki ukhama: ‘Chiqpachan Diosan wawanakapätanwa’ sasa. ²⁹ Ukhamasti, Diosan wawanakapäkasinxa, janipï amuyañasäkitix Diosax jaqinakan amuyuparjam qurita, qullqita, qalata luratäkaspas ukhama. ³⁰ Diosax nayra pachanakan jakir jaqinakan pisi amuyump jakatanakap janiw yäqkänti, jichhasti Diosax taqiniruw taqi tuqin yatiyi, jan wali sarnaqäwinak apanukusin juparuk jaysapxañapataki. ³¹ Diosax mä uru wakichxi, uküruw chiqa kankañampi akapachar taripani, jupan ajllisit mä chacha tuqi. Uka jaqin chiqätapxa, jupar jiwatat jaktaykän ukapachaw taqi jaqinakar qhanpach yatiyi” —sasa. ³² Jiwatanakan jakatatañapxat parlir ist’asinsti, mayninakax larusipxänwa, yaqhipanakasti sapxarakïnwa: —Ukanakxat qhipüruw juk’amp parlapxitäta —sasa. ³³ Ukham sapxatapat Pablox jupanak taypit mistuwayxäna. ³⁴ Ukampis yaqhip jaqinakax jupar arkasin iyawsapxarakïnwa. Ukanak taypin mä warmiw ukankäna Dámaris sata, ukhamaraki Dionisio, jupasti Areópago sat tantachasïwinkir jaqinakat maynïrïnwa.

¹ Uka qhipatsti Pablox Atenas markat mistusin Corinto markaruw saräna. ² Ukansti Ponto chiqankir Áquila sat judío jaqimpiw jikisïna. Ukürunakakiw Aquilax Priscila warmipamp chika Italia markat purisinipkatayna, Roma marka apnaqir Claudio sat reyiw arsutayna taqpach judionakan markat mistxapxañapataki. Pablosti jupanakar tumpt’iriw saräna. ³ Aquilamp Priscilampix carpanak luririnakänwa. Pablosti ukanak lurañ yatiyarakïnwa, ukat jupax jupanakamp chik irnaqañatak ukan qhiparäna. ⁴ Pablox sapa sábado uruw sinagogar parlir saräna, ukansti judionakarusa, jan judionakarus iyawsayañkamaw parläna. ⁵ Silasampi Timoteompix, Macedonia markat purinipkän ukapachasti, Pablox Tatitun arunakap yatiyañarukipuniw uchasxäna, judionakar qhanpach uñacht’ayarakïna Jesusan Mesiasätapa. ⁶ Ukampis judionakax Pablotakiw sayt’asipxäna, kunayman arunakampiw tuqipxarakïna. Ukat Pablox isinakap thalarasis jupanakar säna: —Jumanakaw juchanïsipkäta, wiñay jiwañar mantaskañataki; janiw nayax juchanïkti. Jichhürut uksarux jan judiöpkis uka jaqinakar yatiyiriw sarxä —sasa. ⁷ Sinagogat mistxasinsti, Ticio Justo sat jaqin utaparuw sarxäna. Uka jaqisti Diosar yupaychirïnwa, sinagoga jak’an utjasirakïna. ⁸ Sinagogankir Crispo jilïrix utapankirinakamp taqpachaniw Tatitur iyawsxäna. Corintonkir jaqinakatsti waljanirakiw Tatitun arunakap ist’asin iyawsapxäna, bautismo katuqapxarakïna. ⁹ Mä arumasti Tatitux mä unañchäwi tuqiw Pablor parlxayäna: “Jan axsaramti, suma yatiyäwi arunak yatiyaskakim, janipun amukt’amti. ¹⁰ Nayaw jumampïskta, janiw khitis kuna ñanqhsa lurkätamti, nayankirinakax aka markan waljaniwa” sasa. ¹¹ Ukhamasti, Pablox mara suxta phaxsiniw Corinto markan qhiparäna, jaqinakar Diosan arunakap yatichasa. ¹² Galión sat jilïrix Acaya marka apnaqkän ukürunakaxa, Corintonkir judionakax Pablotakiw mayak sayt’asxapxäna; katuntasinsti, juparux taripirinak nayraqataparuw irpapxäna. ¹³ Uka marka apnaqirinakarusti sapxarakïnwa: —Aka jaqix Diosar yupaychañxat kamachinak jan yäqasaw jaqinakar yatichi —sasa. ¹⁴ Pablox niy arsuñampïskänwa, ukampis marka apnaqir Galión jilïriw judionakar säna: —Judío tatanaka, mä kuna jucha lurat utjaspa, jan ukax, kuna jaqi jiwayatas utjaspaxa, nayax jank’akiw jumanakarux ist’apxirisma; ¹⁵ ukampis aliq arunakakïchi, sutinakakïchi, jumanakan kamachinakamakïchi ukaxa, jumanakak uk askichasipxam. Nayax janiw ukanakxat taripirïñ munkti —sasa. ¹⁶ Jupanakarusti taripañ utat anqaruw ananukuyäna. ¹⁷ Ukatsti taqpachaniw sinagogan jilïripa Sóstenes chachar katuntxapxäna, ukatsti taripañ uta uñkatasin jupar nuwjapxäna. Galionasti uk uñjasax janiw yäqkänsa. ¹⁸ Pablox walja urunakampiw Corinto markan qamaraskakïna. Ukatsti iglesiankir jilatanakamp jikist’awayasin Siria tuqinakaruw barcot sarawayxäna, Priscilamp Aquilampisti jupamp chikaw sarapxäna. Cencrea markansti Pablox barcor janïr makhatkasin, Diosar arskatayna uk phuqhañatak ñik’utap q’al mururayasïna. ¹⁹ Éfeso markar purisinsti, Pablox Priscilampir Aquilampir jaytawayasin sinagogaruw sari, ukansti judionakampiw parli. ²⁰ Jupanakax mä qawqha urunak qamart’awayañapatakiw achikt’apxi, ukampis Pablox janiw munkänti. ²¹ Jupanakampi jikist’awayasinsti sänwa: [Jutkani uka uru uruyañatakix Jerusalenankañaxawa.] “Dios munanixa, nayax wasitat jumanakar tumpt’ir jutä” sasa. Ukat Pablox Éfeso markat jilatanakar jaytawayasin barcot sarawayxäna. ²² Cesarea markar purisinsti Pablox Jerusalenaruw saräna, iglesiankirinakar aruntiri. Ukatsti Antioquía marka tuqiruw sarxäna. ²³ Pablox Antioquía markan mä qawqha urunakakiw qamarawayi, ukatsti Galacia, Frigia chiqanakan utjir iglesianak mayat mayat tumpawayi, iyawsirinakar ch’amañcht’asa. ²⁴ Ukürunakansti Apolo sat mä judío jaqiw Éfeso markar purïna, jupax Alejandría markankirïnwa. Jupasti suma parlt’ir jaqïnwa, Qillqatanakatsa sumpun yatïna. ²⁵ Tatitun thakhipan suma yatichatänwa, jupax kusisit chuymampiw parläna, Jesusat qhanpach yatichasa, Juanan bautismopak uñt’kchïn ukasa. ²⁶ Apolox jan axsarasaw sinagogan parlañ qallti. Ukampis Priscilamp Aquilampix jupar parlir ist’asinxa, yaqha chiqaruw irpapxi, Diosan thakhipat juk’amp suma qhana amuyt’ayapxarakïna. ²⁷ Ukatsti Apolox Acaya tuqinakaruw sarañ munäna, ukat iglesiankir jilatanakax sarañapatak ch’amacht’apxi. Khurinkir iyawsirinakatakisti mä qillqat apayapxi, jupar sum katuqapxañapataki. Acaya markar purisinsti, Apolox wal yanapt’äna, Diosan munasiñap layku iyawsapkatayna uka jilatanakaru. ²⁸ Jupax taqi jaqin ist’kañaw judionakan pantat amuyunakap ch’amamp qhanañchäna. Qillqatanakarjamaw Jesusan Cristötap uñacht’ayarakïna.

¹ Apolosan Corinto markan jikxatasiñapkamasti, Pablox qullu chiqa sarakipasin Éfeso markar puri. Ukansti mä qawqha iyawsirinakaruw jikxati. ² Ukatsti jupanakaruw jiskt’äna: —¿Tatitur iyawsapkta ukapachax, Qullan Ajayu katuqapxtati? —sasa. Jupanakasti sapxänwa: —Janiw nanakax Qullan Ajayut kunsa ist’apxirïkti —sasa. ³ Pablosti ukxarux jupanakar jiskt’arakïnwa: —Ukhamasti, ¿kuna bautismorak katuqapxtasti? —sasa. Jupanakasti sapxarakïnwa: —Juanan bautismopak katuqapxta —sasa. ⁴ Pablosti sänwa: —Juanax, Diosar kutikipstir jaqinakaruw bautisäna, jupanakarusti sarakïnwa: “Nayan qhipax mayniw jutani, ukasti Jesusawa, juparuw iyawsapxäta” —sasa. ⁵ Uk ist’asinsti, jupanakax Tatit Jesusan sutiparuw bautismo katuqapxäna; ⁶ Pablox amparapamp jupanakar luqxatki ukapachaw Qullan Ajayux jupanakxar jutarakïna, ukatsti jupanakax jan uñt’at arunakat arsupxäna, Diosat katuqat arunak yatiyapxarakïna. ⁷ Taqpachanix niya tunka payan chachanakänwa. ⁸ Ukatsti Pablox kimsa phaxsiw sinagogar saräna, ukansti jan axsarasaw Diosan arunakap jaqinakar yatiyäna, Diosan qhapaq markapat amuyt’ayasa. ⁹ Ukampis yaqhipanakax chuymanakap qalarayasisin janiw iyawsañ munapkänti, jan ukasti, jaqinak nayraqatan jan walinak Machaq Thakhit arsupxäna. Ukham uñjasin Pablox jupanakat jithiqtawayxäna, iyawsirinakarusti Tirano sat jaqin yatiqañ utaparuw irpxarakïna. Ukansti sapüruw Diosan arunakap parläna. ¹⁰ Jupasti pä maraw ukham luräna, ukhamat Asia tuqin jakirinakax Tatit Jesusan arunakap ist’apxäna, judionakasa jan judionakasa. ¹¹ Diosasti jach’a muspharkay luräwinak Pablo tuqix luräna, ¹² jaqinakax kuna isinaktix jupax llamkt’katayna ukanakampiw usutanakar apxatapxäna, usutanakasti waliptapxänwa, ñanqha ajayunakas jupanakat mistxarakïnwa. ¹³ Uka Éfeso markanxa, yaqhip judionakaw sarnaqäna, jupanakasti Tatit Jesusan sutip aytasipxäna jaqinakat ñanqha ajayunak alisnukuñataki, akham sasa: “¡Pablox yatiyki uka Jesusan sutiparuw sapxsma: Mistupxam!” sasa. ¹⁴ Uk luririnakasti Esceva sat mä judío chachan paqallqu yuqanakapänwa, jupax sacerdotenak taypin mä jilïrïnwa. ¹⁵ Mä urusti, mä ñanqha ajayuw jupanakar säna: “Nayax Jesusar uñt’twa, Pablorus uñt’araktwa, jumanakasti ¿khitïpxaraktasti?” sasa. ¹⁶ Ukspachaw ñanqha ajayun mantat chachax jupanakar thuqkatäna, ukatsti wali ch’amampiw jupanakar nuwanuqäna. Ukham nuwjatasti, sinti usuchjatarakiw jupanakax q’alalpach uka jaqin utapat jaltxapxäna. ¹⁷ Éfeso markan jakirinakasti, judionakas jan judionakasa, taqiniw uk yatisax wal axsarapxäna. Ukatsti taqi chiqanwa Tatit Jesusan sutipax jach’añchatänxa. ¹⁸ Iyawsirinakat waljanirakiw jutasin taqi jan wali luratanakap arsusipxäna. ¹⁹ Yaqhipanakasti layqäpkatayna ukanakax, layqasiñ qillqatanakap apanisin taqinin nayraqatapan ninar phichhantapxäna. Uka qillqatanakasti wali jila alanïnwa, niya phisqa tunk waranqa qullqïnwa. ²⁰ Ukhamat Tatitun arunakapax wali ch’amamp taqi chiqan yatiyasïna. ²¹ Ukanak qhipatsti, Pablox Jerusalén markaruw sarañ amtäna, Macedonia, Acaya chiq sarasa. Ukatsti Jerusalenat Roma markar sarañ amtarakïna. ²² Jupasti yanapirinakapat paniniruw Macedonia markar khithäna, Timoteompiru, Erastompiru, ukchañkamasti jupax mä qawqha urunakampiw Asia uraqin qhiparäna. ²³ Ukürunakansti Tatitun arkirinakapatak jach’a jan walt’añaw utjäna, ²⁴ uka jan walt’añsti Demetrio sutin chachaw sartayäna, jupax qullqita jisk’a yupaychañ utanak lurirïna, Artemisa diosan yupaychañ utapar uñtasitanaka, uk lurasinsti jupamp chik irnaqirinakarux wal qullqichäna. ²⁵ Demetrio chachasti uka irnaqirinakaruw jawsthapiyäna, yaqha jupanakjam irnaqirinakampiru, jupanakarusti sänwa: “Tatanaka, jiwasax aka luratasampixay sum jakasipxstanxa. ²⁶ Jichhasti jiwasax uñjtanwa, ist’apxaraktanwa, uka Pablo jaqix Éfeso markankirinakaru, taqpach Asia suyunkirinakampiruw parlatapamp mayjt’ayi. Jupax siwa: ‘Jaqinakan lurat diosanakax janiw chiqa diosäkiti’ sasa; uksti walja jaqinakaw iyawsapxi. ²⁷ Ukasti jiwasanakatakix janiw walïkaspati, aljasiñanakasas aynacht’aspawa. Artemisa jach’a diosan templopar jach’achañax janiw yäqatäkxarakispati. Jichhakamax juparux taqpach Asia suyunsa, uraqpachansa yupaychasipkiwa” sasa. ²⁸ Uk ist’asinsti uka jaqinakax wal q’apisipxäna, jach’at art’apxarakïna: “¡Jallalla Artemisa, efesonkirinakan diosapa!” sasa. ²⁹ Ukat markachirinakax taqpachan uxtapxäna, yaqhipanakasti Gayompiru, Aristarcompiruw katuntapxäna, Pablon pani masinakaparu, jupanakax Macedoniat Pablompi chik jutapxatayna. Jaqinakasti jupanakar katuntasin markan tantachasïwi utapkamaw qatatipxäna. ³⁰ Pablosti uk yatisinxa, markankir jaqinakamp parliriw uka utar mantañ munarakïna, ukampis iyawsirinakaw jupar jark’apxäna. ³¹ Asiankir jilïrinak taypin yaqhipanakax Pablon masinakapaw utjarakïna, jupanakasti Pabloruw iwxt’ayapxi uka taypir jan mantañapataki. ³² Ukchañkamasti uka tantachasïwi utan jaqinakax jach’at arnaqasipxäna, mayninakax may arsupxäna, yaqhanakasti mayjarak arsupxäna, jaqinakax wal ch’axwarapxäna, janiw kunatak tantachasitapsa yatipkänti. ³³ Judionakax Alejandro sutin chacharuw nayräxar nuksupxi. Jupasti ampar aytasaw jaqinakar amukt’ayañ munäna, marka nayraqatan judionakar arxatas parlañataki. ³⁴ Jaqinakasti jupan judiötap amuyasinxa, juk’ampiw arnaqapxäna: “¡Jallalla Artemisa, efesonkirinakan diosapa!” sasa. ³⁵ Ukatsti markan qillqiripaw jaqinakar amukt’ayasin säna: “Efesonkir tatanaka, taqi jaqiw yati, aka markax Artemisa diosan yupaychañ utapa uñjañapatak katuyatawa, akarurakiw jupar uñtasita luratax alaxpachat saraqani. ³⁶ Taqiniw uk yatipxtan, ukhamasti jan juk’amp arusipxamti, janirak jan sum yatxatkasax kuns lurapxamti. ³⁷ Irpanipktas uka jaqinakax janiw Artemisa diosan yupaychañ utap ñanqhachapkiti, janirakiw uka diosasatakis jan wal arsupkiti. ³⁸ Ukampis Demetriompi, yanapirinakapampitix kuna arsusiñapas utjchi ukaxa, ukanak uñjañatakix taripirinakaw utji, uka taripirinakaruw sapa maynis yatiyasiñapa. ³⁹ Jumanakatix mä kunat arsuñsa mayipxätaxa, ukasti markan jilïrinakapan tantachasïwipan amuyt’atäñapa. ⁴⁰ Jichhür ch’axwatasax jan walt’añaruw puriyistaspa, markar uxtayirinaka, sasaw juchañchistaspa, jiskt’istaspa ukapachasti, janiw kuna arsusiñasas utjkaspati” sasa. Taqi ukanak arsusinsti, qillqirix jaqinakar khithanukxänwa.

¹ Uka ch’axwanak tukutatsti, Pablox iyawsirinakaruw jawsthapïna, jupanakar iwxt’añataki. Ukatsti jupanakat mä suma qhumantampi jaytawayasaw Macedonia markar sarxäna. ² Jupasti taqi uksa tuqinakan iyawsirinakar tumpt’awayäna, jilatanakar mä suma arunakapamp ch’amañcht’asa; uka qhipatsti Grecia markaruw purxäna, ³ ukansti kimsa phaxsiw qhiparäna. Pablox Siria tuqir barcot mistuñatakïxän ukapachaw jupax yatïna judionakan jupar ñanqha lurañ amtapxatapa. Ukat jupax wañanjam kuttañ amtäna, Macedonia chiqa wasitat sarasa. ⁴ Jupamp chikasti sarapxarakïnwa: Berea markankir Sópatro, Pirro sat chachan yuqapa; Tesalónica markankir Aristarco chachampi, Segundo sat chachampi; Derbe markankir Gayo; Asiankir Timoteo, Tíquico, Trófimo jupanaka. ⁵ Uka jilatanakasti nayrt’asin Tróade markat suyt’apxitu. ⁶ Nanakasti, jan levaduran t’ant’a manq’añ uruyañ uru qhipat Filipos markat barcot sarawayxapxta. Phisqa urut jupanakarux Tróade markan jikxatxapxta. Ukansti paqallq uruw qamarapxta. ⁷ Domingo urusti iyawsirinakax t’ant’a pachjañatakiw tantachasipxta. Pablosti iyawsirinakaruw yatichaskäna. Qhipärmanthisti jupax sarañapänwa, ukat chika arumkam yatichäna. ⁸ Nanakax amsta utan tantacht’at jikxatasisipkäyäta, ukansti walja micha chuwanakaw qhanaskarakïna; ⁹ Eutico sat mä waynaw ventanan qunuskäna. Pablon wali arumkam parlatap laykusti, uka waynarux ikiw wal atipjäna, jupasti ikimp atipjayasisin kimsïr amsta utat pampar jalaqtäna, juparusti jiwat waytapxäna. ¹⁰ Pablosti saraqasin uka waynaruw qhumanti. Jilatanakarusti sarakiwa: —Jan llakisipxamti, jakaskiwa —sasa. ¹¹ Ukatsti Pablox wasitat amsta utar makhatäna, t’ant’a pachjasinsti manqt’asïnwa, ukatsti willjtakam parlaskakïnwa. Ukat jupax sarawayxäna. ¹² Eutico waynarusti, iglesiankirinakax utapar jakaskir irpxapxäna, ukasti taqiniruw wal chuymachäna. ¹³ Pablox wañanjam Aso chiqakam sarañ amtatayna, nanakasti barcot nayrt’awayapxta ukan Pablor irptawayxañataki. ¹⁴ Aso markan jupamp jikisxasinsti, nanakamp chikaw barcot Mitilene markakam sarxi. ¹⁵ Qhipürusti ukawjat mistusin, Quío sat wat’a uñkatas chiqaw sarapxta. Ukatsti mä urut Samos markaruw puripxta, Trogilio markan samart’awayasinsti, yaqha urump sarasin Mileto markar purisipkta. ¹⁶ Pablox janiw walja urunak Asia suyun qhiparañ munkänti, ukat Éfeso markar jan makhatkänti; jupasti jank’akiw Jerusalenar puriñ munäna, Pentecostés uruyañ urun ukankañataki. ¹⁷ Mileto markankkasinsti, Pablox Éfeso iglesiankir jilïr irpirinakaruw jawsayi. ¹⁸ Purinipxipansti jupanakarux sänwa: “Jumanakax yatipxtawa kunjämtix nayax aka Asia suyur purinkta ukürutpach jumanakamp sarnaqawaykta ukxa. ¹⁹ Jan inakt’asaw jumanak taypin taqi alt’at chuymamp Tatitutak irnaqawayta, wali jachañanakana, yant’anakan uñjasiwayta, judionakan nayatak jan wali amtapxatap layku. ²⁰ Ukampis jumanakar Tatitun arunakapat parlañ janiw inakt’kti, jumanakatak askïtap layku, taqi jaqin uñjkataw jumanakar yatichapxsma, utanakaman yatichapxaraksma. ²¹ Judionakarusa jan judionakarus sapxsmawa: ‘Diosar kutikipstapxam, Tatit Jesucristosar iyawsapxarakim’ sasa. ²² Jichhasti Qullan Ajayun irpataw Jerusalenar saraskta, kunatix uka markan nayar suykitu uk janiw yatiskti. ²³ Kawki markankkasinsa Qullan Ajayux situwa: ‘Carcelampi walja t’aqhisiñanakampiw suyasktam’ sasa. ²⁴ Uk yatiskasinsa, janiw llakisiykituti. Nayatakix janiw jakañaxas kuna jach’äkisa, nayax kusisitaw tukuykam jalañ munta, kuna lurañtix Tatit Jesusax churkitu uk kusisiñamp phuqhañakiw wakt’itu, ukatsti Diosan munasiñapat suma yatiyäwi arunak jaqinakar qhanañchaña. ²⁵ “Jichhasti nayax yatistwa, khitinakarutix Diosan qhapaq markapat yatiyapksma jupanakat janiw maynis nayar mayampsa uñkatxapxitätati. ²⁶ Ukat jichhürux jumanakar sapxsma, jumanakat maynitix chhaqhañar saraskanixa, janiw nayar juchañchkitaspati, ²⁷ nayax jumanakar jan kuns imt’asaw Diosan taqpach amtäwinakap yatiyapxsma. ²⁸ Ukhamasti, jumanak pachpa amuyasipxam, iyawsirinakarus taqpachanir uñjapxarakim, Qullan Ajayuw jumanakar Tatitun iglesiap awatipxañamatak uchapxtam, wilapampiw uka iglesiap alasiwayi. ²⁹ Nay sarxä uka qhipatsti, yaqhanakaw jutapxani, jupanakasti qamaqinakar uñtataw iglesia t’unjañ munapxani. ³⁰ Jumanak taypinpach yaqhipanakax sartani, k’arinak yatichasa, chiqäkaspas ukhama, iyawsirinakampi arkayasiñ munasa. ³¹ Walpun amuyt’asipxäta. Kimsa maran sapa mayni jumanakar uruy aruma, jan qarjasisa, jacht’asisaraki iwxt’atanakax janiw armasipxätati. ³² “Jichhasti jilatanaka, Diosaruw mayta munasiñapampi jumanakar imañapataki. Munasiñ arunakapaw jumanakar sapürunjam suma askïñ yanapt’apxarakiristam. Jaysapxätaxa, Diosax arsutanakap phuqhaniwa, markapankirïñatak ajlliski taqi jupanakaru. ³³ Janiw nayax khitin qullqipsa, khitin isipsa munapayawaykti. ³⁴ Jumanakax sum yatipxtaxa, kipka amparanakaxampiw nayax irnaqasta, kuntix nayatak wakiski uk jikxatañataki, nayamp chikäki jupanakatak jikxatañatakisa. ³⁵ Uka kipkarak jumanakarus yatichapxsma, wakisipuniw ukham irnaqañaxa, jan utjirininakarus yanapt’añaraki, Tatit Jesusax sawayki uka arunakat amtasisa: ‘Katuqañat sipan, churañaw juk’amp sumaxa’ ” sasa. ³⁶ Taqi ukanak arsutatsti Pablox killt’asisaw jupanakamp chika Tatitut mayïna. ³⁷ Taqinirakiw jacht’asisa Pablorux qhumantapxäna jamp’att’apxarakïna. ³⁸ Jupanakasti wali llakt’ataw uñjasipxäna. Pablox jupanakar: “Janiw nayarux mayampsa uñkatxapxitätati” satayna uka layku. Ukatsti taqiniw Pablompi chik barcokam sarapxäna.

¹ Éfeso marka iglesiankir jilatanakar jaytxasinsti, barcoruw mantxapxta, ukatsti Cos sat wat’arux chiqak sarxapxta. Qhipürusti, ukat sartasin Rodas sat wat’a tuqiruw sarapxarakta, ukawjatsti Pátara sat wat’a tuqirurakiw sarapxta. ² Pátara markansti mä barco jikxatapxta Fenicia markar saraskiri, uka barcot sarxapxta. ³ Sarkasinsti, Chipre sat wat’a ch’iqäx tuqi uñtapxta. Siria markakamaw sarapxta, ukatsti Tiro markaruw puripxta, barcon irnaqirinakaw q’ipinak ukan jaytañapäna, ukat ukar mistupxta. ⁴ Ukansti iyawsir jilatanakaruw jikxatapxta, ukatsti paqallq uruw jupanakamp qamarapxta. Jupanakasti Qullan Ajayun yatiyataw Pablor achikt’apxäna, Jerusalenar jan sarañapataki. ⁵ Ukampis ukat paqallq ururusti saraskakiñatakiw mistuwayxapxta. Jilatanakasti warminakampi, wawanakampi kunaw nanak chikarak marka anqäxkam sarapxi. Quta thiyar purisinsti killt’asisaw Tatitur mayisipxta. ⁶ Ukatsti jupanakamp qhumantasisin jaytjawayxapxta, nanakasti barcoruw mantxapxta, jupanakasti utanakaparuw kutt’xapxi. ⁷ Nanakax barcot sarasipkaktwa, Tiro markata, Tolemaida markar puriñkama. Ukansti iglesiankir jilatanakampiw jikisipxta, ukürusti jupanakampiw qamart’apxta. ⁸ Qhipürusti ukawjat mistuwayasin waña uraqinjam sarasax Cesarea markaruw puripxta. Ukansti Felipen utapan qamarapxta, jupasti Diosan arunakap yatiyirïnwa, apostolunakan paqallqu yanapirinakapat maynïrïnwa. ⁹ Felipesti pusi phuchhanïnwa, jupanakasti Diosat katuqat arunak parlirïpxänwa. ¹⁰ Walja urunakaw Cesarea markankxapxäyäta, ukapachaw Judea uraqit Agabo sutin mä profetax purini. ¹¹ Jupasti nanakaruw jak’achasini, ukatsti Pablon cinturonap katusin kayunakapampi, amparanakapamp ñach’antasi. Ukat saraki: —Qullan Ajayux akham siwa: “Jerusalenanxa, judionakax aka cinturonanirux akham ñach’antapxani, ukatsti Roma apnaqir jilïrinakaruw katuyapxani” —sasa. ¹² Uk ist’asinsti nanakampi Cesareankir jilatanakampix, Pabloruw achikt’apxta Jerusalenar jan sarañapataki. ¹³ Ukampis Pablox sänwa: —¿Kunatsa jachapxta? Ukham jachasax nayar llakisiyapxistawa. Nayax ñach’antayasiñatakisa, Jerusalén markan Tatit Jesús layku jiwañatakis wakicht’atakïsktwa —sasa. ¹⁴ Jan kunjämat jupar jark’añjamïpansti, nanakax sapxtwa: —Tatitun munañapak lurasxpan —sasa. ¹⁵ Uka urunak qhipatsti, wakicht’asisin Jerusalén markaruw sarxapxta. ¹⁶ Cesarea iglesiankir mä qawqha jilatanakax nanak chikaw sarapxi. Jupanakasti Mnasón sat mä chachan utaparuw irpapxitu, ukat utapan qurpachasipxta. Mnasón chachax jaya maranakaw Tatitur arkatayna, jupasti Chipre wat’ankirïnwa. ¹⁷ Jerusalenar purxapxta ukkhasti, iyawsir jilatanakax wali kusisiñampiw katuqapxitu. ¹⁸ Qhipürusti Pablox nanakamp chikaw Santiagor tumpt’ir saräna. Iglesiankir jilïr jilatanakasti ukankasipkarakitaynawa. ¹⁹ Aruntasinsti, Pablox jupanakar taqi kuntix Diosax jupa tuqi jan judío jaqinak taypin lurkatayna ukanak mayat mayat yatiyi. ²⁰ Ukanak ist’asinsti jupanakax Diosaruw wal yuspagarapxäna. Pablorusti sapxänwa: —Walikiw jilata, walja judío jaqinakaw Jesusar iyawsapxi, jumax niy uñjtawa. Ukampis taqi jupanakax sapxiwa: “Moisesan kamachinakap phuqhañax wakisiskakiwa” sasa. ²¹ Jupanakax yaqha markan jakir judionakar akham yatichatam yatipxi: “Moisesan kamachinakapar janiw jaysañäkiti, yuqall wawanakarusti janiw circuncisión luräwi katuqayañäkiti, janirakiw jiwas judío jaqinakan saranakasarjam sarnaqañax wakiskiti” sasa. ²² ¿Kuns lurañäni, jaqinakatix akankatam yatipxani ukkhasti? ²³ Jichhasti akham luräta: Nanak taypin pusi chachaw utji, Diosar arsupkatayna uk jichhürunakan phuqhañapäsipkiwa. ²⁴ Jupanakar Tatitun utapar irpam, ukatsti jupanakamp chik q’umachasiñ luräwi phuqham, ñik’utanakap mururayasipxañapatakisti qullqim churam. Ukhamat taqinis amuyapxani kuntix jumxat arsupki ukan jan chiqätapa, Moisesan kamachipsa sum phuqhaskatama. ²⁵ Jan judío iyawsirinakarusti nanakax amtapkta uka qillqat apayapxta, akham sasa: “Idolonakar luqtat animalanakan aychap jan manq’apxamti; janirak wilap umapxamti, kunkat jaychjat jiwayat uywanaksa jan manq’apxamti, Janirak kuna wachuq jucha lurañanakansa sarnaqapxamti” sasa. ²⁶ Ukatsti Pablox uka pusi jaqiruw irpxarusiwayi, qhipürusti jupanak chikaw q’umachasiñ luräwi phuqhi. Ukatsti Tatitun utaparuw manti, kunürutix juchat q’umachasiñ urux tukusiñapäki uk jupanakar yatiyañataki, ukhamat sapaqat mayni apanipxañapäki uka waxt’äwinak luqtañataki. ²⁷ Niya paqallq uru phuqhasirjamäxipansti, Asia suyut jutir mä qawqha judionakaw Pablor Tatitun utap manqhan uñjasin ukspach jaqinakar uxtayapxi. Pablorusti katuntapxarakiwa, ²⁸ jach’at arnaqasisa: “¡Israelitanaka, yanapt’apxita! ¡Aka jaqiw taqi chiqan markasataki, Moisesan kamachipataki, Tatitun utapatak jan walinak yatichas sarnaqi! Jichhasti jan judío jaqinakaruw Tatitun utapar irpantaniraki, qullan Chiqäwja q’añuchayasa” sasa. ²⁹ Jupanakax Pablor Éfeso markankir Trófimo sat chachampi markan sarnaqaskir uñjapxatayna, ukat ukham sapxäna, Pablox uka jaqir Tatitun utaparus irpankaspa ukham amuyapxatayna. ³⁰ Jaqinakasti markpachaw uxtapxäna, jalakam ukawjar purinisinsti, mäkiw Pablor katuntasin templo anqäxar qatatsunipxäna, ukspachaw punkunak jist’antapxarakïna. ³¹ Pablor jiwayañatakïxapxän ukapachasti, romano soldadonakan jilïriparuw yatiyapxäna, Jerusalén markpach uxtapxatapata. ³² Uk yatisin jupax, ukspachaw soldadonakampiru, jilïrinakapampir irpxarusin jalakamakiw uka chiqar puripxäna. Jaqinakasti soldadonakampiru, jilïripampir uñjasinxa, janiw Pablorux nuwjapkxänti. ³³ Jilïristi jak’achasisin Pablorux katuntäna, ukatsti pä cadenampiw ñach’antayäna. Ukat jaqinakar jiskt’araki: “¿Khitis aka jaqixa? ¿Kunarak lurataynasti?” sasa. ³⁴ Jaqinakasti wal ch’axwapxäna, kunayman arnaqasa. Jilïristi uka ch’axwanakampix janiw kuns jiskt’irjamäkänti; ukat Pablorux cuartelar irpayxäna. ³⁵ Cuartelan makhatañanakapar purisinsti, soldadonakax Pablorux q’ipxaruwayxapxänwa, jaqinakan jan nuwjapxañapataki; ³⁶ taqiniw wali arnaqt’asis qhipat arkapxäna: “¡Jiwayapxam!” sasa. ³⁷ Soldadonakax Pablor cuartelar irpantañatakïsipkän ukapachaw jupax soldadonakan jilïripar jiskt’äna: —¿Mä qawqha arunak arst’asiristti? —sasa. Jilïristi mayjt’ataw säna: —¿Griego parlañ yatiraktati? ³⁸ ¿Janit jumax sayt’asiñatak pusi waranqa jaqinak wasarar ansuwayki uka egipcio jaqïktasti? —sasa. ³⁹ Pablosti sänwa: —Janiwa, nayax Tarso markan yurir judío jaqïtwa, Cilicia suyunkir wali aytat markatätwa. ¿Jaqinak nayräxan arst’asiyitasmati? —sasa. ⁴⁰ Jilïristi Pablorux: “Arst’asiskakim” sänwa, Pablosti makhatañanakar sayt’asisin jaqinakan amukt’añapatak ampar ayti, jaqinakasti taqiniw amukt’apxäna. Jupasti hebreo arut jupanakar parläna, akham sasa:

¹ “Israelita jilat masinaka, markan jilïrinakapa, nayax arsuskä ukanak ist’apxam” sasa. ² Hebreo arut parlir ist’asinsti, jupanakax juk’amp amukt’xapxäna. Pablosti saskakïnwa: ³ “Nayax judío jaqïtwa. Cilicia suyunkir Tarso markan yurirïtwa, ukampis aka Jerusalén markan jilsuwayta, Gamaliel yatichirin yatiqiripätwa, nayra awkinakasan kamachiparjam yatichatätwa. Taqi chuymaxampiw Diosar luqtarakta, kamisatix jumanakax taqi chuymamp luqtapkarakta ukhama. ⁴ Nayasti nayra maranakan Tatitun arkirinakaparuw jiwayañatak arknaqirïyäta, chachanakarus warminakarus katurasin carcelar jist’antayirïyäta. ⁵ Sacerdotenakan jilïrinakapasa, markan taqpach jilïri jaqinakapas uk sum yatipxaraki. Damasco markankir judío masinakaxatakix jupanak kipkaw qillqatanak churapxitu, Jesusar iyawsirinakar katurañ nayar yanapt’apxañapataki. Nayax Damasco markarux iyawsirinak thaqhiriw sarta, ukat aka Jerusalenar irpanisin jupanakar mutuyañataki. ⁶ “Nanakax thakhinkasipkayätwa Damasco markar jak’achkasina, niya chikürjamänwa, akatjamat alaxpachat mä jach’a qhanax nayar qhant’anitu, ⁷ ukspachaw nayax uraqir liwnuqtta. Ukatsti mä aru ist’arakta, nayarusti situwa: ‘¡Saulo, Saulo! ¿Kunatsa arknaqista?’ sasa. ⁸ Nayasti ukxarux sistwa: ‘Tatay, ¿khitirakïtasti?’ sasa. Uka arusti situwa: ‘Nayax Nazaretankir Jesusätwa. Nayaruw arknaqaskistaxa’ sasa. ⁹ Nayamp chik saririnakasti uka qhan uñjapxarakïnwa, ukampis janiw uka aru ist’apkänti. ¹⁰ Ukxarusti nayax jiskt’araktwa: ‘Tatay, ¿kun lurañaxs munta?’ sasa. Tatitusti situwa: ‘Sartam, Damasco markar saraskakim. Ukan taqi kunatix lurañamäki uk yatisïta’ sasa. ¹¹ Uka qhanasti nayarux juykhu tukuyitu. Ukat nayamp chik saririnakax Damasco markar amparat wayupxitu. ¹² “Uka markansti mä chachaw utjäna, Ananías sata. Jupasti Dios chuyma jaqïnwa, Moisesan kamachip jaysirirakïnwa; Damasconkir judío jaqinakax jupar wali sumat uñt’apxäna. ¹³ Ukatsti Ananiasax nay uñjiriw jutäna, purinisinsti situwa: ‘Saulo jilata, wasitat nayramax uñjxpan’ sasa. Ukspachaw nayraxax uñjxäna, juparusti uñkataraktwa. ¹⁴ Ukatsti jupax sarakituwa: ‘Nayra awkinakasan Diosapaw jumarux ajllistam jupan amtäwinakap uñt’añamataki, khititix askïki ukar uñjañamataki, jupan pachpa lakapat arup ist’añamatakiraki. ¹⁵ Jichhasti jumaw qhanañchiripat sayt’äta taqi jaqinakan nayraqatapana, kuntix uñjktas ist’karaktas ukanakat yatiyäta. ¹⁶ Jichhasti, jan juk’amp suyamti. Sartasim, bautismo katuqarakim, Tatitun sutip aytasis taqi juchanakamat jariqasim’ sasa. ¹⁷ “Jerusalenar kuttasinti, Tatitun utaparuw Tatitur mayisir sarta. Ukansti mä unañchäwi uñjta. ¹⁸ Ukapachaw Tatitur uñjta, nayarusti situwa: ‘Jank’ak Jerusalén markat sarxam, akankir jaqinakax kuntix nayxat parlktas uk janiw ist’apkätamti’ sasa. ¹⁹ Ukxaruw nayax sarakta: ‘Tatay, jupanakax nayan taqi sinagoganakar sarirïtax yatipxiwa, jumar iyawsirinakarus jawq’jasin carcelar apirïtax yatipxaraki. ²⁰ Jumat qhanañchir Esteban luqtirimar jiwayapkän ukapachax, naya kipkaw ukan sayt’atäskäyäta, nayatakix jupar jiwayapxañapax walikïnwa, jupar jiwayir jaqinakan isinakapsa nayaw uñjaskarakïyäta’ sasa. ²¹ Ukampis Tatitux situwa: ‘Sartasim, nayax wali jaya markanakaruw khithäma’ ” sasa. ²² Jaqinakasti janiw Pablorux juk’amp isch’ukiñ munkxapxänti, ukat wali jach’at arnaqañ qalltapxi: “¡Uka jaqix jiwpan! ¡Janiw jakañapax wakiskxiti! ¡Janiw jupar aka uraqin wasitat uñjañ munapkti!” sasa. ²³ Jaqinakax arnaqasipkakïnwa isinakapat laq’a thalarasisa, laq’anak willtasa. ²⁴ Soldadonakan jilïripasti cuartelaruw Pablor irpantayi, ukan jawq’jayañataki, kunatsa jaqinakax ukham jupar arnaqapxi uk arsuñapataki. ²⁵ Jawq’jañatak cadenanakamp chinuntatäxän ukapachasti, Pablox soldadonakan capitanaparuw jiskt’äna: —¿Jumanakax munañanïpxtati romano jaqir juchap janïr yatxatkasin jawq’añatakixa? —sasa. ²⁶ Uk ist’asinsti capitanax soldadonakan jilïripar yatiyiriw saräna, juparusti sänwa: —¿Kamachätasa? ¡Uka jaqix romano jaqïtaynawa! —sasa. ²⁷ Jilïristi ukspachaw Pablon ukar sarasin jiskt’äna: —¿Chiqapunit jumax romano jaqïtasti? —sasa. Pablosti ukxaruw säna: —Jïsa —sasa. ²⁸ Jilïristi sarakïnwa: —Nayax walja qullqimpiw romano jaqïñ jikxatta —sasa. —Pablosti sänwa: —Nayax yurïwitpach romano jaqïtwa —sasa. ²⁹ Uk ist’asinsti Pablor jawq’jañatakïpkäns uka jaqinakax jupat jithiqtawayapxi; jilïris axsaränwa, Pablon romano jaqïtap yatisin jupar cadenanakamp ñach’antayatapata. ³⁰ Qhipürusti, soldadonakan jilïripax cadenanak jararayäna, Pablon juchap yatiñ munasaw aytat sacerdotenakampiru, Jach’a Tantachasïwinkir judionakampir jawsayarakïna. Ukat Pablor irpsuyasin jupanakan nayraqatapar uñstayäna.

¹ Pablox Jach’a Tantachäwinkir uka jilïrinakar uñkatasin säna: —Israelit jilatanaka, nayax Dios nayraqatan q’uma chuymampiw jichhürkam jakasiwayta —sasa. ² Ukham arsupan sacerdotenakan jilïripa Ananiasax Pablo jak’ankirinakar lakapat t’axllintayäna. ³ Pablosti juparux sänwa: —¡K’ari chuyman jaqi, Diosaw jumarux nuwantätam! Kamachirjam nayar juchañchañatakixay ukkhan qunt’atäsktaxa, ukhamasti ¿kunatarak kamachir jan yäqas nayar nuwayistasti? —sasa. ⁴ Pablo jak’ankirinakasti jupar sapxiwa: —¿Kunatarak Diosan jilïr sacerdotepar ñanqhachtasti? —sasa. ⁵ Pablosti sänwa: —Jilatanaka, janiw nayax jupan jilïr sacerdotëtap yatkäyätti; Qillqatan siwa: “Markam apnaqir jilïrirux janiw ñanqhachätati” —sasa. ⁶ Ukapachasti Pablox uka Tantachäwinkir judionakat yaqhipanakax saduceonakätapa, mayninakasti fariseonakätap amuyasin jach’at arsüna: —Jilatanaka, nayax fariseo jaqïtwa, fariseo wila masitarakïtwa. Jichhasti, jiwatanakan jaktañapar iyawsatax laykuw juchañchapxistaxa —sasa. ⁷ Pablon ukham satapat fariseonakampi saduceonakampix jupanak puraw ch’axwapxäna, tantachäwisti payaruw t’aqjtawayäna. ⁸ Saduceonakax sapxänwa: “Janiw jiwatanakax jaktkaspati, janirakiw angelanakas, ajayunakas utjkiti” sasa. Ukampis fariseonakax taqi ukanakan utjatap iyawsapxäna. ⁹ Ukapachasti taqiniw jach’at arnaqasipxäna; kamachinak yatichir fariseonakat yaqhipanakax sayt’asisin sapxäna: —Aka jaqin janiw kuna jan wali luratapsa jikxatapkti. Inas jupar mä ajayus jan ukax mä angelas parlxaychi —sasa. ¹⁰ Ch’axwañax juk’ampïxänwa, soldadonakan jilïripasti axsarañat säna: “Pablor jisk’a jisk’a tukjapxakispawa” sasa. Ukat soldadonak jawsayanïna, judionak taypit Pablor irpsusin cuartelar wasitat irpantayxäna. ¹¹ Uka qhipa arumasti Tatituw Pablorux uñstäna, ukat jupar sarakïna: “Ch’amañcht’asim, Pablo, kunjämtix aka Jerusalén markan nayat arstaxa, ukhamarakiw Roma markan arsuñamax wakisini” sasa. ¹² Qhipürusti yaqhip judionakax Pablor jiwayañatakiw arust’apxäna, ukatsti juramento lurapxäna: Pablor jiwayañkam jan manq’añataki, jan umañataki. “Jan ukham lurkañänixa, jiwasaw ñanqhachäwir puriñäni” sasa. ¹³ Ukham arust’irinakasti pusi tunk jila chachanakänwa. ¹⁴ Jupanakasti sacerdotenakan jilïripampiru, judionakan jilïrinakapampir uñstasin sapxäna: —Nanakax juramentompiw arust’apxta Pablor jiwayañkam jan kuns manq’añataki: “Jan ukham lurkañäni ukaxa, jiwasaw ñanqhachäwir puriñäni” sasa. ¹⁵ Jichhasti jumanakax Jach’a Tantachäwinkir jilïrinakampix soldadonakan jilïripatay mayipxam akham sasa: “Qharürux uka Pablor nanak nayraqatar irpanipxam, juk’amp sum yatxatañataki” sasa. Nanakasti jank’akiw suyapxä janïr purkipan jupar jiwayañataki —sasa. ¹⁶ Ukampis Pablon kullakapan wawapaw ukham amtapxatap ist’atayna, ukat jupax cuartelar saräna, Pablor yatiyiri. ¹⁷ Pablosti mayni capitanaruw jawsäna, ukat sarakïna: —Aka yuqall wawar jilïrin ukar irparapita. May yatiyañ muni —sasa. ¹⁸ Uka capitanasti irpasin jilïriparuw säna: —Katuntatäki uka Pablow nayar jawsitu, ukat aka yuqall wawa juman ukar irpayanitu: “May yatiyañ muni” sasa. ¹⁹ Jilïristi amparat katusin yuqall wawarux yaqhawjar irptawayi ukat jupar jiskt’äna: —¿Kun yatiyañsa munista? —sasa. ²⁰ Yuqall wawasti sänwa: —Judionakax jupanakpuraw arust’asipxi jumar mayiñataki, Pablor jilïrinakan nayraqatapar qharüru irpayañamataki, juk’amp jupat mä kunsa yatxatañatakjama. ²¹ Ukampis jumax janiy jupanakar jaysamti. Jupanakat pusi tunka jila jaqinakaw jamasat suyasipki Pablor jiwayañataki. Jupanakax juramentompiw amtapxi, jan manq’añataki, jan umañatakisa, Pablor jiwayañkama. Jichhasti juman arumak suyasipki —sasa. ²² Ukatsti jilïrix uka yuqall wawar khitharpayasax sarakïnwa: —Kuntix yatiykista uk janiw khitirus arsütati —sasa. ²³ Jilïristi pä capitanaruw jawsayäna, ukat jupanakar sarakïna: “Kayuk sarañapatak pä patak soldadonak wakicht’ayam, caballot sarañapatak paqallq tunkan soldadonaka, lanzankamaki pä patak soldadonaka, jupanakamp jichha aruma Cesarea markar sarañataki. ²⁴ Pablotakisti, mä caballo wakicht’arapipxam, juparusti sumak jan khitin kamacht’at marka apnaqir Félix jilïrin ukar puriyapxäta” sasa. ²⁵ Ukatsti mä qillqat apayäna, akham sasa: ²⁶ “Naya, Claudio Lisias jilïriw juma marka apnaqir Félix jilïrir aruntansma. ²⁷ Judionakax aka jaqiruw katuntapxatayna ukatsti jiwayañ amtapxarakïna. Ukampis nayax jupan romano jaqïtap yatisaxa, soldadonakaxamp sarasaw jupar qhispiyanta. ²⁸ Ukatsti judionakan Jach’a Tantachäwiparuw jupar irpta, kunatsa juchañchapxpacha uk yatxatañataki. ²⁹ Ukhamat nayax yatxta jupanakan kamachinakapat juchañchasipkatapaki; janiw kuna juchas utjkänti jiwayatäñapatakixa, carcelar jist’antatäñapatakisa. ³⁰ Ukatsti judionakan jupar jiwayañ amtapxatap yatiraktwa, ukat juman ukar jichhax jupar irpayansma. Jupar juchañchir judionakarusti juman nayraqataman juchap arsupxpan saraktwa” sasa. ³¹ Soldadonakasti jilïripan arsutaparjamaw phuqhapxäna, arumasti Antípatris sat chiqaruw Pablor irpxapxäna. ³² Qhipürusti kayut sarir soldadonakax cuartelaruw kutt’anxapxäna, caballot saririnakasti Pablompiw sarasipkakïna. ³³ Cesarea markar purisinsti marka apnaqir Félix jilïriruw qillqat luqtapxäna, Pablorusti jupan nayraqataparurakiw irpkatapxäna. ³⁴ Marka apnaqir jilïristi, qillqat ullarasin Pablorux jiskt’äna: ¿Kawkinkirïtas jumaxa?, sasa. Cilicia markankirïtap yatisinsti, Pablorux sänwa: ³⁵ —Jumar juchañchirinakax purinipkan ukkhaw arsusitam ist’äma —sasa. Ukatsti Herodesan jach’a utapan katuntat qhiparañapatakiw irpayxäna.

¹ Phisqa uru qhipatsti, sacerdotenakan jilïripa Ananiasax Cesarea markaruw puri judionakan mä qawqha jilïrinakapampi, Tértulo sat arxatir irpt’ata. Jupanakasti marka apnaqir Félix jilïrin nayraqataparuw uñstapxi Pablor juchañchañataki. ² Pablor puriyanipkän ukapachasti, Tértulo sat arxatirix marka apnaqir Félix jilïrin nayraqatapan juchañchañ qallti, akham sasa: —Marka apnaqir jach’a jilïr Félix, jumïpan samarañas, sumankañas utjapxitu, ch’ikhi kankañamp apnaqatam laykuw walja suma luräwinakax markasan lurasi. ³ Taqi ukanaksti wali yuspagarampiw taqi chiqan jumat katuqapxta. ⁴ Ukampis janiw jaya parlañ munkti, achikt’asïma nanakar mä juk’a arunak ist’apxita. ⁵ Aka jaqix markar jan walt’ayir jaqiwa. Taqi chiqan judionakarux ch’axwayi, pitthapiraki, nazareno sat tamankirinakan p’iqichiripawa. ⁶ Tatitun utapsa takisiñ muni, ukat nanakax jupar katuntapxta. [Kamachinakaxarjamaw uñjañ munapxäyäta; ⁷ ukampis Lisias jilïriw arxatasi, ukatsti nanakat munkir jan munkir irpaqanipxitu. ⁸ Sapxarakituwa: “Jupar juchañchirinakax marka apnaqir Félix jach’a jilïrin ukar sarapxam” sasa.] Jumapachas jiskt’arakismawa, ukat yatisma taqi ukanakan chiqätapa —sasa. ⁹ Ukankir judionakasti sapxarakïnwa: Taqi ukanakax chiqapunïskiwa, sasa. ¹⁰ Ukapachaw marka apnaqir jilïrix Pablon arsuñapatak amparapamp luqtäna. Pablosti sänwa: —Juman walja maranak aka markan taripiripätam yatisin taqi chuymaw juma nayraqatan arst’asï. ¹¹ Nayax jichhakiw Jerusalenar puriskta Diosar yupaychiri, tunka payan urukïskiwa, jumapachpaw uk yatxatasma. ¹² Janiw nayarux khitimpi jaychaskirsa jikxatapkituti, janirakiw Tatitun utapansa, sinagoganakansa, kawkha chiqansa jaqir uxtayir jikxatapkituti. ¹³ Janirakiw aka jaqinakax taqi kunanakattix juchañchapkitu ukanakat irkatapkitaspati. ¹⁴ Ukampis nayax arstwa, awkinakaxan Diosapar luqtaskataxa, aka machaq yatichäwi sapki ukarjama, kunatix kamachi qillqatansa, profetanakan qillqatapansa qillqatäki uka arunakar iyawsaraktwa. ¹⁵ Jupanakjamarakiw Diosar iyawsas suyt’askta, suma jaqisa, jan wali jaqisa, jiwatat jaktañapa. ¹⁶ Ukat nayax Diosan nayraqatapansa, jaqinakan nayraqatapansa, q’uma chuyman jakasiñpun ch’amachasta. ¹⁷ “Mä qawqha maranak yaqha markanakan sarnaqasinsti, markaxaruw kutt’xta, jan kunaninakar qullqi churiri, Tatitur waxt’äwinak luqtiri. ¹⁸ Nayax taqi ukanak luraskäyäta, ukhamaruw Asia suyunkir mä qawqha judionakax Tatitun utapan jikxatapxitu, q’umachasiñ luräwi phuqhaskiri. Janirakiw walja jaqisa, kuna ch’axwas utjkänti. ¹⁹ Nayan juchax utjchi ukax, uka jaqinakaw akankapxañapäna juma nayraqatan nayar irkatañataki. ²⁰ Jan ukhamäkchi ukasti, akankirinakax sapxpanaya, judionakan Jach’a Tantachäwipankir jilïrinakacha kuna jan wali luratax nayar jikxatapxpachïtu. ²¹ Jupanak nayraqatankkasin, mä kuti jach’at arsusitaxakiw utji: ‘Jumanakax jiwatat jaktañ utjatap iyawsataxat juchañchasipkistaxa’ ” —sasa. ²² Ukanak ist’asinsti, marka apnaqir Félix jilïrix Machaq Thakhit sum yatxasin uka ch’axwañ ukhamaruw jaytxäna. Judionakarusti sarakïnwa: —Lisias jilïrix jutkani ukkhaw taqi aka ch’axwanakamat juk’amp yatxatä —sasa. ²³ Ukatsti, Félix jilïrix capitanar sarakïnwa: —Pablox katutakïskpan, jan kuna mutuñsa katuqkpati, jupar tumpir uñt’at masinakapas yanapt’añatak uñjt’askakirakpan —sasa. ²⁴ Mä qawqha urutsti marka apnaqir Félix jilïrix, wasitat Pablor uñjir jutäna, Drusila sat warmipamp chika, uka warmisti judía warmïnwa. Félix jilïristi Pabloruw jawsayanïna, ukatsti Jesucristor iyawsañxat jupar parlir ist’arakïna. ²⁵ Pablox chiqa askin sarnaqañat parläna, jiwaspach amuyasis sarnaqañata, taripañ uru utjkani ukat parlarakïna, ukapachasti, Félix jilïrix wal mulljasïna, ukat sarakïna: —Jichhax sarxakim; wakisin ukkhaw wasitat jawsayarakïma —sasa. ²⁶ Marka apnaqir Félix jilïristi, Pablot qullqi katuqañ munasaw walja kuti jupamp parlir jawsayäna. ²⁷ Pä mara qhipatsti, Félix chachax, janiw marka apnaqirïkxänti, jupa lantisti Porcio Festo sat chachaw marka apnaqañ qalltxäna. Félix chachasti judionakamp munayasiñ laykuw Pablorux katuntat jaytawayäna.

¹ Ukapachasti Festo chachax marka apnaqirit mantañatakiw Cesarea markar purïna. Kimsür saraqatatsti Jerusalén markaruw makhatäna. ² Ukansti, juparuw sacerdotenakan jilïrinakapampi, judionakan aytat jilïrinakapampix Pablor juchañchañapatakiw arsupxäna. ³ Jupanakasti jan wali amtañampiw Festo jilïrir achikt’apxäna, Pablor Jerusalenar irpayaniñapataki. Jupanakax Pablor thakhi jutkipan jiwayañ amtapxäna. ⁴ Ukampis marka apnaqir Festo jilïrix jupanakar sänwa: —Janiwa; Pablox Cesarea markan katuntatäskiwa, nayax mä qawqha urunakat ukarux sarä. Uka Pablotix kuna jan wali lurchi, ukatsti jumanakan jilïrinakamatix jupar irkatañ munapxchi ukaxa, nayamp chik Cesarear sarapxpan. Ukan jupanakax juchañchapxani —sasa. ⁶ Festo jilïristi mä kimsaqallqu urüchi, jan ukax, tunka urüchi ukkhakiw Jerusalén markankäna, ukatsti Cesarea markaruw kutt’awayxäna. Purisinsti qhipürpachaw taripañ utar sarasin taripirin qunuñapar qunt’asïna, ukatsti Pabloruw irptayanïna. ⁷ Pablo mantanipansti Jerusalenat purinipkatayna uka judionakax jupar jak’achasisin jan wali luratanakat juchañchapxäna, ukampis janiw ukanakan chiqätap qhanstayirjamäpkänti. ⁸ Ukxaruw Pablox arsusirakïna: —Nayax janiw kuna jan walsa lurkti, Jerusalenan janiw Tatitun utapan jan wali lurataxax utjkiti, Roma marka apnaqirir ñanqhachataxas utjkiti. Janirakiw judionakan kamachinakap p’akintkti —sasa. ⁹ Festo jilïristi judionakamp sumankañ munasaw Pablorux jiskt’äna: —¿Janit jumax Jerusalenar sarañ munkasma, ukan akanakxat nayan taripañaxatakixa? —sasa. ¹⁰ Pablosti ukxaruw säna: —Roma apnaqirin taripañ utapax akankiwa, aka pachpan taripatäñaxax wakisi. Janiw judionakatak kuna jan wali lurataxas utjkituti, jumax askiw yatisktaxa. ¹¹ Nayan jan wali luratax laykutix jiwañaxax wakischixa, jank’akït jiwañatakisa. Ukampis nayar juchañchapkit ukanakatix k’arïchixa, janiw khitis jupanakan amparaparux katuykitaspati. Nayax mayiristwa: “Roma marka apnaqiripun taripitpan” —sasa. ¹² Uk ist’asinsti Festo jilïrix amuyt’ayirinakapampiw ukxat parlt’añatak tantacht’asïna. Ukat Pablorux sarakïna: —Jumax marka apnaqir Cesarampiw taripayasiñ maytaxa, ukhamasti Roma markaruw saräta —sasa. ¹³ Ukat mä qawqha urunakatsti, Agripa reyimpi Berenice sat warmimpix Cesarea markaruw sarapxäna Festo jilïrir aruntiri. ¹⁴ Jupanakan mä qawqha urunak ukan qhiparapxatapat, Festo jilïrix Agripa reyir Pablot yatiyäna: —Mä jaqiw akan utji, Félix jilïriw katuntat jaytawayi. ¹⁵ Nayax Jerusalenankaskäyät ukkhaxa, sacerdotenakan jilïrinakapampi, judionakan jilïri jaqinakapampiw jupar juchañchapxi. Jupanakasti jiwayañatak nayan arsuñax munapxäna. ¹⁶ Nayasti jupanakarux sistwa: Nanak romano apnaqirinakax janiw khitirus jiwayañatak juchañchañ yatipkti, juchañchirinakapampi janïr jaqthaptkipana, ukhamat juchañchatäki ukan arsusiñapataki. ¹⁷ Ukat jupanak purinipxipan, jank’akiw nayax taripañ utan qhipürpach taripirin qunuñapar qunt’asta. Ukatsti uka chachar jawsayanirakta. ¹⁸ Ukampis jupar juchañchañatak uñstanirinakaxa, janiw jupar kuna jan wal luratapsa irkatapkänti, nayax amuykäyät ukhamxa. ¹⁹ Juparusti Diosar iyawsañ tuqitak juchañchapxäna, Jesús sat mä chachan jiwasin jiwatanak taypit jakti sasa sarnaqatapat juchañchapxarakïna. ²⁰ Nayax janiw kunjämatsa ukanakxat yatxatañ yatkäyätti, ukat nayax Pablorux jiskt’arakta: “¿Janit jumax Jerusalenar sarañ munkasma, ukan akanakxat taripatäñamatakixa?” sasa. ²¹ Ukampis Roma marka apnaqir jilïrimpi taripayasiñ mayitap laykuw nayax katutakïskpan sista, Roma markar irpayañaxkama —sasa. ²² Agripa reyisti ukham ist’asin Festo jilïrirux säna: —Nayax uka chachar ist’añ munarakirista —sasa. Festo jilïristi ukxaruw sarakïna: —Qharürpachaw jupar ist’äta —sasa. ²³ Qhipürusti Agripampi, Berenice warmimpix taripañ utaruw purinipxäna, ukatsti wali jach’a kankañampiw marka apnaqirin jach’a tantachasïwi chiqar mantapxäna, soldadonakan jilïrinakapampi, markankir aytat jilïr jaqinakamp chika. Purinipxipansti, Festo jilïrix Pabloruw irptayanïna, ²⁴ ukat sarakïna: —Agripa reyi, jichhürun nanakamp chik tantacht’at jilïr tatanaka, ¡akax uka chachaxa! Walja judionakaw jupat jan walinak yatiyapxitu, Jerusalenansa, aka Cesarea markansa, arnaqasisaw jupan jiwañapatak mayipxarakitu; ²⁵ ukampis nayan amuyataxat, janiw kuna jan wali luratapas utjkiti jupar jiwayañatakjamaxa. Jupa pachparakiw mayitu marka apnaqir jilïrimp taripayasiñataki, ukat nayax Roma markar irpayañ amtarakta. ²⁶ Ukampis marka apnaqir jach’a jilïrixar aka jaqxat qillqañatakix janiw kunjäm sañaxas utjkituti, ukat jumanak nayraqatar jupar irpsuyanta, taqit sipansa juma Agripa reyi nayraqataru, juman jiskt’añamataki, ukhamat yatï jach’a jilïrir kunjäm qillqañsa. ²⁷ Nayan amuyataxat mä katuntat jaqin juchap jan sum yatxatkas irpayañax inamayakïspawa —sasa.

¹ Agripa reyisti Pabloruw säna: —Arsusiskakim —sasa. Pablosti ampar aytasin parlañ qalltäna: ² “Agripa reyi, wali kusisitätwa jichhür juma nayraqatan arsuñaxatak nayar jawsayatamata. Ukhamat nayax arsusï taqi kunattix judionakax nayar juchañchapkitu ukanakxata. ³ Juk’ampis juma jilïrix judionakan saranakap sum yattaxa, kunattix jichhax ch’axwapkta uksa yatiraktawa. Ukat jichhax llamp’u chuymamp nayar ist’añamatak achikt’asiñ munsma. ⁴ “Judionakax taqpachaniw nayar wawatpach uñt’apxitu. Kamisatix nayax markaxampin Jerusalenampin jakkäyäta uk askiw yatipxi. ⁵ Nayan fariseo jaqïtax jupanakax yatipxaraki, arsuñ munapxchixa, arsusipkakispawa. Nayax waynatpach fariseo tamankirïta. Ukïr thakhisti Diosan kamachiparjam suma phuqhañ thakhiwa. ⁶ Jichhasti, nayra awkinakasar Diosax arskatayna, uka arsutapar iyawsañampi suyt’atax laykukiw jupanakax akan taripañatak nayar irpanipxitu. ⁷ Israelan tunka payan wawanakapat sartir markanakasti uka pachparakiw arsutap Diosan phuqhañap suyt’asipki, ukat jupanakax Diosar munasipxi, uruy aruma yupaychapxaraki. Agripa reyi, uka suyt’äwi laykuw judionakax nayar jichhax juchañchapxitu. ⁸ Jumanakasti ¿kunatarak Diosan jiwatanakar jaktayañap jan iyawsapktasti? ⁹ “Nayrax, naya pachpaw Nazaretankir Jesusan sutip jisk’achas jan walinak lurañ amtäyäta. ¹⁰ Ukham nayax Jerusalenan lurta. Sacerdotenakan jilïrinakapan arsutanakapampix nayax Tatitur iyawsir jaqinakat, waljaniruw carcelar jist’antayta; jiwayapkän ukkhasti: “Walikiw” sarakïyätwa. ¹¹ Walja kutirakiw nayax jupanakar jawq’jayta, munkir jan munkir Tatitur iyawsañat kutiqtapxañapataki. Aksti taqi sinagoganakan lurirïyäta. Walpun jupanakarux uñisïyäta, ukat yaqha markanakarus katurir sarirïyäta. ¹² “Uka amtäwimpiw nayax Damasco markar saraskäyäta, jach’a jilïr sacerdotenakan arsutanakap phuqhiri. ¹³ Agripa reyixay, thakhinjam sarkasinsti, chika urükipan mä jach’a qhanax alaxpachat qhant’anitu. Uka qhanasti intit sipan juk’amp jilt’atänwa, uka qhanaw nayar muyuntitu, nayamp chik saririnakarus muyuntaraki. ¹⁴ Ukatsti taqiniw uraqir liwirtapxta. Nayasti mä aru ist’arakta, uka arusti hebreo arut nayar situ: ‘Saulo, Saulo, ¿kunatarak arknaqistasti? Wali ch’amaw jumatakix nayatak sayt’añamaxa. Juma pachpaw chhuxriñchjastaxa, kamisatix mä vacax ari hierror mat’aqt’asax jupa pachpa usuchjaski ukhama’ sasa. ¹⁵ Uk ist’asinsti nayax sistwa: ‘Tatay, ¿khitirakïtasti?’ sasa. Tatitusti situwa: ‘Nayax Jesusätwa. Nayaruw jumax arknaqaskistaxa. ¹⁶ Jichhasti sayt’asimaya, nayar luqtañamatakiw jumar uñstawaysma, kuntix jichhax uñjktas ukxat nayan qhanañchirixäñamataki, kuntix akat qhiparus uñjaykäma uk qhanañchañamataki. ¹⁷ Nayaw judío jaqinakan amparapata, jan judiöpkis uka jaqinakan amparapatsa qhispiyäma. Jupanak taypiruw jichhax khithäma. ¹⁸ Jupanakan nayranakap jist’arañamataki, jan juk’amp ch’amak thakhin sarnaqapxañapataki. Jan juk’amp supayan apnaqatäsipkañapataki, jan ukasti Diosar arkapxañapataki; nayar iyawsasin juchanakapat pampachäwi katuqapxañapataki, Diosan ajllit markap taypin churäwi katuqapxañapataki’ sasa. ¹⁹ “Agripa reyixay, ukat nayax alaxpachat katuqat unañchäwir jaysta. ²⁰ Ukatsti, Damasco markankirinakaruw nayraqat Tatitun arunakap yatiyta, ukxarusti Jerusalén markankirinakaru, Judea uraqinkirinakaruw yatiyarakta, jan judiöpkis ukanakarusa, jan wali luräwinakap apanukusin Diosar kutikipstapxañapataki, kutikipstapxatapat aski luräwinakamp uñacht’ayasa. ²¹ Ukham parlatax laykuw judionakax nayar Tatitun utapan katuntapxitu, jiwayañ munapxarakitu. ²² Ukampis Diosan yanapapampix jichhakamaw juparux jan pächasis arkaskta, Diosan arunakap jisk’arus jach’arus, taqinir yatiyasa. Janiw kunapachas yaqha arunak parlkti, jan ukasti, kunanaktix profetanakax yatiyapkäna, Moisesas yatiykarakïna qhipa urunakan phuqhasiñapäki ukanakxat yatiyarakta: ²³ “Cristo Tatitux jiwañapapunïnwa, jiwasinsti, juparakiw jiwatanak taypit nayraqat jaktañapäna, jaktasinsti, Diosan qhanapat markasankir jaqinakaru, yaqha markankir jaqinakar yatiyañaparaki” sasa. ²⁴ Pablox arsusiñ tukuyxän ukapachasti, Festo jilïrix jach’at art’äna: —Pablo, luqhïtawa. Sinti yatitamaw luqhiptaytam —sasa. ²⁵ Pablosti ukxaruw säna: —Jach’a jilïr tata Festo, janiw luqhïkti, kuntix arsuskta ukax chiqawa, amuykayarakiwa. ²⁶ Agripa reyix akankaskiwa, jupasti akanak askiw yatiskaraki, ukat nayax jupan nayraqatapan jan axsaras akanak arsta; jupax amuyataxat taqi akanak sum yatiraki, janiw ukanakax kawki jamas k’uchunsa luraskiti. ²⁷ Agripa reyixay, ¿profetanakan yatiyataparux iyawstati? Nayax yattwa, juman iyawsatama —sasa. ²⁸ Agripasti juparux sänwa: —Niyapuniw Tatitur iyawsayista —sasa. ²⁹ Ukxaruw Pablox sarakïna: —Mä juk’a pachatsa jan ukax, walja pachatsa, Diosax jan juma saparuki, jan ukasti, khitinakatix jichhür ist’apkitu ukanakan nayjam tukupxañap munpan, ukampis jan nayjamax aka cadenamp ñach’antatäkarakpati —sasa. ³⁰ Pablon ukham parlatapatsti, Agripa reyimpi, marka apnaqir Festo jilïrimpi, Berenice warmimpi, ukan qunt’atäsipkän uka jaqinakampix sayt’asxapxänwa, ³¹ ukatsti yaqhawjar sartasin, ukxat aruskipasipxäna. Sapxarakïnwa: —Aka jaqin jiwayatäñapatakix janiw kuna jan wali luratapas utjkiti, janirakiw carcelankañapas wakiskiti —sasa. ³² Agripa reyisti Festo jilïrirux sarakïnwa: —Aka jaqix antutatäxasapänwa, janitix jupapachpa marka apnaqir Cesar jilïrimpi taripatäñ maykasapän ukaxa —sasa.

¹ Italia markar nanak khithañatak amtapkän ukapachasti, Pablompiru yaqha katuntatanakampirux, Julio sat romano capitanaruw katuyapxäna. Uka capitanasti marka apnaqir jilïrin soldado tamapankirïnwa. ² Adramitio sat puertoruw irpapxitu. Ukansti mä barcox niy mistuñampïskänwa, Asia suyu tuqinakar sarañataki. Aristarcox nanakamp chikarakïnwa, jupasti Macedonia suyunkir Tesalónica markankirïnwa. Ukatsti barcor mantasin sarawayxapxta. ³ Qhipürusti Sidón sat puertoruw puripxta. Julio capitanax Pablor suma chuymampiw uñjäna, jilat masinakapar tumpt’iris sarayänwa, jupanakat kuna yanap mayisirisa. ⁴ Sidonat mistusinsti, Chipre wat’a aynachäx sarakipawayapxta, thayan maysa thayatap layku. ⁵ Ukatsti Cilicia marka, Panfilia marka jak’a sarakipawayasin, Licia suyunkir Mira sat markaruw purxapxta. ⁶ Ukansti soldadonakan capitanapax mä barco jikxati. Uka barcosti Alejandría markankirïnwa, Italia markarurakiw saraskäna, uka barcoruw irpantapxitu. ⁷ Mä qawqha urunakaw k’achak sarapxta, wali ch’am tukusarakiw Cnido sat uñkatasir puripxta. Thayax nayrat thayt’asinkakïnwa, ukat Salmona wat’a uñkatas sarakipapxta, ukatsti Creta wat’a muytawayapxta. ⁸ Quta thiyanjam sarasinsti, wali ch’am tukusaw Buenos Puertos sat chiqar puripxta, Lasea marka jak’ana. ⁹ Qutanjam saraskakiñax axsarkayänwa, ukhamarus jayaw ukankxapxäyäta, thaya pachasti niy jak’achasinxarakïnwa. Ukat Pablox taqinir amuyt’ayäna: ¹⁰ —Tatanaka, amuyataxat aka saräwisan jan walinakaruw puriñäni, barcompi, q’ipinakamp apt’añäniwa, jiwasanakas jiwararaksnawa —sasa. ¹¹ Soldadonakan capitanapasti Pablor ist’kpachaxa, barconimpiru, barco apnaqir capitanampirukiw jaysäna. ¹² Janiw uka puerton thaya pachax ukankañjamäkänti; ukat taqiniw uka chiqat sarxañak amuyt’apxäna, Fenice markar purisin, thaya pachan ukankañataki. Fenice puertox pachpa Creta wat’ankänwa, quta muykatana, inti jalanta tuqina. ¹³ Ukapachasti mä juk’a thayaw aynach tuqit thayt’anïna. Ukat capitanampi, mayninakampix saraskakiñjamätap amuyapxäna. Mistuwayasinsti Creta wat’a thiyanjam sarapxta. ¹⁴ Ukampis mistuwayxatat mä juk’ampirusti, wali ch’aman thayaw inti jalsu amsta tuqit jutasin barcor katjäna, ¹⁵ uka thayasti barcorux munañaparuw apnaqäna. Wal thayt’anitap laykusti janiw juk’amp nayrar sarañjamäkxänti, ukat thayampix apayasxapxakta. ¹⁶ Ukatsti Cauda sat mä jisk’a wat’a qhipäx chiq sarakipapxta, uka chiqansti thayax janiw wali ch’amampïkänti. Ukatsti wali ch’am tukusaw qhispiñ jisk’a bote katupxta. ¹⁷ Barco patar uk apkatasinsti, barco apnaqirinakax chinuñanakampiw barco ñach’antapxäna, jan jaranuqtañapataki. Sirte sat ch’allanakar jalantañ axsarapxatap laykusti, velanak apaqapxäna, thayampik apayasxañataki. ¹⁸ Qhipürusti thayax juk’amp ch’amampiw thayt’anïna, ukat taqiniw barcon q’ipinakap qutarkam willintañ qalltapxäna. ¹⁹ Ukat kimsïr uru qhipatsti kipka amparanakapampiw barco apnaqañ taqpach phalanak qutar willintapxarakïna. ²⁰ Walja urunakaw intsa warawaranaksa jan uñjkxapxti. Ukham uka jach’a thayamp apnaqat uñjasisinsti sapxarakïyätwa: “Jiwxakchiñäniya” sasa. ²¹ Walja urunakaw jan manq’at uñjasipxta, ukat Pablox sayt’asisin barconkir jaqinakar säna: —Tatanaka, nayar ist’apxitasamänxa, janirak Creta wat’at mistunkasänxa; janiw akhamar purkasänti, janirakiw taqi yänakas apt’askasänti. ²² Ukampis jichhax jan llakisipxamti, janiw maynis jiwkañäniti, barcok apt’awayxañäni. ²³ Jichha arumax Diosan khithanit mä angelaw uñstitu, nayax uka Diosanktwa, jupan luqtiripätwa. ²⁴ Uka angelasti situwa: “Pablo, jan axsaramti, jumax Roma marka apnaqir Cesar jilïrin nayraqatapar uñstañamawa. Diosax jumïpan jumamp chik aka barcon saririnakar jiwañat qhispiyani” sasa. ²⁵ Ukhamasti tatanaka, ch’amañchasipxam, Diosan iyawsañaxaw nayan utji, angelax siskitu ukhamarjamaw phuqhasini. ²⁶ Ukampis thayax mä wat’aruw apsustani —sasa. ²⁷ Tunka pusin urunak Adriático sat lamar qutan sarkasinsti, thayampis uksar aksar apnaqata, niya chika arumarjamaw barco apnaqir jaqinakax waña uraqir niy jak’achasipkatax amuyapxatayna. ²⁸ Jupanakasti quta manqha tupt’añanak jaquntapxäna, qawqch’a manqhas uk yatiñataki. Tupt’atasti kimsa tunk suxtan metro manqhäskataynawa. Mä juk’amp nayraqatar sartasinsti wasitat tupt’añanak jaquntapxäna, ukawja manqhasti pä tunk paqallqun metrokïxataynawa. ²⁹ Qarqanakar jan thuqt’añatakiw pusi ancla barco qhipäxat umar jaquntapxäna, ukchañkamasti qhanjtaniñapatakiw Diosat mayisipxäna. ³⁰ Ukhamäkipansa barco apnaqir jaqinakax barcot jaltxañ munapxäna. Uka amtäwimpiw qhispiñ jisk’a botëki uk nayräxat umar apaqañatak wakichasipxäna, nayräxankir anclanaksa apaqapkaspa ukhama. ³¹ Ukampis Pablox jupanakan amtäwinakap amuyasin capitanapampiru, soldadonakampiruw yatiyäna: —Aka barco apnaqirinakatix sarxanixa, jumanakax janiw qhispipkasmati —sasa. ³² Uk ist’asinsti soldadonakax qhispiñ jisk’a boten chinuñanakap khariqapxäna, ukatsti umaruw jaquranttayapxäna. ³³ Qhanjtanxipansti Pablox taqpachanin mä kunaksa manqt’asipxañap munäna. Ukat sarakïna: —Niya tunka pusin urunakaw kunäkanitix ukanakat llakisisin jan manq’atäpxtaxa. ³⁴ Jumanakatix qhispiñ munapxstaxa, kunaksay manqt’asipxam, wakisiw ch’amañcht’asipxañamaxa, ukhamata janiw maynis jiwkaniti —sasa. ³⁵ Uk sasinsti, Pablox mä t’ant’a irtasin taqinin nayraqatapan Diosar yuspagaräna. Pachjasinsti manq’añ qalltarakïna. ³⁶ Uk uñjasax taqiniw kusisis manq’apxarakïna. ³⁷ Uka barcon saririnakasti taqpachanix pä patak paqallq tunka suxtan jaqinakapxäyätwa. ³⁸ Taqinin manqt’asxatapatsti, barcon phisnakïñapatak umaruw jilt’askir trigo warantapxta. ³⁹ Willjtanxipansti barco apnaqirinakax janiw uka chiqanak uñt’apkänti, ukampis quta muykata mä k’uchu uñjapxäna; uka k’uchusti suma ch’alla quta lakänwa, ukat jupanakax uksa tuqir barco apkatañ amtapxäna. ⁴⁰ Ukatsti anclanakar chinuntat phalanak khariqasinsti, qutarpachaw anclanak apanukuwayxapxäna. Barco sarayir timón jaranukusinsti, nayräx vela jaqkatawayapxi, barcosti waña iramaruw thayamp apkatayasi. ⁴¹ Ukampis barcox ch’allaruw achuntxäna. Ukham sayantxasinsti nayräx tuqit janiw juk’amp unxtirjamäkxänti, qhipäxatsti jach’a uma mathapinakaw t’unantanxäna. ⁴² Ukhamäxipansti soldadonakax katuntat jaqinakar jiwarayañ amtxapxäna, jan khitinsa amparamp chawusis jaltaskañapataki. ⁴³ Ukampis soldadonakan capitanapax Pablor qhispiyañ munasin, soldadonakaparuw katuntatanakar jiwarayañ jark’äna. Sarakïnwa: “Uma patan tuyuñ yatirinakax nayraqat umar thuqhuntapxam wañar mistxañataki, ⁴⁴ jan yatirinakasti, lawanakxata, jan ukax, barco k’ullunakxatsa qhipat mistupxarakim” sasa. Ukham lurasin taqinis sumak waña uraqir misturxapxta.

¹ Kunapachatix taqpachan wañar mistxapxta, ukkhakiw uka wat’an Malta satätap yatipxta. ² Uka wat’an jakirinakasti wali sum taqinir katuqapxitu, jupanakasti nin phichhapxäna, thayampi jallumpi puritap layku, ukatsti uka jak’ar junt’urasiñatakiw jawsapxitu. ³ Ukapachasti Pablox waña lawanak mä juk’anak apthapitayna, uksti ninaruw apxataskäna. Akatjamat mä katarix ninat jaltañ munasin Pablon amparapar achthapïna. ⁴ Uka wat’an jakirinakasti Pablon amparapan katari warkusir uñjasinxa, jupanak puraw sasipxäna: “Aka chachax jaqi jiwayirïpachawa, qutan jiwañat qhispinkchi ukasa, juchapat jiwañapapunïpachawa” sasa. ⁵ Pablosti nina patxaruw amparapat katarir thalaqasïna, janirakiw juparux kunas kamachkänti. ⁶ Taqiniw Pablon amparap p’usuntañap suyasipkäna, jan ukax akatjamat jiwañapsa, ukampis suykäwiw qarirxapxäna, janiw kunas Pablorux kamachkänti. Ukham uñjasin jaqinakax mayarak amuyapxäna: “Aka chachax mä diosäpachawa” sasa. ⁷ Ukawja jak’ansti Publio sat chachan uraqinakapaw utjäna, jupasti uka Malta wat’an wali aytat jaqïnwa. Publio chachax wali sum katuqapxitu, kimsüruw ukan sum uñjt’apxarakitu. ⁸ Ukapachasti Publio chachan tatapax wali usutaw ikiñankaskäna, janchipasti wali ninänwa, kursiya usumpirakïnwa. Pablosti jupar uñjt’iriw saräna. Tatitut mayisinsti, amparapampiw jupar luqxatäna, usutarusti k’umaraptayänwa. ⁹ Uk yatisinsti, uka wat’ankir yaqha usutanakax Pablon ukaruw k’umarachayasir jutapxarakïna, jupanakasti qullataw uñjasipxäna. ¹⁰ Nanakarusti wali sumpun jupanakax uñjapxitu, sarxañatakix taqi kunanak churawayapxitu. ¹¹ Kimsa phaxsi uka wat’ankasinsti, yaqha barcotarak mistuwayapxta, uka barcosti thaya pachan ukawjan qhiparatayna; Alejandría markankir barcötaynawa, uka barcon nayräxapansti Cástor ukhamarak Pólux sat diosanakan uñnaqapampi uchatänwa. ¹² Ukatsti Siracusa sat puertoruw puripxta, ukansti kimsüruw qamarapxarakta. ¹³ Ukat sartasinsti, quta irananjam sarasin Regio sat markaruw puripxta. Qhipürusti aynach thayaw thayt’anïna, ukatsti Pozzuoli sat chiqarux mä urut puripxta. ¹⁴ Ukansti iglesiankir mä qawqha jilatanakaruw jikxatapxta, jupanakasti paqall uru jupanakamp qamart’awayañatakiw mayipxitu. Ukat Roma markar purisipkta. ¹⁵ Romankir jilatanakasti nanakan puriñax yatipxarakïnwa; ukat jupanakax nanak katuqir thakhir jutapxäna, Foro de Apio satäkis ukakama. Jikisipkta ukawjasti “Tres Tabernas” satänwa. Jupanakar uñkatasinsti, Pablox Diosaruw yuspagaräna, ukatsti wal kusisirakïna. ¹⁶ Roma markar purisinsti, [soldadonakan capitanapax katuntat jaqinakxa, guardian jilïriparuw katuyapxäna,] marka apnaqir jilïrinakax Pablor yaqha utan jakañapatakiw jaytapxäna, ukatsti mä soldadorukiw jupar uñjañapatak jaytapxäna. ¹⁷ Pablox puritapat kimsüruruw Romankir judionakan jilïrinakapar jawsayäna. Taqpachan tantthaptipansti, Pablox jupanakar sänwa: —Jilatanaka, nayax judionakatak janiw kuna jan walsa lurkti, janirakiw nayra awkinakasan saranakapsa takiskti. Ukhamäkipan Jerusalenankir yaqhip judionakax nayar katuntasin, romano jilïrinakar katuyapxitu. ¹⁸ Jupanakasti wal wal jiskt’asin janiw kuna juchsa jikxatapkitänti nayar jiwayañatakjama, ukat nayar antutañ munapxäna. ¹⁹ Ukampis judionakax nayan antutatäñax janiw munapkänti, ukat nayax Roma apnaqir Cesar jilïrimp taripayasiñatak mayta. Chiqpachansa, janiw marka masinakaxankirinakar kunat juchañchañaxas utjkituti. ²⁰ Ukat jichhax jumanakar jawsayapxsma, jumanakamp jikisisin parlt’asiñataki. Jiwas israelitanakan suyt’äwiw utjkistu, uka suyt’äwi laykuw aka cadenanakamp ñach’antat uñjasta —sasa. ²¹ Uk ist’asinsti jupanakax Pablorux sapxänwa: —Nanakax janiw jumxat yatiyas kuna qillqatsa Judea markat katuqapkti. Janirakiw Jerusalenat jutir kawkïr judío jilatanakas jumxat kuna jan wals yatiyapkarakituti. ²² Ukampis nanakax juman amuyum ist’añ munapxirista; taqi chiqan aka machaq tamat jan walinak arsupxatap nanakax yatipxta —sasa. ²³ Ukatsti jilïrinakax mä urutakiw wasitat tantacht’asiñ amtapxäna. Ukürusti Pablox qurpachaskän uka utarux walja judionakaw purinipxäna. Pablosti willjtat jayp’ukamaw Diosan qhapaq markapat jupanakar parläna. Jesusat amuyt’ayañ munäna Moisesan kamachinakap tuqi, profetanakan qillqatanakap tuqiraki. ²⁴ Yaqhipanakax Pablon arsutapar iyawsapxänwa, mayninakasti janiw iyawsapkänti. ²⁵ Jupanakkamasti janiw mä amtañar purirjamäpkänti, ukat sarxañ qalltapxäna. Pablosti jupanakar sänwa: —Qullan Ajayux chiqap säna, jumanakan nayra awkinakamar Isaías profeta tuqi parlkän ukapachaxa, akham sasa: ²⁶ “Saram uka markaru, ukatsti sarakim: Jumanakax ist’apkätasa, janiw amuyt’apkätati; uñjapkätasa, janiw kuns uñjapkätati. ²⁷ Aka markan chuymapax qalaratäxiwa, jinchunakapax ist’añatak llupantatawa, nayranakapasti ch’irmthapitawa, nayranakapamp jan uñjañapataki, jinchunakapamp jan ist’añapataki, chuymamp jan amuyt’añapataki; nayar jan kutikipstasipkañapataki, jupanakar nayan jan k’umarachaskañaxataki” sasa. ²⁸ Yatipxam, jichhürut uksarux Diosan qhispiyasiñapax, jan judío jaqinakaruw yatiyasiski, jupanakasti ist’apxaniwa —sasa. ²⁹ [Pablon ukham jupanakar arsutap qhipatsti, judionakax jupanakkam ch’axwasaw sarxapxäna.] ³⁰ Pablox pä mara phuqhataw mayt’at utan utjasïna, utanirusti qullqi churäna, jupar uñjir jutirinakarusti uka utan taqiniruw katuqäna. ³¹ Jan axsartasaw jupax Diosan qhapaq markapat yatiyäna, Jesucristo Tatitut yaticharakïna, jan khitin jark’ata.