2 CRÓNICAS

1

1 Davidan Salomón yuqapasti, Tatitun yanapapampix marka apnaqäwip suma thurt’ayäna, munañanïñapas juk’ampiw jilxatäna. 2 Ukatsti israelitanakarux taqiniruw jawsayäna: soldadonakan jilïrinakaparu, aytat jilïr jaqinakaru, Israelan taqpach wila masinakan jilïrinakaparu. 3 Ukatsti, taqi tantacht’asit jaqinakampix Gabaonankki uka qullan chiqawjaruw saräna, ukanwa Diosampi jikisiñ Utax jikxatasïna, uksti Tatitun luqtiripa Moisesaw wasaran luratayna. 4 Ukampis Davidax Diosan arcap Quiriat-jearim chiqat Jerusalén markaruw apatayna, kawkharutix mä chhujlla wakichkatayna ukkharu. 5 Urí chachan Besalel yuqapa, khititix Hur chachan allchhipäki ukaxa, broncet lurkatayna uka altarax Gabaón chiqankarakïnwa, Tatitun Utap nayraqatana. Salomonampi taqi jaqinakampix Tatitur jiskt’asiriw uka chiqar sarapxäna. 6 Salomonasti Diosampi Jikisiñ Uta nayräxankkän uka broncet lurat altararuw makhatäna, ukatsti waranqa nakt’at wilañchanak Tatitur luqtäna. 7 Ukatsti uka arumpachaw Diosax Salomonar uñstäna, juparusti sänwa: “Kuntix munkta uk mayita, nayasti churämawa” sasa. 8 Salomonasti Diosarux sänwa: “Jumax David awkixarux jach’a munasiñam uñacht’aytaxa, nayarusti jupa lanti marka apnaqirit utt’ayarakistaxa. 9 Jichhasti Dios Tatituy, kuntix jumax David awkixar arsuwaykta ukampix phuqhakimaya, jumaw nayarux reyit utt’ayasista, laq’ar uñtat walja jaqinakaru apnaqañaxataki. 10 Ukhamasti, ch’ikhi kankañampi, yatiñ kankañampi aka marka apnaqañaxatak churita; ¿khitirak aka jach’a markamar apnaqaspasti?” sasa. 11 Diosasti Salomonarux sarakïnwa: “Juman uka mayitamarux jaysämawa, janiw jumax qamir kankañsa, yänaksa, jach’añchatäñanaksa, uñisirinakaman jiwarayatäñapsa, walja maranak jakañsa mayktati, jan ukasti ch’ikhi kankaña, markaxar ch’ikhi kankañampi apnaqañatakiw yatiñ kañkañ mayistaxa, nayaw uka marka apnaqañatak reyit utt’aysma, 12 nayasti ch’ikhi kankañampi, yatiñ kankañampi churäma, ukhamarus qamir kankañampi, yänakanïñampi, jach’ar aptatäñampi churarakïma, uksti janiw jumat nayra reyinakax katuqapkänti, janirakiw jumat qhipa reyinakas katuqapkaniti” sasa. 13 Uka qhipatsti, Salomonax Gabaonankki uka qullan chiqawjat mistusax, Jerusalén markaruw kuttxäna, ukatsti Israel marka apnaqäna. 14 Salomonax waranqa pusi patakan carronaka, tunka payan waranqa caballxat jalnaqirinak tantachäna. Mayninakarux nuwasiñ carronakatak wakt’ayat cuartelanakatakiw usküna, mayninakarusti Jerusalén markan jupar uñjiritakiw uskurakïna. 15 Reyix Jerusalén markanxa qursa, qullqsa qalanakar uñtat waljpun utjayäna; ukatsti cedro lawanakxa pampan utjir higo alinakar uñtata utjayarakïna. 16 Salomonan caballonakapax Musri, Cilicia uka markanakat apayanitänwa, reyin alakip jaqinakapaw uka markanakat alanipxirïna. 17 Egipto markat apayanit mä carron alapax suxta patak qullqïnwa, mä caballon alapasti patak phisqa tunkan qullqïnwa. Ukatsti hitita, sirio reyinakax Salomón reyin alakip jaqinakapat ukanak alasipxirïna.

2

1 Salomonax Tatitutak mä uta lurañ amtäna, jupatakisa jach’a utapa lurañ amtarakïna. 2 Uk lurañatakisti: paqallq tunka waranqa q’ipnaqirinaka, kimsaqallq tunka waranqa qullun qala ch’iyirinaka, kimsa waranqa suxta patakan lurañanak sarayirinak utt’ayäna. 3 Ukatsti Salomonax Tiro markankir Hiram reyirux akham yatiyäwi apayäna: “Jumax kunjämtix David awkixampix lurkäyäta ukham nayampi lurarakim, juparux reyi utap lurayañapatakix cedro lawanak apayanïyätaxa. 4 Nayax Tatitu Diosaxatakiw mä uta lurayä, jupar luqtañataki, q’apkir qullanak jupar jach’añchas nakt’ayañataki, t’ant’anak siqik jupatak uchañataki, willjtasa jayp’usa nakt’at waxt’äwinak jupar luqtañataki, uka pachparak sábado urunakansa, machaq phaxsi uruyäwinsa, yaqha uruyäwinakansa Tatitu Diosasar Israelan jach’añchas amtasiñataki. 5 Ukampis kawkïr uttix luraykä ukax jach’äñapawa, nanakan Diosaxan taqi diosanakat sipan juk’amp jach’ätap layku. 6 Ukampisa, ¿khitirak ch’amanïspa Tatitutak mä uta lurañatakisti, alaxpachan alaxpachapatix jan katxäsirjamäkchi ukasti?, ¿khitirakït nayasti jupatak mä uta lurañataki, jupar jach’añchasin incienso nakhayañatakikis lurayirista ukasti? 7 Ukhamasti khithanitaya qurita, qullqita, bronceta, hierrota, chupika isita, wila isita, ch’iyar wila isita suma lurañ yatiri jaqiru. Jupasti taqi kunanak k’achachañ yatiñaparaki, ukatsti Judá, Jerusalén markanakan utjkitu uka yatxatat jaqinakampi irnaqañapataki, jupanakarux David awkixaw mink’awayi. 8 Líbano chiqatsti cedro, ciprés, sándalo lawanak apayanirakita, nayax yattwa luqtirinakamana Líbano qullunkir lawanaka sum khuchhuñ yatipxatapa. Nayan luqtirinakaxasti juman luqtirinakamar yanapasax 9 walja lawanak wakt’ayarapitani, kawkïr uttix luraykä ukax wali jach’äñapawa, muspharkayäñaparakiwa. 10 Lawanak khuchhupkani uka irnaqirinakamarusti, pataka kimsaqallq tunka waranqa quintal trigo, cebadas mä ukkharaki, pusi pataka pusi tunkan waranqa litro vino, aceitsti mä ukkharak churä” sasa. 11 Ukatsti Tiro markankir Hiram reyix Salomonarux mä qillqat apayanïna, akham sasa: “Tatituw jumarux markapar munatap layku israelitanakan reyipat utt’aytam” sasa. 12 Ukxarusti saskakïnwa: “¡Israelan Tatit Diosapax qullanäpan, jupaw alaxpachsa akapachsa luri, juparakiw David reyirux wali yatiñani, ch’ikhi kankañan wawa apayi, Tatitutakisti mä uta lurayani, jupatakisti uta lurayasirakini! 13 Nayasti Hiram sat wali yatiñani, suma yatxatat jaqiruw khithansma. 14 Jupax Dan ayllunkir warmin wawapawa, awkipas Tiro markankirirakiwa. Jupax qurita, qullqita, bronceta, hierrota, qalata, lawata, chupika isita, wila isita, lino isita, kunayman yänak k’achachañatakis wali suma yatxatatawa, mayitarjam taqi kun lurañ yatiraki, jupaw juman yatxatat jaqinakamampi, David awkiman yatxatat jaqinakapampix irnaqani. 15 Ukhamasti, tata, luqtirimarux trigo, cebada, aceite, vino, kunanaktix churañ munapkista ukanak apayanim. 16 Ukañkamasti nanakax Líbano chiqan kuna lawanaktix munkta ukanak khuchhusipkä, uksti qutanjamaw Jope markakam botenakat apanirapipxäma. Ukatsti jumaw uka chiqat Jerusalén markarux apayasxäta” sasa. 17 Ukatsti Salomonax Israel markan jakapki uka jaya markat jutir jaqinakaruw jakthapïna, David awkipax jakthapiykäna uka qhipata, jayankir jaqinakax pataka phisqa tunka kimsan waranqa suxta patakaniw utjatayna. 18 Jupanakatxa paqallq tunka waranqa q’ipirinakaru, kimsaqallq tunka waranqa qala ch’iyirinak chhijlläna, ukatsti kimsa waranqa suxta patakan uñjirinak ucharakïna, irnaqirinakar uñch’ukiñataki.

3

1 Salomonax Jerusalenan Tatitun utap lurayañ qalltäna, Moria qulluna, kawkhantix Tatitux David awkipar uñstkatayna ukkharu, kawkharutix Davidax wakichkatayna ukawjaru, jebuseo Ornán chachax kawkhantix trigo jawq’askän ukawjaru. 2 Utachañsti payïr phaxsin pä uru saraqataru, jupax pusi mara Israel markar apnaqkän ukapachaw qalltäna. 3 Salomonax Tatitun utapan qalltap uchaykän ukan tupunakapax akhamänwa: sayt’urux pä tunka paqallquni metronïnwa, iramarusti llätunka metronirakïnwa. 4 Tatitun utapar mantañawjasti sayt’urux llätunka metronïnwa, iranarusti uka pachpa tupuraki, amstarusti llätunka metronïnwa. Salomonax Tatitun utapar mantañawjapxa suma qurimpiw lip’suyäna, 5 manqhäxapsti pinot khuchhut lawanakampiw apakipayäna, ukarusti suma qurimpiw lip’suyarakïna, uka patxarusti palmeranakana, cadenanakan uñtasitapampiw k’achachayäna, 6 ukarusti munkañ qalanakampi k’iñiñtayasaw k’achacht’ayäna. Kawkïr qurimpitix uchapkän ukax wali suma qurïnwa. 7 Uka uta manqhäxsti qurimpkamaw lip’suyäna: q’iru lawanaksa, punku katxäsir lawanaksa, pirqanaksa, punkunaksa, pirqanakxarusti querubines sat chhiqhanakan uñtatampiw k’achachayäna. 8 Ukxarusti Qullanan Qullanapäki uka chiqatakix mä uta lurayäna. Ukasti sayt’urux llätunka metronïnwa, utax qhawqha tupunïkitix ukkharaki, iranarusti llätunka metronïnwa. Ukatsti pä tunka waranqa kilo suma qurimpiw lip’suyarakïna. 9 Clavonakasti sapa mayax phisqa pataka phisqa tunkan gramonïnwa. Ukatsti patankki uka utanaksa qurimpkamakiw lip’suyäna. 10 Qullanansa Qullanapäki uka chiqansti, pä chhiqhaninak lurayäna, ukanakasti qurimpi lip’suyatarakïnwa. 11 Uka chhiqhaninakan chhiqhanakapasti sayt’urux llätunka metronïnwa; mä chhiqhax pä metro pä tunka phisqan centimetronïnwa, uka chhiqhax uta pirqakamaw purïna, maynïr chhiqhasti ukch’arakikïnwa, uka chhiqhax maynin chhiqhapampiw jikthaptäna. 12 Maynïri chhiqhanin mä chhiqhapasti, maynin chhiqhapjam ukch’arakïnwa, ukasti uta pirqakamaw purïna, mä chhiqhax maynïrin chhiqhapampiw jikthaptäna. 13 Uka chhiqhaninakan chhiqhanakapax taqpachax llätunka metrönwa, chikachika utar uñtatkam sayt’atäpxänwa. 14 Ukatsti cortina lurarakïna wila morado telata, chupika telata, lino telata, ukarusti querubines sat chhiqhaninakan uñtasitampiw p’itakipayäna. 15 Salomonax uta nayräxatakix pä sayir piläranak lurayäna, amstarux niya tunka suxtani metronïnwa. Uka pilar patankir k’achachañanakapasti, pä metro pä tunka phisqan centimetronïnwa. 16 Ukxarusti cadenanak wallqar uñtat lurayarakïna, ukanaksti piläranak patxaruw uchayäna; ukhamarus pataka granada achunak uñtat lurayäna, ukanaksti cadenanak taypiruw uchayäna. 17 Uka piläranaksti Tatitun utap nayraqataruw uchayäna, mayax kupïxaru, mayasti ch’iqäxaru. Kupïxankki ukarux Jaquín sasaw sutichäna, ch’iqäxankki ukarusti Bóaz sasaw suticharakïna.

4

1 Salomonax broncet mä altar lurayarakïna, ukasti sayt’umpiru, iramampirux llätunka metronïnwa, amstarux pusi metro chikatanirakïnwa. 2 Ukatsti uma uchañatakix bronceta mä jach’a lamana lurayäna. Ukasti muruq’ünwa, mä thiyata mä thiyakamax pusi metro chikatanïnwa. Amstarux pä metro pä tunka phisqani centimetronïnwa, muytarusti tunka kimsani metro chikatanirakïnwa. 3 Uka uma uchañan aynach tuqipan muytaparux pä siqi urqu vacanakar uñtat lurataw utjäna, sapa pusi tunka phisqan centimetronakanxa tunka urqu vacanakar uñtataw utjäna, ukanakax uma uchañampix mayak luratänwa. 4 Uka uma uchañ luratäki ukax broncet lurat tunka payan urqu vacanakxaru uchatänwa, uka urqu vacanak luratasti kimsax amsta tuqiru, kimsasti aynach tuqiru, kimsax inti jalanta tuqiru, kimsasti inti jalsu tuqir uñtatkamänwa. Qhipäx kayunakapax manqhäx tuqinkänwa, uka uma uchañax urqu vacanak luratxaru apxatatänwa. 5 Uka uma uchañan pirqapax lankhurux kimsaqallqu centimetronïnwa; thiyanakapasti lirio panqarar uñtasitänwa, ukarusti umax suxta tunka suxtani waranqa litronakaw mantäna. 6 Ukxarusti, jariñatakix broncet tunka lamananak lurayarakïna, ukatsti kupïxarux phisqa uchayäna, ch’iqäxarusti phisqarak uchayäna. Uka uma uchañanakansti kunatix nakt’at luqtäwinakan apnaqaskän ukanak jaripxirïna; ukampis jach’a uma uchañäki ukasti sacerdotenakan jarisipxañapatakïnwa. 7 Ukxarusti kunjämtix lurañapäkän ukhamarux tunka candeleronak qurit lurayäna, ukanaksti Tatitun utaparuw uchayäna, kupïxarux phisqa, ch’iqäxarusti phisqaraki. 8 Ukhamarus tunka mesanak lurayäna, ukanaksti Tatitun utaparuw uchayäna, kupïxarux phisqa, ch’iqäxarusti phisqaraki. Ukatsti pataka jach’a qirunak qurit lurayarakïna. 9 Ukxarux sacerdotenakan uta anqapampi, jach’a uta anqampi, punkunakapamppach lurayäna, ukanakarusti broncempiw lip’ikipayäna. 10 Uka jach’a uma uchañäki uksti Tatitun utapan kupïxaparuw uchayäna, aynacha tuqi inti jalanta tuqiru. 11 Hiram chachasti ukxarux phukhunaka, lampanaka, jach’a qirunak luräna, ukhamawa Salomonatakix lurañanak Tatitun utapan tukt’ayäna. 12 Uka luratanakax akanakänwa: pä piläranaka, piläranak patxankki uka muruq’u k’achachañanaka, uka k’achachañanakap imt’añ rejillanaka, 13 paypach rejillatakix pusi patak granada achunaka, sapa rejillatakix pä siqi, ukampi uka pä piläranak patxankki uka paypach muruq’u k’achachañanakar imxatañataki; 14 tunka katxäsirinakapa, ukanak patxaru uma uchañanaka, 15 uma uchañ jach’a lamana, aynach tuqiru uchata tunka payan urqu vacanaka, 16 ukhamarak phukhunakampi, lampanakampi, tenedoranakampi. Kuna yänaktix Hiram chachax Salomón reyin mayitaparjama, Tatitun utapatak lurkäna ukanakax suma broncet luratänwa. 17 Jupasti taqi ukanakxa k’ink’u laq’at lurat moldenakaruw phichhsüna, Jordán uraqina, Sucot, Saretán chiqanak taypina. 18 Salomonax taqi uka yänak broncet lurayäna, ukatsti qawqha broncetix mantkäna ukat janiw llakt’askänti. 19 Salomonasti Diosan utapan utjkäna ukat ukxar taqi yänak lurayarakïna: qurit lurat altara, Tatitur luqtañ t’ant’anak uchañ mesanaka, 20 Qullanansa Qullanapa uñkatasin utjki uka suma qurit lurat candeleronaka, nakhayañanakapamppacha, kunjämatix satäkän ukhamar naktayañataki; 21 panqaranakar uñtata luratanaka, nakhayañ lamparanaka, tenazanaka, ukanakasti suma quritkamakïnwa; 22 nakhat pabilonak khuchhuqañanaka, jach’a qirunaka, wisllanaka, incienso q’aphichañanaka, taqi ukanakax suma qurit luratkamakïnwa. Ukhamarak Tatitun utapar mantañanakasa, Qullanansa Qullanapa chiqar mantañ punkunakapasa, Tatitun utapar mantañ punkunakapas qurit luratkamakïnwa.

5

1 Ukatsti kunapachatix Tatitutak uta lurañax arsutarjam tukuyatäxän ukkhaxa, Salomonax David awkipan Tatitur luqtat qurita, qullqita lurat yänak aptayanïna, ukanaksti Diosan utapan imatäñapatakiw uchayxäna. 2 Ukatsti Salomonax Jerusalén markan Israelankir jilïri jaqinakaru, ayllunakan jilïrinakaparu, israelita wila masi tamanakan jilïrinakaparuw tantacht’äna, Tatitun arust’äwi arcap Sión sata Davidan Markapat apxañataki. 3 Salomón reyimpi taqi israelitanakampisti marata paqallqu phaxsi saraqataruw jach’a phunchhäwi urun tantachasipxäna. 4 Israelankir taqi jilïri jaqinakaw purinipxäna, levitanakasti Tatitumpi arust’äwiru mantat arca apxarupxäna, 5 ukatsti Diosampi Jikisiñ Carpampi, ukan utjkäna uka qullan yänakamppach apapxäna. 6 Salomón reyimpi, tantachasipkatayna taqi uka israelit jaqinakampix arca nayraqatankapxänwa, jupanakasti jan jakt’kay ovejanaka, urqu vacanak wilañcha luqtasipkäna. 7 Ukatsti sacerdotenakax Tatitun arust’äwi arcap Tatitun utap manqhäxaruw apapxäna, Qullanansa Qullanapa chiqakama, querubines chhiqhanakap manqharu, 8 uka querubines satan chhiqhanakapasti arca patxakamaw purïna, arcasa, katxäsir lawanakapas chhiqhanakampi imxatatänwa. 9 Ukampis uka katxäsir lawanakan jach’ätanakap laykux Qullana chiqat uñstaskakïnwa, Qullanansa Qullanapa nayräxatsa, anqäxatsa janis uñstkchïna ukasa; ukhamaw jichhürkamax qhiparawayi. 10 Uka arcansti, Moisesax Horeb chiqan qalat lurat pä tablanak uskkäna ukakiw utjäna, kawkïr tablanakarutix Tatitux israelitanakampi arust’äwiru mantatapa lurkäna kunapachatix Egiptot mistunipkän ukapacha. 11 Sacerdotenakax Qullana chiqat mistunipxänwa. Ukankapkän uka sacerdotenakasti taqiniw q’umachasipxäna, jupanakaru ukankañax jan wakt’kchïna ukasa. 12 Q’uchuri levitanakasa, Asaf, Hemán, Jedutún jupanakax wawanakapamppacha, maynïr wila masinakapamppachax, lino isimpi isthapitaw altarat inti jalsu tuqin sayt’ata ukankapxäna. Jupanakanxa platillonaka, salterionaka, arpanakaw utjäna. Jupanakamp chikasti trompetanak phusiri pataka pä tunkani sacerdotenakaw utjäna. 13 Ukatsti taqpachaniw mayar tukutaki trompetanak phust’apxäna, ukhamaraki mayacht’asisa q’uchupxäna, Tatitur jach’añchañataki, yuspagarañataki, trompetanaka, platillonaka, yaqha toct’añ yänakamp toct’asa, akham sasaw q’uchupxarakïna: “Tatitur jach’añchapxam, jupax askiwa, munasiñapasti wiñayatakiwa” sasa. Tatitun utapasti ukapachax mä qinayampiw phuqhantasïna, 14 uka qinayan phuqhantatap laykusti, sacerdotenakax janiw Tatitur yupaychañatak qhiparirjamäpkänti, Tatitun jach’a kankañapan Tatitun utapar phuqhantatap layku.

6

1 Ukatsti Salomonax sänwa: “Tatay, jumax ch’amakanakan jakta sistawa. 2 Ukampis nayax mä uta jumatakix lurarapsma, ukan wiñay utjasiñamataki” sasa. 3 Ukatsti reyix israelita jaqinak tuqir uñakipstasinxa, jupanakaruw jach’añchäna, 4 sarakïnwa: “Israelan Tatitu Diosapax qullanäpan, jupax David awkixar arskäna ukampix phuqhiwa, juparusti sänwa: 5 ‘Kuna urutix markaxaru Egipto markat irpsunkta ukat jichhakamax janiw Israelan ayllunakapat yaqha markar ajlliskti, ukan nayan utaxax luratäñapataki, sutixas ukankañapataki, janirakiw khiti chacharus Israel markaxaru irpañapatakix ajlliskti, 6 ukampis nayax Jerusalén markaruw ajllista ukan jakasiñaxataki, Israel markaxar apnaqañapatakisti Davidaruw ajllisirakta’ sasa. 7 David awkixax mä uta lurayañ munäna, Israelan Tatitu Diosaparu jach’añchañataki. 8 Ukampis Tatitux juparux sänwa: ‘Jumax nayatak mä uta lurañ walik amtasktaxa; 9 ukampis janiw jumax lurkätati, jan ukasti kawkïr wawamatix utjkätam ukaw nayatakix mä uta lurarapitani’ sasa. 10 “Ukhamasti Tatitux arsutaparux phuqhiwa. Jupan arsutaparjamax nayaw David awkix lanti Israelan qunuñapar qunt’asta, ukatsti Israelan Diosapatakix mä uta lurarakta. 11 Ukhamarus ukaruw Tatitumpi, israelitanakampi arust’äwir mantat arca ucharakta” sasa. 12 Ukatsti Salomonax Tatitun altarap nayraqatana, israelitanakan nayraqatapan sayt’asisax amparanakap luqtäna. 13 Jupasti broncet lurat tarima patxankänwa, ukasti sayt’urux pä metro pä tunka phisqani centimetronïnwa, iramarusti mä ukkharaki, amstarux mä metro kimsa tunka phisqani centimetronïnwa, uksti chika chika uta anqaruw uchayäna. Ukatsti jupax taqi israelita jaqinak nayraqatan killt’asïna, amparanakapa alaxpach tuqiru luqtasin 14 jach’at säna: “Israelan Tatit Diosapa, janiw jumjamax alaxpachansa, akapachansa utjkiti, jumax arsutamarux phuqtawa, jumar taqi chuymampi luqtirirux khuyapt’ayastawa; 15 David awkixar arsutamampix phuqtawa, ukhamaw jichhürux luratampi, arsutampix phuqhasi. 16 Ukhamasti, Israelan Tatit Diosapay, kuntix juman luqtirima David awkixaru arskta ukampix phuqhamaya: jupat saraqir wawanakapat Israel reyin qunuñapar makhatirix khuyapayasiñam layku utjañapapuni, jupanakatix sum sarnaqapxani, kamachinakapsa phuqhapxarakini ukkhaxa” sasa. 17 Ukhamasti Israelan Tatit Diosapay, David luqtirimar arsut arunakam phuqhaskakimaya. 18 “Ukampisa, ¿chiqapuniti Diosasti aka uraqin jaqinakamp chik jakaspasti? Alaxpachasa wali jach’äsin janiw katxäskiristamti, ¡ukatsa juk’ampiwa aka uta jumataki luraykta ukax jumar jan katxäskiristamti! 19 Ukampisa, Dios Tatay, nayan art’asitaxaru, achikt’asitaxarus ist’itaya, aka luqtiriman mayisitaparus jaysakimaya. 20 Urus arumas jan maysa uñtasay aka uta uñjarakim, jumaw uka chiqan jakasiñataki ajllistaxa, aka luqtiriman mayisitap ist’akimaya. 21 Nayan aka uta tuqir uñtat mayisitaxsa, Israel markaman mayisitapsa, alaxpachatpach ist’apxakitaya, juchanakaxsa pampachapxakitaya. 22 “Kunapachatix maynix masipar jan wali lurkani, ukatsti munkir jan munkir Tatitun utapan utjki uka altar nayraqatan jupar juramento lurayapkani ukkhaxa, 23 jumax alaxpachatpachay ist’anim, ukatsti luqtirinakamar taripasay chiqapar uñjam. Juchanirusti ñanqha luratapatjam mutuyam, jan juchanirusti chiqapar uñjam, wakiski ukarjama. 24 “Kunapachatix uñisirix Israel markamaru jucha luratapat atipjani, ukatsti jumar kutikipstasin sutimar yupaychätam, aka utamansa art’asirakïtam ukkhaxa, 25 jumax alaxpachatpach ist’am, juchanakapsa pampacham, ukatsti jupanakarux nayra awkinakamar churkta uka uraqir kuttayanxarakim. 26 “Kunapachatix waña maräni, jallus janirak purkaniti markaman juma nayraqatan jucha luratap layku, ukat jupanakatix aka chiqan mayisipxani, sutimsa jach’achapxani, ukat juman mutuyäwim layku juchanakapat kutikipstanxapxani ukkhaxa, 27 jumax alaxpachatpach ist’am, ukatsti Israel markaman juchanakap pampacham, aski thakhinjam sarapxañapatak yaticharakim. Ukatsti markamar juman churata tuti uraqirux jallsa purxatayarakim. 28 “Kunapachatix aka uraqin mach’asa, usunakas utjani, alinakas lupimpi wañsxani, alinakar tukjir yaqha usunakasa, t’iju t’ijunakasa, pulgón sat jisk’a laq’unakas utjani; kunapachatix uñisiris markanakaxar katuntañatak muyuntani, yaqha jan walt’añanakasa, usunakasa jutkani ukkhaxa, 29 jumax taqi jaqinakana, Israel markpachan mayisitapa, achikt’asitap ist’am, uka jan walt’añapa, t’aqhisitap uñjasatix amparanakapsa utam tuqir luqtasa mayisipxätam ukkhaxa, jumax alaxpachan kawkhanktatix ukkhatpach ist’am, juchanakapsa pampacham; ukatsti sapa maynirus luratapatjam churarakim, jumakiw jaqin amtatanakapsa, chuymapsa uñt’taxa. 31 Ukhamat jumarux jach’ar aptapxätam, nayra awkinakaxar churkta uka uraqin jakañanakapkamax jaysapxarakïtamwa. 32 “Yaqha markankir mä jaqisa, jan markamankir jaqis juman jach’a sutima, jach’a ch’amam layku jutani, ukat aka qullan utaman mayisini ukkhaxa, 33 jumax alaxpachan kawkhanktatix ukkhatpach ist’am, ukatsti kuntix maykätam uk churam, ukhamat aka uraqin taqi markanakax Israel markamjam jumar uñt’apxañapataki, jach’achapxañapataki, ukatsti sutimax utaman yupaychatätap amuyapxani. 34 “Markamatix uñisirinakapampi nuwasir sarani, jumax kawkharutix khitkäta ukkharu, ukat ajlliskta uka markam tuqi, jumatak nayax luraykta uka utam tuqi uñtata mayiskätam ukkhaxa, 35 jumasti mayisitapsa, achikt’asitapsa alaxpachatpach ist’am, ukatsti juparux arxatarakim. 36 “Kunapachatix jumatak juchachasipxani, janis maynisa jan jucha lurir utjkchi ukasa, ukat jumax jupanakatak phiñasisax uñisirir katuyäta, ukat jupanakax jaya markarusa, jan ukax jak’a markarus irpatäkani ukkhaxa, 37 uka jaya markar apanukutäsatix jumar kutt’anisin achikt’asipxätam, ukhamarak jucha luratapatsa, jan wali luratanakapsa uñt’asipxani, 38 ukat taqi chuymapampi, taqpach amtañapampitix kutikipstapxätam, kawkha uraqintix katuntat uñjasipki ukkhana, ukatsti nayra awkinakapar churata uraqi tuqir uñtanisa, jumatak nayax luraykta uka utar uñtanisatix mayipxätam ukkhaxa, 39 jumax alaxpachatpach mayisitanakap ist’am, kawkhantix jumax utjkta ukkhatpach jupanakarux arxatam, markaman jucha luratanakapsa pampacharakim. 40 “Dios Tatay, aka chiqan mayisitanakar ist’apxita. 41 “Dios Tatay, jumampi arust’äwiru mantata ch’aman arcamampi sartasim, kawkharutix samarkäta ukkharux jutarakim. Dios Tatay, sacerdotenakamas qhispiyasiñ arunakam yatiyapxpan, jumar arkirinakamas askinakaman kusisipxpan, 42 Dios Tatay, ajlliskta uka reyirux jan apanukumti. David luqtirimar munatam laykux amtasikimaya” sasa.

7

1 Salomonax mayisiñ tukuyxän ukkhaxa, alaxpachat mä ninaw saraqanïna, nakt’at luqtäwinaksa, wilañchanaksa q’al nakhantäna, ukatsti pachpa Tatitun jach’a kankañapaw utaparux phuqhantäna, 2 ukat sacerdotenakax uka utar jan mantapkänti. 3 Israelit jaqinakax ninampi, Tatitun jach’a kankañapampi Tatitun utapxar saraqanir uñjasax taqiniw killt’asipxäna, p’iqipsa uraqir puriyañkamaw alt’apxäna, Tatiturusti yupaychapxänwa, yuspagarapxarakïnwa: “Jupax askiwa, munasiñapas wiñayatakiwa” sasa. 4 Ukatsti reyimpi, taqpach markpachampix Tatituruw wilañchanak luqtapxäna. 5 Salomón reyisti pä tunka payan waranqa urqu vacanaka, patak pä tunkani waranqa ovejanak wilañcha luqtäna. Reyisa, taqpach Israel markasa Tatitun utap ukham luqtapxäna. 6 Sacerdotenakasa, levitanakas pachpankasipkakïnwa, jupanakasti Davidax lurkatayna uka toct’añ yänakampiw qullan q’uchunak toct’apxäna, ukatsti q’uchupxarakïnwa akham sasa: “Tatitun munasiñapax wiñayatakiwa” sasa. Sacerdotenakasti trompetanak phust’apxäna, ukchañkamax israelitanakax taqiniw sayt’atkam qhiparapxäna. 7 Salomonax Tatitun utap nayräxankki uka uta anqäx luqtarakïna, uka chiqan jupax taqi nakt’at luqtäwinaka, sumar mantäwi wilañchanakan lik’inakap luqtäna, kawkïr altartix jupax broncet lurkatayna ukan nakt’at luqtäwinakasa, juyranakat waxt’äwinakasa, lik’inakasa phuqharxatap layku. 8 Uka urusti, Salomonax taqpach Israel markampi, Hamat sat mantañawjat Egipto jawiratpach jutapkatayna uka walja jaqinakampix Chhujllanaka phunchhäwi lurapxäna. 9 Qhipürusti mä jach’a phunchhäwi lurapxäna, jupanakax altar luqtasax paqallqu uruw phunchhäwi lurapxäna, yaqha paqallq urusti Chhujllanaka sat phunchhäwi lurapxarakïna. 10 Paqallqüri phaxsina pä tunka kimsani uru saraqatarusti, Salomón reyix jaqinakarux kusisit sarxapxañapatakiw utanakapar khithanukxäna, Davidaru, Salomonaru, Israel markaru Tatitux askinak luratap layku. 11 Kunapachatix Salomonax Tatitun utapa wali suma tukuyäna, reyi utsa, kunanaktix uka utanakan lurañ amtkäna ukanak tukuyxäna ukkhaxa, 12 Tatitux arumaw juparux uñstäna, ukatsti sarakïnwa: “Nayax mayisitam ist’twa, aka chiqsa nayar wilañchanak luqtañ utatakiw ajllista. 13 Ukhamasti, nayatix jallu jan puriñapatak alaxpach jist’antirista, jan ukax, t’iju t’ijunakampis yapunak tukjayirista, markaxarus usunak apayanirista, 14 ukampis sutix apki uka markaxatix jisk’ar tukt’asin mayisitani, nayar thaqtitani, jan wali sarnaqatanakapsa apanukuni ukkhaxa, nayax alaxpachatpach juparux ist’ä, juchanakapsa pampacharakï, ukatsti markapan nayraqatar sartañapsa kuttayxarakïwa. 15 Jichhat uksarux aka chiqan mayisitanakaparux taqi chuymaw ist’ä, 16 nayaw aka uta ajllista, luqtarakta, sutixan wiñayatak ukankañapataki. Nayranakaxampi, chuymaxampisti aka utankapuniniwa 17 Jichhax walikiwa, jumatix nayan nayraqataxan David awkimjam sarnaqäta, arunakaxaru, kamachi arunakaxar jaysas phuqhäta ukaxa, 18 nayax juman marka apnaqäwim sum sayt’ayä, David awkimampi suma amtäwir mantkäyät ukhamarjama, juparusti arsuyätwa jupat saraqir wawanakapax Israel markar apnaqirix utjapuniniwa sasa. 19 Ukampis jumanakatix nayat saraqapxitäta, janirak kawkïr kamachinaktix churapksma ukanakarus phuqhapkäta, jan ukasti yaqha diosanakar luqtapxäta, yupaychapxarakïta ukaxa, 20 jumanakarux kawkïr uraqtix churapksma ukat apanukupxämawa, nayax kawkïr uttix yaqhachaskta uksa apanukurakïwa, ukatsti taqi markanakaw jumanakat larusipxani. 21 Aka utan jach’achatäñapaxa, laqayar tukuyatäniwa, ukatsti khititix uka chiqanjam sarakipkani ukax muspharataw uñjasini, ukat jiskt’asirakini: ‘¿Kunatsa Tatitux aka markampi, aka utampix ukham lurpacha?’ sasa. 22 Ukatsti juparux sapxaniwa: ‘Aka jaqinakax Egiptot irpsunkäna uka nayra awkinakapan Tatit Diosaparuw apanukupxi, jupanakax yaqha diosanakaruw yupaychapxi, luqtapxaraki; ukat jupanakxarux uka jan walt’añanakax juti’ ” sasa.

8

1 Salomonax pä tunka marana, Tatitun utapampi, jupan reyi utapamp luräna, 2 uka qhipatsti, kawkïr markanaktix Hiram chachax jupar katuykatayna uka markanak wasitat askichäna, ukatsti israelita jaqinak uka markanakar uchäna. 3 Ukatsti Sobá chiqankir Hamat sat markar nuwantiriw saräna, ukat uka marka katuntasïna. 4 Ukatsti wasarankki uka Tadmor marka askichäna, Hamat uraqin manq’añanak imañ markanak luraykatayna uka markanak askicharakïna. 5 Ukxarusti alayankir Bet-horón sat marka, aynachankir Bet-horón marka askichäna, uka markanakasti nuwasiñatak lurat jach’a pirqanakani, thuru jist’añan punkunakanïnwa, 6 ukatsti Baalat marka askichäna, ukhamaraki manq’añanak imañ maynïr markanaka, nuwasiñ carronakan cuartelanakapa, caballería cuartelanaka, taqi kunanaktix Jerusalén markana, Líbano chiqansa, jupan apnaqat uraqinakansa lurañ munkäna ukanaka. 7 Uka uraqinakan qhiparir hititanaka, amorreonaka, heveonaka, ferezeonaka, jebuseonakax khitinakatix jan israelitanakäki, 8 jupanakat saraqir wawanakaparusti israelitanakax janiw tukjapkänti, Salomonasti jupanakarux ch’ama lurañanakaruw uchäna; jupanakax jichhürkamaw uka lurañanakan sarnaqasipki. 9 Ukampis Salomonax janiw israelita jaqinakat maynirusa, luräwinakapan mä uywatar tukuyas luqtayaskänti, jan ukasti, jupanakax soldadonakänwa, jilïrinaka, nuwasiñ carronakampina, caballeriampin jilïrinakapänwa. 10 Salomón reyix lurañanak irnaqayir jaqinakanïnwa, jupanakasti pä pataka phisqa tunkanïnwa. 11 Salomonasti faraonan phuchhaparuxa, Davidan Markapat irptayanxänwa, jupataki luraykatayna uka jach’a utaru, jupax chuymapan sänwa: “Warmixax janiw Israelankir David reyin utapan jakkaspati, kawkha chiqanakantix Tatitun arcapax uchatäkäna uka chiqanakax qullanawa” sasa. 12 Salomonax Tatitun utap mantañawja nayräxan Tatitun altarap luraykatayna uka patxaruw nakt’at wilañchanak Tatitur luqtirïna, 13 kuna urunakantix Moisesan kamachiparjama luqtañax wakiskäna ukhamaru: samarañ uruna, wawa phaxsi phunchhäwi urunakana, ukhamaraki marpachan kimsa phunchhäwi urunak utjki ukana: jan levaduran t’ant’anak manq’asiñ phunchhäwina, semananaka sat phunchhäwina, Chhujllanaka sat phunchhäwi urunakana. 14 Ukhamarakiw sapüru luräwinak utt’ayäna, kunjämatix David awkipax wakt’äwaykatayna ukhamarjama, ukhamat sacerdotenakax lurañanakap lurapxañapataki, levitanakas Tatitur yupaychapxañapataki, sacerdotenakaru kunatix sapür wakiski ukanakan yanapt’asa. Ukhamarakiw punku uñjirinakarux sapa punku uñjañapatak utt’ayäna, kamisatix Diosan luqtiripa Davidax wakt’äwaykatayna ukhamarjama. 15 Ukhamasti janipuniw kunapachas jupanakax kuntix Davidax sacerdotenakataki, levitanakataki, imat yänak uñjirinakatak arskäna ukanakat saraqtapkänti. 16 Taqi kuntix Salomonax lurañapäkän ukanakasti lurasipunïnwa, kunüruttix Tatitun utapatak qalltap uchapkän ukürut qalltasa, tukuyatäñapkama. Tatitun utapasti mä suma tukt’ayatänwa. 17 Ukatsti Salomonax quta lakankir Esión-guéber markaruw saräna, ukasti Elat marka jak’ana, Edom uraqin jikxatasi. 18 Hiram chachasti jilïri yanapirinakap tuqix barconaka, jaqinaka jupar yanapañapataki apayäna, jupanakasti qutan sarnaqañxa sum yatipxäna, ukatsti jupanakax Salomonan jilïrinakapamp chikaw Ofir chiqar puriñkam sarapxäna, uka chiqatsti qurinak niya tunka phisqan waranqa kilo aptaniwayapxäna, ukatsti Salomón reyin ukaruw apapxäna.

9

1 Sabá markankir reinax, Salomonan aytat kankañapat ist’atayna, ukat jupax Jerusalén markar saräna, ch’ama jiskt’anakampi jupar yant’añataki. Jupasti amuyt’ayirinakapamp chikaw purïna, camellonakapanxa q’apkir qullanaka, walja qurinaka, munkañ qalanak khumt’ata. Kunapachatix Salomonan nayraqatapar purkäna ukkhaxa, kunanaktix amtkäna ukanak jiskt’äna, 2 Salomonasti taqi jiskt’anakaparuw arusxatäna. Jupatakix janiw mä jiskt’as ch’amäkänti. 3 Sabá markankir reinasti Salomonan yatiñ kankañap uñjasa, jach’a utap luraykatayna uk uñjasa, 4 manq’äwipan manq’añanak uñjasa, jilïri jaqinakapan lurañanakap uñjasa, uywatanakapana, umañ luqtirinakapan isinakap uñjasa, Tatitun utapan kunjämsa reyix uywa wilañchanak luqtkäna ukanak uñjasaxa, walipuniw muspharäna, 5 ukatsti reyiruw säna: “Kuntix markaxan juman luratanakamata, yatiñ kankañamat ist’kta ukax chiqawa; 6 ukampis nayax akar jutasina, nayraxamp uñjasaw chiqätap amuyta. Chiqpachansa juman yatiñ kankañamat janiw chikatapsa yatiyapkitütuti, nayax ist’käyät ukat sipan jumax jilanktawa. 7 ¡Warminakamax kunja kusisitakïpki, luqtirinakamas jumamp chikäsinxa yatiñan arunakam isch’ukipxarakpacha! 8 ¡Tatit Diosamax qullanäpan, jupax suma chuymampiw uñjtam, reyi qunuñaparuw qunt’aytam reyipäñamataki! ¡Diosamax Israelaru munatap layku, markapan wiñayatak utjañapatakiw jumarux reyit utt’aytam, jupanakar chiqa kankañampi, aski kankañampi apnaqañamataki!” sasa. 9 Ukatsti jupax Salomón reyirux kimsa waranqa llätunka pataka suxta tunka kilo qurinaka, walja q’apkir qullanaka, munkañ qalanak churäna. Israel markarux janipuniw ukham walja q’apkir qullanakax purirïkänti, kunjämtix Sabá markankir reinax Salomón reyiru churkäna ukhamxa. 10 Ukhamarus Hiram chachan luqtirinakapampi, Salomón reyin jaqinakapampix Ofir chiqat quri apanipkatayna ukanakax, sándalo sat lawanakampi, munkañ qalanakamp uka chiqat apanipxarakïna. 11 Reyisti sándalo lawanakampix Tatitun utapataki, reyi utatakisa makhatañanakan katt’asiñanakap lurayäna, musiconakatakisti arpanaka, salterionaka lurayarakïna. Janipuniw kunapachas Judá uraqin ukhamax uñjañäkänti. 12 Salomón reyisti chuymapatjam Sabá markankir reinarux, taqi kuntix jupax maykäna, munkarakïna ukanak churäna, taqi ukanakasti reinax apankatayna ukanakat sipan juk’ampïnwa. Uka qhipatsti reinax amuyt’ayir jaqinakapamp chikaw uraqipar kuttawayxäna. 13 Salomonax sapa maraw quri katuqäna, ukasti taqpachax pä tunka payan waranqa kilo qurïnwa, 14 ukarusti janiw alakip luririnakana, yaqha markar saririnakan qullqinak churatapax jakhutäkänti. Ukhamarus Arabiankir reyinakasa, marka apnaqir jilïrinakas Salomonatakix quri, qullqi apanipxäna. 15 Salomón reyix pä pataka jach’a jark’aqasiñanak lurayäna, ukanakasti suma qurit luratänwa, sapa maya jark’aqasiñanakarux suxta kilo quriw mantäna. 16 Ukatsti kimsa pataka jisk’a jark’aqasiñanak lurayarakïna, sapa mayni jark’aqasiñarux kimsa kilo jila quriw mantäna, ukanaksti “Bosque del Líbano” sat reyi utaruw uchayäna. 17 Ukxarusti marfilat mä jach’a reyi qunuña lurayäna, uksti suma qurimpiw lip’ikipayäna. 18 Reyi qunuñasti suxta makhatañ patillanïnwa, kayu takt’asiñapasa qurit luratänwa, qunuñan purap thiyapansti ampar ayxatasiñaw utjäna, uka jak’ansti pä sayaskir leonanakaw utjäna. 19 Uka suxta makhatañ patillanak thiyansti tunka payan sayaskir leonanakaw utjarakïna. ¡Ukham luratasti janipuniw kawkha markansa utjkänti! 20 Salomón reyin taqpach qirunakapax qurit luratkamakïnwa, ukhamarak “Bosque del Líbano” sat utankir qirunakapasa, apnaqañ yänakapasa. Janiw kuna yänakas qullqit luratax utjkänti, Salomonan urunakapansti qullqix janiw sinti yäqatäkänti. 21 Reyin barconakapax Hiram chachan luqtirinakapampiw Tarsis markar sarirïna, jupanakasti sapa kimsa marata may kutiw purinipxirïna quri, qullqi, marfil, mononaka, pavo realanak apt’ata. 22 Salomón reyix uka uraqinkir reyinakarusti qamirïñatsa, yatiñ kankañanïñatsa taqiniruw atipt’äna. 23 Uka uraqinkir reyinakasti taqiniw juparux uñjañ munapxäna, Diosax jupar churkatayna uka yatiñ kankañapat ist’añ munapxarakïna, 24 jupanakasti sapa maraw mä churäwi jupatakix apanipxirïna: qurita, qullqit lurat yänaka, isinaka, nuwasiñ yänaka, q’apkir qullanaka, caballonaka, ukhamarak mulanaksa. 25 Salomonax caballonakapataki, carronakapatakix pusi waranqa uyunakani, ukhamaraki caballot jaliri tunka payan waranqa jaqinakanïnwa, jupanakarusti nuwasiñ carronakan cuartelanakaru, Jerusalenankir reyin uñjiripatakiw uchäna. 26 Salomón reyisti kawkïr reyinakatix, Éufrates jawirat qalltasa filisteonakan uraqipkama, Egipto qurpakamarak utjkäna uka reyinakaruw apnaqäna. 27 Reyisti Jerusalén markanxa, qullqinak qalanakar uñtat waljpun utjayäna, cedro lawanaksti pampa higo alinakar uñtat utjayarakïna. 28 Salomonatakix Musri chiqat caballonak apanirapipxäna, ukhamarak yaqha markanakata. 29 Salomonan yaqha luratanakapasti qalltat tukuykamax, Natán profetan crónicas sat qillqatapan qillqatawa, ukhamaraki Siló chiqankir Ahías chachan profecía qillqatapana, Iddo sat profetan jutir urunakat parlatap qillqatapanaraki, ukansti Nabat chachan Jeroboam yuqapxat qillqatawa. 30 Salomonax pusi tunka marawa, Jerusalenan taqpach Israelar apnaqäna, 31 kunapachatix jiwxäna ukkhasti, juparux David awkipan markaparuw imt’xapxäna. Ukatsti jupa lantix Roboam yuqapaw reyit utt’asxäna.

10

1 Roboam chachax Siquem chiqaruw saräna, ukawjarusti taqpach israelitanakaw sarapxatayna jupar reyit utt’ayañataki. 2 Ukampis Nabat chachan Jeroboam yuqapax taqi ukanak yatïna, jupax Salomón reyit jaltxasax Egiptonkaskänwa, ukatsti Egiptot mäkiw kutt’anïna. 3 Kunapachatix jupar jawsayanipkän ukkhasti, Jeroboam chachampi, taqi Israel jaqinakampix Roboam chachampi parliriw sarapxäna, juparusti sapxänwa: 4 —Awkimax nanakatakix wali qhurünwa; jumatix sumampi uñjapxitäta ukaxa, nanakax jumar luqtasipkämawa —sasa. 5 Roboam chachasti jupanakarux sänwa: —Akat kimsürut nayan ukar kuttanipxam —sasa. Jaqinakasti sarxapxänwa, 6 ukatsti Roboam reyix Salomón awkipar jakañapkam luqtapkatayna uka jilïr jaqinakaruw jiskt’asïna, akham sasa: —¿Kunsa jumanakax nayar amuyt’ayapxitasma aka jaqinakar sañaxatakixa? —sasa. 7 Jupanakasti sapxänwa: —Jumatix munasiñampi aka jaqinakar uñjäta, jupanakan mayitap jaysäta, suma arunakampi jupanakar parlarakïta ukaxa, jupanakax wiñayatakiw luqtapxätam —sasa. 8 Ukampis Roboam chachax janiw jilïr jaqinakan iwxa arunakaparux yäqkänti, jan ukasti jupamp chika jilasipkatayna, ukhamarak jupar luqtapkäna uka waynanakaruw jiskt’asïna, 9 jupanakarusti sänwa: —¿Kunsa jumanakax nayar amuyt’ayapxitasma? ¿Kamsasas nayax aka jaqinakan mayitapar siristxa? —sasa. 10 Jupamp chika jilasipkatayna uka waynanakasti sapxänwa: —Jupanakar sumampi uñjañamatak mayipktam uka jaqinakarux akham säta: “Awkixatix jumanakatak wali qhurüchïnxa, nayax juk’amp qhurüyäwa; 11 jupatix ch’ama tukuñampi irnaqayapxchiyätamxa, nayax juk’amp ch’ama tukuñampiw irnaqayapxäma; jupatix aliq jawq’añampik jawq’apxchïyätamxa, nayax hierro k’achin jawq’añampiw jawq’apxäma” —sasa. 12 Kimsa uru qhipatsti, Jeroboam chachax taqpach markampiw Roboam reyi nayraqatan uñstäna, kunjämtix jupax siskatayna ukhamarjama. 13 Ukampis Roboam reyix wali qhuru arunakampiw jupanakar säna, jilïri jaqinakan arunakapar jan yäqasa, 14 ukatsti kunjämtix waynanakax amuyt’aykän uka pachpa arunak arsüna: “Awkixatix jumanakatak wali qhurüchïnxa, nayax juk’amp qhurüyäwa; jupatix wali ch’ama tukuñampi irnaqayapxchiyätamxa, nayax juk’amp ch’ama tukuñampiw irnaqayapxäma; jupatix aliq jawq’añampik jawq’apxchïyätamxa, nayax hierro k’achin jawq’añampiw jawq’apxäma” sasa. 15 Reyisti janiw markar ist’añ munkänti, Tatituw ukhamäñapatak wakt’ayatayna uka layku, ukhamat kuntix Tatitux Siló chiqankir Ahías tuqi Nabat chachan Jeroboam yuqapar arskatayna ukan phuqhasiñapataki. 16 Ukatsti Israel markpachaw reyin jupanakar jan yäqatap uñjasax, jupar sapxäna akham sasa: “¡Janiw kuna lurañanakaxas Davidampi utjapkituti! ¡Jesé chachan yuqapampix janiw kuna yänak jaljasiñas utjapkituti! ¡Israelitanaka, sapa maynis utanakasarkam sarxapxañäni! ¡Davidaki wila masiparux uñjasiskpan!” sasa. Ukhamasti, ukspachaw taqpach israelitanakax utanakapar sarxäna. 17 Ukampis kawkïr israelitanakatix Judá markanakan jakapkän ukanakarusti Roboam reyix apnaqaskakïnwa. 18 Ukatsti kunapachatix Roboam reyix ch’ama irnaqañanakan phuqhayiri uka Adoram chachar khitkän ukkhaxa, israelitanakax qalamp k’upjaskamaw juparux jiwayapxäna. Ukatsti Roboam reyix mäki carroparu sarxatasinxa, Jerusalén markaruw jaltxäna. 19 Ukhamat Israel markax Davidan wila masi reyinakapatakix sayt’asïna, aka qillqatax qillqaski ukürkama.

11

1 Kunapachatix Roboam reyix Jerusalenar purkäna ukkhaxa, Judá, Benjamín ayllunkiri wila masinakapat patak kimsaqallq tunka waranqa ajllita soldadonakaruw Israelitanakampi nuwasiñatakix tantacht’äna, ukhamat marka apnaqañap kutsuyasiñataki. 2 Ukampis Tatitux Semaías sutini, Diosankir chacharuw parläna, juparusti sänwa: 3 “Salomonan Roboam yuqapar yatiyam, Judá markankir reyiparu, ukatsti Judá, Benjamín ayllunkir taqi israelitanakar yatiyarakim, 4 jan jupanakax jilanakapampi ch’axwapkpanti. Jan ukasti, utanakaparkam sarxapxpan, nayan ukham wakichatax layku” sasa. Jupanakasti Tatitun arunakap ist’asax kuttawayxapxänwa, janiw Jeroboam reyimpi nuwasirix sarkxapxänti. 5 Roboam reyix Jerusalén markan sum utt’asïna, ukatsti sayt’asiñatak jach’a pirqanakan markanak Judá uraqin lurayäna. 6 Ukanakasti: Belén, Etam, Tecoa, 7 Bet-sur, Socó, Adulam, 8 Gat, Maresá, Zif, 9 Adoraim, Laquis, Azecá, 10 Sorá, Aialón, Hebrón. Uka markanakasti Judá, Benjamín ukanakan jach’a pirqanakani markanakapänwa. 11 Sayt’asiñatak pirqanak sum lurayasinsti, uka markanakxarux jilïr irpirinak uchäna, ukhamarak manq’añanaka, aceite, vino, taqi ukanaka. 12 Ukhamarus taqi uka markanakarux jark’aqasiñanaka, lanzanaka sapa maya markarux lakintäna, walpun uka markanakar wakichrantäna. Roboam reyisti, Judá, Benjamín markanakarux ukham apnaqäna. 13 Taqpach Israelankir sacerdotenakampi, levitanakampix taqi chiqanakat jupampi chikachasiñatakix jutapxäna, 14 levitanakasti uywa awatiñ uraqinakapsa, yapunakapsa apanukuwayapxänwa Jerusalenaru sarxañataki, ukhamarak Judá uraqinkir yaqha chiqanakar sarxañataki, Jeroboam reyisa, jupa lanti utt’asir reyinakas Tatitur luqtañ luräwinakat jupanakar jark’apxatap layku. 15 Jeroboam reyix qullu patanakan yaqha diosanakar luqtapxañapatak jupakiwa sacerdotenaka utt’ayasïna, supayanakar yupaychañataki, jupax lurkatayna uka vaca qallunakar yupaychañataki. 16 Ukhamarusa, khitinakatix chiqa chuymampi Israelan Tatit Diosapar thaqtañ amtanïpkäna ukanakasti, sacerdotenakjama, levitanakjamarakiw Jerusalenar sarxapxäna, wilañchanaka nayra awkinakapan Diosapar luqtiri. 17 Ukhamat Judá uraqinkir marka apnaqäwi ch’amañchapxäna, Salomonan Roboam yuqaparux kimsa maraw yanapapxäna, jupasti uka kimsa marakiw David, Salomón awkinakapan sarnaqäwiparjam arkäna. 18 Roboam reyix Jerimot chachan Mahalat sat phuchhapampiw jaqichasïna, jupax Davidampina, Abihailampin wawapänwa, uka warmix Eliab chachan phuchhapänwa, Jesé chachan allchhiparaki. 19 Roboam reyimpina, Mahalat warmimpin wawanakapasti: Jehús, Semarías, Záham jupanakänwa. 20 Ukxarusti jupax Absalón chachan Maacá phuchhapampiw jaqichasïna, wawanakapasti: Abiam, Atai, Ziza, Selomit jupanakänwa. 21 Roboam reyix tunka kimsaqallquni warmini, suxta tunka uñt’atanïnwa, ukampis taqi warminakapat sipansa, Maacá warmiparuw sinti munasïna. Jupasti pä tunka kimsaqallqun yuqall wawani, suxta tunka imill wawanïnwa. 22 Roboam reyix Maacá warmipan Abiam yuqaparuw jilanakapan irpiripat utt’ayäna, jupax Abiam yuqapan reyïñap munäna. 23 Jupan mä suma amtäwipaw utjäna, Judá, Benjamín uka uraqinaka yuqanakaparux lakiräna, sayt’asiñatak jach’a pirqanakan markanak taypin jilïrit jupanakar utt’ayäna, jupanakarusti jilarkir manq’añak churäna, ukhamarak walja warminak thaqharapïna.

12

1 Kunapachatix Roboam reyin marka apnaqañapax thurt’atäxana, jupasa ch’amanjam amuyasïna ukkhaxa, jupax Tatitun kamachinakap phuqhañxa apanukxänwa, israelita jaqinakas uka pachparak lurapxäna. 2 Jupanakan Tatitur jan sum arkapxatap laykusti, kunapachatix Roboam reyix phisqa mara marka apnaqkän ukkhaw, Egiptonkir Sisac reyix Jerusalenar jutasin nuwantäna, 3 waranqa pä patakani nuwasiñ carronakampi, suxta tunka waranqa caballot jalir soldadonakampi, ukhamarak jupamp chika Egiptot jutir jan jakt’kay soldado tamanakampi, jupanakasti libio, suquieno, etiope jaqinakänwa. 4 Ukatsti jupax Judá uraqinkir suma uyuchrantat markanak katuntasïna, ukatsti Jerusalenkamaw purïna. 5 Ukapachaw Semaías profetax, Roboam reyi nayraqataru, ukhamarak Judänkir jilïrinakapan nayraqatapar saräna, jupanakasti Jerusalenan tantachasipxatayna Sisac reyin jupanakar nuwantañatak jutatapata, ukat jupanakarux säna: —Tatitux akham siwa: “Jumanakax nayat armasipxistawa, ukat nayax Sisac reyin amparaparux katuyapxsma” —sasa. 6 Israel markan jilïr irpirinakapampi, reyimpix alt’at chuymampiw jan wali luratanakap uñt’asipxäna, ukat sapxarakïna: —¡Tatitux chiqaparuw uñjaski! —sasa. 7 Tatitusti jupanakan alt’at chuymanakap uñjasax Semaías chacharux sänwa: “Jupanakan jan wali luräwinakap uñt’asipxatap laykux, janiw jupanakar tukjkäti, jan ukasti, jank’akiw jupanakar qhispiyä, janirakiw q’apisitaxsa Sisac reyi tuqi Jerusalenar samaraskäti; 8 ukampis jupanakax uka reyin apnaqataw uñjasipxani, ukat yatipxani, kunjämas nayar luqtañaxa, kunjämas yaqha markanakan reyipar luqtañaxa uka” sasa. 9 Egiptonkir Sisac reyix, Jerusalén markaruw katuntäna, ukatsti Tatitun utapankiri, reyin utapankir imat yänak katuntasïna. Taqi kun apasxäna, kawkïr jark’aqasiñanaktix Salomonax qurita luraykatayna ukanakamppach apasxäna. 10 Roboam reyix ukanak lantix broncet jark’aqasiñanak lurayxäna, ukanaksti reyi uta punku mantañapa uñjir soldadonakan amparaparuw jaytäna. 11 Ukatsti reyix sapa kuti Tatitun utapar sarkäna ukkhaw punku uñjir soldadonakax jark’aqasiñanak apt’ata sarapxirïna. Uka qhipatsti wasitat ukanakxa punku uñjir soldadonakan utapar uchxapxirïna. 12 Roboam reyin llamp’usitapatsti, Tatitun q’apisiñapax apartxänwa, ukat Jerusalén markarux jan t’unjkänti, ukhamäkchïna ukasa, Judá uraqin aski luräwinakax utjarakïnwa. 13 Roboam reyisti Jerusalén markan ch’amañchasïnwa, ukat uka marka apnaqaskakïna. Jupax pusi tunka mayan maranïkän ukkhaw marka apnaqañ qalltäna, ukatsti tunka paqallqun maraw Jerusalén markan apnaqäna, Tatituw uka markaru Israelan taqi ayllunakap taypit ukan jakañatak ajllisïna. Roboam reyin taykapax Naamá satänwa, jupax Amón chiqankirïnwa. 14 Roboam reyin sarnaqatapax janiw askïkänti, janirakiw Tatiturux taqi chuymampi thaqtkänti. 15 Roboam reyin luratanakapasti qalltat tukuykamax Semaías profetan crónicas sat qillqatapankiwa, ukhamaraki Iddo sat profetan qillqatapana. 16 Roboam reyimpi, Jeroboam reyimpix sapa kutiw nuwasiñankapxäna. 17 Kunapachatix Roboam reyix jiwxäna ukkhasti, Davidan Markaparuw imt’atäxäna. Jupa lantisti Abiam yuqapaw marka apnaqxäna.

13

1 Abiam reyix kunapachatix Jeroboam reyix Israelan tunka kimsaqallqun mara marka apnaqkäna ukapachaw Judá markan apnaqañ qalltäna. 2 Jupasti Jerusalén markan kimsa maraw apnaqäna. Taykapax Micaías satänwa, jupax Guibeá chiqankir Uriel chachan phuchhapänwa. Abiam reyimpi, Jeroboam reyimpix, nuwasiñankapxänwa. 3 Abiam reyix pusi patak waranqa ajllit soldadonakampiw nuwasiñ qalltäna. Jeroboam reyisti Abiam reyimpi nuwasiñatakix kimsaqallq patak waranqa ajllita soldadonak wakicht’arakïna. 4 Nuwasiñax qalltkän ukkhasti, Abiam reyix Efraín qullunakankir Semaraim sat qullu patar sayt’asisaw akham art’asïna: “¡Jeroboam ist’ita, Israel markankirinaka ist’apxita! 5 ¿Janit jumanakasti yatipkta, Israelan Tatitu Diosapana, Davidaru ukhamarak saraqirinakapar wiñayatak Israel markar reyit apnaqañapataki, jan p’akintkaya arust’äwi lurasa katuykäna uksti? 6 Ukampisa, Nabat chachan Jeroboam yuqapax, David reyin Salomón yuqapan uywiripatakiw sayt’asïna. 7 Juparusti jan wali lurir jayra jaqinakaw jaqkattapxäna, ukatsti Salomón chachan Roboam yuqaparux atipjapxänwa, jupasti waynäskatap laykux janiw jupanakar saykatirjamäkänti. 8 Jichhasti jumanakax Davidan wawanakap tuqi Tatitun apnaqata markapatakiw sayt’asiñ amtapxtaxa, jumanakan waljanïpxatam layku, Jeroboam chachax qurit vaca qallunak lurarapipktam jumanakan diosamäñapataki uka laykukiw sayt’asipxtaxa. 9 ¿Janit jumanakasti Aarón chachat saraqir Tatitun sacerdotenakaparu, levitanakar jaqunukusa, ukatsti kunjämtix Tatitur jan uñt’ir markanakax lurapki ukhama jumanakan munañamarjam sacerdotenak utt’ayasipktasti? ¡Khititix mä vaca qallumpi, paqallqu urqu ovejampi luqtasiñatak jutki ukarux k’ari diosanakan sacerdotepjam utt’ayapxtaxa! 10 Ukampis nanakatakix Tatituw Diosaxaxa, janiw jupar apanukupkti. Kawkïr sacerdotenakatix Tatitur luqtapki jupanakax Aarón chachat saraqir wawanakawa, khitinakatix luräwinakampi phuqhapki jupanakax levitanakawa. 11 Jupanakax willjtat jayp’ukamaw Tatiturux nakt’at wilañchanaka, inciensonak luqtapxi, ukatsti q’umachat mesa patar t’ant’anak uchapxi, sapa jayp’uw qurit lurat candeleron qhanki uka lamparanak naktayapxi. Nanakax kuntix Tatit Diosaxax sapkitu ukhamarjamaw phuqhapxta, ukampis jumanakax jupar apanukupxtawa. 12 Amuyasipxam, jiwas nayraqatan Diosampi sacerdotenakapampiw ukankasipki, jumanakamp nuwasiñataki trompetanakan phust’asiñapatakix wakicht’atawa. Ukhamasti israelitanaka, janiy nayra awkinakaman Tatit Diosapampi nuwasipxamti, janiw atipjapkätati” sasa. 13 Jeroboam reyix soldado tamanakaparux akatjamat Abiam reyin ejercitopar muyuntasin qhipäxat katuntañapatakiw khithäna, Jeroboam reyin jach’a ejercitopax Judá ejerciton nayraqatapankänwa, ukchañkamasti mä tama soldadonakax qhipäxat nuwantanipxäna. 14 Kunapachatix Judänkirinakax qhipäx tuqiru uñtasipkän ukkhaxa, jupanakarux nayräxata, qhipäxat jalxatanipxatap amuyasipxäna. Ukat Tatitur art’asipxäna, sacerdotenakasti trompetanak phust’apxarakïna. 15 Kunapachatix Judá markankirinakax nuwasiñatak art’asipkän ukkhaxa, Diosax Jeroboam reyiru, taqpach israelitanakaruw atipjäna, Abiam reyin nayraqatapana, Judá uraqinkir jaqinak nayraqatapana. 16 Israelitanakasti Judá jaqinak nayraqatat jaltxapxänwa, Diosaw jupanakan amparaparux katuyxatayna uka layku. 17 Abiam reyimpi jaqinakapampix walja jaqinakaruw jiwarayäna, ukansti israelita jaqinakatxa phisqa patak waranqa ajllita soldadonakaw jiwarapxäna. 18 Ukhamaw khä urunxa, israelita jaqinakax jisk’achjata uñjasipxäna, Judá uraqinkir jaqinakasti nayra awkinakapan Tatit Diosapar katuyasitap laykuw wali ch’aman tukupxäna. 19 Abiam reyix Jeroboam reyiruw arktäna, ukatsti Betel, Jesaná, Efraín uka markanak jisk’a markanakapamppach aparäna. 20 Jeroboam reyisti, Abiam reyin jakañapkamax janiw munañanïkxänti. Qhiparusti Tatitux mutuyänwa, ukat Jeroboam reyix jiwxäna. 21 Ukchañkamasti Abiam reyix wali ch’amaniw sayt’xäna. Jupax tunka pusin warminïnwa, yuqanakapax pä tunka payanïnwa, phuchhanakapasti tunka suxtanirakïnwa. 22 Abiam reyin sarnaqäwipasa, taqi kunanaktix jakäwipan lurkäna ukanakasa, Iddo profetan qillqatapan qillqatawa.

14

1 Kunapachatix Abiam reyix jiwxäna ukkhax, Davidan Markaparuw imt’xapxäna. Ukatsti jupa lantix Asá yuqapaw marka apnaqxäna. Marka apnaqäwi urunakapansti, tunka maraw sumankañax uka uraqin utjäna. 2 Asá reyin luratanakapax Tatit Diosapa nayraqatan sumänwa, chiqarakïnwa. 3 Jupax yaqha markan diosanakapan altaranakapsa, qullu patanakan yupaychañ utanaksa tukjayänwa, axsarat qalanaksa jisk’a jisk’a t’unjayäna, Astarté diosar uñtatanaksa t’unjayarakïnwa. 4 Judá markarusti nayra awkinakapan Tatit Diosapar makhatxañapataki, kamachi arunakap phuqhapxañapatakiw arsüna. 5 Judá uraqinkir taqi markanakat qullu patanakan utjir yupaychañ utanak chhaqtayäna. Jupax marka apnaqkän ukkhax sumankañaw utjäna. 6 Uka maranakasti markax sumankañan jikxatasisax janiw khitimpi nuwasiñapas utjkänti, Tatitun jupanakar samarañ churatap layku, Asá reyix Judá uraqin suma uyuchrantat markanak lurayäna. 7 Judá uraqinkir jaqinakarusti sänwa: “Marka apnaqañax jiwasan amparasankkipanxa, aka markanakarux sayt’asiñatak wakichañäni, pirqanakamp muyukipayañäni, pukaranaka, thuru jist’añan punkunak lurañäni. Jiwasax Tatit Diosasaruw thaqtan, ukat jupax marka jak’anakasampix suman sarnaqayistu” sasa. Ukhamasti lurañanakxa sum tukuyañkamaw lurapxäna. 8 Asá reyin ejercitopasti kimsa patak waranqa Judá chiqankir soldadonakampi wakicht’atänwa, jark’aqasiñanakampi, lanzanakampi wakicht’ata, Benjamín ayllunkirinakasti pä patak kimsaqallq waranqa soldadonakanïnwa jark’aqasiñanakampi, mich’inak antutt’añampi wakicht’ata, taqi jupanakasti jan axsarir soldadonakänwa. 9 Jupanakampi nuwasiñatakisti Etiopía chiqankir Zérah chachaw, waranqa waranqa jaqinakan ejercitopampi, kimsa patak nuwasiñ carronakampi jutantäna, ukatsti Maresá chiqakamaw purinïna. 10 Ukampisa, Asá reyix Zérah chachampiru ejercitopampir nuwantañatakiw wakicht’asïna, jaqinakapampisti Maresá jak’ana, Sefata qhirwan nuwasiñatakiw utjnuqtäna. 11 Asá reyisti Tatit Diosaparuw art’asïna, akham sasa: “Tatay, jumatakix ch’amanirusa, jan ch’amanirus yanapt’añax pachpakiwa. Ukhamasti, ¡nanakan Tatit Diosaxay, yanapt’apxitaya, nanakax jumaruw katuyasipxsma, sutimxarurakiw aka ejercitompi nuwasirix jutapxta! Tatay, jumaw nanakan Diosaxätaxa. ¡Nanakax yatipxtwa, jumarux janiw khitis atipjkiristamti!” sasa. 12 Tatitusti Asá reyina, Judá markan nayraqatapan etiope jaqinakarux tukjäna, uka jaqinakasti jaltxapxänwa. 13 Ukampis Asá reyimpi jaqinakapampix Guerar chiqakamaw jupanakarux arktapxäna, etiope jaqinakarusti taqpachaniruw jiwarayapxäna, ukatsti jupanakax taqi yänakap katuntasipxäna. 14 Ukxarusti Guerar marka jak’ankir markanakaruw mantantapxarakïna, uka markanakasti taqiniw Tatitun nayraqatapan axsarayasipxäna. Judá markankir jaqinakasti uka markanakan kuna yänakapatix utjkäna ukanak q’al aparanipxäna. 15 Kawkhantix uywanakax utjkäna uka campamentonakaruw mantantapxäna, ukatsti walja ovejanaka, camellonaka apasipxäna. Uka qhipat Jerusalén markarux kutt’anxapxäna.

15

1 Azarías chachan Oded sat yuqaparux Diosan ajayupaw parläna, 2 jupasti Asá reyir jikxatiriw saräna, juparusti sänwa: “¡Asá, ukhamarak Judá, Benjamín markankir jaqinaka, ist’apxita! Tatitux jumanakampïskiwa, jumanakatix jupampïpxäta ukaxa. Jumanakatix jupar thaqhapxäta ukaxa, jikxatapxätawa; ukampis jumanakatix jupar apanukupxäta ukasti, jupax jumanakar apanukupxarakïtamwa. 3 Israel markax jaya maranakaw jan chiqpach Diosani sarnaqxäna, janiw jupanakar yatichiri sacerdotenakas utjkxänti, janirakiw Diosan kamachi arunakapas yatichatäkxänti. 4 Ukampis jan walt’añanakapan uñjasisaxa, Israelan Tatitu Diosaparuw kutikipstapxäna, jupanakasti thaqhapxänwa, Tatitusti jikxatayasirakïnwa. 5 Khä urunakansti janiw sumankañax khititakis utjkänti, jan ukasti, taqi markanakan jakirinakatakix jan walt’añakiw utjäna. 6 Markanakas jupanak puraw maynit maynikam tukjasipxäna, Tatitun kunayman jan walt’añanakamp t’aqhisiyatap layku. 7 Ukampis jumanakax ch’aman sayt’asipxam, janirak mayjt’asipxamsa, luratanakamatsti churäwi katuqapxäta” sasa. 8 Asá reyisti profetan arunakap ist’asax, ch’amañchasïnwa, ukatsti Judá, Benjamín uraqinakatxa, axtkañ yaqha diosanakarux q’alpun tukjäna, ukhamaraki kawkïr markanaktix Efraín qullunakan katuntkäna uka markan utjir diosanakamppacha, ukatsti Tatitun utap nayräxankkän uka altarxa askicht’ayarakïnwa. 9 Ukatsti Judá, Benjamín uraqinkir jaqinakaruw tantachäna, ukhamarak jupanak taypinkir Efraín, Manasés, Simeón uka yaqha markanakat jutir jaqinakampiru, israelitanakatsti waljaniw Asá reyir jaqkattxapxatayna, Tatit Diosapan jupampïtap uñjasa. 10 Ukatsti Jerusalén markan tantachasipxäna, Asá reyix tunka phisqan mara marka apnaqaskäna ukapacha, kimsa phaxsi saraqataru, 11 uka urusti Tatituruw wilañcha luqtapxäna, uñisirinakapat aparanipkatayna ukanakat paqallq pataka urqu vacanaka, paqallq waranqa ovejanaka. 12 Ukatsti nayra awkinakapan Tatit Diosapar taqi chuyma thaqhañatakiw arsupxäna. 13 Maynitix Israelan Tatitu Diosapar jan thaqkaspa, jisk’äpasa, jach’äpasa, chachäpasa warmïpasa ukax, jiwañapatak juchañchatäñapatakiw arsupxäna. 14 Jupanakasti jach’at arsusaw Tatitutak juramento lurapxäna, kusisiñat jach’at arnaqasa, pututunak pututt’asa. 15 Judá uraqinkir taqpach jaqinakaw kusisipxäna, taqi chuyma uka juramento lurapxatanakapata, jupanakax taqi chuymarakiw Tatitur thaqtapxatayna, ukham lurasaw jupar jikxatapxäna, ukatsti jak’ankir markanakampis suman jakayarakïna. 16 Asá reyix Maacá sat awichapatxa tayka reina kankañap apaqäna, jupan Astarté diosar uñtasit mä dios lurayatap layku. Asá reyix uka lursutarux jisk’a jisk’a t’unjäna, ukatsti Cedrón jawiran phichhantäna. 17 Israelan qullu patanakapan utjkäna uka yupaychañ utanakax janis tukjatäkchïn ukasa, Asá reyix taqi chuymaw Tatitur arkäna, 18 ukatsti Diosan utaparuw kawkïr qurinaka, qullqinaktix jupasa awkipasa Tatitur luqtkatayna ukanak uchxäna. 19 Nuwasiñax janiw utjkänti, Asá reyin kimsa tunka phisqani mara marka apnaqkäna ukakama.

16

1 Asá reyix kimsa tunka suxtan mara marka apnaqkän ukkhasti, Israelan Baasá reyipaw Judá markar nuwantir saräna, nayraqatsti Ramá marka katuntäna, ukatsti ukspachaw uka markxa sayt’asiñatak wakichayäna, ukhamat Judá markan Asá reyipampi jan khitis parlañapataki. 2 Ukat Asá reyix Tatitun utapampina, reyi utampin imatäkän uka quri, qullqi apsusinxa, Siriankir Ben-hadad reyiruw ukanak apayäna, jupax Damasco markan jakäna. Juparusti aka yatiyäwi apayarakïna: 3 “Mä arust’äwi jumampi nayampix lurañäni, kunjämtix nayra awkinakasax lurapkäna ukhama. Nayax qurimpi, qullqimpi apayansma. Israelankir Baasá reyimpi suma arust’äwir mantatamxa ina ch’usar tukuyxam, ukhamat jupax nayatak jan juk’ampi sayt’kaniti” sasa. 4 Ben-hadad reyisti Asá reyin aruparux iyawsänwa, ukatsti soldado tamanakapan jilïrinakaparuw Israelan markanakapar nuwantañatak khithäna, ukhamat jupanakax Iión, Dan, Abel-maim markanak katuntapxäna, ukhamarak Neftalí uraqinkir manq’añanak imañ markanakapsa. 5 Baasá reyisti uk yatisinxa, Ramá marka sayt’asiñatak wakichañsa suyt’ayänwa. 6 Ukatsti Asá reyix Judá uraqinkir taqi jaqinakampi jutasinxa, Ramá chiqatxa kawkïr qalanakampi, lawanakampitix Baasá reyix sayt’asiñatak wakichaykäna ukanakxa, apasxänwa, ukanakampisti jupax sayt’asiñatakiw Gueba, Mispá markanak wakichrantayäna. 7 Uka urunakansti Hananí profetax Judá markan Asá reyipar tumpt’iriw saräna, juparusti sänwa: “Jumax Siria markan reyiparuw alkatastaxa, janiw Tatitu Diosamarux katuyasktati, ukat Siria markankir reyin ejercitopax amparamat jaltxi. 8 ¿Janit etiopenakasa, libionakasa mä jach’a tama wali ch’amanïkänxa, walja caballerianakani, nuwasiñ carronakani ejercitökänsti? Tatitusti jupanakarux amparamaruw katuytam, jupar alkatatam layku. 9 Tatitux kunanakatix akapachan lurasiski ukanak sum uñjaski, ukat khitinakatix taqi chuymampi jupar katuyasipki ukanakar ch’am churañataki. ¡Jumasti luqhir uñtataw ukham lurtaxa! Jichhat uksarusti juk’amp ch’axwañanakaw jumatak utjani” sasa. 10 Asá reyisti profetatakix walpun q’apisïna, ukat carcelar uchantayäna. Uka urunakanxa markankirinakat yaqhipanakarux mutuyarakïnwa. 11 Asá reyin sarnaqäwipax, qalltat tukuykamax Judá, Israel reyinakapan qillqatapankiwa. 12 Asá reyix kimsa tunka llätunkani mara marka apnaqaskän ukkhaxa, walpun kayunakapat usuntäna; ukham usuntkasas janiw Tatiturux makhatkänti, jan ukasti qullirinakak thaqhäna. 13 Jupasti pusi tunka mayan mara marka apnaqkäna ukkhaw jiwxäna, 14 juparusti kawkïr amaya imañtix Davidan markapan luraykatayna ukaruw imt’xapxäna. Amayapsti mä kallañxaruw uchapxäna, kunayman waksuyat q’apkir suma qullanakampiw uchapxarakïna. Ukxarusti jupat amtañatakix mä jach’a nina aqtayapxäna.

17

1 Ukatsti Asá reyi lantix, Josafat yuqapaw Judá marka apnaqxäna, jupax Israel markatakix wali ch’amaniw tuküna. 2 Judá uraqin utjir sayt’asiñatak wakichayat markanakaru, taqpach Judá uraqin soldado tamanak uskuntäna, ukhamaraki kawkïr markanaktix Asá awkipax Efraín uraqin katuntkatayna ukanakaru. 3 Tatitux Josafat reyimpiskänwa, jupax kunjämtix qalltan David nayra awkipax lurkäna ukham luraskäna. Janiw Baal diosan lantinakaparux yupaychkänti, 4 jan ukasti, awkipan Diosaparuw yupaychäna, jupan kamachi arunakapar phuqhasa, Israelankir jaqinakan sarnaqäwipar jan arkasa. 5 Ukat Tatitux jupan markap apnaqañapatakix sum thuruñchäna. Judá uraqinkirinakasti taqiniw jupatak churäwinak apanipxäna, qamir kankañapasti jilarkirïnwa, wali aytatarakïnwa. 6 Jupax jach’a kankañampiw Tatitun uñacht’ayat thakhin saräna, ukatsti wasitatampiw Judá uraqin qullu patanakan utjir idolonakar yupaychañ utanak tukjayäna, ukhamarak Astarté diosanaksa. 7 Josafat reyix kimsa mara apnaqaskäna ukkhasti, jupax Ben-hail, Abdías, Zacarías, Natanael, Micaías uka jilïr yanapirinakaparuw Judá markanakan yatichapxañapatak khithäna, 8 jupanakamp chiksti Semaías, Netanías, Zebadías, Asael, Semiramot, Jonatán, Adonías, Tobías, Tobadonías uka levitanakaruw khitharakïna. Elisamá, Joram sacerdotenakax jupanak chikaw sarapxarakïna. 9 Jupanakarusti Tatitun kamachi qillqatapat Judá uraqinkir jaqinakar yatichapxañapatakiw khithäna. Jupanakasti Judá uraqinkir taqi markanakaruw puripxäna jaqinakar yatichasa. 10 Ukchañkamasti, Judá markan jak’anakapankir markanakax Tatitur wal axsarapxäna, ukatsti janiw Josafat reyimpi nuwasiñ munapkänti. 11 Filisteo jaqinakat yaqhipanakax, churäwinaka, ukhamarak qullqi Josafat reyitakix apanirapipxäna, árabe jaqinakasti, jupatakix paqallq waranqa paqallq patakani urqu ovejanaka, cabritonakatsa mä ukkharak aparapipxäna. 12 Josafat reyix, juk’amp munañaniw tukxäna. Judá uraqinsti nuwasiñ utanaka, ukhamaraki manq’añanak imañ markanakamp lurayäna, 13 Judá markanakansti walja uraqinakanïnwa. Jerusalén markansti nuwasiñatak jan axsarir soldadonakapaw utjarakïna, 14 jupanakan sutinakapasti wila masi tamata qillqatarjamax akanakänwa: Judá ayllunkiritxa: Adná, jupax kimsa patak waranqa soldadonakan jilïripänwa. 15 Johanán, pä pataka kimsaqallq tunka waranqa soldadonakan jilïripänwa, 16 Zicrí chachan Amasías yuqapa, jupax chuymapatjam Tatitur luqtañatak katuyasitayna, jupasti pä pataka waranqa soldadonak apnaqiri jilïrïnwa. 17 Benjamín ayllunkiritxa: Eliadá, jupax mich’inak antutt’añampi, jark’aqasiñanakampi wakicht’ata, pä patak waranqa soldadonakan jilïripänwa, 18 ukatsti Jozabad, jupax nuwasiñatak wakicht’ata, patak kimsaqallq tunka waranqa soldadonakan jilïripänwa. 19 Taqi uka chachanakasti, reyir luqtirinakänwa, khitinakatix Judá uraqpachan nuwasiñatak wakichat markanakar khithatäkän ukanakax janiw uka jaqinak taypin jakhutäpkänti.

18

1 Josafat reyix wali qamiri munañaniw tukxäna, ukatsti jupax Ahab reyin awkch’i masipaw tukxäna. 2 Ukat mä qawqha maranakatsti, Josafat reyix Samaria markaruw saräna Ahab reyir uñjt’iri, Ahab reyisti Josafat reyimpiru, jupamp chika jutirinakaru katuqt’añatakix walja ovejanaka, urqu vacanak jiwarayäna, ukatsti Galaad chiqankir Ramot markar katuntir sarañatakiw amtayarakïna. 3 Israelan Ahab reyipasti Judá markankir Josafat reyiruw jiskt’äna: —¿Jumax nayamp chika Galaad chiqankir Ramot markar nuwantir sarañ munasmati? —sasa. Josafat reyisti sänwa: —Nayasa, ejercitoxasa nuwasïwir sarañatakix jank’akïpxtwa. 4 Ukampis nayraqatax Tatitun munañapay yatxatam —sasa. 5 Israelan reyipasti profetanakaruw tantacht’äna, jupanakasti pusi patakanïnwa, jupanakarux akham jiskt’äna: —¿Galaad chiqankir Ramot marka katuntir sarapxiristti, janicha? —sasa. Jupanakasti sapxänwa: —Uka marka nuwantir saraskakim, Tatituw jupanakarux amparamar katuyätam —sasa. 6 Josafat reyix jiskt’askakïnwa: —¿Janit aka chiqan Tatitun yaqha profetapax utjki, jupar jiskt’asiñatakiraki? —sasa. 7 Israelankir reyisti Josafatarux sänwa: —Mayni profetaw utjaski, jupa tuqiw Tatiturux jiskt’araksna. Jupax Imlá chachan Micaías yuqapawa. Nayasti juparux walpun uñista, janipuniw kunapachas walinak yatiykituti, jan ukasti, jan walinakakpun yatiyitu —sasa. Josafatasti juparux saskakïnwa: —Jan ukham parlamti —sasa. 8 Ukat ukspachaw Israelankir reyix yanapiripar jawsäna, juparusti sänwa: —¡Imlá chachan Micaías yuqapax jank’ak jutpan! —sasa. 9 Israelankir reyisa, Judá uraqinkir Josafat reyisa, nuwasiñ yänakamp ucht’atkama, reyi qunuñanakapan qunt’atäsipkänwa, Samariar mantañawja plazana, profetanakasti jupanak nayraqatan taqpachaniw jutir urunakat parlapxäna. 10 Quenaaná chachan Sedequías yuqapasti hierrot waxranak lurasitayna, jupax jach’at art’äna: “¡Tatitux akham siwa: ‘Aka waxranakampi jalxatasaw sirio jaqinakarux q’al tukjäta!’ ” sasa. 11 Profetanakax taqpachaniw uka pachparak arsupxäna. Reyirusti sapxänwa: “Galaad chiqankir Ramot markarux nuwantaskakim, ukatsti atipjätawa, Tatituw jumarux uka marka katuyätam” sasa. 12 Micaías profetar jawsir sarkatayna uka yatiyiristi, jupar sänwa: —Profetanakax taqinipuniw reyirux suma yatiyäwinak churapxi. Jumasti ukhamarakiy jupanakjam suma arunak yatiyam —sasa. 13 Micaías profetasti juparux sänwa: —¡Nayax Tatit laykuw juramento lurta, kuntix Diosax nayan sañaxa munkani ukak säxa! —sasa. 14 Ukatsti reyin nayraqataparuw purïna, reyisti juparux jiskt’änwa: —Micaías, ¿Galaad chiqankir Ramot marka katuntir sarapxiristti, janicha? —sasa. Micaías profetasti sänwa: —Uka marka katuntir saraskakim, ukatsti atipjätawa, Diosaw jumarux uka marka katuyätam —sasa. 15 Ukatsti reyix jupar sarakiwa: —¿Qawqha kutirak jumar juramentompi arsuñamataki, Tatitun sutipar chiq parlañamatak sämasti? —sasa. 16 Ukxaruw Micaiasax säna: “Israel jaqinakar taqpachaniruw uñjta, qullunakan ananukuta, jan awatirin ovejanakar uñtata. Tatitusti siwa: ‘Janiw jupanakax tumpirinïkiti; sapa maynis sumankañan utanakapar kutt’xapxpan’ ” sasa. 17 Israelankir Ahab reyisti, Josafatarux sänwa: —¿Janit nayax sisksma, aka jaqix janipuniw sumanak yatiykituti, jan ukasti kunatix jan walïki ukakpun yatiyitu sasasti? —sasa. 18 Micaías profetasti ukxarux saskakïnwa: —Ukham satamatxa, jichhax Tatitun arunakap ist’apxam: “Nayax Tatituruw qunuñapan qunt’at uñjta, ukhamarak alaxpachankir taqi ejercitoparu jupan kupïxapana, ch’iqäxapan sayt’atäskiri. 19 Ukatsti Tatitux jiskt’änwa: ‘¿Khitis Israelankir Ahab reyir amtayir saraspa, ukat Galaad chiqankir Ramot markar makhatasin ukan aynacht’añapatakixa?’ sasa. Mayninakax mayja sapxäna, mayninakasti mayjarak sapxäna. 20 Ukampis mä ajayuw Tatitun nayraqatapar uñstäna, ukatsti jupax sänwa: ‘Nayaw jupar amtayä’ sasa. Tatitusti jiskt’änwa ¿kunjämsa luräta? sasa, 21 uka ajayusti sänwa: ‘Nayax reyin profetanakaparux k’arinak parlayä’ sasa. Ukatsti Tatitux juparux sänwa: ‘Jumaw juparux amtayäta, saram ukat ukham luraskakim’ sasa. 22 Jichhasti jumax yatxtawa, Tatitun aka profetanakamana lakanakapana mä k’ari ajayu uchatapxa, Tatitux juman tukjatäñamatakiw arsxi” —sasa. 23 Ukapachaw Quenaaná chachan Sedequías yuqapax Micaiasar jak’achasisin ajanupat t’axllintäna, ukatsti sänwa: —¿Kawki chiqaraki Tatitun ajayupasti jumamp parlañataki nayat mistusti? —sasa. 24 Micaías profetasti juparux sänwa: —Mä uruw yatïta, kunürutix utat uta imantasir jalnaqkät ukapacha —sasa. 25 Ukatsti Israelan reyipax sänwa: —¡Micaiasar katuntapxam, ukatsti marka apnaqir Amón chachan nayraqatapar irpapxam, ukhamaraki Joás yuqaxan nayraqataparu! 26 Jupanakar sapxarakim: “Reyix akham siwa: ‘Aka jaqirux carcelar uchantapxam, ukatsti t’ant’ampi, umampik churapxam, nayan sumaki kuttaniñaxkama’ ” —sasa. 27 Micaías profetasti saskakïnwa: “Jumatix jan kunas kamacht’ata kutt’anïtaxa, ukampix Tatitun naya tuqi jan arsutap yatiñäni” sasa. 28 Ukhamawa, Israelan reyipampi, Judá markankir Josafat reyimpix Galaad chiqankir Ramot markar katuntir sarapxäna. 29 Israelan reyipasti Josafat reyirux sänwa: —Nayax jan uñt’kay isthapitaw nuwasï, ukatsti jumaw isixampi uchasïta —sasa. Ukhamaw Israelankir reyix jan uñt’kay isthapisïna, ukatsti panpachaniw nuwasïwir mantapxäna. 30 Ukampis Siria markankir reyix nuwasiñ carronak apnaqirinakan jilïrinakaparux sänwa: “Janiw khitirus katuntapxätati, jan ukasti Israelan reyiparukiw katuntapxäta” sasa. 31 Ukatsti kunapachatix carro apnaqirinakan jilïrinakapax Josafat reyir uñjapxäna ukkhaxa, Israelan reyipäkaspas ukham amuyapxäna, ukatsti nuwjañatakiw muyuntapxäna. Ukapachaw Josafat reyix jach’at art’asis yanap mayïna, Tatitusti juparux yanapt’änwa. Diosaw juparux uka jaqinakat maysa tuqir jithiqtayäna, 32 carronakan jilïrinakapasti, Israelan reyipar jan uñjasinxa, janiw arktapkänti. 33 Ukampis mä soldadow ina ch’usaruki mich’inak akatjamat antutt’äna, ukatsti Israelan reyiparuw wakt’ayäna, jark’aqasiñapan ch’ukup chiqa mantayasaw niya jiwirpach usuchjäna. Ukat reyix carropa apnaqirir säna: —Qhipar kuttam, aka nuwasiñ taypit apsuta, sinti usuchjatätwa —sasa. 34 Khä urusti nuwasiñax walt’atapunïnwa, yaqhip soldadonakasti Israelan reyiparux carropxan sayt’ata ukankayapxäna, sirionakar saykatañapataki, ukampis inti jalantaruw reyix jiwxäna.

19

1 Judá markankir Josafat reyisti, jan kuna kamacht’ataw Jerusalenankir reyi utapar kutt’anxäna. 2 Ukampis Hananí chachan Jehú profeta yuqapaw jupar jikxatasin jiskt’äna: “¿Kunatarak jumasti, jan wali jaqir yanaptasti, ukatsti Tatitur uñisipki ukanakampi sumankaraktasti? Tatitux jumatak wali q’apisitawa. 3 Ukampisa, juman yaqha suma luratanakamax utjiwa, jumax aka markpachan utjkäna uka Astarté diosan uñtasitanakaparuw tukjtaxa, ukatsti chuymaman Diosar thaqhañ amtasiraktaxa” sasa. 4 Josafat reyix Jerusalén markan jakäna, ukampis markapar uñjt’irix sarapunirïnwa, Beerseba chiqat qalltasa Efraín qullunakkama, jupanakar nayra awkinakapan Tatit Diosapar kutt’ayaniñataki. 5 Ukhamarus Judá uraqinkir pirqanakampi muyuntayat markanakanxa, taripirinak utt’ayäna, markat markana. 6 Ukatsti uka taripirinakarux sänwa: “Kuntix lurapkäta ukanakxa sum amuyasipxäta, janiw jaqinakan sutipxaru taripapxätati, jan ukasti Tatitun sutipxaruw taripapxäta, taripapkäta ukkhasti jupax jumanakampïskaniwa. 7 Ukhamasti Tatiturux axsarapxam, luratanakam wal amuyasipxarakim, Tatit Diosasax janiw aliqak uñkatkiti jan chiqapar uñjirinakaru, maynitak arxatasirinakaru, qullqi chilltayasirinakarusa” sasa. 8 Ukatsti Josafat reyix, Jerusalén markanxa levitanaka, sacerdotenaka, Israelan wila masi tamanakapan jilïrinakap utt’ayäna, taripirit sayt’apxañapataki, Jerusalenankir jaqinakan ch’axwanakap uñjapxañapatakiraki. 9 Jupanakarusti akham iwxt’arakïna: “Jumanakasti Tatitur axsart’asaw lurañanakam lurapxäta, chiqa kañkañampi suma chuymampi lurasa. 10 Markanakan jakapki uka masinakamatix ch’axwanakap yatiyasipxätam, jumanakan chiqapar uñjapxañamataki, jaqi jiwayañ tuqita, kamachinak phuqhañ tuqita, arsutanakarjam sarnaqañ tuqitsa, jupanakarux iwxt’apxam, Tatit nayraqatan jan pantjasipxañapataki, ukhamat Tatitun jan jumanakatakisa, jupanakatakis q’apisiskañapataki. Jumanakax ukanak phuqhapxam, chiqaparutix uñjasipkäta ukaxa, juchax janiw jumanakxankkaniti. 11 Amarías jach’a jilïri sacerdotew jumanakarux kunatix Tatit tuqit yatiñax wakiski ukanakan yatiyapxätam; ukxarusti Ismael chachan Zebadías yuqapa, Judá ayllun jilïripasti, kunatix markanak tuqit lurañax wakiski ukanak phuqharakini; levitanakasti jumanakan yanapirimäniwa. ¡Ukhamasti ch’amañchasipxam, ukatsti irnaqapxarakim! ¡Tatitux aski lurir jaqimpi chikäpan!” sasa.

20

1 Ukanak qhipatsti, moabita, amonita jaqinakax, meunita jaqinakampi mayacht’asisaw Josafat reyir nuwantir jutapxäna; 2 ukatsti Josafat reyir yatiyirix mayninakaw sarapxäna: “¡Edom chiqata, Mar Muerto quta khursäxat mä jach’a ejercitow jumamp nuwasir jutanti! ¡Jupanakasti jak’achasinipxiwa, niyaw En-gadi markankxapxi!” sasa. 3 Josafat reyisti axsarañat Tatituruw makhatäna, ukatxa ayuno lurañatakiw Judá uraqpachar yatiyäna, 4 Judá uraqinkir jaqinakasti Tatitun yanapt’ap mayiñatakiw tantachasïna. Jaqinakax Judá uraqpachan utjir markanakat purinipxäna. 5 Josafat reyisti, Judá chiqankiri jaqinakax Jerusalén markan tantachasipkatayna uka taypiruw sayt’asïna, Tatitun utapa machaq uta anqäx uñkatasina, 6 jupasti jach’at säna: “Nayra awkinakaxan Tatit Diosapay, ¡jumätaw alaxpachankir Diosaxa, jumarakiw taqi markanakarus apnaqtaxa! ¡Juman amparamankiw ch’amasa, munañanïñasa: janiw khitis kutkatkiristamti! 7 Nanakan Diosaxay, jumaw Israel markan nayraqatapat aka uraqin jakir jaqinakarux jaqunuktaxa, ukatsti juman munata Abrahaman wawanakaparuw wiñayatak churxtaxa. 8 Aka uraqin utt’asxasinxa, jumatakiw mä uta lurapxäna, sapxarakïnwa: 9 ‘Jan walt’añanakatix nanakar mutuyapxitani, nuwasiñasa, usuñasa, manq’at t’aqhisiñasa ukkhaxa, nanakax aka uta nayraqatan tantachasipxä, juman ukankatam layku, nanakax llakisiñanakaxan jumaruw art’asipxäma, jumasti ist’apxitätawa, qhispiyapxarakitätawa’ sasa. 10 Jichhasti amonitanakasa, moabitanakasa, Seir qullunkirinakas akäsipkiwa, Egiptot israelitanakax jutasipkän ukkhaxa, janiw jumax uka uraqinakaru mantañanakap munkäyätati, jan ukasti jupanakat jithiqtxapxänwa, janiw tukjapkänti. 11 Jichhasti, ukata phuqsusiñatakiw nuwasir jutapxi, uraqimat nanakar alisnukuñataki, kawkïr uraqtix nanakan katusiñanakaxatak churapkista uka uraqita. 12 Nanakan Diosaxay, ¿janit jumax jupanakar mutuykätaxa? Nanakax janiw uka jach’a ejercitompi nuwasiñatak ch’amanïpkti. ¡Nanakax janiw kunsa lurirjamäpkti, ukat jumaruki uñtanipxsma!” sasa. 13 Taqpach Judá markaw Tatitun nayraqatapan sayt’ata jikxatasipxäna, warminakasa, wawanakasa, jisk’a wawanakamppach kuna. 14 Ukapachaw Tatitun ajayupax Zacarías chachan Jahaziel yuqapxar jutäna, jupax Benanías, Jeiel, Matanías wila masinkirïnwa. Matanías chachasti Asaf chachan wawanakapat levita jaqïnwa, jupax uka tantachäwinkarakïnwa. 15 Jahaziel chachasti sänwa: “Judá, Jerusalén markan jakirinaka, ist’apxam, juma Josafat reyisa ist’arakim, Tatitux sapxtamwa: ‘Jan axsarapxamti, janirak uka jach’a ejército uñjasinsa mulljasipxamti, aka nuwasiñax janiw jumanakankkiti, jan ukasti Diosankiwa. 16 Qharür willjtax nuwasir saraqapxam. Jupanakax Sis sat uka amsta makhatasinipki, jumanakasti Jeruel wasara uñkatasi jawira tukuyan jikxatapxäta. 17 Janiw jumanakati aka nuwasiñan nuwasipkäta, sum wakichasipxam, suyt’apxarakim, ukat kunjämtix Tatitux jumanakar qhispiyapkätam uk uñjapxäta. ¡Jerusalenankiri, Judá uraqinkir jaqinaka, jan axsarapxamti, janirak mulljasipxamsa; arumanthi willjtasti jupanakamp nuwasir sarapxam, Tatitux jumanakampïskiwa!’ ” sasa. 18 Ukatsti Josafat reyix p’iqip uraqir puriyañkamaw alt’asïna, Judá, Jerusalén markankir jaqinakasti Tatitun nayraqatapan jupar yupaychañatakiw killt’asipxäna. 19 Ukatsti Quehat chachat saraqir levitanaka, Coré chachat saraqir wawanakapasa, wali jach’ata Israelan Tatit Diosapar yupaychañ qalltapxäna. 20 Qhipärmanthisti wali willjtat sartasipxäna, Tecoa wasar tuqir sarañataki. Mistusipkäna ukkhasti, Josafat reyix sayt’asisin jupanakarux säna: “Jerusalenankirinaka, Judá uraqinkirinaka, ist’apxita: Tatit Diosamar iyawsapxam, ukatsti janiw axsarapxätati; profetanakapan arsutanakap iyawsapxam, ukatsti jumanakatakix taqi kunas walikïskaniwa” sasa. 21 Ukatsti markar jiskt’asinxa, mä qawqha q’uchurinak ajllïna, jupanakan qullana isinakampi isthapita, soldado tamanakan nayraqatap sarasa, Tatitur aka q’uchumpi jach’añchapxañapataki: “Tatitur yuspagarapxam, munasiñapax wiñayatakiwa” sasa. 22 Ukatsti, kunapachatix kusisiñampi q’uchunak q’uchuñ qalltapkän ukkhaxa, Tatitux jan walt’añanak sartayäna, Judá markar katuntiri jutapkatayna uka amonita, moabita, Seir qullunkiri jaqinak taypina, jupanakasti atipjataw uñjasipxäna. 23 Moabitanakampi amonitanakampix Seir qullun jakirinakaruw katuntapxäna, jupanakarusti q’alpun tukjapxäna, jupanakaru tukjasasti, jupanakkamaw tukjasipxarakïna. 24 Judá markankir jaqinakax kawkhattix wasarax uñstkäna uka chiqar purinisaxa, uñisirinakapan ejercitop uñtasinxa, jiwatanakarux uraqir jaqurtatkam uñjapxäna; ¡janiw maynis qhispkataynati! 25 Ukatsti Josafat reyimpi jaqinakapampix kunanaktix uñisirinakapax jaytawayapkatayna ukanak apthapiriw jalapxäna, jupanakasti walja uywanaka, nuwasiñ yänaka, isinaka, jila alani yänak jikxatapxäna, ukanaksti taqpach katuntasipxäna. Walja yänakapuniw utjäna, janiw jupanakax aptirjamäpkänti; waljätapatsti kimsa uruw uka yänak apthapipxäna. 26 Pusïri urunsti Beracá sat qhirwan Diosar jach’añchañatakiw tantachasipxäna. Ukat uka chiqax jichhürkamasa Beracá sutimpi uñt’atäski, ukasti “Aski waxt’äwi katuqañ qhirwa” sañ muni. 27 Uka qhipatsti Judá, Jerusalén markankir jaqinakax Josafat reyin qhipap wali kusisitaw Jerusalén markar kutt’anxapxäna, Tatituw jupanakarux kusisiñ churäna uñisirinakapat qhispiyasina. 28 Jerusalén markar purisinsti, Tatitun utaparuw sarapxäna, salterionakampi, citaranakampi, trompetanakampi phust’asisa. 29 Tatitun Israelan uñisirinakapampi nuwasitap yatisax, taqi markanakaw Diosarux axsarapxäna. 30 Josafat reyin marka apnaqañapasti sumakiw sarantäna, Diosaw juparux marka jak’anakapampi suman jakayäna. 31 Josafat reyisti ukhamaw Judá marka apnaqäna. Jupax kimsa tunka phisqani maranïkän ukkhaw marka apnaqañ qalltäna, pä tunka phisqani mararakiw Jerusalenan apnaqäna. Taykapax Azubá satänwa, jupasti Silhí sat chachan phuchhapänwa. 32 Josafat reyix Asá awkipjamarakiw chiqa kankañampi sarnaqäna. Jupan luratanakapasti Tatitun nayraqatapanxa askïnwa. 33 Ukampisa, qullu patanakan utjiri, yaqha diosanakar yupaychañ utanakapax janiw chhaqtayatäkänti, markasti nayra awkinakapan Diosapar arkañatakix janïraw suma thurt’atäkänti, uka layku. 34 Josafat reyin ukat ukxar sarnaqäwipasti, qalltat tukuykamax Hananí chachan Jehú yuqapana sarnaqäwipxat crónicas sat qillqatapankiwa, Israelan reyinakapan qillqatanakapan qillqt’atarakiwa. 35 Qhiparusti Judá uraqinkir Josafat reyix Israelankir Ocozías reyimpiw mayacht’asïna, uka reyisti ñanqha lurir chachänwa. 36 Josafat reyix juparuw jaqkattäna barconak lurañataki, ukat Tarsis markar sarañataki, uka barconaksti Esión-guéber chiqan lurapxäna. 37 Ukapachaw Maresá chiqankir Dodavahu chachan Eliezer yuqapax Josafat reyitak profecía arunak arsüna: “Tatitux Ocozías reyimpi mayacht’asitam laykuw, luräwim jisk’a jisk’a t’unjani” sasa. Ukatsti chiqpachapuniw barconakax jisk’a jisk’a t’unjat uñjasïna, ukatsti janiw Tarsis markarux sarkxapxänti.

21

1 Josafat reyix jiwxänwa, ukatsti David nayra awkipan markapan imt’atäxäna, jupa lantix Joram yuqapaw Judá marka apnaqxäna. 2 Joram chachan jilanakapa, Josafat chachan wawanakapax akanakänwa: Azarías, Jehiel, Zacarías, Micael, Sefatías jupanaka. Taqi jupanakasti Judá uraqi apnaqir Josafat reyin wawanakapänwa. 3 Jupanakarusti awkipax qurita, qullqit lurat yänaka, yaqha jila alani yänakamp churatayna. Ukatsti Judá uraqinxa sayt’asiñatak uyuchrantat markanak churarakïna, ukampisa, marka apnaqañapsti Joram yuqaparuw katuyäna, jilïri yuqapätap layku. 4 Awkipan reyi qunuñapar qunt’asxasinxa, Joram chachax wali ch’amaniw tukxäna, ukatsti taqi jilanakaparuw cuchillompkama jiwarayäna, ukhamarak Israelan yaqhip jilïri irpirinakarusa. 5 Marka apnaqañ qalltkäna ukkhasti, jupax kimsa tunka payan maranïnwa, ukatsti Jerusalén markan kimsaqallqu maraw marka apnaqäna. 6 Ukampis jupax kunjämtix Israelan reyinakapasa, Ahab chachat saraqir wawanakapas sarnaqapkän ukanakan thakhipa arkäna, warmipax Ahab chachat saraqirïnwa; ukhamïpansti jupan luräwinakapax Tatit nayraqatan janiw askïkänti. 7 Tatitusti Davidan wila masinakapan marka apnaqañap janiw tukjañ munkänti, Davidampi mä arust’äwi luratap layku, juparusa, wawanakaparusa jupanakan marka apnaqañapatakiw arsüna. 8 Joram reyix marka apnaqkäna ukkhasti, Edom markax Judá markatakiw sayt’asïna, ukatsti jupanak taypit mä reyi utt’ayasipxäna. 9 Ukatsti Joram reyix jilïri capitananakapampi, taqpach nuwasiñ carronakapampiw saräna, uka arumax jupampi, nuwasiñ carronakan jilïrinakapampix, sartasisin jupanakar muyuntapkatayna uka edomita jaqinakaruw nuwantapxäna. 10 Ukampis Edom markax Judá markampi apnaqayasiñat jichhürkamaw yaqhachasxi. Uka urunakansti Libná markax yaqhachasxarakïnwa, Joram reyin Tatitur apanukutapata, nayra awkinakapan Diosapat armasitap layku. 11 Ukxarusti Joram reyix Judá qullu patanakanxa yaqha diosanakar yupaychañ utanak lurayäna, jupaw Jerusalenankir jaqinakan Tatitur jan sum arkañapatakix juchanïna, Judá markarux maysaruw saranukuyäna. 12 Ukapachasti Joram reyix Elías profetat mä qillqat katuqäna, uka qillqatansti akham sänwa: “David nayra awkiman Tatit Diosapax sistamwa: ‘Jumax janiw Josafat awkiman sarnaqäwiparjama, janirakiw Judá markan Asá reyipan sarnaqäwiparjamas sarnaqktati, 13 jan ukasti, jumax Israelan reyinakapan sarnaqäwiparjamakiw sarnaqtaxa, jumaw Judá, Jerusalén markankir jaqinakan Tatitumpi jan sum sarnaqañapatakix juchanïtaxa, Ahab chachan wila masinakapax lurki ukhama. Ukxarusti jumax jilanakamaruw jiwaraytaxa, jupanakax jumat sipan juk’amp sum sarnaqapxäna. 14 Ukat Tatitux markamarusa, wawanakamarusa, warminakamarusa walpun mutuyani, imat yänakamsa apt’asirakïtawa. 15 Jumarux kunayman usunakampiw usuntayätam. Jumax purak usumpix jiphillanaksa qutstayasiñkamaw usuntäta’ ” sasa. 16 Ukasti ukhamapuniw lurasïna. Tatitux filisteonakampi, árabe jaqinakampi, etíope jaqinak jak’an utjasirinakampiw Joram reyirux uñisisiyäna; 17 jupanakasti Judá uraqir sarasax ch’amampiw mantaranttapxäna, ukatsti reyi utan kuna yänaktix jikxatapkän ukanak q’al apasipxäna, ukhamarak wawanakaparusa, warminakaparusa. Joacaz sat sullka wawapakiw qhiparäna. 18 Uka qhipatsti, Tatitux mä jan qullkay purak usumpiw juparux mutuyäna. 19 Urunakax jalaskakïnwa, ukat pä mararusti, uka usup laykux jiphillanakapax mistxapunïnwa, ukatsti wali t’aqhisisaw jiwxäna. Markapax janiw sutip amtasin ninsa aqtaykänti, kunjämtix nayra awkinakapampi lurapkatayna ukhama. 20 Joram chachax kimsa tunka payan maranïkän ukkhaw marka apnaqañ qalltäna, ukatsti Jerusalén markan kimsaqallq maraw marka apnaqäna. Jupan jiwxatapatsti janiw khiti jachiris utjkänti. Amayapxa Davidan Markaparuw imt’apxäna, janiw reyinakan imäwinakap jak’ar imapkänti.

22

1 Jerusalenankir jaqinakax, Joram lantix Ocozías sullka yuqaparuw reyit utt’ayapxäna, mä tama ñanqha jaqinakampi árabe jaqinakampiw campamentor mantasin Judá markankir Joram reyin jilïr yuqanakaparux jiwarayatayna. Ukhamat Judá markankir Joram reyin Ocozías sullka yuqapax marka apnaqañ qalltäna. 2 Kunapachatix jupax pä tunka payan maranïkän ukkhaw marka apnaqañ qalltäna, ukatsti Jerusalén markanxa mä maraw marka apnaqäna. Taykapax Atalía satänwa, jupax Omrí chachan allchhipänwa. 3 Ocozías reyisti Ahab reyin wila masinakapan sarnaqäwipa arkarakïna, taykapaw juparux jan wali amuyunak churäna, Ahab chachan wila masipampi sumankatap laykusti, jupan luräwinakapax Tatit nayraqatan janiw askïkänti. Awkipan jiwatap qhipatsti jupax uka jaqinakan amtatap luräna, ukhamat aynacht’añar puriwayäna. 5 Jupanakan iwxa arunakapar arkatap laykusti, Ocoziasax Israelankir Ahab chachan Joram yuqapampiw mayacht’asïna, Siriankir Hazael reyimpi Galaad uraqinkir Ramot chiqan nuwasiñataki. Ukampis sirio jaqinakaw Joram reyirux usuchjapxäna, 6 ukat jupax Jezreel chiqar kutt’äna, Ramot chiqan siriankir Hazael reyimpi nuwasisin usuchjapkatayna ukanakat qullasiñataki. Ocozías reyisti, Joram chachan usutätap laykux Jezreel chiqaruw jupar uñjt’aniñatak saräna. 7 Diosaw wakichäna Ocozías reyin Joram reyin ukar uñjt’ir sarkasin jiwañapataki. Ocoziasan puritapatsti, Joram reyimpiw mistüna Nimsí chachan Jehú yuqapampi jikisiñataki. Diosaw Jehú chachar ajllisitayna Ahab reyin wila masipar jiwarayañataki. 8 Kunapachatix Jehú chachax Ahab reyin wila masinakapar taripaskän ukkhaxa, Judá markankir jilïrinakaparu, Ocozías reyin wila masinakaparuw jikxatäna, jupanakasti Ocoziasan luqtirinakapänwa, ukat jupanakar jiwarayäna. 9 Ukatsti Ocozías reyiruw thaqtayarakïna, jupax Samaria markan imantasitayna, jupar katuntasinxa Jehú chachan ukaruw irpapxäna, ukat jiwayapxäna. Ukampis juparux imt’xapxänwa, sapxarakïnwa: “Jupax Josafat chachan yuqapawa, Josafatax taqi chuymaw Tatitur thaqhirïna” sasa. Uka qhipatsti, Ocozías reyin wila masip taypit janiw khitis Judá marka apnaqirix utjkxänti. 10 Ocozías reyin Atalía taykapax yuqapan jiwxatap yatisinxa, jupasti Judá uraqinkir reyit saraqir wila masinakarux q’al jiwarayäna. 11 Ukampis Joram reyin Joseba phuchhapax, Ocozías reyin Joás yuqaparuw wayuqasïna, reyin maynïr yuqanakapar jiwarayasipkäna ukapacha, ukatsti jupax Joasampiru, jupar uñjir warmimpirux mä ikiña utaruw imantäna. Ukhamat Joasax jan jiwkänti. Aksti Joram reyin Joseba phuchhapaw ukham luräna, jupax Ocozías reyin kullakapänwa, Joiadá sacerdoten warmiparakïnwa. 12 Joasasti Tatitun utapan jupamp chika imantatäskänwa. Ukchañkamax Atalía warmiw marka apnaqäna.

23

1 Ukat paqallq mararusti, Joiadá sacerdotex ejerciton aknïri jilïrinakaparuw jawsayanïna: Jeroham chachan Azarías yuqaparu, Johanán chachan Ismael yuqaparu, Obed chachan Azarías yuqaparu, Adaías chachan Maaseías yuqaparu, Zicrí chachan Elisafat yuqaparu, ukatsti jupanakarux juparu jaqkattañap amtayäna. 2 Jupanakasti Judá uraqpach muytapxäna, ukatsti Judá uraqin taqi markanakankir levitanakaru, Israel markan wila masinakapan jilïr irpirinakaparuw tantachapxäna, ukatsti taqpachaniw Jerusalén markar sarapxäna. 3 Ukansti, tantachasipkatayna ukanakax, reyimpiw Diosan utapan mä suma arust’äwir mantapxäna. Ukatsti Joiadá sacerdotex sänwa: “¡Akaxay reyin yuqapax jumanakan nayraqatamankiwa! Juparuw reyïñapax wakt’i, kunjämtix Tatitux Davidat saraqir wawanakapat arsuwayki ukarjama. 4 Jichhasti jumanakax aka lurapxäta: jumanakat chikatan chikatapa tamäki, sacerdotenakatsa, levitanakatsa samarañ urun luqtapkta ukanakax Tatitun utapan punkunakap uñjapxäta; 5 maynïr chikatan chikatapa tamasti reyin utapankapxätawa; maynïr tamasti uta qallta satäkis uka punkunkapxätawa. Ukchañkamasti, taqpach markaw Tatitun utap anqäxankani. 6 Janiw khitis Tatitun utapar mantañapäkiti, lurañanakap phuqhapki uka sacerdotenakampi, levitanakampikiw mantapxañapa, jupanakan Diosar luqtatäpxatap layku; ukat ukxar jaqinakasti anqäxan qhiparapxañapa, Diosan arsutaparjam jaysasa. 7 Levitanakax reyiruw muyuntapxani, sapa maynis nuwasiñ yänak apt’atkama, Tatitun utapar mantañ munirix, jiwaniwa. Kawkharutix reyix sarkani ukkhakamaw jupa chikt’at sarapxäta” sasa. 8 Levitanakasa, Judá uraqinkir taqi jaqinakasa kunjämtix Joiadá sacerdotex siskatayna ukhamarjamaw lurapxäna. Sapa mayniw tama jaqinakap sarayäna, khitinakatix samarañ urun uñch’ukirit mantapkäna, jan ukax mistupkäna ukanakaru, Joiadá sacerdotex lurañanakap tukuyapki ukanakarux janiw antutkänti. 9 Ukatsti Joiadá sacerdotex Davidankkäna uka lanzanakampi, kunayman jark’aqasiñanakamp ejerciton jilïrinakaparux churäna, taqi ukanakax Diosan utapankänwa. 10 Ukxarusti taqpach jaqinakarux punkunakaruw uchäna, Tatitun utapan kupïxa thiyata, maysa ch’iqäxkama, ukatsti altar muytpachanxa sapa mayniw reyir uñjañatak lanzankamäna. 11 Ukapachaw Joiadá sacerdotempi yuqanakapampix reyin Joás yuqapar irpsunipxäna, juparusti reyi pillumpiw uchapxäna, ukhamarak marka apnaqañ kamachi qillqat katuyapxäna, jupar aceitempi warxatasinxa, reyit utt’ayapxäna. Ukatsti taqiniw kusisiñat art’apxäna: “¡Jallalla reyi!” sasa. 12 Kunapachatix Atalía warmix jaqinakan uxutanakap ist’käna, ukhamarak reyirus jach’añchasipkäna ukkhaxa, Tatitun utaparuw saräna, kawkhantix taqinis ukankasipkäna ukawjaru. 13 Ukansti jupax reyiruw uñjäna, mantañäki uka pilärap jak’an sayt’ata. Jupan jak’apansti jilïr irpirinaka, música toct’irinakaw ukankasipkäna, jaqinakasti wali k’uchikiw trompetanak phust’apxäna; q’uchurinakas toct’añ yänakampiw jach’añchañ q’uchunak sarayapxäna. Atalía warmisti uk uñjasax, isip ch’iyanuqasïna, ukatsti jach’at art’arakïna: —¡Nayarux ch’uxña lurapxistaxa! —sasa. 14 Ukatsti Joiadá sacerdotex, ejerciton jilïrinakapar jawsasin säna: —Uka warmirux jaqinak taypit apsupxam, jupar arxatirirusti jiwayapxarakim! —sasa. Sacerdotex jan uka warmir Tatitun utapan jiwayapxañapatakiw ukham arsüna, 15 ukat warmir katuntasinxa, reyin utapar sarki uka caballería punkunjam irpsupxäna, ukanarak juparux jiwayapxäna. 16 Uka qhipatsti, Joiadá sacerdotex jupanakan Tatitun markapäpxañapatakiw mä arust’äwi luräna, taqpach jaqinakampi, reyipamp kuna. 17 Ukatxa taqpachaniw Baal diosan utapar sarasin uka uta allinukupxäna, altaranakapsa, diosanakapsa t’unjasa. Baal diosan Matán sat sacerdoteparux altaranak nayraqataruw kharinukupxäna. 18 Ukxarusti, Joiadá sacerdotex Tatitun utaparux uñjirinak uchäna, jupanakax sacerdotenakana, levitanakan apnaqatänwa, Davidaw jupanakarux Tatitun utapan nakt’at wilañchanak Tatitur luqtapxañapatak wakt’ayatayna, kunjämtix Moisesan kamachipan qillqatäki ukhamarjam lurasa, kusisiñampi q’uchusa kunjämtix Davidax wakt’äwaykatayna ukhamarjama. 19 Tatitun utapan punkunakapatakisti punku uñjirinak uskurakïna, ukhamat jan khiti q’añuchat jaqisa mantañapataki. 20 Ukatsti ejerciton jilïrinakaparu, wali aytat jaqinakaru, markanak apnaqirinakaru, ukhamarak taqpach jaqinakaruw irptawayäna, ukatsti taqpachaniw reyirux Tatitun utapata reyi utakam irpapxäna, alay tuqi punkut mantasa. Ukatsti reyirux reyi qunuñaparuw qunt’ayxapxäna, 21 taqpach markaw kusisirakïna. Atalía warmin jiwxatapatsti, markax samarañan jikxatasxäna.

24

1 Joasax paqallq maranïkän ukkhaw Judá marka apnaqañ qalltäna, ukatsti Jerusalén markanxa pusi tunka maraw marka apnaqäna. Taykapax Sibiá sutinïnwa, jupax Beerseba chiqankirïnwa. 2 Joiadá sacerdoten jakañapkamasti, Joás reyin luräwinakapax Tatit nayraqatan wali askïnwa. 3 Joiadá sacerdotex juparux pä warmimpiw jaqichäna, uka pani warminakapampix Joás reyix yuqanakani, phuchhanakanïnwa. 4 Ukat mä qawqha maranak qhipatsti, Joás reyix Tatitun utap askichañ amtäna, 5 uk lurañatakisti jupax sacerdotenakaru, levitanakaruw jawsayäna, jupanakarusti sänwa: “Judá uraqinkir markanakar sarapxam, ukatsti Israelit jaqinakat qullqinak apthapinipxam, Diosan utap sapa mara askichañataki. Ukhamasti uk lurañatakix jank’ak sarapxam” sasa. Ukampis levitanakax janiw mäki uk lurapkänti. 6 Ukat Joás reyix Joiadá jach’a jilïr sacerdoter jawsayanïna, juparusti sänwa: —¿Kunatarak levitanakar Judá, Jerusalén muytayiri jan khitktasti, kunjämtix Tatitun Moisés luqtiripasa, Israel markasa Tatitun utapatak churañ amtapkän uka yanapanak markanakat apthapipxañapatakisti? —sasa. 7 Atalía warmix mä ñanqha warmïnwa, jupan arkirinakapax Tatitun utapar mantasinxa taqi yänakap apsunipxatayna diosanakapar ukanakampi yupaychañataki. 8 Ukatsti reyix mä arca lurayäna, uksti Tatitun utap punku jak’aruw uchayäna. 9 Ukatsti Judá uraqpachana, Jerusalenana Tatitutak yanapanak apanipxañapatakiw yatiyapxäna, kunjämtix Tatitun luqtiripa Moisesax, Israel jaqinakar wasaran arsuwaykatayna ukhamarjama. 10 Uk ist’asasti jilïrinakaxa, taqi jaqinakas wali kusisitaw churäwinakap arcar phuqt’ayañkam apanipxäna. 11 Levitanakasti reyin ukaruw jupan uñxatañapatak uka arca apapxäna; ukatxa arcan walja qullqi utjatap uñjasax, reyin qillqiripampi, jilïr sacerdoten khithapampix, arcat qullqi apsuriw jutapxäna, ukatsti wasitat uchañapawjar arca uchapxäna; jupanakasti sapüruw ukham lurapxäna, jilarkir qullqi apthapisa. 12 Reyimpi, Joiadá sacerdotempisti Tatitun utap lurañatak chhijllatäpki ukanakaruw uka qullqi katuyapxäna, jupanakan Tatitun utap askichayañataki, qala ch’iyirinaka, lawat yänak luririnaka, hierrota, bronceta yänak luririnak jikxatanipxañapataki. 13 Lurayañatak chhijllata chachanakasti irnaqañ qalltapxäna, Diosan utap askichañanxa jupanakan luratanakapax askiruw saräna, kunjamäkäntix qalltanxa ukhama, ukatxa sum tukuyapxäna. 14 Kunapachatix tukuyxapxän ukkhasti, uka qullqi jilt’anak reyin ukaru, ukhamarak Joiadá sacerdoten ukaruw apxapxäna, jupanakasti uka qullqimpix Tatitun utapatak yänak lurayapxäna, yupaychäwinakan luqtañataki, nakt’at wilañchanakataki, ukatsti wisllanaka, qurita, qullqita lurat yaqha yänakamp lurayapxäna. Joiadá sacerdoten jakañapkamasti, Tatitun utapan nakt’at wilañcha luqtäwinakax utjapunïnwa. 15 Ukampis Joiadá sacerdotex wali chuymankamaw jakawayäna, jiwxäna ukapachasti, jupax pataka kimsa tunkani maranïnwa; 16 juparux Davidan Markapan imt’xapxäna, reyinak thiyaru, Israel markataki, Diosataki, utapatakisa wali askinak luratap layku. 17 Joiadá sacerdoten jiwxatapatsti, Judá uraqinkir jilïrinakax purinisin reyirux suma jach’achasaw aruntapxäna. Reyisti jupanakan iwxanakaparux ist’änwa, 18 jupanakax Tatitun utapata, nayra awkinakapan Diosapat armasxapxänwa, ukatsti Astarté diosan uñtasitanakaparu, yaqha diosanakampiruw yupaychxapxäna. Tatitusti uka jucha luratanakapat Judá, Jerusalén markanakatakix q’apisïnwa. 19 Ukampisa, Tatitux profetanak khithanïna, jupan ukar kutt’anxapxañapataki. Jaqinakasti janiw profetanakan iwxa arunakaparux ist’apkänti. 20 Ukapachaw Diosan ajayupax, Joiadá sacerdoten Zacarías yuqapar yatiyäna. Jupasti mä tarim patar sayt’asisin markarux akham säna: “Diosax akham siwa: ‘¿Kunatarak jumanakasti kamachi arunakaxarjam jan sarnaqapktasti? ¿Kunatarak jumanak pachpa jan walt’añanak thaqhasipxtasti? ¡Jumanakan nayar apanukupxatamatxa, nayax jumanakarux apanukupxarakïmawa!’ ” sasa. 21 Ukampis jaqinakax mayacht’asisin jupatakiw sayt’asipxäna, ukatsti reyin arupar ist’asaw Tatitun utap anqäxan qalamp k’upjaskam jiwayapxäna. 22 Joás reyix Zacariasana Joiadá awkipan jupar askinak luratapat janiw amtaskxänti, ukatsti Zacarías yuqaparux jiwayänwa, jiwkäna ukkhasti Zacariasax akham arsuwayäna “¡Nayar akham lurapxatamat Tatituy jumanakarux mutuypan!” sasa. 23 Ukat mä mararusti, siriankir ejercitox Joás reyiruw nuwantir jutäna, ukatsti Judá, Jerusalén ukakam jutantasinxa, uka markan jilïrinakaparux q’al tukjäna, taqi yänakap aparasasti Damasconkir reyin ukaruw apayapxäna. 24 Sirio markan ejercitopax mä juk’a tama soldadonakakïkchïna ukasa, Tatitux mä jach’a ejército jupanakan amparaparux katuyäna, jupanakan nayra awkinakapan Tatit Diosapar apanukupxatap layku. Ukhamaw Joás reyix mutuyäwi katuqasax t’aqhisïna. 25 Sirio ejercitox sarxäna ukkhaxa, Joás reyirux wali usuntat jaytawayäna, jilïr jaqinakapasti jan walinak amtasin pachpa ikiñaparuw jupar jiwayapxäna, ukhamat Joiadá sacerdoten yuqapan jiwatap phuqsusisa. Ukatsti Davidan Markaparuw imt’xapxäna, ukampis janiw reyinakan amay imäwiparux imapkänti. 26 Jupa tuqi jan wali amtirinakax akanakänwa: amonita Simat chachan Zabad yuqapa, ukhamarak moabita Simrit chachan Jozabad yuqapa. 27 Joás reyin wawanakapxata, jupatak profecía arunak arsutanakxata, Diosan utap askichayatapatxa, taqi ukanakax reyinakan luräwinakapan qillqatankiwa. Ukatsti jupa lantix, Amasías yuqapaw marka apnaqxäna.

25

1 Amasías reyix Judá marka apnaqañ qalltkäna ukkhax, jupax pä tunka phisqani maranïnwa, jupasti Jerusalén markanxa pä tunka llätunkani maraw marka apnaqäna. Taykapax Joadán sutinïnwa, jupasti Jerusalén markankirïnwa. 2 Amasías reyin luratanakapax Tatit nayraqatan askïnwa, ukampis janiw suma chiqa chuymampi sarnaqkänti. 3 Kunapachatix Amasías reyin marka apnaqañapax sum utt’askän ukkhaxa, awkiparu jiwayapkatayna uka jilïr irpirinakarux taqiniruw jiwarayäna. 4 Ukampis janiw uka jilïrinakan wawanakaparux jiwaraykänti, Moisesan kamachipan qillqatanakarjamax Tatitux sänwa: “Awkinakax janiw wawanakapan jucha luratap laykux jiwañapatak juchañchatäkaniti, janirakiw wawanakas awkinakapan jucha luratap laykux jiwañapatak juchañchatäkaniti, jan ukasti sapa mayniw juchap laykux jiwani” sasa. 5 Amasías reyix Judá, Benjamín uraqinkir taqi chachanakaruw tantachäna, jupanakarusti wila masitkama wakicht’äna soldadonakan jilïrinakapamp irpata. Ukatsti chachanak jakthapiyäna, pä tunka maranit amstaru, ukhamasti kimsa pataka waranqa chhijllat soldadonakaw utjäna, nuwasiñataki wakicht’atanaka, lanzanaka, jark’aqasiñanak apnaqirinaka. 6 Ukhamarus Israel markatxa, patak waranqa soldadonak mink’äna, jupanakarusti kimsa waranqa kimsa patak kilo qullqinak churäna. 7 Ukampisa Diosankir mä chachaw jupan ukar jutäna, juparusti sänwa: —Jach’a munañan rey, Israelan ejercitopax jan jumampi chika sarkpati, Tatitux janiw Israelampïkiti, Efraín uraqinkir taqi uka jaqinakampïkiti. 8 Jumatix jupanakan yanapapampi nuwasir sarañatak ejercitomar ch’amañchañ munsta ukaxa, Diosax uñisiriman nayraqatapan aynacht’ayätam, Diosax yanapañatakisa, tukjañatakisa ch’amaniwa —sasa. 9 Amasías reyisti Diosankir jaqirux jiskt’änwa: —Jichhasti, ¿Israelan ejercitopar kimsa waranqa kimsa patak kilo qullqi churkta ukax kunänisa? —sasa. Diosankir chachasti sänwa: —Tatitux ukatsa juk’amp jila jumar churätam —sasa. 10 Ukatsti Amasías reyix, Efraín uraqit jupampi chikachasiñatak jutapkatayna uka soldado tamanakarux utanakapar sarxapxañapatakiw mayïna. Ukampis uka jaqinakax Judänkirinakatakix walpun phiñasipxäna, wali q’apisitaw utanakapar kutt’apxäna. 11 Amasías reyisti wal ch’amañcht’asïna, ukatsti ejercitoparux Jayu Qhirwa sat chiqaru anakisinxa, tunka waranqa Edomita chachanakaruw jiwarayäna. 12 Ukhamarus Judá uraqinkir jaqinakax yaqha tunka waranqa jaqinakampi katuranipxäna, jupanakarusti mä qarqa qullu pataruw apapxäna, ukawjatpach jupanakar jaquntanipxäna, ukatsti taqiniw jisk’a jisk’a tukusipxäna. 13 Ukchañkamasti, kawkïr soldado tamanakarutix Amasías reyix utanakapar kuttaykäna ukanakasti, Judá uraqinkir markanakaruw mantantapxäna; Samariat qalltasin Bet-horón chiqakamax, kimsa waranqa jaqinakaruw jiwarayapxäna, ukatsti walja lunthatat yänak apasipxarakïna. 14 Amasías reyix Edom chiqankir jaqinakar atipjas kutt’anxasinxa, jupax Seir chiqankir diosanak apasinïna, ukatxa jupan diosanakapat uñt’asïna, ukanakarusti inciensonak nakhayasaw yupaychäna. 15 Tatitusti Amasías reyitakix q’apisïnwa, ukatsti mä profetaruw khithanïna jupar akham sañapataki: —¿Kunatarak uka markankir diosanakapar yupaychtasti?, uka diosanakax janiw markapar amparamat qhispiykiti —sasa. 16 Profetax uka arunak arskäna ukkhaxa, reyix juparux saskakïnwa: —¿Khitirak jumarusti reyin amuyt’ayiripat uchtamsti? ¡Jan ukanak parlkamti! Jan ukax ¿jiwayatäñcha muntaxa? —sasa. Profetasti ukxarux janiw juk’amp arskxänti, ukampis sänwa: —Diosax uk luratamata, iwxa arunakaxar jan ist’atamatsa t’unjätamwa —sasa. 17 Ukampis Judá uraqinkir Amasías reyix, yaqhanakan iwxa arunakaparuw jaysäna, ukatsti mayniruw khithäna Israelan reyipa Joacaz chachan Joás yuqapan ukaru, khititix Jehú chachan allchhipäki ukaru akham sañapataki: “Jutam, ukatsti ajanuy ajanu uñkatasiñäni” sasa. 18 Ukatsti Israelan Joás reyipax, Judá markan Amasías reyiparux akham iwxäna: “Ch’aphisti Libanonkir cedro quqarux aka iwxa apayatayna: ‘Phuchhama yuqaxan warmipäñapatak churarapita’ sasa. Ukampis ch’uminkir mä animalaw ukanjam sarasin uka ch’aphir taksuwayäna. 19 Jumax edomitanakar atipjatamat jach’a jach’a tuktaxa; ukasti juk’ampi jach’añchatäñ thaqhaytam. Jumax utamankaskam. ¿Kunatsa chijir puriñar munta, Judá markan aynacht’añapsa muntaxa?” sasa. 20 Amasías reyisti janiw jupar ist’känti, Diosaw ukhamäñapatak wakt’ayäna, Joás reyin amparapar katuyañataki, jupan Edom chiqankir diosanakar alkatasitap layku. 21 Ukatsti Israelan Joás reyipax, Amasías reyimpi jikintasiriw Judá uraqinkir Bet-semes sat chiqar sarantäna. 22 Ukatsti Judá uraqinkirinakax israelitanakampi atipjataw uñjasipxäna, ukat sapa mayniw utanakaparkam jaltxapxäna. 23 Israelan Joás reyipasti, Judänkir Amasías reyiparux Bet-semes chiqan katuntayäna, ukatsti Jerusalenaruw irpäna, uka markan uyu pirqapsti pataka kimsaqallq tunkan metro jist’jayäna, Efraín Punkut qalltasina Esquina sat Punkukama. 24 Ukxarusti jupax taqpach qurinaka, qullqinaka, Diosan utapan utjkatayna, ukhamarak reyin utapan imatäkän taqi uka yänak katuntasïna, uka yänakasti Obed-edom chachan uñjatänwa. Ukat mä qawqha jaqinakar katurasinxa, Samaria markaruw kutt’xäna. 25 Judá uraqinkir Joás chachan Amasías yuqapasti, tunka phisqani marampiw jakaskäna, Israelankir Joacaz chachan yuqapa Joás reyin jiwxatapatxa. 26 Amasías reyin ukat ukxar sarnaqäwipasti, qalltat tukuykamax, Judá, Israel markankir reyinakapan qillqatapankiwa. 27 Amasías reyin Tatitut saraqatap qhipatsti, Jerusalén markan jupatakiw sayt’añ amtapxäna, jupasti Laquis sat chiqaruw jaltxäna; ukampis uka markakam arktasinwa ukan jupar jiwayapxäna. 28 Amayapxa mä caballot Jerusalenarux apanipxäna, ukatsti nayra awkinakapamp chika Davidan Markapan imt’xapxäna.

26

1 Ukatsti Judá uraqinkiri jaqinakax taqiniw Oziasaru uñtasipxäna, ukatsti Amasías awkip lanti reyit utt’ayapxäna. Oziasax tunka suxtani maranikïnwa, 2 jupaw awkipan jiwxatap qhipatxa, Elat marka wasitat sayt’ayäna, Judá markatakiw kutiqayxarakïna. 3 Oziasax tunka suxtani maranïkän ukkhawa, marka apnaqañ qalltäna, jupax Jerusalén markan tunka payan maraw marka apnaqäna. Jupan taykapasti Jecolías satänwa, Jerusalén markankirïnwa. 4 Ozías reyin luratanakapasti Tatitun nayraqatapanxa chiqapänwa, kamisatix Amasías awkipan luratapax chiqapäkäna ukhama. 5 Zacarías profetan jakañapkamasti, Tatiturux thaqhapunïnwa; jupaw Oziasarux Diosar axsart’añ yatichäna. Jupax Tatitur thaqtkäna ukkhaxa, Tatitux juparux askiruw sartayäna. 6 Ozías reyix filisteonakampi nuwasiñ qalltäna, ukatsti Gat, Jabnia, Asdod uka markanakan uyu pirqanakap tinkurayäna, ukatsti Asdod uraqin filisiteonak taypinxa, markanak lurayäna. 7 Tatituw jupar yanapäna filisteonakampi, Gur-baal chiqankir árabe jaqinakampi, meunita jaqinakamp nuwasiñanakana. 8 Amonita jaqinakax Ozías reyiruw qullqi churapxäna, jupan aytat kankañapax Egipto qurpakamaw purïna, jupan munañani kankañapax jilxatatap layku. 9 Ozías reyix pukaranak Jerusalén markan lurayäna, Esquina Punkuna, Qhirwa tuqinkir Punkuna, uyu muyt’añana, ukanakarusti sum uyuchrantayäna. 10 Ukhamarus wasaranxa pukaranak lurayäna, ukatsti walja uywanakanïtap laykux pampansa qullunsa walja phuch’unak alliyäna. Jupansti pampanakansa, qullunakansa, irnaqiri jaqinakapaw utjäna, jupanakasti uva yapunakapana, huertonakapan irnaqasipkäna, jupan yapu lurañar munirïtap layku. 11 Ozías reyin ejercitopax wali ch’amani, walja soldadonïnwa, jupanakasti suma wakichataw tam tama nuwasir mistupxäna; Hananías sat jilïriw reyin qillqiripampiru, Jehiel chachampiru, Maaseías jilïrimpir soldadonak qillqantayäna. 12 Uka qillqatarjamasti, wila masinakan taqi jilïrinakapax, khitinakatix nuwasiñatak jan axsarir chachanakäpkäna ukanakasti taqpachanix pä waranqa suxta patakanïnwa. 13 Jupan sarayat ejercitox kimsa pataka paqallquni waranqa phisqa patakan nuwasir soldadonakanïnwa, uka ejercitox wali ch’amanïnwa, ukampiw reyix uñisirinakapamp nuwasiñan sayt’asïna. 14 Ozías reyix taqpach ejercitotakix jark’aqasiñanaka, lanzanaka, casconaka, corasanaka, mich’inak antutt’añanaka, q’urawanaka, taqi ukanak wakichayäna. 15 Ukxarusti jupax Jerusalén markanxa, wali suma amuyt’amp lurat nuwasiñ yänak lurayäna, pukaranakaru, pirqa amstanakar uchayañataki, ukawjat mich’inaka, jach’a qalanak antutt’aniñataki. Jupan aytat kankañapax jaya chiqanakan yatisïna, Diosaw juparux kunayman tuqit yanapt’askäna, ukhamat wali ch’aman reyir tuküna. 16 Ukampis kunapachatix marka apnaqäwipan wali ch’amanïxäna ukkhaxa, jach’a jach’aw tukxäna, ukaw jupar aynacht’ayäna. Jupasti Tatit Diosaparux janiw sum arkkxänti, jach’a jach’a tukuñapampiw Tatitun utaparux altaran incienso nakt’ayañatak mantäna. 17 Ukampis jupan qhipapat Azarías sacerdotex, jan axsariri kimsaqallq tunka Tatitun sacerdotenakapamp chikaw mantäna, 18 ukat reyimpi jikintasisin, jupar sapxarakïna: “Ozías rey, Tatitur incienso luqtañax janiw juma reyir wakt’ktamti, jan ukasti, Aarón chachat saraqir sacerdotenakaruw wakt’i, jupanakaw ukanak lurañatakix ajllitäpxi. Qullan chiqawjat mistum, jumax Tatit nayraqatan jan wal lurtaxa, Diosax janiw uka luratamat jumar jach’ar aptkätamti” sasa. 19 Ozías reyisti uk ist’asin walpun sacerdotenakatak q’apisïna, jupax amparapan incienso q’aphichañ ast’atäskänwa. Ukspachawa, Tatitun utapan incienso luqtañ altar jak’ana, sacerdotenakan nayraqatapan lepra usux parapar mistüna. 20 Ukatsti kunapachatix Azarías jilïr sacerdotempi, mayni sacerdotenakampi jupar sum uñkatapkän ukkhaxa, parapan lepra usunïtap uñjapxäna, ukatsti mäkiw uka chiqat reyir irpsupxäna; jupa pachpaw jank’aki mistuña munarakïna, Tatitun jupar mutuyatap layku. 21 Ozías reyix jiwañap urukamaw lepra usunïna, ukat yaqha utan jakañapax wakisïna, juparusti Tatitun utapar mantañapxa jark’apxänwa, ukat Jotam yuqapax marka apnaqañar uchasïna. 22 Ozías reyin ukat ukxar sarnaqäwinakapasti, qalltat tukuykamax, Amós chachan Isaías profeta yuqapaw qillqäna. 23 Ozías reyix jiwxäna ukkhasti, nayra awkinakapamp chikaw reyin uraqipankiri amayanak imäwiru imt’xapxäna, jupan lepra usunïtap uñjasina. Uka qhipatsti jupa lantix, Jotam yuqapaw marka apnaqxäna.

27

1 Jotam reyix pä tunka phisqan maranïkän ukkhaw Judá marka apnaqañ qalltäna, jupasti Jerusalén markan tunka suxtan maraw marka apnaqäna. Taykapax Jerusá satänwa, jupasti Sadoc chachan phuchhapänwa. 2 Jotam reyin luratanakapasti Tatitun nayraqatapan chiqapänwa, kunjämatix Ozías awkipan luratanakapax chiqapäkäna ukhama. Ukhamäkipansa, janipuniw jupax Tatitun utapar incienso nakhayañatak mantkänti. Markasti jan wali lurañanak luraskakïnwa. 3 Jotam reyiw Tatitun utapan amsta jach’a punkup lurayäna, Ófel qullunkir pirqanak lurayäna. 4 Ukatsti Judá uraqin utjir qullunakapansti markanak sayt’ayäna, ch’uminakansti nuwasiñatak wakichat jach’a pirqanaka, pukaranak lurayarakïna. 5 Ukatxa amonitanakan reyipampiw nuwasiñankäna, jupanakarusti atipjänwa. Uka marasti amonitanakax kimsa waranqa kimsa patakan kilo qullqinaka, pä tunka waranqa quintal trigo, cebadatsa mä ukkharaki juparux churapxäna. Uka pachparaki pä maranak sarakipkipan churapxäna. 6 Jotam reyisti ch’amaniw tukxäna, jupan sarnaqäwipax Tatitun nayraqatapan chiqapätap layku. 7 Jotam reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, nuwasïwinakapasa, luratanakapasa, Israel, Judá markanakankir reyinakapan qillqatapankiwa. 8 Jotam reyix pä tunka phisqani maranïkän ukkhaw marka apnaqañ qalltäna, jupasti Jerusalenan tunka suxtan maraw marka apnaqäna. 9 Jotam reyix jiwxäna ukkhasti, Davidan Markapana, nayra awkinakap thiyaruw jupar imt’xapxäna. Ukatsti jupa lantix, Ahaz yuqapaw reyïxäna.

28

1 Ahaz reyix, pä tunka maranïkän ukkhaw Judá marka apnaqañ qalltäna, jupasti Jerusalén markan tunka suxtan maraw marka apnaqäna; ukampis jupan luräwinakapax Tatit nayraqatan janiw David nayra awkipan luräwinakapjam chiqapäkänti, 2 jan ukasti, Israelankir reyinakan sarnaqäwiparuw arkäna, jupasti metal umatatayasin Baal diosan lantinakap lurayäna, 3 Ben-hinom qhirwan incienso nakhayäna, wawanakaparusti wilañcha luqtasin nakhantayäna, kawkïr markanakarutix Tatitux israelitanak nayraqatat jaqunukkatayna ukanakan axtkañ luräwinakap lurasa. 4 Ukhamarus qullu patanakan utjir yaqha diosanakar yupaychañ utanakana, ukhamarak walja laphinakani quqa kayunakan wilañchanak luqtäna, inciensonaksa nakhayarakïna. 5 Ukat Tatit Diosapax siriankir reyin amparapar jupar katuyäna, sirio jaqinakasti atipjasinxa, walja katurat jaqinak Damasco markar apapxäna. Ukatsti Tatitux Israelan reyipan amparaparuw katuyarakïna, jupasti q’ala atipjataw uñjasïna. 6 Remalías chachan Pécah yuqapasti, mä urunak Judá uraqinxa pataka pä tunkan waranqa wali aytat jaqinakar jiwarayäna, jupanakan nayra awkinakapan Tatit Diosaparu apanukupxatap layku. 7 Efraín ayllunkiri, Zicrí sat wali nuwasir jaqix reyin yuqapa Maaseiasaruw jiwayäna, ukatsti reyi uta uñjir Azricam jilïriparu, reyin wali aytat jilïriparux jiwayarakïnwa. 8 Ukxarusti Israelankir soldadonakax pä pataka waranqa jaqinak katuntapxäna, Judá uraqinkiri warminakata, yuqalla, imilla wawanakata, ukatsti walja yänak katuntasisax Samaria markaruw apasxapxäna. 9 Uka markansti Tatitun mä profetapaw utjäna, Oded sata, jupasti ejerciton Samaria markar mantasinkiriruw jikxatäna, jupanakarusti sarakïnwa: —Nayra awkinakaman Tatit Diosapan Judá markatak q’apisitap laykuw, jumanakan amparamar uka marka katuyapxtam. Jumanakasti wali qhuru chuymampiw jupanakarux jiwayapxtaxa, uka luratanakamax alaxpachkamaw puri. 10 Ukhamarus jumanakax, Judá, Jerusalén markanakan wawanakaparux, chacharusa warmirusa jumanakan luqtirimaruw tukuyañ munapxtaxa. ¿Janiti jumanak pachpasti Tatit Diosam nayraqatan jucha lurapkaraktasti? 11 Ukhamïpansti jaysapxita, apanipkta uka katuntat jaqinak antutnukxapxam, jupanakax jumanakan jilanakamawa, Tatitux jumanakatakix wali q’apisitawa —sasa. 12 Ukatsti Johanán chachan Azarías yuqapa, Mesilemot chachan Berequías yuqapa, Salum chachan Ezequías yuqapa, Hadlai chachan Amasá yuqapa, jupanakax Efraín ayllun wali aytat jilïrinakapänwa, jupanakasti Obed profetan arunakap ist’asax, soldadonakan nayraqataparuw sayt’asipxäna, 13 jupanakarusti sapxarakïnwa: —Jan uka katuntat jaqinakarux akar irpanipxamti, uka luratax Tatitun nayraqatapan juchanit uñt’ayistani. Kuntix jumanakax lurañ munapkta ukampix jiwasan juchanakasa, jan walt’añanakasak juk’amp yapt’asiñäni, Tatitusti Israelampix juk’ampiw q’apisini —sasa. 14 Ukat soldadonakax katuntat jaqinakarux antutnukxapxäna, kuna yänaktix aparapkatayna ukanaksti, jilïrinakana, taqi jaqinakan nayraqataparuw uchxapxäna. 15 Ukatsti uka pusi jilïri chachanakaw katuntat jaqinakarux uñjapxäna, ukatsti kawkïr yänaktix aparapkatayna uka pachpat isinak apsupxäna, jan isininakaru isthapiyañataki, jupanakarux isinakampi wiskhunakampi churapxäna, ukhamaraki manq’aña, umaña churapxäna, usuchjatanakarux qullt’apxarakïnwa, jan sartirjamäki ukanakarusti asnor qunxatayasin Jericó markar apxapxäna, palmeranakani markaru, ukatsti jupanakarux wila masinakap thiyaruw jaytanxapxäna. Ukham lurasin Samaria markarux kutt’anxapxäna. 16 Uka urunakansti, Ahaz reyix khithanak Asiria markar khithäna reyipat yanap mayiñataki, 17 Edom uraqinkir jaqinakax wasitat mantantasin, Judá markarux atipjapxatayna, ukatsti mä qawqha jaqinakar katuntasin apapxarakitayna. 18 Mä tuqitsti, filisteonakax Judá uraqinkir Néguev markampita, pampankir markanakampitxa q’al lunthatsupxatayna; ukatsti Bet-semes, Aialón, Guederot, Socó, Timná, Guimzó sat markanak katuntasipxatayna jisk’a markanakapamppacha, ukatsti uka markanakan utjantasipxarakitayna. 19 Tatitux Judá markankir Ahaz reyin juchap laykuw Judá markarux ukham jisk’achjayäna. 20 Asiriankir Tiglat-piléser sat reyisti, Ahaz reyir yanapt’kamayax, jupamp nuwasiñatakiw sarantäna, ukat jan walt’añar puriyäna. 21 Ahaz reyix, Asiria reyir churañatak Tatitun utapata, reyin utapata, jilïrinakan utanakapat jila alan yänak apsunkchïna ukasa, janiw ukampix kunsa jikxatkänti. 22 Jan walin uñjaskasasa, Ahaz reyix, Tatit nayraqatan jucha luraskakïnwa. ¡Ahaz reyix ukhamänwa! 23 Jupax Damasco chiqankir diosanakaparuw wilañchanak luqtäna, jupar aynacht’ayki uka diosanakaru. Jupax akham amuyäna: “Siriankir diosanakax reyinakaparux yanapt’iwa, uka diosanakaparutix wilañchanak luqtä ukaxa, nayarux yanapapxarakitaniwa” sasa. Ukampis uka luratanakapaw juparu, Israel markpacharux aynacht’ayäna. 24 Ahaz reyix Tatitun utapan utjir yänak apthapisin jisk’a jisk’a tukjäna, Tatitun uta punkunakapsa jist’antayänwa, ukatxa Jerusalén markan taqi chiqan yaqha diosanakan altaranakap lurayäna. 25 Judá uraqin markanakapansti yupaychañ utanak lurayäna, inciensonak yaqha diosanakar nakhayañataki, ukhamat nayra awkinakapan Tatitu Diosapar q’apisiyasa. 26 Ahaz reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, kuntix lurkäna ukanakasa, qalltat tukuykamax Judá, Israel markankirinakan reyinakapan qillqatapankiwa. 27 Jupax jiwxäna ukkhasti, Jerusalén markan nayra awkinakap thiyaruw imt’xapxäna, janiw juparux Israelankir reyinakan amay imäwiparu apapkänti. Uka qhipatsti jupa lantix, Ezequías yuqapaw marka apnaqxäna.

29

1 Ezequiasax pä tunka phisqan maranïkän ukkhaw Judá marka apnaqañ qalltäna, jupasti Jerusalén markanxa pä tunka llätunkani maraw marka apnaqäna. Jupan taykapax Abí satänwa, Zacarías chachan phuchhaparakïnwa. 2 Ezequiasan luratanakapax Tatit nayraqatan chiqapänwa, kunjämatix David nayra awkipan luräwinakapax chiqapäkäna ukhama. 3 Marka apnaqañ qalltkäna uka mara qallta phaxsinxa, jupaw Tatitun utapan punkunakap jist’arayäna, ukatsti askichayarakïna. 4 Ukatxa sacerdotenakampiru, levitanakampiruw jawsayäna, utat inti jalsu tuqin utjir plazaruw tantacht’äna, 5 jupanakarusti sänwa: “Levitanaka, ist’apxita: jichhpach q’umachasipxam, nayra awkinakaman Tatit Diosapan utap qullanañchapxarakim. Qullan chiqawjat taqi kunatix q’añüki ukanak apsupxam. 6 Jiwasan nayra awkinakasax janiw chiqapar sarnaqapkänti, luratanakapas Dios Tatitusan nayraqatapan janiw askïkänti, ukatsti juparux apanukupxänwa. Jupanakasti Tatitun utjäwiparux jisk’achapxänwa, jan uñjiriw tukupxäna. 7 Mantañ punkunaksa jist’antapxänwa, lamparanaksa jiwt’ayapxänwa, ukatsti incienso nakhayañanaksa apanukupxänwa, Israelan Diosapan qullan chiqawjan nakt’ata luqtañanaksa armasipxänwa. 8 Ukat Tatitux Judá, Jerusalén markanakatakix q’apisïna, ukatsti wali mulljkaña, wali axsarkañaruw tukuyäna, kunjämtix jumanakax pachpa nayranakamampi uñjapkta ukhama. 9 Ukat awkinakasax nuwasïwin jiwarapxäna, yuqanakasasa, phuchhanakasasa, warminakasasa katuntat apatarakïnxa. 10 Nayax Israelan Tatit Diosapampi mä suma arust’äwir mantañatakiw amtasta, ukhamat q’apisiñapa jiwasat apaqañapataki. 11 Jichhasti wawanakaxay, jan jayrasipxamti, Tatituw jumanakarux ajllisipxtam, jupan arsutanakapar phuqhapxañamataki, nayraqatapan irnaqapxañamataki, jupar incienso luqtapxañamataki” sasa. 12 Kawkïr levitanakatix reyin arunakap ist’asin, ukspacha irnaqañ qalltapkäna ukanakax akanakänwa: Quehat chachat saraqir wawanakapatxa, Amasai chachan Máhat yuqapa, Azarías chachan Joel yuqapampi; Merarí chachan wawanakapatsti, Abdí chachan Quis yuqapa, Jehaleel chachan Azarías yuqapampi; Guersón chachan wawanakapatsti, Zimá chachan Joah yuqapa, ukat Joah chachan Edén yuqapampi; 13 Elisafán chachan wawanakapatsti, Simrí, Jehiel ukanaka; Asaf chachan wawanakapatsti, Zacarías, Matanías ukanaka; 14 Hemán chachan wawanakapatsti, Jehiel, Simí ukanaka; Jedutún chachan wawanakapatsti, Semaías, Uziel ukanakaraki. 15 Jupanakasti nayraqatax wila masinakaparuw tantachapxäna, ukat taqiniw q’umachasipxäna; uka qhipatxa Tatitun utapa q’umachiriw mantapxäna, kunjämtix reyix Tatitun iwxa arunakaparjam siskatayna ukhamarjama. 16 Ukatsti sacerdotenakax Tatitun utap manqharuw q’umachañatak mantapxäna. Jupanakax kuna q’añunaktix uka manqhan jikxatapkäna ukanakxa, uta anqäxaruw apsunipxäna, levitanakasti ukanakxa Cedrón jawiraruw apxapxäna. 17 Jupanakasti qallta phaxsina, nayrïr uru saraqataruw q’umachañ qalltapxäna, kimsaqallqüri uru saraqatarusti, Tatitun utapa punkupkamaw q’umachas puripxäna. Ukat ukxar Tatitun utapsti, yaqha kimsaqallq urun q’umachapxäna; tunka suxtan uru saraqatarusti Tatitun utap taqpach q’umachañ tukuyxapxäna. 18 Ukatsti Ezequiasan reyi utapar mantasinxa, jupar akham sapxäna: “Nanakax Tatitun utap taqpach q’umachxapxta: nakt’ayat waxt’äwinak luqtañ altara, taqi yänakapamppacha, luqtat t’ant’anak uchañ mesa, taqi yänakapamppacha. 19 Ukatsti kuna yänaktix Ahaz reyix Tatitur jan sum arkatap laykux apanukkatayna taqi ukanak q’umachapxta, Tatitun altarap nayraqataruw uchapxarakta” sasa. 20 Ezequías reyisti qhipürux wali willjtat sartasïna, markankir taqi jilïrinakar tantacht’asinsti, jupanakampiw Tatitun utapar saräna. 21 Jupanakax paqallqu vaca qallunaka, paqallqu urqu ovejanaka, paqallqu mä maran ovejanaka, paqallqu cabritonak apapxäna, reyin utapankirinakapan juchanakapata, Tatitun utapata, Judá markan juchanakapat mä waxt’äwi luqtañataki. Reyisti Aarón chachat saraqir sacerdotenakaruw uka uywanak churäna, Tatitun altarapan nakt’at wilañcha luqtapxañapataki. 22 Sacerdotenakasti vaca qallunak jiwarayapxäna, wilanakap aptasinxa altararuw ch’allakipapxäna. Ukxarusti urqu ovejanakampi, mä maran urqu ovejanakampix uka kipkarak lurapxäna. 23 Ukatsti juchat waxt’äwi luqtañ cabritonakxa reyin ukaru, ukhamarak jaqinakan nayraqataparuw apapxäna, jupanakasti amparanakap uywanakxarux luqxatapxäna. 24 Ukxarusti sacerdotenakax uka uywanak kharirapxäna, wilapampisti altarxaruw ch’allakipapxäna juchata mä waxt’äwi luqtasa, taqpach Israelan juchanakapat pampachäwi jikxatañataki, reyiw mayitayna Israel markpachataki nakt’at wilañchanakax luqtatäñapataki. 25 Ezequiasasti Tatitun utapanxa levitanakaruw utt’ayäna, platillonakampi, salterionakampi, citaranakampi yupaychapxañapataki, kunjämtix David, Gad, reyin amuyt’ayiripa profetasa, Natán profetasa arskatayna ukhamarjama. Uka lurañsti Tatituw profetanakap tuqi churatayna. 26 Levitanakasti sayt’atkamäpxänwa, Davidan toct’añ yänakapampi, sacerdotenakasti trompetanakampirakïnwa. 27 Ukapachaw Ezequiasax altarxaru nakt’at wilañcha waxt’äwinak luqtayäna. Ukatxa nakt’at wilañcha waxt’äwinakamp qalltkasasti, q’uchunakampiw Tatitur yupaychañ qalltapxarakïna, trompetanakan phust’atapampi, David reyin toct’añ yänakapamp chika. 28 Jaqinakax killt’atkamaw yupaychapxäna, ukchañkamax q’uchurinakax q’uchupxänwa, sacerdotenakasti trompetanak phust’apxarakïna. Ukham jupanakax lurapxäna, nakt’ata luqtäwi tukusiñapkama. 29 Kunapachatix ukax tukuyxän ukkhasti, reyisa, khitinakatix jupampïpkän ukanakasa, killt’asisaw yupaychapxäna. 30 Ukatsti Ezequías reyimpi, jilïr irpirinakampix, levitanakaruw mayipxäna, Davidan q’uchunakapampi, Asaf profetan q’uchunakapampi Tatitur yupaychapxañapataki. Jupanakasti wali kusisiñampiw q’uchupxäna, killt’asisaw yupaychapxarakïna. 31 Ezequiasasti jaqinakarux sänwa: “Jichhasti jumanakax Tatiturux luqtasxapxtawa, jak’achasinipxam, ukatsti Tatitun utapatak wilañcha luqtañatak apanipxam, yuspagarañ waxt’äwinak apanipxarakim” sasa. Ukatsti jaqinakax wilañcha luqtäwinak apanipxäna, Tatitur yuspagarañ waxt’äwinakampi, khitinakatix taqi chuymampi lurañ munapkän ukanakasti nakt’at wilañchanak luqtapxarakïna. 32 Jaqinakax nakt’at waxt’äwinak luqtañatak uywanak apapkäna ukanakasti: paqallq tunka urqu vacanaka, pataka urqu ovejanaka, pä pataka mä maran urqu ovejanakänwa. Taqi uka uywanakasti Tatitur nakt’ata waxt’äwi luqtañatakïnwa. 33 Luqtapkän uka uywanakasti taqpachax, suxta pataka urqu vacanaka, kimsa waranqa ovejanakänwa. 34 Sacerdotenakax janiw waljanïkänti, taqpach uywanak kharirasin nakt’at wilañcha luqtäwitaki, ukat levita jilanakapax tukuyañkamaw kharirañ yanapapxäna, maynïr sacerdotenakan q’umachasiñapkama; levitanakasti q’umachasiñatakix sacerdotenakat sipansa jank’akïpxänwa. 35 Ukhamarusa, walja nakt’ata waxt’äwinak luqtañanakaw utjäna, ukhamaraki sumankañ wilañchanakat lik’inak luqtañasa, nakt’ata waxt’äwinakamp chika lurañäki uka vino waxt’äwinak luqtañasa. Ukhamat Tatitun utapan yupaychañax wasitat qalltasïna. 36 Ezequiasampi, taqpach jaqinakampisti, kuntix Diosax jaqinak layku lurkatayna ukanakat walpun kusisipxäna, taqi ukanakasti mäkiw lurasitayna.

30

1 Ezequías reyix Israel, Judá markanakaruw yatiyañatak khithäna, Efraín, Manasés ayllunkirinakarusti qillqatanak apayarakïna, jupanakan Jerusalén markan Tatitun utapan ukar jutapxañapataki, ukat Israelan Tatitu Diosapan Pascua urup uruyañataki. 2 Reyisti, jilïr yanapirinakaparu, Jerusalenankir taqpach jaqinakar jiskt’asinxa, jupax payïr phaxsin Pascua uruyañ amtäna, 3 janiw jupax kunürutix uruyañax wakiski ukarjam uruykataynati, walja jan q’umachata sacerdotenakan utjatap layku, janirakiw jaqinakas Jerusalén markan tantachaskataynati. 4 Uka amtäwisti reyitakisa, jaqinakatakis wakiskirïnwa, 5 ukat jupanakax Israel markpachar jawsayañ amtapxäna, Beerseba chiqat qalltasa Dan chiqakama, Israelan Tatit Diosan Pascuapa uruyañatak Jerusalén markar sarapxañapataki. Nayrasti janiw qillqatäkäna ukhamarjam walja jaqinakampi uruyapkataynati. 6 Ukhamawa, yatiyirinakax reyina, jilïr yanapirinakapampin qillqatanakap apasin taqpach Israel, Judá markanakar sarapxäna, reyin amtäwipa yatiyaniñataki, akham sasa: “Israelitanaka: Tatitun ukar kutt’anxapxam, Abrahamana, Isaacana, Israelana Diosaparu, jupasti jumanakarux kutt’anxarakiniwa, Asiria reyinakan amparapat jaltanipktas ukanakaru. 7 Janiy jumanakax nayra awkinakamjama, jilanakamjamas tukupxamti, jupanakax nayra awkinakaman Tatit Diosapar jan sum arkatap laykusti, Tatitux tukjatäñatakiw katuyäna, kunjämtix jichhax uñjasipkta ukhama. 8 Jichhasti, janiy jumanakax nayra awkinakamjam jan ist’asiri tukupxamti; amparanakam Tatit tuqir luqtapxam, wasitat suma arust’äwir jupamp mantañataki, qullan utapar jutapxam, jupaw wiñayatak yaqhachasi. Tatit Diosamar yupaychapxam, jupasti janiw jumanakatak q’apisitäkxaniti. 9 Jumanakatix Tatitur kutt’anxapxäta ukaxa, uñisirinakamax jilanakamaru, wawanakamaru katuntat apapki ukanakax, jupanakat khuyapt’ayasiniwa, ukatsti aka uraqir kuttaniñapatakiw antutanxapxani, jumanakan Tatit Diosamasti khuyapayasiriwa, munasirirakiwa, jumanakatix jupan ukar kutt’anipxäta ukax, janiw jupax apanukupkätamti” sasa. 10 Yatiyirinakasti Efraín, Manasés uraqinak muytanipxäna, markat marka sarasa, Zabulón uraqir puriñkama. Ukampis jaqinakax jupanakat larusipxänwa, janiw yäqapkänti. 11 Ukhamäkipansa, Aser, Manasés, Zabulón uka ayllunakankir yaqhip jaqinakax, Diosan nayraqatapan alt’at chuymaniw tukt’apxäna, ukat Jerusalenar sarapxäna. 12 Diosax Judá uraqinkir jaqinakan chuymanakap unxtayäna, Tatitun arsutanakaparjam reyimpina, jilïr irpirinakapampin arunakapar phuqhañataki. 13 Ukhamaw Jerusalén markan jaqinakax walt’atapun tantachasïna, payïr phaxsina, jan levadurani t’ant’anak uruyañ uru amtañataki. 14 Ukatsti jupanakax Jerusalenan utjkän uka altaranaka, incienso nakhayañ chiqanak apaqañ qalltapxäna, ukanaksti Cedrón jawiraruw warantanipxäna. 15 Payïr phaxsita, tunka pusin uru saraqataruw Pascuataki mä marani urqu oveja jiwayapxäna. Sacerdotenakampi, levitanakampisti, jupanak pachpat p’inqasisax q’umachasipxänwa, Tatitun utaparusti uywanak apapxäna, nakt’ata wilañchanak luqtañataki. 16 Ukatsti jupanakax lurañanakaparuw utt’asipxäna, kunjämatix Tatitun luqtiripa Moisesan kamachipan jupanakatak wakt’ayatäki ukhamarjama. Sacerdotenakasti, levitanakan amparapat katuqapkän uka wilampiw ch’allsupxäna. 17 Uka tantachäwi taypinkir jaqinakasti waljaniw jan q’umachasipkataynati, ukat levitanakax Pascua urutaki uywanak jiwayapxäna, khitinakatix jan q’umachasipkatayna ukanakan uywanakapa, ukhamat Tatitur luqtatäpxañapataki. 18 Ukatakisti Efraín, Manasés, Isacar, Zabulón ayllunkirinakat waljaniw jan q’umachasipkataynati, ukhamäkasasa Pascua manq’äwinkapxänwa. Ukampis Ezequiasax jupanakatakiw Tatitut mayïna akham sasa: “Khuyapayasir Tatay, taqi khitinakatix jumaru chiqa chuymampi thaqhapktam ukanakarux pampachamaya, 19 nayra awkinakapan Tatit Diosapa, janisa jupanakax qullana utan saräwiparjam q’umachasipkchi ukasa” sasa. 20 Tatitusti Ezequiasan mayitaparux ist’änwa, ukat jaqinakan juchap pampachäna. 21 Ukhamasti, Jerusalén markan jikxatasipkän uka israelitanakax paqallq uruw wali kusisiñampi jan levadurani t’ant’a amtasiñ uru uruyapxäna. Sacerdotenakampi, levitanakampisti, sapüruw uka wali jayar ist’asiyiri toct’añ yänakampi, qullana q’uchunakampi Tatitur yupaychapxäna. 22 Uk uñjasasti, Ezequiasax levitanakar walpun jallallt’äna, jupanakan Tatitur yupaychañatak wali suma amtäwipa uñacht’ayapxatap layku. Jupanakax paqallq uruw kusisiñ chuymampi uruyapxäna, uruyäwin manq’asa, sumankañ waxt’äwinak luqtasa, nayra awkinakapan Tatit Diosapar yupaychasa, 23 jaqinakasti taqiniw yaqha paqallq urumpi uruyañatak amtapxäna, uksti jupanakax wali kusisiñampiw lurapxäna; 24 Judá uraqin Ezequías reyipax, tantachasipkatayna uka jaqinakarux, waranqa vaca qallunaka, paqallq waranqa ovejanak waxt’äna, jilïrinakasti chuymapatjam jaqinakar churapxarakïna, waranqa vaca qallunaka, tunka waranqa ovejanaka. Walja sacerdotenakaw q’umachasipxäna. 25 Judá uraqinkir taqpach jaqinakaw kusisipxäna, sacerdotenakasa, levitanakasa, Israelat jutapkatayna uka jaqinakasa, Israel uraqit purinipkatayna uka yaqha markankir jaqinakasa, Judá uraqin jakapkän uka jaqinakas taqiniw kusisipxäna. 26 Jerusalén markansti wali kusisiñaw utjäna, janipuniw kunapachas ukhamax Israelan reyipa, David chachan Salomón yuqapan urunakapatpacha utjkänti. 27 Ukatsti sacerdotenakampi, levitanakampix sayt’atkamaw markataki aski waxt’äwi arunak arsupxäna; Tatitusti jupanakarux ist’änwa, mayisitanakapasti alaxpachkamaw purïna, kawkhantix qullan Diosax jakki ukkhakama.

31

1 Taqi ukanak tukuyatatsti, ukankapkäna uka israelitanakax, taqpachaniw Judá uraqinkir markanakar sarapxäna, ukatsti yupaychañ qalanak jisk’a jisk’a tukjapxäna, Astarté diosan lantinakapsa p’akthapipxänwa, qullu patanakan utjir yupaychañ utanaksa allthapipxarakïnwa, Judá, Benjamín, Efraín, Manasés uraqinakan taqi ukanak tukjañkama. Ukat israelitanakax markanakaparu, sapa maynis uraqinakaparkam kutt’xapxäna. 2 Ukatsti Ezequiasax sacerdotenakaru, levitanakarux maykip lurapxañapatakiw jalanuqäna, sapa maynis luräwiparjam nakt’ata luqtäwinak luqtapxañapataki, sumankthapiñ wilañchanak luqtapxañapataki, Tatitur yuspagaras yupaychapxañapataki, Tatitun uta punkunakap uñjapxañapataki. 3 Ukhamarakiw reyix jupan utjir yänakapat churäna, willjta tuqiru, jayp’u tuqir nakt’at wilañcha luqtañataki, sábado urunakan wilañchanakataki, machaq phaxsi uruyañ urutaki, jach’a uruyañ urunakataki, Tatitun kamachipan qillqatäki ukhamarjama. 4 Jerusalenan jakirinakarusti sarakïnwa: Kuna churañanakatix jumanakar wakt’apktam ukanakxa, sacerdotenakaru, levitanakaru churapxam, jupanakan jakasiñapataki, ukhamat taqi chuymampi Tatitutak irnaqapxañapataki, Tatitun kamachip phuqhasa, sasa. 5 Ukatsti kunapachatix reyin arunakapax taqinir yatiyatäxän ukkhaxa, israelitanakax taqi munasiñampiw sumäki uka achunakapat churapxäna: trigo, vino, aceite, misk’i, ukhamaraki pampan utjir kunayman achunakapata. Jupanakax taqi achunakapat sapa tunkat mayäki ukanak apapxarakïna, ukanakasti waljapuniw apthaptäna. 6 Israelan jakir jaqinakasa, Judá uraqinkir yaqha markanakan jakir jaqinakasa, sapa tunkat mayäki uksti vacanakata, ovejanakata apanipxäna, ukhamarak kuntix Tatit Diosapatak yaqhachapkatayna taqi ukanaka. Taqi ukanaksti qut qutu uchapxäna. 7 Kimsïr phaxsin uka yänak qutuchañ qalltapxäna, ukatsti paqallqüri phaxsin tukuyxapxarakïna. 8 Ukatxa kunapachatix Ezequiasampi, jilïr irpirinakampix uka qutuchatanak uñjir sarapkän ukkhasti, Tatituruw jach’añchapxäna, ukhamarak Israel markaparusa. 9 Ukatsti Ezequiasax sacerdotenakampiru, levitanakampiruw uka qutunakat jiskt’äna, 10 ukxarusti Sadoc chachan utapankir Azarías jilïri sacerdotew jupar säna: “Markax Tatitun utapar yanapanak apaniñ qalltki ukkhat jichhakamax, waljaw nanakatak manq’añax utji, ukhamarusa taqi akanakaw jilt’aski; Tatituw markapar aski waxt’äwipampi phuqt’i uka layku” sasa. 11 Ukhamïpan, Ezequiasax yänak imañ utanak Tatitun utapan lurayäna. Tukuyatäxipansti, 12 ukaruw sapa tunkat maya churapkäna, ukhamarak Tatitur luqtat waxt’äwinaksa imapxäna. Taqi ukanak uñjañapatakisti, Conanías sat levitaruw jilïrit utt’ayapxäna, Simí jilaparusti jupa lanti uñjiritakiraki. 13 Conanías levitana, ukhamarak Simei jilapana arsutanakapar phuqhasin uñjirinakasti, Ezequías reyina, Diosan utap uñjir Azarías jilïrin utt’ayatäpxarakïnwa, uka chachanakax akanakänwa: Jehiel, Azazías, Náhat, Asael, Jerimot, Jozabad, Eliel, Ismaquías, Máhat, Benaías jupanaka. 14 Inti jalsu tuqinkir punku uñjiri, Imná chachan Coré sat levita yuqapax, Diosar luqtata waxt’äwinak uñjäna, apthapit yänak lakjäna. 15 Coré chacharu sacerdotenakan markanakapan, masinakap taypin waxt’äwinak lakirañ yanapt’irinakax akanakänwa: Edén, Minjamín, Jesús, Semaías, Amarías, Secanías, jupanaka. Uksti jupanakax kunjämarutix lurañanakapax wakt’ki ukhamaruw lakirapxäna, jilïrinakarusa, sullkanakarusa, 16 khitinakatix Tatitun utapar sapür lurañanakap phuqhañat jutapkäna ukanakaru, maykip lurañax wakt’ki, sapa maynisa lurañanakaparjama, kimsa maranit amstar qillqantat yuqall wawanakaru. 17 Sacerdotenakax wila masi tamatkam qillqantatänwa, levitanakasti pä tunka maranita amstarux, lurañanakap wakt’käna ukhamar qillqantatarakïnwa. 18 Sutinak qillqatansti jisk’a wawanaka, warminaka, yuqanaka, phuchhanaka, taqi jaqinakaw qillqantatäpxäna, lurañanak jupanakar churatätap laykux, taqiniw Diosar luqtatäpxänxa. 19 Taqi markanakansti ajllit chachanakaw utjäna, Aarón chachat saraqir sacerdotenak taypin kunatix wakt’ki ukanak lakiñataki, ukhamarak qillqantatäpkäna uka levitanakaru, khitinakatix sacerdotenakan markanakapan uywa awatiñ uraqinakapan jakapkän ukanakar lakiñataki. 20 Ezequiasax Judá markpachan uk luräna. Jupan luratanakapasti Tatit Diosap nayraqatan askïnwa, chiqaparakïnwa. 21 Taqi kuntix jupax Diosan utapan luqtañataki amtkäna, jan ukax, kamachi arunak phuqhañanakatsa, Diosar taqi chuymampi thaqtasaw luräna, ukat jupan luräwipax askir saräna.

32

1 Taqi ukanak qhipatxa, Ezequiasan akham suma sarañata uñacht’äwipatsti, Asiriankir Senaquerib reyiw purinïna, Judá uraqir ch’amampi mantantasinxa, katuntasiñ amtampiw nuwasiñatak lurat markanakarux muyuntäna. 2 Ezequiasasti, Senaquerib reyin Jerusalenar katuntir purinitap uñjasinxa, 3 jupax markankir aytat jaqinakaru, soldadonakapan jilïrinakaparuw tantachäna, jupanakarusti markat anqäxankki uka uma jalsunak llupantañatakiw amtayäna, jupanakasti ukarux jaysapxänwa. 4 Ukatsti walja jaqinakaw tantacht’asipxäna, jupanakax taqi uma jalsunak llupantapxäna, uraq manqhanjam jalir uma larqsa llupantapxarakïnwa, ukhamat Asiriankir reyinakax purinipkaspa ukkhax, umanak jan jikxatapxañapataki. 5 Ezequiasasti ch’amañchasïnwa, ukatsti markan tukjata pirqapa askichayäna, uka pirqa patxarusti pukaranak lurayäna, ukatxa anqäxan yaqha pirqampi lurayarakïna. Ukxarusti Davidan Markap thiyankki uka q’awanaksa laq’ampiw phuqhantayäna, ukatsti lanzanaka, jark’aqasiñanak waljpun lurayäna. 6 Ukatsti ejerciton jilïrinakap utt’ayäna, jupanakarux marka mantañan chiqaruw tantacht’äna, ukatsti aka arunakampiw jupanakar ch’amañcht’äna: 7 “¡Ch’amañchasipxam, jan axsarapxamti! Asiriankir reyin nayraqatapan jan axsarapxamti, janirak mayjt’asipxamsa, jupamp chik jutki uka ejercitox jan jumanakar axsaraypati, jiwasanakax jupanakat sipan juk’amp ch’amanïtanwa. 8 Asiriankir reyix jaqinakan ch’amaparukiw katuyasi, ukampis Tatitu Diosasaw jiwasampïski, nuwasïwinakasan jiwasar yanapt’añapataki” sasa. Ezequías reyin arunakap ist’asinsti, jaqinakax wal ch’amañchasipxäna. 9 Ukchañkamasti Asiriankir Senaquerib reyix, Laquis markaruw taqpach ejercitopampi katuntaskäna, jupasti Jerusalén markar mä qawqha jilïrinakaparuw khithäna, Judá markankir Ezequías reyimpiru, Jerusalén markankapkän uka jaqinakampir akham yatiyapxañapataki: 10 “Asiriankir Senaquerib reyix akham sapxtam: ‘¿Kunatsa jumanakax Jerusalén markan muyuntatäkasas uka pachpan qhiparañ jan axsarapktaxa? 11 Ezequiasatix sapxstam: Tatit Diosasaw jupan amparapat qhispiyistani, sasaxa, jumanakarux k’arintasipktamwa, ukampix manq’ata, umata jiwarañatakiw nukt’asipktam. 12 ¿Janit Ezequiasasti qullu patanakan uka Diosar yupaychañ altaranak chhaqtayki, ukatxa Judá, Jerusalén uraqinkir jaqinakarusa mä sapa altaran Diosar yupaychapxañapataki, incienso luqtapxañapatak siskänsti? 13 ¿Janit jumanakax yatipkta kuntix nayasa, nayra awkinakaxasa aka uraqinkir yaqha markanakar lurapkta ukxa? ¿Uka markanakan diosanakapasti ch’amanïpxänti nayan amparaxat qhispiyañatakisti? 14 ¿Kawkïr diosaraki uka markanakan diosanakap taypita, nayra awkinakaxan t’unjat markanakata, amparaxat markap qhispiyisti? ¿Kunatsa amuyapxta Diosaman qhispiyatäñxa? 15 Ukhamasti, Ezequiasampix jan sallqjayasipxamti; juparux jan jaysapxamti, janiw markanakan khiti diosapas markaparux amparaxan ch’amapata, nayra awkinakaxan ch’amapat qhispiykiti, ukatsa juk’ampiw jumanakan Diosamax ch’amaxat jan qhispiyapkiristamti’ ” sasa. 16 Asiriankir reyin jilïrinakapax ukanakat juk’ampinak Tatit Diosar ñanqhachañataki, ukhamarak Ezequías luqtiripar ñanqhachañatak arsupxäna. 17 Senaquerib reyix ukxarux qillqatanak qillqäna, Israelan Tatit Diosapar ñanqhachasa, uka qillqatanakansti jupar jisk’achasaw säna: “Kunjämatix aka uraqin utjir yaqha markanakan diosanakapax amparaxat markanakapar qhispiyañatak jan ch’amanïkänxa, ukhamarakiw Ezequiasan Diosapax nayan amparaxat markapar qhispiyañatak jan ch’amanïkaniti” sasa. 18 Senaquerib reyin jilïrinakapax, pirqa patankapkän uka Jerusalenankir jaqinakarux hebreo arut arnaqapxäna mulljasin axsarayañataki, ukhamat uka marka katuntasiñataki. 19 Jupanakax Jerusalenankir Diosat parlapxäna, aka uraqinkir yaqha markanakan jaqin lurat diosanakapäkaspa ukhama. 20 Ukhamïpan, Ezequías reyimpi, Amós chachan Isaías yuqap profetampix alaxpachar yanap mayisin art’asipxäna. 21 Tatitusti mä angelaruw khithanïna, ukaw asiriankir reyin taqpach soldadonakaparu, ejercitopan jilïrinakapar tukjäna. Senaquerib reyisti p’inqapuniw uraqipar kutt’awayxäna. Ukatsti diosapan utapar mantkäna ukkhaxa, jupan pachpa yuqanakapaw ukan jupar jiwayapxäna. 22 Ukhamawa Tatitux Ezequiasampiru, Jerusalenankir jaqinakampirux, Asiriankir Senaquerib reyin amparapat qhispiyäna, ukhamarak taqi uñisirinakan amparapatsa, ukatsti jak’ankir markanakampix sumankañan jakayäna. 23 Ukatsti jupanakat waljaniw Jerusalenar waxt’äwinak apanipxäna Tatitur luqtañataki, Judá marka apnaqir Ezequías reyitakisti jila alan churäwinak apanipxarakïna. Uka urut uksarusti, jupan aytat kankañapax yaqha markanakan nayraqatapan juk’ampiw jilxatäna. 24 Khä urunakansti Ezequiasax wali usuntataw jikxatasïna; ukampis Tatituruw mayisïna, jupasti mayitaparux mä muspharkañ luräwi tuqiw ist’äna. 25 Ezequías reyisti aski katuqkasas janiw yuspagarañ chuymanïkänti, jan ukasti jach’a jach’aw tuküna, ukat Tatitux jupatak q’apisïna, ukhamarak Judá, Jerusalén uka markanakatakisa. 26 Ukampis jach’a jach’a tukkasinsa, Ezequiasax Dios nayraqatan jisk’aruw tuküna, Jerusalenankir jaqinakax uka pachparak lurapxäna, Tatitusti Ezequiasan jakañapkamax janiw jupanakxaru q’apisiñap samaraskänti. 27 Ezequiasax wali qamiri, wali yäqatarakïnwa, jupasti walja qullqi, quri, munkañ qalanaka, q’apkir qullanaka, jark’aqasiñanaka, kunayman jila alan yänak imkatäna. 28 Ukxarusti grano, vino, aceite imañatakix imañ utanak lurayäna, uywanakatakix uywa uyunaka, tama uywa uchañanak lurayäna. 29 Ukhamarus markanak lurayäna, jupansti jach’a, jisk’a uywapaw utjäna, Diosaw juparux walja yänaka apayäna. 30 Ezequiasarakiw Guihón chiqankir uma jalsüki ukxa alay tuqit llupantayäna, ukatsti jupaw aynach tuqiru jist’jayarakïna, Davidan Markapat inti jalanta tuqiru. Taqi kuntix Ezequiasax lurañatak amtkäna ukanakax, askiruw sararapïna. 31 Kunapachatix Babilonia markankir jilïr irpirinakax khithanak khithankäna, markan kuna muspharkañatix luraskatayna ukanak yatxatiri ukkhaxa, Diosax Ezequiasar sapak jaytäna jupar yant’añataki, ukhamaraki chuymapan lup’ïwipa yatiñataki. 32 Ezequiasan ukat ukxar sarnaqäwipasa, aski luräwinakapasa, Amós chachan Isaías yuqapa profetan jutiri urunakat arsut qillqatapankiwa, ukhamaraki Judá, Israel markanakankir reyinakapan qillqatapana. 33 Ezequiasax jiwxäna ukkhasti, Davidan wila masipan amay imäwipa alay chiqaruw imt’xapxäna, ukatsti taqpach Judá uraqinkirinaka, Jerusalenankir jaqinakaw juparux jach’ar aptapxäna; jupa lantisti Manasés yuqapaw marka apnaqxäna.

33

1 Manasés reyix tunka payan maranïkän ukkhaw Judá marka apnaqañ qalltäna, jupasti Jerusalén markan phisqa tunka phisqan maraw marka apnaqäna. 2 Ukampis jupan luräwinakapax Tatit nayraqatan janiw walïkänti, jupasti kawkïr markanakarutix Tatitux israelitanakan nayraqatapat jaqunukkän uka markanakan axtkañ luräwinakap luräna: 3 jupasti qullu patanakan yaqha diosanakar yupaychañ utanaka, kawkïrinaktix Ezequías awkipax t’unjkatayna ukanak wasitat sayt’ayäna; Baal diosan lantinakapatakiw altaranak sayt’ayäna, ukatsti Astarté diosan uñtasitanakap lurayäna; ukhamarus alaxpachankir warawaranakaruw killt’asis yupaychäna, 4 ukatsti Tatitun utapan altaranak lurayäna, uka tuqitsti Tatitux sänwa: “Sutixax wiñayatakiw Jerusalén markankani” sasa. 5 Jupax alaxpachan qhanirinakar jach’añchasaw Tatitun utapan paypach uta anqäxaparu yaqha altaranakamp lurayäna. 6 Ben-hinom qhirwa chiqansti, wawanakaparuw wilañcha luqtasa nakhantayäna, ukatsti ajayunakaru, yatirinakar jiskt’asisaw sarnaqäna, ch’amakaninaka, layqasiñanak utt’ayarakïna. Tatit nayraqatan uka luräwinakapax sinti jan walïnwa, ukham lurasaw Tatitur q’apisiyäna. 7 Ukhamarak Diosan utaparux yaqha diosar uñtasit luraykatayna uk uchayäna, uka tuqitsti Diosax Davidampiru, Salomón yuqapampirux sataynawa: “Israelan ayllunakap taypit Jerusalenankki uka uta ajllista, sutixan wiñayatak ukankañapataki. 8 Israelitanakarux janiw mayampis kawkïr uraqtix nayra awkinakapar churkta ukat jaqunukkäti, jupanakatix taqi arsutanakaxaru, taqi yatichäwinak phuqhapxani, ukhamarak Moisés tuqi churawaykta uka kamachinaka, arsüwinak phuqhapxani ukapachaxa” sasa. 9 Ukampis Manasés reyix Judá uranqinkiri, Jerusalén markankir jaqinakarux kawkïr markanakarutix Tatitux israelitanakan nayraqatapan tukjkän uka jan wali lurir markanakat sipansa juk’amp jan walinak lurayäna. 10 Tatitux Manasés reyimpiru, markapampiruw parläna, ukampis janiw jupar yäqapkänti. 11 Ukat Tatitux jupanakatak asiriankiri reyin ejercitopan jilïrinakaparux puriyanïna, jupanakasti Manasés reyirux ganchompiw nasapat uchantapxäna, broncet lurat cadenanakampi ñach’antasin Babilonia markar apapxäna. 12 Ukatsti kunapachatix jan walt’añan jikxataskän ukkhaxa, Manasesax Tatit Diosaparuw art’asïna, nayra awkinakapan Diosap nayraqatanxa jisk’aruw tukt’äna. 13 Tatitut mayiskän ukkhasti, Diosax juparux jaysänwa, achikt’asitanakapsa ist’arakïnwa, ukatsti wasitat markap apnaqxañapatakiw Jerusalenar kuttayanxäna. Ukapachaw Manasés reyix Tatitun Diosätap amuyäna. 14 Uka qhipatsti, Manasés reyix Davidan Markapan Guihón ukkhata, inti jalanta tuqirux mä uyu pirqa lurayäna, uka pirqax jisk’a jawir chiq sarasax Chawllanakan Punkupa chiqaruw purïna, ukatsti Ófel chiqanjam muyuntanïna. Uka uyu pirqasti alay tuqirux wali jach’a luratänwa. Ukatsti Judá uraqinkir nuwasiñatak lurat taqpach markanakarux, soldadonakan jilïrinakap uchäna. 15 Ukxarusti Tatitun utapat yaqha markanakankir diosanakap apsüna, kawkïr yaqha diosanakan altaranakaptix qullu patanakana, Jerusalén markansa luraykatayna ukanakamppach apthapïna, ukatsti markat jayaruw ukanak jaqunukuyäna. 16 Ukatsti Tatitun altarap askichayäna, uka altaransti sumankthapiñ wilañchanakampi, yuspagarañ waxt’anakamp luqtäna, Judá uraqinkir jaqinakarusti Israelan Tatit Diosaparuw yupaychayäna. 17 Ukampisa, jaqinakax yaqha diosanakan altaranakapan wilañchanak luqtasipkakïnwa, jupanakax Tatit Diosaparu luqtasipkchïna ukasa. 18 Manasés reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, Diosar mayisitapasa, Israelan Tatit Diosapan sutipxaru profetanakax qhanañchkäna ukanakasa, Israelankiri reyinakan crónicas sat qillqatapankiwa. 19 Jupan mayisitapampi, ist’ayasitapampi, jucha luratanakapasa, jan wali sarnaqatanakapasa, qullu patanakan yaqha diosanakatak yupaychañ utanak lurayatapasa, kawkharutix Astarté diosaru, yaqha diosanaksa uchkäna, Diosapatak janïr jisk’ar tukkasa ukkha, taqi ukanakax profetanakapan sarnaqäwipan qillqatawa. 20 Jupax jiwxäna ukkhasti, reyi utapan panqar uyuparuw imt’xapxäna. Ukatsti jupa lantix Amón yuqapaw marka apnaqxäna. 21 Amón reyix pä tunka payan maranïkän ukkhaw marka apnaqañ qalltäna, jupasti Jerusalén markan pä maraw marka apnaqäna. 22 Ukampis jupan luräwinakapax Tatit nayraqatan Manasés awkipanjam jan walïnwa. Jupasti Manasés awkipax luraykatayna uka yaqha diosanakaruw wilañchanak luqtas yupaychäna. 23 Ukampis jupax janiw Tatit nayraqatan jisk’ar tukt’känti, kamisatix Manasés awkipax jisk’ar tukt’käna ukhama, jan ukasti juk’ampiw juch luräna. 24 Jupan jilïr irpirinakapax jupatak jan wali amtasax reyi utapan juparux jiwayapxäna. 25 Ukatsti markankir jaqinakax Amón reyir ñanqha lurañ amtapki ukanakarux jiwarayapxänwa, ukatsti jupa lantix Josías yuqaparuw reyit utt’ayapxäna.

34

1 Josías reyix kimsaqallqu maranïkän ukkhaw Judá marka apnaqañ qalltäna, jupasti Jerusalenan kimsa tunka mayan maraw marka apnaqäna. 2 Josías reyin luratanakapax Tatitun nayraqatapan chiqapänwa, jupax David nayra awkipan sarnaqäwiparuw arkäna, jan kawksarus saranukusa. 3 Kimsaqallq mara marka apnaqkän ukkhasti, waynäkasawa Josías reyix David nayra awkipan Diosaparu thaqtañ qalltäna. Tunka payan mara marka apnaqkän ukkhasti, jupax Judá, Jerusalén markanakaruw q’umachäna, qullu amstan utjir yaqha diosanakar yupaychañ utanakap apaqayasa, ukhamarak Astarté diosan uñtasitanakapa, idolonakapa, ninamp umatatayas lurat diosanakap apaqayasa, 4 jupan uñjkataw Baal diosan kunayman uñtasitanakapar lurat altaranakap tukjapxäna. Ukxarusti Josías reyix uka patxan utjiri, incienso nakhayañ altaranak t’unjayäna. Ukhamarak Astarté diosan uñtasitanakapsa, yaqha diosanaksa, ninamp umatatayas lurat diosanaksa jisk’a jisk’a tukjayäna; taqi ukanak laq’aruw tukuyäna, ukatsti khitinakatix wilañchanak luqtapkatayna ukanakan amay imäwipxaruw willxatapxäna. 5 Sacerdotenakan ch’akhanakapsti uka altaranak patxaruw nakhantayäna, ukham lurasaw Judá uraqimpiru, Jerusalén markampirux q’umachäna. 6 Uka pachparak Manasés, Efraín, Simeón, Neftalí uka markanakan plazanakapansa luräna. 7 Altaranaksa, Astarté diosan uñtasitanakapsa, yaqha diosanaksa laq’aruw tukuyäna, Israel uraqpachan incienso nakhayañatak lurat taqi altaranak tukjäna. Ukatsti Jerusalenaruw kutt’anxäna. 8 Tunka kimsaqallqun mara marka apnaqkän ukkhaxa, markampi, Tatitun utapampi q’umachasinxa, Josías reyix Asalías chachan Safán yuqaparu, markan jilïripa Amasías sat chacharu, Joacaz chachan yuqapa Joah qillqiriruw Tatit Diosapan utap askichapxañapatak wayt’äna. 9 Jupanakasti Hilquías jilïr sacerdoten ukaruw sarapxäna, ukatsti Tatitun utapan utjkäna uka qullqi jupar katuyxapxäna, ukasti kawkïr qullqinaktix punku uñjir levitanakax Manasés, Efraín, Benjamín ayllunkirinakata, ukhamaraki Judá, Jerusalén markanakan utjir jaqinak taypita, ukat ukxar utjir israelita uraqinakat apthapipkatayna uka qullqïnwa. 10 Ukatsti uka qullqix Tatitun utap askichayañan sarayirinakäpki ukanakaruw katuyapxäna, jupanakan khitinakatix Tatitun utap askichapki ukanakar luratapat churapxañapataki. 11 Uka qullqsti lawat yänak luririnakaru, utachirinakaruw churapxäna, jupanakan ch’iyat qalanaka, jaqthapiñ lawanaka, q’iru lawanak alanipxañapataki. Tatitun utapax t’unjatänwa, Judá markankir reyinakax janiw yäqapkataynati uka layku. 12 Uka chachanakasti lurañanakap sum phuqhapxäna, jupanakar sarayirinakasti Jáhat, Abdías levitanakänwa, Merarí chachat saraqirinaka, ukatsti Zacarías, Mesulam, jupanakasti Quehat chachat saraqirinakänwa. Jupanakax q’ipnaqirinakaru uñjañatak uchatäpxänwa, ukatsti taqpach irnaqirinakaruw sarayapxäna. Taqi levita jaqinakasti musiconakäpxänwa, mayninakax qillqirinaka, arsutanak phuqhayirinaka, jan ukax punku uñjirinaka. 14 Kunapachatix Tatitun utaparu uchat qullqinak apsupkän ukkhasti, Hilquías jilïr sacerdotex Tatitun kamachipani, Moisés tuqi churatäkän uka qillqat jikxatäna. 15 Ukat ukspachaw Safán sat qillqirirux yatiyäna, kamachin qillqata Tatitun utapan jikxatatapata; ukatsti Safán chacharuw uka qillqata katuyxäna, 16 jupasti reyin ukaruw apäna, ukatsti uka tuqit yatiyarakïna, akham sasa: —Juma reyin luqtirinakamax kuntix lurapxañapataki churatäki ukanakxa lurasipkiwa. 17 Tatitun utapan utjkatayna uka qullqinak ninampiw umatatayapxi, ukatsti jupanakax lurañanak sarayapki, ukhamaraki lurañanak katuyatäpki ukanakaruw ukanak katuyapxi —sasa. 18 Safán chachasti reyirux kawkïr qillqattix Hilquías sacerdotex jupar churkatayna ukxat yatiyarakïna; ukatsti jupax reyitakiw uka qillqatat ullart’arapïna. 19 Reyisti kamachinakan qillqat arunak ist’asax, isip ch’iyanuqasïna, 20 ukat ukspachaw Hilquías jilïr sacerdoteru, Safán chachan Ahicam yuqaparu, Micaías chachan Abdón yuqaparu, Safán sat qillqiriru, reyin Asaías jilïr yanapiriparux akham säna: 21 —Sarapxam, Tatitur nayatak jiskt’arapipxita, ukhamarak Israel markana, Judá uraqina jilt’iri jaqinakataki, jikxataski uka qillqatan kamsañtix munki uk yatiñataki; Tatitux jiwasanakataki wali q’apisitäpachawa, nayra awkinakasax janiw Tatitun arunakaparux ist’apkänti, janirakiw aka qillqatan arunakaparjamas sarnaqapkänti. 22 Hilquías jilïr sacerdotempi, jupamp chika ajllita chachanakampix Huldá sat profetisa warmin ukaruw sarapxäna, jupax Ticvá chachan Salum yuqapan warmipänwa, Tatitun utapan isinak uñjir Harhás chachan allchhiparakïnwa. Huldá warmix Jerusalenan jakäna, payïr tama utanak taypina, kunapachatix jupar parlxayapkän ukkhaxa, 23 jupax akham säna: —Israelan Tatit Diosapax akham siwa: ‘Khititix jiskt’iri khithanipktam ukarux akham sapxam, 24 naya Tatituw sista: Nayax aka chiqampiru, jaqinakapampirux mä jan walt’añ apayanï, kunjämtix Judá markankir reyin nayraqatapan ullart’apkta uka qillqatan ñanqhachäwinakax qillqatäki ukhamarjama. 25 Nayat armasipxituwa, yaqha diosanakaruw inciensonak nakt’ayapxi, uka luratanakapampi nayar q’apisiyasa; ukat q’apisiñaxax aka chiqatak nakti, ukasti janiw jiwt’kaniti. 26 Ukhamasti Judá markankir reyirux sapxam, Tatitur jiskt’ir khithanipktam ukaru, Israelan Tatit Diosapax sarakiwa: Kuntix ist’kta uka arunakar yäqatamata, 27 aka chiqataki, ukhamarak jaqinakap tuqi arsutaxa ist’asin chuymam ch’allxtayasitamata, nayatak jisk’ar tukutamata, isinakam ch’iyanuqasitamata, nayan nayraqataxan jachatamatxa, nayax jumar ist’smawa. Naya, Tatituw sisma. 28 Nayax nayra awkinakamampi jikisxañamataki suman jiwxañam wakichä, kuna jan walt’añanaktix aka chiqaru, jaqinakapxarus apayankä ukanak janiw uñjkätati’ —sasa. Reyin khithatanakapasti aka arunak jupar yatiyxañatakiw kutt’xapxäna. 29 Ukatsti reyix Judá uraqinkiri, Jerusalenankir taqi jilïrinakar jawsayiriw khithäna, jupanakan tantacht’asipxañapataki. 30 Ukatsti reyisa, Judá uraqinkir jaqinakasa, Jerusalenankirinakasa, sacerdotenakasa, levitanakasa markpachaw jisk’at jach’akam Tatitun utaparux sarapxäna. Ukan reyix wali jach’at ullart’äna kawkïr arust’äwi qillqatatix Tatitun utapan jikxatasitayna, ukat taqi kunanaktix uka qillqatan siski ukanaka. 31 Ukatsti reyix pilärap jak’aruw sayt’asïna, ukat Tatit nayraqatan jupar jaysañatak arsüna, kamachi arunakaparjama, arsutanakaparjam taqi chuymampi sarnaqañataki, qillqatäki uka suma arust’äwi arunakar phuqhañataki. 32 Ukatsti reyix Jerusalenankiri taqi jaqinakaparu, Benjamín uraqinkirinakaru, khitinakatix ukan jikxatasipkän ukanakarux, nayra awkinakapan Diosapampi arust’äwi lurata arunakar phuqhapxañapatakiw arsuyäna, Jerusalenankir jaqinakasti phuqhapxänwa. 33 Josías reyix israelitanakan taqpach uraqinakapat kuna axtkañ luräwinakatix utjkäna ukanak q’al chhaqtayäna, Israelan utjiri jaqinakaparusti Tatit Diosaparuw yupaychayarakïna. Jupan jakañapkamax janiw nayra awkinakapan Tatit Diosapat saraqapkänti.

35

1 Josías reyix Jerusalén markan Tatitur jach’añchasaw Pascua uru uruyäna: mara qallta phaxsita, tunka pusini uru saraqataruw, uruyañataki mä maran urqu oveja wilañcha luqtäna. 2 Sacerdotenakarux lurañanakapan utt’ayäna, jupanakarusti Tatitun utapan luräwinakap phuqhapxañapatakiw ch’amañchäna. 3 Levitanakarusti khitinakatix taqpach Israelar yatichirïpkäna, Tatitur luqtatäpkarakïna ukanakarux sänwa: “Qullan arcxa, Israelan reyipa, Davidan Salomón yuqapax Tatitun utap lurayki ukar uchapxam. Janiw kallachinakamxar apnaqkxapxätati. Jichhasti jumanakax Tatit Diosamatak irnaqapxam, Tatitun Israel markapar luqtapxarakim. 4 Jumanakax wila masi tamatkam lurañanakam wakt’ayapxam, kunjämatix Israelan reyipa Davidampi, Salomón yuqapampi qillqata tuqi jaytkäna ukhamarjama. 5 Qullan chiqawjansti levitanakat wila masi tamatkam qhiparapxam, mayni israelita jilanakaman wila masinakap lanti. 6 Pascua uruyañataki mä maran urqu oveja jiwayasin luqtapxam, q’umachasipxam, ukatsti kunatix wakiski uk wakichapxam, ukhamat jilanakaman kuntix Tatitux Moisés tuqi iwxawayki uk phuqhapxañapataki” sasa. 7 Josías reyisti jupan uywapatxa, ukankir jaqinakaruw Pascua uruyañatakix churäna: mä maran urqu ovejanaka, cabritonaka, taqpachax kimsa tunka waranqänwa, ukxarux kimsa waranqa vaca qallunakamp churäna. 8 Reyin yanapirinakapax chuymapatjam churäwinaka markampiru, sacerdotenakampiru, levitanakampirux churapxarakïna. Ukhamarus Diosan utap uñjirinaka Hilquías, Zacarías, Jehiel ukanakax, Pascua uruyañatakix sacerdotenakar pä waranqa suxta patakani uywanak churapxäna, ukhamarak kimsa pataka vaca qallunakampi; 9 ukatsti Conanías chachampi, Semaías, Natanael masinakapampi, ukhamarak levitanakan jilïrinakapa Hasabías, Jehiel, Jozabad jupanakax Pascua amtaña uruyañatakix, phisqa waranqa uywanak churapxäna, phisqa pataka vaca qallunakampi. 10 Uruyañataki wakichatäxatapatsti, sacerdotenakax luräwinakapan jikxatasxapxäna, levitanakasti reyin arsutaparjamaw lurañanakap phuqhañatak wakichasipxäna. 11 Ukatsti Pascua uruyañatakïki uka uywanak jiwayapxäna, levitanakan uywanak kharirapxañapkamasti, sacerdotenakax levitanakan amparapat wila katuqasin, ukampiw altarar ch’allakipapxäna. 12 Ukatsti nakhantayatäxañapatakix lik’inak apaqapxäna, qawqhanitix markan wila masi tamanakax utjkäna ukhamarjam Tatitur luqtapxañapataki, Moisesan qillqatapan arsutäki ukhamarjama; uka pachparak vaca qallunakampix lurapxäna. 13 Ukxarusti Pascua uruyañatakix uywanakan aychap kankantapxäna, kunjämatix qillqatäki ukhamaru; ukxar qullan waxt’äwinaksti phukhunakaru, calderonakaru, sartenanakaruw qhatiyapxäna, ukat ukanak mäkiw taqi jaqinakar lakirapxäna. 14 Ukxarusti levitanakax kunatix jupanakampiru, sacerdotenakampir wakt’kän ukanak wakt’ayapxäna, Aarón chachat saraqir sacerdotenakax arumkamaw ukankapxäna, nakt’at waxt’äwinaka, lik’inak luqtasa. Ukat levitanakax kunatix jupanakarusa, Aarón chachat saraqir sacerdotenakarusa wakt’käna ukanak wakichapxäna. 15 Asaf chachat saraqir q’uchurinakasti, lurañanakapan jikxatasipxarakïna, David, Asaf, Hemán, ukhamarak reyin profetapa Jedutún chachanakan arsutaparjama. Punku uñjirinakasti sapa mayniw punkunakapan jikxatasipxäna; janiw jupanakat khitisa lurañanakap apanukupkänti, jupanakatakix levita masinakapaw, kunatix jupanakar luqtäwita wakt’ki ukanakxa wakichasipkarakïna. 16 Ukhamaw khä urun Tatitur taqi luqtañanakax wakt’ayasïna, Pascua uruyañataki, ukhamarak Tatitun altarapan nakt’at wilañchanak luqtañataki, Josías reyin arsutaparjama. 17 Israelitanakax, paqallq uruwa Pascua urumpi, jan levaduran t’ant’a manq’aña urumpi uruyapxäna 18 Janipuniw kunapachasa Israel markanxa, Samuel profetan urunakapat uksarux, Pascua uruyañax ukham luraskänti; janirakiw Israelan reyinakapat maynisa, Pascua phunchhäwi ukham uruyapkänti, kunjämtix Josías reyix sacerdotenakampi, levitanakampi, Judá, Israelankir jaqinakampi uruykäna ukhamxa. 19 Uka Pascua uruyäwisti, kunapachatix Josías reyix tunka kimsaqallquni mara marka apnaqkäna ukkhaw lurasïna. 20 Josías reyix Tatitun utap askichañ tukuyxäna uka jaya qhipatsti, Egiptonkir Necao sat reyipaw Éufrates jawir tuqir jutantäna, Carquemis chiqan nuwasiñataki. Josías reyisti jupar jikxatiriw saräna; 21 ukampis Necao reyix khithanak khithäna, Josías reyir saniñapataki: “Judá uraqin reyipa, janiw nayax jumamp nuwasir jutkti, jan ukasti nayax nuwasiñan jikxataskta uka markampi nuwasiriw jutaskta. Diosax mäki lurañaxatakiw mayitu; ukhamasti juman askimataki, Diosan amtatanakapar jan jumax jark’amti, ukhamat jupax jan tukjkätamti” sasa. 22 Josías reyisti janiw qhipar kuttkänti, jan ukasti nuwasiñ munapunïnwa, janiw jupax amuyaskänti Diosan Necao reyi tuqi jupar parlaskatapa. Ukhamasti jupax, Meguido qhirwan, nuwasïwiruw mantäna, 23 mich’inak antutt’irinakasti Josías reyiruw wakt’ayapxäna. Ukapachaw reyix jilïr yanapirinakapar säna: “¡Akat apst’xapxita, sinti usuchjatätwa!” sasa. 24 Jupan jilïr yanapirinakapasti nuwasiñ carrot apsxapxäna, ukatsti jupan yaqha carropar apakipasaw Jerusalenar apxapxäna, ukan jiwxarakïna. Juparusti nayra awkinakapan imäwiparuw imt’xapxäna. Ukatsti taqpacha Judá markampi, Jerusalén markankirinakampiw Josías reyin jiwxatapat jachapxäna. 25 Jeremiasasti Josiasat amtasiñatak mä llakisiñ q’uchu qillqäna. Jichhürkamaw taqi q’uchurinakax Josías reyin imäwi q’uchunakapat amtasisipki. Aka q’uchunaksti Israel markan q’uchusipkakiwa, ukanakan arunakapax “Jachäwinaka” sat qillqatankiwa. 26 Josías reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, Tatitun kamachi arunakapan qillqatäki ukarjam khuyapayasiñampi askinak luratapasa, 27 luräwinakapasa qalltata tukuykamax Israel, Judá reyinakan qillqatapankiwa.

36

1 Markankir jaqinakasti Josías reyin Joacaz yuqaparuw ajllipxäna, ukatsti awkip lanti Jerusalén markan reyit utt’ayapxäna. 2 Joacaz reyix pä tunka kimsani maranïkän ukkhaw marka apnaqañ qalltäna, ukatsti Jerusalén markan kimsa phaxsiw apnaqäna. 3 Egiptonkir reyiw Jerusalenan marka apnaqañap apaqäna, ukatsti markarux kimsa patakan kilo qullqimpi, kimsa tunka kimsani kilo qurimpi churañapatakiw wayt’äna. 4 Ukxarusti egiptonkir reyix Judá, Jerusalén markanak apnaqañapatak Joacaz reyin Eliaquim jilaparuw reyit utt’ayäna, sutip jaqukipäna, Joacín sutimpiw uchäna, ukatsti Joacazar katuntasin Egiptoruw apxäna. 5 Joacim reyix pä tunka phisqan maranïkän ukkhaw marka apnaqañ qalltäna, jupasti Jerusalenan tunka mayan maraw marka apnaqäna. Jupan luratanakapax Tatit Diosapan nayraqatapan janiw walïkänti. 6 Babiloniankir Nabucodonosor reyix, jutasin broncet lurat cadenanakampi ñach’antata Babiloniar apxäna. 7 Nabucodonosor reyix Tatitun utapan utjir yänakat mä chikat Babiloniarux apasïna, ukatsti Babilonian yupaychañ utaparuw uchäna. 8 Joacim reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, axtkañ luräwinak luratapasa, kunatix jupampi luraskatayna ukanakasa, Judá, Jerusalén markanakankir reyinakapan qillqatapankiwa. Jupa lantix Joaquín yuqapaw marka apnaqxarakïna. 9 Joaquín reyix tunka kimsaqallqun maranïkän ukkhaw marka apnaqañ qalltäna, jupasti Jerusalenan kimsa phaxsi tunka uruniw marka apnaqäna. Jupan luräwinakapax Tatitun nayraqatapan jan walïnwa. 10 Uka marana, phanchhiri pachan, Nabucodonosor reyix Joaquín reyir Babilonia markar katuntat apayäna. Jupa lantisti, Nabucodonosor reyix Sedequías chacharuw Judá markan reyipat utt’ayäna, jupax Joaquín reyin jilapänwa. Ukxarusti Tatitun utapan utjkäna uka jila alani yänakamp Babiloniar apasipxarakïna. 11 Sedequías reyix pä tunka mayan maranïkän ukkhaw Judá marka apnaqañ qalltäna, tunka mayan maraw Jerusalenan marka apnaqäna. 12 Jupan luräwinakapasti Tatit Diosapan nayraqatapan janiw walïkänti. Jupax Dios tuqit parlir Jeremías profeta nayraqatanxa janiw jisk’ar tukt’känti. 13 Ukhamarus Nabucodonosor reyitakiw sayt’asïna, juparusti uka reyix Dios laykuw jupar jaqkattañapatak juramento lurayatayna, ukatsti munañapampix Israelan Tatit Diosapar kuttanxañatakis wal ch’urkhisïna. 14 Judá uraqinkir jilïrinakasa, sacerdotenakasa, marka jaqinakasa juk’amp jan walinak lurapxäna, jucharar markanakan axtkañ luräwinakap lurasa, ukhamarak Tatitun ajllit utap jan axsart’as takichasa. 15 Nayra awkinakapan Tatit Diosapax, sapa kutiw jupanakaru khithanakap tuqi iwxa arunak apayanïna, Tatitux markapatsa, utjäwipatsa khuyapt’ayasitap layku. 16 Ukampis jupanakax Diosan khithanakapat larusipxänwa, yatiyäwinakapar janiw yäqapkänti, profetanakapatsa phiskasipxarakïnwa, Tatitun q’apisiñapasti markapatak ninjamaw aqtäna, ukat jupax mutuyañ amtäna. 17 Ukatsti Tatitux caldeonakan reyiparuw jupanak tuqir jutantayäna, waynanakarusti Tatitun utap pachpan cuchillompkam jiwarayäna, janiw uka reyix waynanakatsa, tawaqunakatsa, awkinakatsa, kayu usutanakatsa khuyapt’ayaskänti. Tatitux taqiniruw jupan amparapar katuyäna. 18 Diosan utapan utjir yänaksti jach’äpas jisk’äpas taqpach apasïna, ukhamarak suma imatäkän uka yänaksa, reyinkïrsa, yanapirinakapankïrsa, caldeonakan reyipax Babiloniaruw taqpach apasïna. 19 Ukxarusti Diosan utap phichhantayäna, Jerusalén markan uyu pirqanakapsa tinkjayänwa, reyi utanakapsa ninampiw phichhantayäna, ukatsti taqi kunatix jila alani yänakäki ukanakxa q’al tukjayarakïna. 20 Ukatsti jiwarayatäñat jilt’irinakarux Babiloniaruw apayäna, ukansti jupampina, jupan wawanakapampin luqtiriparuw tukupxäna, Persia reyin atipjañap uru puriniñapkama, 21 ukhamat kuntix Diosax Jeremías profetap tuqi siskäna ukan phuqhasiñapataki. Judá uraqix samarañ urunakan kusisiñap amtasïna, aynacht’at sarnaqañ taqpach urunakapana, paqallq tunka mara phuqhasiñapkama. 22 Persia markankir Ciro reyin nayrïr mara marka apnaqkän ukkhasti, Jeremías tuqi Tatitun arupax yatiyatäkän uk phuqhasiñapatakix, Tatituw Ciro reyirux ch’amañchäna, taqi markanakapan aru tuqi, qillqat tuqi aka arunak yatiyasiñapataki: 23 “Persiankir Ciro reyix aka arunak arsüna: Alaxpachankir Tatit Diosaw aka uraqinkir taqi markanak amparaxar katuyitu, ukatsti Jerusalenan mä uta jupatak lurayañatakiw iwxt’itu, ukasti Judá uraqin jikxatasi. Ukhamasti, jumanakat khitinakatix Judá markankirïpxta, Tatitun utap wasitat lurañ munapxarakta ukanakax Jerusalenar sarxapxam, Tatit Diosasti jumanakarux yanappan” sasa.