1 REYES

1

1 David reyix ch’ama qarit awkïxänwa. Walja isinakampi janxatapkchïn ukasa janiw janchipax junt’uptkänti. 2 Ukat uywatanakapax jupar sapxäna: “Mä tawaqu thaqharapipxäma, jumar luqtañapataki, uñjañapataki, juma, reyimp ikisa jumar junt’uchañapataki” sasa. 3 Ukhamasti mä suma tawaqu taqpach Israel uraqin thaqhapxäna, ukatsti Sunem markan mä tawaquruw jikxatapxäna, jupasti Abisag sutinïnwa. Juparusti reyin ukaruw irpanipxäna. 4 Abisag tawaqux wali jiwakïnwa, jupaw reyirux sum uñjäna, yanaparakïna, ukampis reyix janipuniw uka tawaqur warmiskänti. 5 Ukchañkamasti Davidampina, Haguit warmimpin Adonías yuqapax, nuwasiñatakiw sartasïna, sarakïnwa: “Nayaw reyit utt’asï” sasa. Ukatsti nuwasiñ carronakampi, caballonakampi, phisqa tunka jupar uñjir jaqinakamp wakicht’asïna. 6 Awkipax janipuniw juparux taqi jakañapan kuns kamsirïkänti, kun luripansa janirakiw jiskt’irïkänsa: “¿Kunatsa ukham lurta?” sasa. Adoniasax suma uñnaqt’an waynänwa, jupasti Absalón jilapa qhipat yuritayna. 7 Jupax Seruiá warmin Joab yuqapampi, Abiatar sacerdotempiw mä arust’äwi luratayna, jupanakasti Adoniasarux yanapapxänwa. 8 Ukampis janiw Adoniasarux Sadoc sacerdotesa, Joiadá chachan Benaías yuqapasa, Natán profetasa, reyin wali uñt’ata Simí chachasa, Davidan suma soldadonakapas yanapapkänti. 9 Mä urusti, Adoniasax mä jach’a manq’äwi wakichäna Zohélet sat qarqa jak’aru, ukasti Roguel sat uma jalsu jak’ankiwa. Uka manq’äwitakisti ovejanaka, urqu vacanaka, lik’i vaca qallunak kharirayäna, ukatsti taqi jilanakaparu, reyin wawanakaparu, Judá uraqinkir reyin taqi luqtirinakaparuw jawsayäna; 10 ukampis janiw Natán profetarux jawsaykänti, janirakiw Benaías chacharusa, Davidan soldadonakaparusa, Salomón jilaparus jawsaykänti. 11 Ukat Natán profetax Salomonan Betsabé taykapar jiskt’äna akham sasa: —¿Yatxtati? Adoniasax jupakiw reyit utt’asxi, uksti David uywirisax janiw yatkisa. 12 Jutam, may iwxt’äma, ukhamat jumax jakañamsa, Salomón yuqaman jakañapsa qhispiyañamataki. 13 David reyin ukar saram, juparusti sarakim: “Juma reyix juramentompiw nayar sistaxa Salomón yuqaxan juma qhipat reyïñapataki, qunuñaman qunt’asiñapataki. Jichhasti, ¿kunatarak Adoniasasti marka apnaqaskisti?” sasa. 14 Jumax reyimpi parlaskäta ukchañkamaw nayax mantanï, ukatsti arunakamxaruw qhanañcharakï —sasa. 15 Betsabé warmisti reyin utaparuw uñjir saräna. Reyisti wali ch’ama qaritäxänwa, ukansti sunamita Abisag tawaquw uñjaskäna. 16 Betsabé warmix reyin nayraqatapan parapa uraqir puriyañkamaw alt’äna, ukatsti reyix juparux jiskt’änwa: —¿Kunarak muntasti? —sasa. 17 Jupasti ukxaruw sarakïna: —Reyixay, Tatit Diosaman sutipxaruw juramentompi arsurapistaxa, Salomón yuqaxan juma qhipat reyïñapataki, qunuñamansa qunt’asiñapatakiraki. 18 Ukampis jichhax Adoniasarakis reyit utt’asxixä, juma reyisti janiw uk yatktati. 19 Jupasti urqu vacanaka, vaca qallunaka, walja ovejanak kharirayi, ukatsti juma, reyin yuqanakamaruw jawsayi; Abiatar sacerdoterus jawsayarakiwa, ejerciton Joab jilïriparusa, ukampis janiw juma reyin Salomón luqtirimarux jawsaykiti. 20 Jichhasti tata, taqi Israel markpachaw suyt’aski, khitis juma qhipat marka apnaqani uk juma reyin sañama. 21 Janitix ukhamäkani ukasti, reyixay, jumax jiwxät ukkhaxa, Salomón yuqaxampiru, nayampirux jiwayapxitaniwa —sasa. 22 Betsabé warmix reyimpi parlaskäna ukchañkamaw Natán profetax purinïna, 23 profetan purinitapsti reyiruw yatiyapxäna. Profetax reyin nayraqatapar uñstkäna ukkhasti, parapa uraqir puriyañkamaw alt’äna, 24 ukat jupar jiskt’äna: —Reyixay, ¿jumati Adoniasan reyïñapataki utt’aytaxa? 25 Jupax jichhürux uruyasiskiwa, urqu vacanaka, vaca qallunaka, walja ovejanak kharirayi. Juma, reyin yuqanakamaruw jawsayi, ejerciton Joab jilïripampiru, Abiatar sacerdotempiruw jawsayaraki. Ukan jupampi manq’asipki, umasipki, akham arnaqasipxaraki: “¡Adonías reyix jach’achatäpan!” sasa. 26 Ukampis janiw nayaruxa, Sadoc sacerdoterusa, Joiadan Benaías yuqaparusa, juma, reyin Salomón yuqamarus jawsayapkituti. 27 Reyixay, ¿jumati Adoniasan reyïñapatak arsta, nanakar jan kun yatiyasasti? —sasa. 28 David reyisti Betsabé warmiruw jawsayanïna. Betsabé warmisti purisax, reyin nayraqataparuw sayt’asi. 29 Ukapachaw reyix aka juramento luri: —Taqi t’aqhisiñaxat qhispiyir Tatit laykuw juramento lurta, 30 kuntix Israelan Tatitu Diosap layku juramento lurarapkäyäsma ukxa, jichhürpachaw phuqhäma: Salomón yuqamaw reyi qunuñaxar naya lanti qunt’asini, ukatsti naya qhipat marka apnaqani —sasa. 31 Betsabé warmisti reyin nayraqatapan parapa uraqir puriyañkamaw alt’asïna, ukat jach’at sarakïna: —¡David reyixax wiñayatak jach’añchatäpan! —sasa. 32 Ukatsti David reyix Sadoc sacerdotempiru, Natán profetampiru, Joiadá chachan Benaías yuqapampiruw jawsayanïna. Jupanakax reyin nayraqatapankapkäna ukkhasti, 33 reyix jupanakar sänwa: —Salomón yuqaxar nayan mulaxar lat’xatayasin Guihón chiqar irpapxam. Yanapirinakaxamp chik sarapxam. 34 Sadoc sacerdotempi, Natán profetampix, Salomonan p’iqipxar aceite warxatapxpan, jupar Israelan reyipat utt’ayasa. Ukatxa, trompeta phust’apxäta, jach’at art’asipxarakïta: “¡Salomón reyix jach’añchatäpan!” sasa. 35 Ukatsti jumanakax Salomonan qhipap jutapxäta, ukhamat jupax jutasin reyi qunuñaxan qunt’asini, naya lanti marka apnaqañataki, nayaw Salomonar Israel markampina, Judá uraqimpin jilïrïñapatak wakt’ayta —sasa. 36 Benaiasasti ukxarux sarakïnwa: —¡Ukhamäpan! Juma, reyin Tatit Diosamax ukham arsurakpan. 37 Kunjämtix Tatitux juma jach’a reyimpïkäna, ukhamarakïpan Salomonampixa, marka apnaqäwipsa juma reyixan apnaqäwipat sipan juk’amp jach’ar tukuypan —sasa. 38 Ukatsti Sadoc sacerdotempi, Natán profetampi, Joiadá chachan Benaías yuqapampi, cereteo jaqinakampi, peleteo jaqinakampix sarasin Salomonar David reyin mulaparuw lat’xatayapxäna, ukatsti Guihón chiqaruw irpapxäna. 39 Uka chiqansti Sadoc sacerdotex Tatitump Jikisiñ Carpankir aceite aptasin Salomonan p’iqipxar warxatäna, ukampiw reyit utt’ayäna. Ukxarusti trompeta phust’apxäna, ukatsti taqpach jaqinakaw jach’at art’apxäna: “¡Salomón reyix jach’añchatäpan!” sasa. 40 Ukatsti taqiniw Salomonan qhipapat sikunak phust’asis arkapxäna. Jupanakax sinti kusisitapuniw jikxatasipxäna, jupanakan jach’at arnaqasitanakap laykusti uraqis payarjamakiw jaljtxäna. 41 Adoniasampi, taqi jawsayatanakapampisti, manq’añ tukuyasipkäna, ukapachaw jaqi uxuskir ist’apxäna. Joab chachasti trompeta phust’ir ist’asin säna: “¿Kunatsa jaqinakax markan uka taqi uxupxpacha?” sasa. 42 Ukham parlaskäna ukkhaw Abiatar sacerdoten Jonatán yuqapax purinïna. Adoniasasti sänwa: —Mantanimaya, suma yatiyäwinak apanpachäta, jumax wali aytat jaqïstaxaya —sasa. 43 Jonatanasti Adoniasarux sänwa: —Janiw ukhamäkiti. Uywirisa David reyisaxa, Salomonaruw reyit utt’ayxi, 44 jupasti Sadoc sacerdotempiru, Natán profetampiru, Joiadá chachan Benaías yuqapampiru, yanapirinakapampiruw khiti Salomonamp chika sarapxañapataki; jupanakax David reyin mulaparuw Salomonar lat’xatayapxi, 45 ukatsti Sadoc sacerdotempi, Natán profetampix Salomonan p’iqipxarux aceite warxatapxi reyit utt’ayañataki. Uksti Guihón chiqan ukham lurapxi, uka chiqat wali kusisitaw kutt’anxapxaraki, ukat jaqinakax markan uxusipki, uk jumanakax ist’apxtaxa. 46 Ukhamarus Salomonax reyin qunuñapan qunt’asxi, 47 David reyin yanapirinakapasti jupar aruntiriw sarapxi, taqiniw juparux sapxaraki: “Tatitux Salomonan marka apnaqäwipxa, David reyin apnaqäwipat sipan juk’amp jach’aptaypan” sasa. David reyi pachpaw ikiñapan killt’asi Tatitur yupaychañataki, 48 akham sasa: “Yupaychatäpan Israelan Tatitu Diosapaxa, jupan jichhüru reyi qunuñaxar saraqiri wawanakaxat maynir qunt’ayatapata, nayan uñjkata” —sasa. 49 Adoniasan jawsayatanakapasti axsarayasipxänwa; ukatsti sapa mayniw jaltxapxäna. 50 Adoniasasti Salomonar axsarasaxa, Tatitumpi Jikisiñ Carpax uchatäki ukaruw imantasir saräna, ukansti altaran utjir waxranakapat katthapisïna. 51 Uksti mä jaqiw Salomonar yatiyir saräna: —Adoniasax juma, reyir axsartamwa, ukat altaran imantasi. Jichhasti juramento jichhpach lurañamatakiw mayi, jupar jan jiwayañamataki —sasa. 52 Salomonasti ukxaruw säna: —Jupatix mä suma aski jaqjam sarnaqani ukaxa, janiw mä sapa ñik’utapas uraqir jalaqtkaniti; ukampis ñanqha lurañ amtatapatix katjatäni ukaxa, jiwaniwa —sasa. 53 Salomonasti ukspachaw altarat irpsuyanïna. Ukatsti Adoniasax sarasin Salomón reyin nayraqataparuw alt’asïna, reyisti sänwa: “Utamar sarxam” sasa.

2

1 Davidan jiwañap urux jak’achasinïnwa, ukat Davidax Salomón yuqapar iwxäna: 2 “Nayax sarxäwa, kunjämatix taqi jaqinakas aka uraqit sarxapki ukhama. Jumax ch’amañchasim, chachjamarak sarnaqam. 3 Tatit Diosaman iwxanakap phuqham, munañap lurasa, kamachi arunakapa, arsutanakap phuqhasa, Moisesan kamachipan qillqatäki ukhamarjama, kawkharutix sarkäta ukkhansa taqi luräwinakaman askir sarañapataki. 4 Tatitusti kuntix nayar arsuwaykitu uk phuqharakini: “Wawanakamatix naya nayraqataxan chiqa kankañampi, taqi chuymampi, taqi jakañapampirak sum sarnaqapxani ukkhaxa, janipuniw wila masim taypit Israel markan reyi qunuñankañax tukuskaniti” sasa. 5 “Ukhamarusa, jumax sum yattaxa, kuntix Seruiá jaqin Joab yuqapax lurkitu ukxa, Joab jilïrix Ner jaqin Abner yuqaparuw jiwayäna, Jéter jaqin Amasá yuqaparus jiwayarakïnwa. Uka pani jaqisti Israel ejerciton jilïrinakapänwa, ukampis Joab chachax sumankañ urunakan jupanakar jiwayäna, nuwasïwin jiwayatanakat phuqsusiñataki. Uka jiwayatanakatsti nayarukiw juchañchitu. 6 Jichhasti, jumax wali amuyt’ampi luram, janiw mä suman jiwañapakxa munätati. 7 Galaad chiqankir Barzilai jaqin wawanakaparusti suma chuymampiw uñjäta, manq’añamatsa manq’ayätawa, nayax Absalón jilamat jaltkäyäta ukapachax, jupanakaw yanapt’apxitu. 8 Ukxarusti amuyasirakim jumampïki uka Guerá jaqin Simí yuqapata, jupasti Bahurim chiqankir benjaminita jaqiwa. Nayax Mahanaim uksar saraskäyät ukapachaw jupax axsarkañ arunakampi ñanqhachanitu. Uka qhipatsti Jordán jawirarux nayar katuqir mistunirakïnwa, nayasti Tatit laykuw juramento lurañaxäna jupar jan jiwayañataki. 9 Jumax, nayar uka jan wal luratapat jan khuyapayasimti. Ch’ikhïtawa, jumaw jupar kun lurañsa yatïta, ukampis t’aqhisis jiwañap wakt’ayäta.” 10 Davidax jiwxänwa, juparusti nayra awkinakap jak’aruw imt’xapxäna, Davidan Markapa satäki uka markana. 11 Jupasti pusi tunka maraw Israel marka apnaqawayäna, paqallqu marax Hebrón markana, kimsa tunka kimsan marasti Jerusalén markana. 12 Uka qhipatsti Salomonax David awkip lantiw reyit utt’asxäna; jupasti Israel markarux wali suma sayt’ayata, ch’aman marka tukuyäna. 13 David reyin jiwxatapatsti, Adonías chachax Salomonan Betsabé taykapan ukaruw saräna. Jupasti jiskt’änwa: —¿Suma amtäwimpikiti juttaxa? —sasa. Adoniasasti sänwa: —Jïsa —sasa. 14 Ukatsti saskakïnwa: —May sañ munsma —sasa. Betsabé warmisti sänwa: —Saskakita —sasa. 15 Adoniasasti sänwa: —Jumax yattawa, Israel marka apnaqañax nayaruw wakt’itäna, taqi markpachaw nayan reyïñaxa suyaskarakïna. Ukampis jichhax Salomón jilaxaw reyit utt’atäxi, Tatituw ukhamäñap munatayna. 16 Jichhasti may achikt’asiñ munsma, janikiy “Janiw” sistati —sasa. Betsabé warmisti sänwa: —¿Kunarak muntasti? —sasa. 17 Adoniasasti sarakïnwa: —Achikt’asïma, Salomón reyiruy mayirapita, Abisag sunamita tawaqu warmixäñapatak nayar churañapataki. Jupasti janiw jumarux “Janiw” siskätamti —sasa. 18 Betsabé warmisti sänwa: —Walikiwa, nayaw reyir parlarapïma —sasa. 19 Ukhamasti Betsabé warmix Adoniasatakiw Salomón reyimpi parlir saräna. Reyisti taykapar katuqañatakix sayt’asïnwa, nayraqatapan alt’asirakïna. Ukatsti qunuñapar qunt’asisinxa, taykapatakix mä qunuñ aptayanïna; Betsabeasti Salomonan kupïxaparuw qunt’asïna, 20 ukat jupar sarakïna: —May achikt’asiñ munsma. Janikiy “Janiw” sistati —sasa. Reyisti ukxaruw säna: —Taykaxay, kuntix munkta uk mayiskakita, janirakiw “Janiw” siskämati —sasa. 21 Taykapasti sänwa: —Sunem markankir Abisag tawaqux Adonías jilamar warmipäñapatak churatäxpan —sasa. 22 Reyisti ukxaruw taykapar säna: —¿Kunatarak jumasti Abisag sunamita tawaqu Adoniasan warmipäñapatak nayar mayistasti? Adoniasax jilïr jilaxawa, ukhamarus Abiatar sacerdotempi, Seruiá jaqin Joab yuqapampix jupamp arust’ächixaya. ¿Marka apnaqäwimppachti jupatak mayiñ munistaxa? —sasa. 23 Ukham sasinsti, Salomón reyix Tatit laykuw juramento luräna: “¡Diosax nayar jan khuyapt’ayasis mutuyitpan, janitix Adoniasar uka mayïwipat jakañapamp phuqhañapatak kuns lurkä ukkhaxa. 24 Tatit laykuw juramento lurta, David awkixan reyi qunuñaparux jupaw qunt’ayitu, arsutaparjamaw sum utt’ayarakitu, Adoniasax jichhürpachaw jiwani!” sasa. 25 Ukspachaw Salomón reyix Benaías chachar säna: “Adoniasar jiwayanim” sasa. Benaiasasti sarasin Adoniasarux jiwayanïna. 26 Ukxarusti reyix Abiatar sacerdoteruw sarakïna: “¡Anatot uraqimar sarxam! Jumarux jiwayañaw wakisi, ukampis janiw jichhax jiwaykämati, David awkixan nayraqatapan Tatitun arcap apatam layku, jupjamaraki pachpa t’aqhisiñanak t’aqhisitam layku” sasa. 27 Ukhamat Salomón reyix Abiatarar Tatitun sacerdotëñapat jaqunuküna, ukampiw Tatitun arsutapax phuqhasïna, Siló chiqan Elí chachan wila masinakapat arskatayna ukaxa. 28 Joab chachax Adoniasampi arust’änwa, Absalonan jan arkiripäkchïn ukasa. Ukhamasti Joabax Salomonan arunakap yatisinxa, Tatitump Jikisiñ Carparuw jan jiwayatäñatak jaltxäna, ukatsti altaran waxranakapat katuntasïna. 29 Ukampis Salomón reyiruw yatiyapxäna, Joab chachan Tatitump Jikisiñ Carpar jaltxatapa, altaran waxranakapat katuntasitapa. Ukat Salomonax Benaiasar säna: “¡Saram, Joab chachar jiwayanim!” sasa. 30 Benaiasasti Tatitump Jikisiñ Carparuw saräna, ukatsti Joab chacharux sänwa: —Reyix “Mistunpan” sistamwa —sasa. Joab chachasti sänwa: —¡Janiwa! ¡Akan jiwä! —sasa. Benaiasasti kuntix Joab chachax siskatayna uk reyir yatiyxarakïna. 31 Ukat reyix säna: —Ukhamax arsutaparjam luram. Jiwayam, ukatsti imantanim. Ukhamat Joab chachan jan juchan jaqinakaru jiwayatapat jan juchanïkxañäniti. 32 Tatituw jiwatapat jupa pachpar juchañchaskani, pä aski chiqa chachanakar cuchillompi chhuqhuntas jiwayatapata, uksti janiw David awkixax yatkänti. Ner jaqin Abner yuqaparuw jiwayi, jupasti israelita ejerciton jilïripänwa, Jéter chachan Amasá yuqaparux jiwayarakiwa, jupasti Judá ejerciton jilïripänwa. 33 Jupanakan jiwatapatsti, juchax wiñayatak Joab chachxankaniwa, ukhamaraki jupat saraqir wawanakapxana. Ukampisa, Tatitun samarañapax Davidampipunïniwa, ukhamaraki jupat saraqiri wawanakapampi, reyi qunuñapampi —sasa. 34 Benaías chachasti sarasin Joab chacharux jiwayanïna. Ukatsti Joab chachax wasaran utjir utapan imt’atäxänwa. 35 Ukatsti reyix, Benaías chacharuw Joab lanti ejerciton jilïripat uchäna, Abiatar sacerdote lantsti Sadoc sacerdoteruw ucharakïna. 36 Ukatsti Simí chachar jawsayanisin, jupar akham sarakïna: —Jerusalén markan mä uta utachasim, ukan utjasïta. Ukampis janiw ukat kawksarus mistütati. 37 Kunürutix uka utat mistkäta, Cedrón jisk’a jawirsa makhatkäta ukkhaxa, jiwätawa, uksti sum katuqasim, jumaw ukat juchanïskäta —sasa. 38 Simí chachasti ukxaruw reyir säna: —Walikiwa, juma reyin arsutamarjamaw nayax phuqhä —sasa. Ukatsti Simí chachax Jerusalén markan jaya maranakaw jakäna. 39 Ukampis ukat kimsa mararux Simí chachan uywatanakapat paniniw Gat markar jaltxapxatayna, kawkhantix Maacá chachan Aquís yuqapax reyïkän ukaru. Kunapachatix Simí chachar pani uywatanakapan Gat markankasipkatap yatiyapxäna ukkhasti, 40 jupax sartasin asnop caront’asïna ukatsti uywatanakap thaqhiriw Gat chiqar sarawayäna. Simí chachax Gat chiqata pani uywatanakapampi kutt’ankäna ukkhaxa, 41 Salomonax yatïnwa, Simí chachan Jerusalén markat mistusin Gat chiqar saratapa, ukatsti niya kutt’anxataparaki. 42 Ukat reyix Simí chachar jawsayanïna, juparusti sänwa: —¿Janit Tatit layku juramento lurayksma, ukat iwxkaraksma, kunürutix kawkharus mistkäta ukkhaxa, jiwätawa, sasaxa? Jumasti: “Walikiwa, arsutamarjamaw nayax phuqhä” sarakistasä. 43 ¿Kunatarak Tatitur juramento luratam jan phuqktasti, nayax sisksma ukarus janirak jayskistasti? 44 Jumax sum yattaxa kuna jan waltix David awkixar lurktaxa ukxa. Jichhaw Tatitux jumar t’aqhisiyätam, kunjämtix jumax awkixar t’aqhisiykta ukhama. 45 Ukampis nayarux aski waxt’äwinakap churitani, David awkixan saraqirinakapasti wiñayaw Tatitun nayraqatapan marka apnaqapxani —sasa. 46 Ukatsti reyix Benaiasaruw Simí jaqir jiwayañapatak säna, jupasti mistuwayasin Simí chachar jiwayanïna. Ukhamat marka apnaqäwix Salomonan amparapan sum sayt’awayäna.

3

1 Salomonax Egiptonkir reyin phuchhapampiw jaqichasïna, ukhamarus mä sumankañ arust’äwi uka reyimp luräna. Ukatsti Salomonax Davidan Markapa satäki ukaruw warmip irpäna, kunapachatix reyi utapampi, Tatitun utapampi, Jerusalén pirqas muytpach tukuyasiskän ukapacha. 2 Uka urunakansti markachirinakax qullu patanakan wilañchanakap Tatitur luqtapxirïna, uka urunakkamasti janiw Tatitutaki mä utax luratäkänti uka layku. 3 Salomonax Tatitur munasïnwa, David awkipan utt’ayat kamachinakarjamaw phuqharakïna, jupasa qullu patanakaruw wilañchanak luqtiri, incienso nakt’ayir saräna. 4 Gabaón chiqarus wilañchanak ukan luqtañatakiw sararakïna, uka chiqan wali aytat qullu patätap layku. Ukansti walja nakt’at wilañchanak luqtäna. 5 Mä arumasti, Gabaón chiqanxa, Tatituw Salomonar samkan uñstäna, juparusti akham sarakïna: “Kuntix mayiñ munkista uk mayita, nayasti churämawa” sasa. 6 Salomonasti ukxaruw säna: “Tatay, juman luqtirima David awkixarux wali suma chuymampiw uñjäyätaxa, jupax juma nayraqataman chiqa aski chuymampiw sarnaqäna, taqi kunan jaysarakïyätam. Ukat jumax wali khuyapayasiñampi jupar uñjaraktaxa, mayni yuqaparusa reyi qunuñaparuw qunt’asiytaxa, kamisatix jichhürun uñjaski ukhama. 7 Juma, Tatit Diosaxawa, David awkix lanti markam apnaqañatak nayar uchistaxa, nayax jan yatiñan mä waynäkipana. 8 Ukampis jichhax juman ajllit marka nayraqatanktwa; uka markasti wali jach’awa, waljätapatsti janiw jakt’añjamäkiti, qawqhätapas janiw amuyt’añjamäkiti. 9 Jichhasti yatiñ kankañ chuymay churita, markamar apnaqañataki, ukhamaraki kunatix askïki, kunatix jan walïki uk uñt’añataki; ¿khitirak aka jan jakt’kay markamar apnaqaspasti?” sasa. 10 Salomonan ukham mayisitapax Tatitur kusisiyänwa, 11 ukat jupar säna: “Mayisitamax askiwa, janiw jaya maranak jakañ maykistati, janiw qamir kankañsa, uñisirinakaman jiwañapsa maykistati, jan ukasti, jumax ist’añ yatiñataki, apnaqañ yatiñatakiw ch’ikhi kankañ mayistaxa, 12 nayax mayitamarjamaw phuqhä: Nayax yatiñ kankaña, ch’ikhi kankañ chursma, janiw khitis jumat nayrxa ukham yatiñan utjkänti, janirakiw juma qhipatsa utjkaniti. 13 Ukhamarusa, qamir yänakampi, jach’a kankañamp churaraksma, ukanaksti janiw jumax maykistati. Jakañamkamax, jumjam wali qamiri, wali aytat yaqha reyix janiw utjkaniti. 14 Jumatix nayan munañax luräta, kamachinakaxsa, arunakaxsa phuqharakïta, kunjämtix David awkimax lurkäna ukhamxa, jaya maranak jakañ churäma” sasa. 15 Ikit p’arxtasinsti, Salomonax mä samkätap amuyasïna. Ukatsti Jerusalenar purisaxa, Tatitun arust’äwi lurat arcapa nayraqataruw uñstäna, ukatsti nakt’at wilañchanaka, sumankthapiñ waxt’äwinak luqtäna. Uka qhipatsti taqi yanapirinakapatakiw jach’a manq’äwi wakichayäna. 16 Khä urunakanxa, pä warminakaw reyin ukar sarapxäna, jupanakasti jan wali sarnaqir warminakänwa. Reyin nayraqatapan jikxatasipkäna ukkhasti, 17 jupanakat maynïriw säna: —¡Reyixay! Aka warmimpi nayampix mä utanak jakasipxta. Jupan nayamp chika ukankkipan nayax mä wawa wawachasta. 18 Ukat kimsa ururusti, aka warmix wawachasirakiwa. Janiw utan yaqha jaqix nanakamp chik utjkänti; nanak panikipunïpxäyätwa. 19 Ukampis mä arumaw aka warmin wawapax jiwxi, jupaw wawapar ikxatatayna. 20 Jupasti chika arumaw sartasïna, ukchañkamasti nayax ikiskäyätwa, wawapar jiwat uñjasaxa, jak’axat wawaxar ichuqasin jupampi chik ikintayasi, naya jak’arusti jiwat wawapak ikkatayxitu. 21 Qhipärmanthisti wawaxar ñuñt’ayasï sista ukkhaxa, wawax jiwatakïxataynawa. Ukatsti uru qhanan sum uñxatta, uka wawasti janiw nayax wawachaskta uka wawäkänti —sasa. 22 Maynïr warmisti sarakïnwa: —Janiw chiqäkiti, nayan wawaxax jakaski ukawa, jumansti jiwatäkis ukawa —sasa. Ukatsti nayrïr warmix ukxaruw säna: —K’aristawa, jiwatäki ukaw juman wawamaxa, nayan wawaxasti jakaski ukawa —sasa. Ukhamaw reyin nayraqatapan tuqisisipkäna. 23 Ukat reyix lup’ïna: “Maynix siwa: jakaski ukax wawaxawa, jiwat wawasti jumankiwa, sasa; maynisti sarakiwa: janiw chiqäkiti, jiwat wawaw wawamaxa, jakaski ukasti wawaxawa” sasa. 24 Ukat reyix säna: —¡Mä espada aptanirapipxita! —sasa. Reyin ukar espada apapkäna ukkhasti, reyix 25 sänwa: —Jakaskir wawar payar kharjapxam, ukatsti sapaqat maynir chikatkam churapxam —sasa. 26 Jakaskir wawan taykapasti walpun wawapatjam llakisïna, ukat reyir achikt’asïna: —¡Reyixay! ¡Janikiy aka wawar jiwayamti! ¡Aka warmiruk jakaskir wawa churxam! —sasa. Ukampis maynïr warmix sänwa: —Jan nayatakïkpati, janirak jumatakïkpansa. ¡Payar kharjapxpan! —sasa. 27 Ukxaruw reyix arsüna: —Jan wawar jiwayapxamti. Wawan jan jiwañap munki uka warmir jakaskir wawa churxapxam. Jupaw chiqpach taykapaxa —sasa. 28 Ukatsti Israel markpachaw reyin ukham chiqapar uñjatap yatïna. Ukatsti Salomón reyirux axsartañampiw jaqinakax uñjapxäna, Diosan jupar uka yatiñ kankañ chiqapar uñjañataki churatap layku.

4

1 Salomonax Israel markpachan reyipänwa. 2 Jupan yanapirinakapasti akanakänwa: Sadoc sacerdoten Azarías yuqapa; 3 Elihóref, Ahías, Sisá chachan qillqiri yuqanakapa; Ahihud chachan Josafat yuqapa, reyin qillqiripa. 4 Joiadá chachan Benaías yuqapa, ejerciton jilïripa; Sadoc, Abiatar, sacerdotenaka; 5 Natán chachan Azarías yuqapa, marka apnaqirinakan jilïripa; Natán sacerdoten Zabud yuqapa, reyin amuyt’ayiripa; 6 Ahisar, reyin jach’a utap apnaqiripa; Abdá chachan Adoniram yuqapa, ch’ama lurañanak uñjiritak uchata. 7 Salomonax taqpach Israel markan tunka payan apnaqirinak utt’ayäna, jupanakan lurañanakapaxa, reyimpiru wila masinakapampir taqi kunatix wakiski ukanak churañänwa. Jupanakat sapa maynirux maran mä phaxsiw manq’añanak churañax wakt’äna. 8 Uka tunka payan apnaqirinakasti akanakänwa: Ben-Hur, jupasti Efraín qullunakankir jaqinak apnaqäna; 9 Ben-déquer, jupasti Macás, Saalbim, Bet-semes, Elón, Bet-hanán uka chiqanakankir jaqinak apnaqäna; 10 Ben-hésed, jupasti Arubot, Socó, Héfer taqi uka chiqanakankir jaqinak apnaqarakïna; 11 Ben-abinadab, jupasti Dor sat taqi uka suyunkir jaqinak apnaqäna; jupan warmipasti Salomonan Tafat sat phuchhapänwa; 12 Ahilud chachan Baaná yuqapasti, Taanac, Meguido, uka chiqanakankir jaqinak apnaqäna, taqpach Bet-seán chiqa apnaqarakïna. Uka uraqisti Saretán sat thiyankiwa, Jezreel chiqat juk’amp aynachana, uraqisti Bet-seán ukawjata, Abel-meholá ukakamawa, Jocmeam ukatsa juk’amp khurina; 13 Ben-guéber, jupasti Ramot marka apnaqäna, Galaad chiqan utjir markanakampi, uka markanakasti Manasés chachan Jaír yuqapankänwa. Jupasti Argob marka apnaqarakïna, Basán uraqina. Ukansti suxta tunka jach’a markanakaw utjäna, jach’a pirqanakan muyuntat markanaka, jach’a punkunakapax broncet lurat jist’katañanakanïnwa. 14 Idó chachan Ahinadab yuqapasti Mahanaim uraqinkir jaqinak apnaqäna; 15 Ahimaas, jupasti Neftalí uraqinkir jaqinak apnaqäna. Ahimaasax Salomonan Basemat sutini phuchhapan chachapänwa; 16 Husai chachan Baaná yuqapax Aser, Zabulón chiqankir jaqinak apnaqäna; 17 Parúah chachan Josafat yuqapasti, Isacar uraqinkir jaqinak apnaqäna; 18 Elá chachan Simí yuqapasti, Benjamín uraqinkir jaqinak apnaqäna; 19 Urí chachan Guéber yuqapasti, Gad uraqinkir jaqinak apnaqäna, uka uraqin Sihón sat reyin markapax jikxatasïna, uka reyisti amorreonakan reyipänwa, Basán uraqin Og sat reyin uraqip apnaqarakïna. Ukhamarusa, taqpach marka apnaqirix, mä sapa jilïrikiw utjäna. 20 Judá markankiri, Israel markankir jaqinakax jan jakt’kayänwa, quta lakan utjir ch’allar uñtata. Manq’añasa, umañasa, jilarkiriw utjäna, jupanakasti kusisitäpxarakïnwa. 21 Salomón reyix taqpach markanak apnaqäna, Éufrates jawirata, filisteonakan uraqipkama, Egipto uraqimpi qurpäki ukkhakama. Salomón reyin jakañapkamasti, taqi uka markanakax qullqi juparux churapxäna, juparurakiw jaysapxäna. 22 Salomón reyimpina, jupan yanapirinakapampin manq’añapatakisti sapüruw wakisïna: suxta waranqa suxta patakan kilo sumïr jak’u, tunka kimsan waranqa pä patakan kilo yaqha jak’u, 23 wali lik’intayat tunka urqu vacanaka, chhuxllamp uywat pä tunka urqu vacanaka, patak ovejanaka, ukhamaraki tarujanaka, gacelanaka, gamos ukanakat sipana, lik’i wallpanakat sipana. 24 Salomonax Éufrates jawirata inti jalanta tuqin utjir taqpach markanak apnaqäna, Tífsah chiqawjata Gaza chiqakama, ukhamaraki uka uraqinkir reyinakarusa, jupasti uka muytpach uraqinkirinakarux sumankañ utjayarakitayna. 25 Salomón reyin jakañapkamax Judá markankir jaqinakampi, Israel markankir jaqinakampix sumakiw jakasipxäna, Dan uraqit qalltasina Beerseba uraqkama. Jupanakax uva yapunaka, higo yapunak yapuchasipxäna. 26 Salomonan nuwasiñ carronakapa imaña utanakapax pusi waranqaw utjäna, ukhamaraki tunka payan waranqa caballería soldadonakapa. 27 Ukatsti uka apnaqirinakapaw kunanakatix wakiski ukanak reyimpiru, jawsatanakapampir churapxirïna jan kun pist’ayasa, kuna phaxsitix wakt’ki ukana. 28 Sapa mayniw wakt’ki ukhamarjam aparapïna cebadampi, jichhumpi, caballonakatakisa, khumuñ uywanakatakisa kawkharutix satäki ukkharu. 29 Diosasti Salomonarux yatiñ kankañampi, ch’ikhi kankañamp churäna, taqi kun amuyt’añ chuyma churarakïna. 30 Salomonan yatiñ kankañapax jilt’atänwa, Egiptonkir yatiñan jaqinakat sipana, inti jalsu tuqinkir jaqinakat sipana. 31 Jupax taqi jaqit sipan juk’amp yatiñanïnwa: Etán ezraíta jaqit sipana; Mahol chachan Hemán, Calcol, Dardá wawanakapat sipansa juk’amp yatiñanïnwa. Jupan aytat kankañapasti taqi uksa markanakan yatisirakïna. 32 Jupasti kimsa waranqa säwi arunakampi, waranq phisqan q’uchunakamp qillqäna. 33 Jupax quqanakxampita, alinakxampit parläna, Líbano chiqan alir cedro quqampita, pirqanakan alir ch’uxña quranakampita; ukatsti jamach’inakata, uraqinjam qatatnaqtir animalanakata, chawllanakat parlarakïna. 34 Kawkhantix Salomonan yatiñ kankañapat ist’apkatayna taqi uka markanakat jaqinakax jutapxäna.

5

1 Tironkir Hiram sat reyix, Salomonar David awkip lanti reyit utt’ayapxatap yatisinxa, yatiyirinakap Salomonan ukar khithäna, Hiram reyix munasiñ chuymampipuniw Davidar uñjirïtayna. 2 Ukat Salomón reyix Hiram reyir aka yatiyäwi apayäna: 3 “Jumax niy yattawa, David awkixax janiw Tatit Diosapatak mä uta sayt’ayawaykiti, ch’axwanakampi muyuntat uñjasitap layku, uñisirinakapar Tatitun atipjañapkama. 4 Ukampis jichhax, Tatitu Diosaxax sumankañ taqi chiqan utjayarapipxitu, janiw uñisirinakaxax utjkxiti, jan walt’añanakas janirakiw axsaraykxituti. 5 Ukat nayax Tatit Diosaxar yupaychañatak mä uta utacharapiñ amtasta, David awkixar arsutaparjama: ‘Khitirutix juma lanti reyit qunt’aykä uka wawamaw nayar yupachañatak mä uta utacharapitani’ sasa. 6 Ukhamasti, jichhax Líbano qullunakan utjir cedro lawanakay khuchhuyarapita. Yanapirinakaxaw jumankirinakar yanapani, nayasti qawqhtix luqtirinakaman luratapat maykitäta uk churaskämawa, jumax yattawa, nanakat janiw khitis sidonio jaqinakjam lawa khuchhuñ sum yatkiti” sasa. 7 Hiram reyisti Salomón reyin mayitap ist’asinxa, wal kusisïna, jach’at sarakïna: “¡Tatitux jichhürux jach’añchatäpan, jupaw Davidar wali yatiñ kankañan mä wawa churi, uka jach’a marka apnaqañapataki!” sasa. 8 Ukatsti Hiram reyix Salomonar yatiyxarakïnwa akham sasa: “Iwxankista uka arunak katuqtwa, mayitamarusti phuqhämawa, nayaw cedro lawanaka, pino lawanak churäma. 9 Yanapirinakaxaw Líbano qullut qutakam apaqanini, uka chiqatsti yampunakar uñtat ñach’antat apayanïma, kawkhakamatix apañaxa munkäta ukkhakama. Ukawjan uka yampunak jaratatasin lawanak aptasxäta. Jumasti uka lantix, manq’añanak utaxankirinakatak churitäta” sasa. 10 Ukhamasti, Hiram reyix qawqhtix cedro lawanaka, pino lawanak munkän uk Salomonar churäna, 11 Salomonasti Hiram reyirux wila masinakapatak manq’añanak apayarakïna: Sapa maraw pusi waranqan waranqapa, pusi patak waranqa kilo trigo, pusi waranqa pusi patakan litro oliva q’uma aceite churäna. 12 Tatitux arsutaparjamaw Salomonar yatiñ kankañ churäna. Ukhamarus Hiram reyimpi Salomonampix mä suma amtäwiruw mantapxäna, ukat jupanak purax sumankas jakasipxäna. 13 Salomón reyisti kimsa tunka waranqa israelit chachanakaruw Tatitun utap lurapxañapatak wayt’äna, 14 jupanakasti kimsa tamar jaljasin Líbano markar khithatapxänwa, sapa tamasti tunka waranqa jaqinakanïnwa, sapa phaxsiw wakt’ataparjam jupanakax irnaqapxäna. Mä phaxsix Líbano chiqankapxänwa, pä phaxsisti utanakapan qamapxäna. Uka irnaqañanak wayt’iristi Adoniram sat chachänwa. 15 Ukhamarusa Salomón reyin paqallq tunka waranqa q’ipirinakapaw utjarakïna, qullun qala ch’iyiri jaqinakasti kimsaqallq tunka waranqanïnwa, 16 ukatsti utachir jaqinakar irnaqayirinakax kimsa waranqa kimsa patakanirakïnwa. 17 Reyisti jach’a qalanaka, jila alani qalanak apsuyäna, Tatitun utapan nayrïr qala jaquntañataki, ukatsti k’uthat qalanak apsuyarakïna. 18 Salomón reyina, Hiram reyin utachirinakapa, ukhamaraki Guebal jak’ankir jaqinakampiw Tatitun utap lurañatakix lawanak wakicht’apxäna, qalanaksa k’uthapxäna.

6

1 Salomonax Israel markar pusi mara apnaqkän ukkhaw Tatitun utap lurañ qalltäna, Ziv sata payïr phaxsina. Israelitanakan Egipto markat mistunitapax pusi patak kimsaqallqu tunkan maräxäna ukapacha. 2 Salomón reyix Tatitutak utachkän uka utasti, sayt’urux pä tunka paqallqun metroni, iranarux llätunka metroni, alayarusti tunka kimsa chikatan metronïnwa. 3 Nayräxa tuqit mantañ punkusti sayt’urux llätunka metroni, iranarusti pusi metro chikatanïnwa. 4 Salomón reyix Tatitun utapar rejanakan ventananak uchayäna. 5 Ukatsti utanak lurayäna, utar muytki uka pirqa jak’aru, chikachika utaru muytata, ukhamarak patäxa utarusa, ukatsti uka muytarux jisk’a utanak lurayarakïna. 6 Aynach utasti iranarux pä metro pä tunka phisqan centimetronïnwa. Chikachikankir utasti pä metro paqallq tunka centimetronïnwa, patäxa utasti kimsa metro tunka phisqani centimetronirakïnwa; anqäxatxa, utan tupunakapax jisk’aptayatäxänwa, q’iru lawanak uta pirqar jan uchañataki. 7 Tatitun utapax, k’uthat qalampkamaki luratänwa, ukat martillona, hachana, hierrot lurat yaqha yänakan liq’isitapas jan ist’askänti. 8 Aynachankir jisk’a utan punkupasti, kupïxankänwa; ukatsti chika taypi alay utanakar makhatañatakix muytas makhatañaw utjäna. 9 Salomón reyix Tatitun utap lurañ tukuyxän ukapachasti, t’alpha lawanakampiw utachxatäna, ukarusti cedro lawampiw k’achacharakïna. 10 Tatitun utap jak’arux muytpacharuw utanak luräna, ukasti alayarux pä metro pä tunka phisqan centimetronïnwa, uka utanakasti cedro lawampi uta pirqar acht’ayatänwa. 11 Ukapachaw Tatitux Salomonar säna: 12 “Niyakixay aka uta lurañ qalltstaxa, yatiyañ munsma, jumatix kamachinakax imäta, kamachi arunakaxarus phuqhäta, iwxanakaxarjam sarnaqarakïta ukkhaxa, nayax David awkimar arskäyäta ukxa juma tuqiw phuqhä; 13 ukatsti nayax israelita jaqinak taypin jakä, janiw Israel markaxarux apanukkäti” sasa. 14 Salomonasti Tatitun utap lurayañ tukuyxänwa. 15 Uta manqhäxa pirqanakapsti cedro t’alpha lawanakampiw apakipäna. Amstat aynachkamaw lawanakamp uchäna, uraqirusti pino lawanakampiw suk’akipäna. 16 Tatitun utap mantañ uñkatasiparusti Qullanansa Qullanap chiqawjäñapatakiw wakt’ayarakïna, ukasti llätunka metronïnwa, ukarusti amstat aynachkamarak cedro lawanakampix uchakipäna. 17 Qullan chiqawja nayräxasti sayt’urux tunka kimsaqallqun metronïnwa. 18 Uta manqha pirqasti cedro t’alpha lawanakamp uchakipatänwa, ukarusti panqaranakampi, achunakampi lurt’atänwa. Taqi ukanakasti cedro lawatkamakïnwa. Janiw mä qalas pirqan uñstkänti. 19 Salomonax Qullanansa Qullanap chiqawja wakt’ayäna, Tatitun arust’äwi arcap ukar uchañataki. 20 Qullanansa Qullanap chiqawjax sayt’urusa, iranarusa, alayarusa llätunka metronïnwa. Uka nayräxarusti Salomón reyix cedro lawat mä altar luräna, ukarusti qurimpiw lip’ikipayäna. 21 Ukhamarakiw Tatitun utap manqhïxampi, Qullanansa Qullanap chiqawjampi qurimpkamakiw lip’ikipayäna, uka nayräxarusti quri cadenanakampiw ucharakïna. 22 Ukhamawa utpach qurimpi lip’suyäna, ukhamaraki Qullanansa Qullanap chiqawja nayräxan utjir altarsa. 23 Ukxarusti Qullanansa Qullanap chiqawjatakix olivo lawat pä querubines sat chhiqhaninak lurarakïna. Sapa mayasti alayarux pusi metro chikatankamänwa, 24 sapa maya chhiqhanakapasti pä metro pä tunka phisqani centimetronïnwa. Ukhamasti mä chhiqhata maysa chhiqkamasti pusi metro chikataniw tupt’asïna. 25 Paypach querubines sat chhiqhaninakasti, mä pachpa tupunikïnwa; panpachaniw pusi metro chikatankamäna, mä kipkakïnwa. 26 Alayarusti pusi metro chikatankamarakïnwa. 27 Ukanaksti Salomonax Qullanansa Qullanap chiqawja taypiruw uchäna. Uka chhiqhaninakasti janatatat chhiqhanakanïnwa, maynïrin chhiqhapax mayskat pirqaruw purïna, maynïrin chhiqhapasti mayskat pirqarurakiw purïna, pä chhiqhanakasti Qullanansa Qullanapäki uka chikachikan purapat jikisirakïna. 28 Ukatsti Salomonax uka pä chhiqhaninakarux qurimpkamakiw lip’suyäna, 29 ukatsti manqhäxa, anqäxa pirqanakansti, querubines sat chhiqhaninak kipkaki, palmeranak kipkaki, panqaranak kipkak khithsüna. 30 Templon uraqipxa qurimpkamakiw lip’suyäna, manqhita, anqäxata. 31 Qullanansa Qullanap chiqawjar mantañ punkunaksti olivo lawat luräna, umbralampi sayirinakampisti phisqa thiyanïnwa. 32 Paypach punkux olivo lawat luratkamakïnwa, uka punkunakarusti querubines sat chhiqhaninaka, palmeranaka, panqaranakas kipkak khithsüna; taqi ukanakarusti qurimpkamakiw lip’suyäna. 33 Tatitun utapan chikachikapäwjar mantañäki ukatakisti, olivo lawat pusi thiyani sayirinak luräna. 34 Punkun pä jist’katañapasti pino lawat luratänwa, paypach punkunakarakiw muyjtir punküna. 35 Uka punkunakarusti chhiqhaninaka, palmeranaka, panqaranak kipkak khithsüna, ukanakarusti sillp’a qurimpiw lip’ikipayäna. 36 Manqhäxankir atrio satäki ukxa, kimsa siqi k’uthat qalanakampi, mä siqi cedro lawa q’irumpi lurarakïna. 37 Tatitun utapa lurañax, Ziv sat phaxsin qalltasïna, kunapachatix Salomón reyix pusïr mara marka apnaqkäna ukapacha; 38 ukatsti Tatitun utapa taqi phuqhatpacha lurañax, Bul sat kimsaqallqür phaxsin tukuyasirakïna, tunka mayan mara jupax marka apnaqkäna ukapacha, kunjämatix amtatäkän ukhamarjama. Uka utsti Salomonax paqallq maran luräna.

7

1 Salomonax reyi utap luräna, uksti taqi phuqhatpach tunka kimsan maran tukuyäna. 2 Ukxarusti “Bosque del Líbano” sat jach’a uta lurarakïna, ukasti sayt’urux pusi tunka phisqan metronïnwa, iranarusti pä tunka payan metro chikatani, alayarusti tunka kimsan metro chikatanirakïnwa, ukasti pusi siqi sayt’ayata cedro lawanakampi apxäsitänwa, cedro lawat lurat q’irunakax ukanakxar takxatatarakïnwa. 3 Uka q’iru lawanakasti pusi tunka phisqanïnwa, ukasti tunka phisqankam jaljatänwa, ukanakasti uka sayiri lawanakar takxatayatänwa. Uka q’iru lawanakasti cedro lawata k’achachatanakampi luratänwa. 4 Ukxarusti kimsa siqi ventananakaw utjäna, uñkatasit pura uchatänwa. 5 Taqi punkunakampi, ventananakampisti pusi tuqirux mä tupunikïnwa, ukanakasti, purapat uñkatasitkam kimsa siqïnwa. 6 Ukxarusti “Sayirinakani Uta” sat utachayarakïna, ukasti sayt’urux pä tunka payan metro chikatani, iranarusti tunka kimsan metro chikatanïnwa. Uka uñkatasinsti yaqha utaraki luräna, ukasti sayirinakanïnwa patat utachxatataraki. 7 Ukxarusti “Taripañ Uta” lurarakïna, uka utan taripäwinak uñjañataki, uksti alayat aynachkam cedro lawampiw apakipäna. 8 Salomonax jakkäna uka reyi utax, qhipäxar mä utänqanïnwa, ukawjarusti maya utjam kipka luratarakïnwa. Faraonan phuchhapataki khititix jupan warmipäkän ukataki uta luraykän ukasti, ukhama kipka uñtasita utarakïnwa. 9 Taqi uka utanakasti, cimientot qalltasa, cornisa sata k’achachata tukuykama, anqäxat manqhäxkamax suma k’uthata jila alani qalanakampi luratänwa, uka qalanakasti suma tupt’asa k’uthatarakïnwa. 10 Cimientonakasti jila alani jach’a qalanakampi uchatänwa, yaqhip qalanakax pusi metro chikatani, yaqhip qalanakasti kimsa metro suxta tunka centimetronïnwa. 11 Uta patäxasti tupt’asa k’utsuyat jila alani qalanakampita, cedro lawanakampit luratarakïnwa. 12 Jach’a utänqa muytarusti kimsa siqi qalanaka, mä siqi cedro lawa q’irunakaw utjäna, kunjamäkäntix Tatitun utap manqhax uka kipka luratarakïnwa. 13 Salomón reyix Hiram chacharuw Tiro markat jawsayanïna. 14 Hiram chachax Neftalí ayllunkir mä ijma warmin yuqapänwa, awkipasti Tiro markankirïnwa, jupasti bronce yänak suma lurañ yatïna. Hiram chachax wali yatiñan ch’ikhi jaqïnwa, jupax sum uñt’äna broncet kunayman yänak lurañanaksa; ukhamasti jupax Salomón reyin nayraqatapar uñstasinxa, taqi lurañanakap luräna. 15 Bronce umatatayasin pä sayirinak luräna, amsta tuqirux kimsaqallqu metroni, muytarusti phisqa metro chikatani. 16 Ukatsti lirio panqarar uñtat broncet pä k’achacht’añ lurarakïna, uka sayirinak patxar uchañataki. Sapa maya k’achachañasti amsta tuqirux pä metro pä tunka phisqani centimetronïnwa. 17 Ukxarusti pä rejillanak lurarakïna, ukanakasti cadenanakar uñtat k’anatänwa, sayirinak patxankki uka k’achachañanakar sapa mayxaru uchañataki. 18 Ukatsti sapa maya rejilla muytarux, pä siqi granadanaka uchäna, sayirinak patxankki uka k’achachañanakar imxatañataki. Paypach k’achachañanakampix ukhamarak luräna. 19 Punkunkki uka sayirinak patankkis uka k’achachañanakax niya pä metronïnwa, ukasti lirio panqarar uñtasitänwa. 20 Sapa maya k’achachañan patäxa muytapana, rejilla jak’ana, juk’amp lankhüki, muruq’ur uñtatäki ukkhanxa, pä pataka granadanakaw utjäna, ukasti pä siqïnwa. 21 Hiram chachax uka pä sayirinakxa, Tatitun utapar mantañäkis ukaruw uchäna. Uchxasinsti, kupi tuqinkir sayirirux Jaquín sasaw sutichäna, ch’iqa tuqinkir sayirirusti Bóaz sasaw suticharakïna. 22 Sayirinakan patäxapasti lirio panqarar uñtasitänwa. Ukhamaw sayirinak lurañax tukuyatäxäna. 23 Ukxarusti Hiram chachax uma uchañatakix mä jach’a laman lurarakïna. Ukasti muruq’ünwa, mä thiyat mä thiyakamax pusi metro chikatanïnwa. Alayarusti pä metro pä tunka phisqan centimetroni, muytarusti tunka kimsani metro chikatanirakïnwa. 24 Aynach thiyanakaparusti walja achunakani pä siqi k’ithuntat alinak uchäna, sapa pusi tunka phisqani centimetronxa tunka achunakanïnwa, uma uchañampix mayaru luratakïnwa 25 Uka uma uchañasti broncet lurat tunka payan urqu vacanakxar uchxatatänwa, uka vacanakat kimsax amsta tuqi uñtatkamänwa, kimsasti aynach tuqiru, kimsax jalanta tuqiru, kimsasti inti jalsu tuqir uñtatarakïnwa. Qhipäx kayunakapasti manqhäxankänwa, uma uchañasti ukanakxar uchxatatänwa. 26 Uka uma uchañasti thururux kimsaqallqu centimetronïnwa; thiyanakapasti lirio panqarar uñtatänwa, uka jach’a lamanarusti umax pusi tunka pusin waranqa litronakaw mantäna. 27 Ukxarusti broncet lurarakïna tunka takxäsirinaka, sapa mayasti sayt’urusa, iranarusa mä metro kimsaqallqu tunka centimetroni, alayarusti mä metro kimsa tunka phisqan centimetronirakïnwa. 28 Uka takxäsirinakax akham luratänwa: marcor uchata telanakanïnwa, 29 uka telanakansti leonanakaru, urqu vacanakaru, querubines sat uñtasitanakaw utjäna. Uka leonanaka, urqu vacanaka uñtasitanak patäxansa, aynachäxansa, panqaranakampi k’achachatanakaw utjäna. 30 Sapa maya takxäsirinakasti broncet lurat pusi muyurinïnwa, uka muyurin katxäsiripas broncetarakïnwa. Takxäsirinakan pusi thiyapanxa, ukhamarak uma uchaña manqhäxansa, broncet lurat katuñanakanïnwa, sapa thiyanakarusa panqaranakampi k’achachata. 31 Uma uchañan lakapasti mä muruq’ur uchatänwa, uka muruq’usti amsta tuqirux pusi tunka phisqani centímetro jilstatänwa, ukar katxäsiripasti alayarux suxta tunka kimsaqallqun centimetronïnwa. Uka lakxarux qillqatanakaw utjarakïna, marconakapasti janiw muruq’ükänti, jan ukasti pusi thiyanïnwa. 32 Pusi muyurinakasti telani marconak manqhäxankänwa, muyurinakan katxäsiripax takxäsirir katt’ayatkamänwa. Sapa maya muyurinakax alayarux suxta tunka kimsaqallqun centimetronïnwa, 33 ukasti carronakan muyurinakapar uñtatänwa. Katxäsirinakapasa, muyurinakapas broncetkamakïnwa. 34 Sapa maya takxäsirinakaru uchañäkis ukanakan puspacha thiyanakapan pusi katuñanakapax, mä sapar tukt’atakïnwa. 35 Patxa tuqirux mä muruq’uruw tukuyäna, ukasti alayarux pä tunka payan chikatan centimetronïnwa. 36 Tablanakampiru, telan marconakampirusti, Hiram chachax, chhiqhaninakaru, leonanakaru, palmeranakaru uñtasitanak luräna, ch’usawjanakarusti wakisitarjamaw thiyanakar panqaranak lurarakïna. 37 Tunka takxäsirinakax ukham luratänwa, mä tupuniki, mä kipkaki umatatayas luratarakïnwa. 38 Ukxarusti broncet tunka uma uchañanak lurarakïna. Sapa mayasti mä metro kimsaqallqu tunka centimetronïnwa, kimsaqallqu patak kimsaqallqu tunka litro uma mantkiri, ukanakat sapa mayax uka tunka taknuqañanakaru apxatatänwa, 39 phisqax Tatitun utapa kupïxar uchatänwa, phisqasti ch’iqäxaru uchatarakïnwa. Uma uchañ jach’a lamanasti Tatitun utapa kupïxar uchatänwa, aynach inti jalsu tuqiru. 40 Hiram chachasti ukxarux phukhunaka, palanaka, jach’a qirunak lurarakïna, ukham jupax Salomonan mayitaparjam taqi lurañanakap Tatitun utapatak tukuyäna. 41 Ukanakasti akanakawa: pä sayirinaka, uka patxankiri muruq’u k’achachañanakapa, ukxaru imxatañäki uka pä rejillanaka, 42 uka rejillanakatak pusi patak granadanaka, sapa maya rejillatakix pä siqikama, ukanakampi sayirinak patxan uchatäkis uka muruq’u k’achachañanak imxatañataki; 43 tunka takxäsirinaka, uka patxar uchata tunka uma uchañanaka, 44 uma uchañ jach’a lamana, uka laman katxäsir tunka payan urqu vacanaka, 45 ukhamarak phukhunaka, palanaka, jach’a qirunaka. Taqi kuntix Hiram chachax Tatitun utapatak lurkäna ukanakax suma qaqsut broncet luratänwa, Salomón reyin mayitaparjama. 46 Reyisti ch’allat lurat moldenakaruw umatatayäna, Jordán uraqina, Sucot, Saretán uraqinak taypina. 47 Broncet lurat yänakax waljapunïnwa, Salomonasti janiw ukanak tupt’aykänti. 48 Salomonax Tatitun utapan utjki uka maynïr yänak lurayarakïna. Suma qurit lurat yänakax akanakänwa: qurit lurat altara, Tatitutak t’ant’anak uchañ mesa, 49 Qullanansa Qullanap uñkatasinkir uka tunka candelero, kupïxan phisqa, ch’iqäxansti phisqaraki panqarar uñtasitanakani, lamparanaka, tenazanaka, 50 jisk’a qirunaka, pabilo nakhatanak khuchhuqañanaka, jach’a qirunaka, jach’a wisllanaka, incienso q’aphichañanaka, taqpachasti suma qurit luratkamakïnwa. Ukatsti Qullanansa Qullanap chiqawjan punkunakapan katxäsirinakapax qurit luratänwa, ukhamaraki Tatitun utapan punkunakapansa. 51 Ukatsti, kunanaktix Salomón reyix Tatitun utapatak luraykatayna taqi uka lurañanak tukuyxasinsti, Salomonax kuna qurita, qullqita lurat yänaktix David awkipax Tatitur luqtkatayna uka yänak aptayanïna, ukanaksti Tatitun utapan jila alani yänak imañ utaruw uchxäna.

8

1 Ukatsti Salomón reyix Jerusalenan Israelankir jilïr irpirinakaru, ayllunakan jilïrinakaparu, israelitanak taypin utjir wali aytat jaqinakaruw jupa nayraqatan tantachäna, Tatitun arust’äwi arcap Sión chiqat Davidan markapkam apxañataki. 2 Ukatsti, Etanim sat paqallqür phaxsina, phunchhäwi jach’a urun israelitanakax Salomón reyimpi taqpachan tantachasipxäna. 3 Ukarusti Israelan taqpach jilïr jaqinakapaw purinipxäna, ukat sacerdotenakax arca apxarupxäna, 4 ukatsti Tatitump Jikisiñ Carpamp chik apasxapxäna, kawkïr qullan yänakatix ukan utjkän ukanakamppacha, ukanaksti sacerdotenakampi levitanakampiw apapxäna. 5 Salomón reyimpi, jupamp tantachasipkatayna taqi uka israelita jaqinakampix, arca nayraqatan jan jakt’kay ovejanaka, urqu vacanakat wilañchanak luqtapxäna. 6 Ukxarusti sacerdotenakax Tatitun utap manqhiruw arust’äwi arca apapxäna Qullanansa Qullanapa chiqawjkama, querubines sat chhiqhap manqhïxaru, 7 uka querubines satan chhiqhanakapasti Tatitun arcapampi, kallañ lawanakapamppach imt’äna. 8 Ukampis uka kallañ lawanakapax wali jach’anakänwa, uka lawanakan maysa thiyapax Qullan chiqawjatpach uñstäna, ukasti Qullanansa Qullanap chiqawja uñkatasinkänwa, janiw anqäxatpach uñstkänti; jichhürkamaw ukax ukhamäski. 9 Arcansti janiw kuna yaqhas utjkänti, jan ukasti kawkïr qalat lurat pä tablanaktix Moisesax Horeb chiqankkasin uchkatayna ukakiw ukankäna, Egiptot mistunipkäna ukapacha Tatitux israelitanakampi arust’äwi lurkäna uka. 10 Sacerdotenakax Qullan chiqawjat mistunipkän ukapachaxa, qinayaw Tatitun utapar phuqhantäna, 11 uka qinayïpan sacerdotenakax yupaychäwi lurañatak jan qhiparkxapxänti, Tatit Diosan qhapaq kankañapax utaparu phuqhantatap layku. 12 Ukatsti Salomonax sänwa: “Jumax Tatay, sistawa: ‘Nayax ch’amak qinay taypin jakasta’ sasa. 13 Ukampis nayax mä uta jumatak utacharapsma, ukawjan wiñay jakasiñamataki” sasa. 14 Ukat reyix kutikipstanisin sayt’at ukankapkäna uka israelitanakarux jach’añchäna, 15 akham sasa: “Israelan Tatit Diosapax jach’añchatäpan, jupax David awkixar arskatayna uk phuqhi, jupax sänwa: 16 ‘Kunüruttix Israel markaxar Egipto markat irpsunkta uka urutxa, janiw nayax Israelan taqi ayllunakapatxa, kawkïr marksa chhijllaskti ukan mä uta lurasiñapataki, sutixas ukankañapataki. Ukampis Israel markaxar apnaqañapatakix Davidaruw ajllista’ sasa. 17 David awkixasti Israelan Tatit Diosapar jach’añchañatakix, mä uta lurañ munäna. 18 Ukampis Tatitux sänwa: ‘Nayatak mä uta utachañ munatamax walikiwa; 19 ukampis janiw jumax utachkätati, jan ukasti, wawanakamat maynïriw nayatak mä uta utacharapitani’ sasa. 20 “Jichhasti Tatitux arsutap phuqhiwa. Kunjämtix jupax siskäna ukhamarjama, nayaw David awkix lanti Israelan reyi qunuñapar qunt’asta, ukatsti mä uta Israelan Tatit Diosapatak utacharakta. 21 Arust’äwi arca uchañatakisti mä chiqawja wakicharapta, Tatitux nayra awkinakasampiw uka arust’äwi luräna, Egipto markat jupanakar irpsunkän ukapacha” sasa. 22 Ukatsti Salomonax Tatitun altarap nayräxaruw sayt’asïna, taqpach israelita jaqinak nayraqatana, ukatsti amparanakap alaxpachar luqtasaw jach’at säna: 23 “Israelan Tatit Diosapa, janiw alaxpachansa, aka uraqinsa jumjam yaqha Diosax utjkiti, jumax arust’äwimar phuqtawa, taqi chuymampi jumar jaysirinakarux khuyapayasiñam uñacht’ayaraktaxa; 24 jumasti David awkixar arsutamxa phuqharaktawa, ukhamat jichhürun luräwimpisa arsutampisa phuqhasi. 25 Ukhamasti Israelan Tatit Diosapa, kuntix David awkixa luqtirimaru arsktas uk phuqharakimaya: ‘Wawanakamatix naya nayraqatan askin sarnaqapxani, kunjämtix jumax nayraqataxan sum sarnaqkta ukhamxa, jumat saraqir mayni wawamax Israelan reyi qunuñapar qunt’asirix nayraqataxan utjapuniniwa’ sasa. 26 Ukhamasti, Israelan Tatit Diosapa, kuntix David awkixa luqtirimar arskta ukan phuqhasiñap munakimaya. 27 “Ukampisa Diosaxay, ¿chiqpachapunit jumasti aka uraqin jakasmasti? Alaxpachatix jach’a kankañapampi jumar jan katxäsirjamäkstamxa, ¡janiw jumatak utacharapksma ukax katxäskiristamti! 28 Ukhamïpansa, Tatit Diosaxay, achikt’asitaxsa, mayisitaxsa jaysitaya; jichhürun arnaqasitaxaru, mayisitaxarus ist’akitaya. 29 Arumay uruy aka utam uñch’ukinim, kawkhantix ukankaña arskta ukkhana. Jichhasti uywataman mayisitaparux ist’akimaya. 30 Kunapachatix Jerusalén markat jayan jikxatasipkä, ukatsti utam tuqi uñtat mayisipkä ukapachax, nayan achikt’asitanakaxsa, Israel markaman achikt’asitanakapsa ist’akimaya. Jumax alaxpachatpach ist’am, kawkhantix jaktaxa ukkhatpacha, ukatsti pampachapxarakita. 31 “Kunapachatix maynix jaqi masipa tuqi jan wali lurani, ukatsti aka utan altaram nayraqatan juramento lurayapxani ukkhaxa, 32 alaxpachatpach ist’anim, juchañcharakim, uywatanakamarusti chiqapar uñjam. Juchanirusti juchañcham, jan wali luratapat mutuyäwix jupxankañapataki, jan juchanirusti chiqapar uñjarakim, kunjämatix wakt’ki ukhamarjama. 33 “Kunapachatix uñisirinakax Israel markamar atipjkani, juma nayraqatan juchachasitap layku, ukatsti markamatix jumar wasitat makhatxasin sutimaru yupaycharakini, ukat aka utan mayisirakïtam ukkhaxa, 34 jumax alaxpachatpach ist’anim, juchanakapsa pampacharakim, ukatsti nayra awkinakapar churktas uka uraqiparurakiy kuttayanxam. 35 “Kunapachatix jallux jan purxatkxani, markaman juma nayraqatan juchanak lurapxatap layku, ukatsti aka chiqar uñtas jumat mayisini, sutimsa yupaycharakini, juman mutuyäwim layku juchanakapsa uñt’asipxani ukkhaxa, 36 jumax alaxpachatpach ist’anim, ukatsti Israel markamampina, uywatanakamampin juchanakap pampacham, aski thakhinjam sarnaqapxañapäki uk yaticharakim. Ukatsti kawkïr uraqtix markamar churkta uka uraqirux wasitatay jallum purxatayanim. 37 “Kunapachatix aka uraqin mach’anakasa, usunakas utjani, ayrunakas lupimpi wañsxani, sirk’is sirk’intxani, t’iju t’ijunakas mirantxani; uñisirinakaxas markanakaxar muyuntasin katuntapkani, jan ukax kuna jan walt’añanakasa, usunakas jutkani ukapachasti, 38 jumax khiti jaqina, jan ukax taqpach Israel markamana, chuyma ust’at uñjasisa t’aqhisiñapan aka uta tuqir uñtat amparanakap luqtanis jumat mayisitanakaparu, achikt’asitanakaparus ist’akimaya. Jumax alaxpachatpachay ist’anim, kawkhantix jakta ukawjatpacha, ukatsti pampachamaya; sapa maynirus luratanakapatjam churarakim, juma sapakiw jaqin amtäwinakapa, chuymapsa uñt’taxa. 40 Ukhamat jaqinakax, nayra awkinakaxar churkta uka uraqin jakañapkamax jumar axsartapxätam. 41 “Kunapachatix yaqha markankir jaqinakax juman jach’a Diosätam yatipxani, 42 ukatsti aka utam tuqi uñtat mayisipxani ukkhasti, 43 jumax alaxpachatpach ist’animaya, kawkhantix jaktaxa ukkhatpacha, ukatsti kuntix maykätam uk churarakim, ukhamat aka uraqinkir taqpach markanakan juman sutim uñt’añapataki, jach’añchañapatakiraki, kunjämatix Israel markamax lurki ukhama, ukatsti sutimax aka uta jumatak lurkta ukan aytatätap yatipxañapataki. 44 “Kunapachatix markamax uñisirinakapampi nuwasir sarkani, ukatsti kawkharutix jumax khitkäta ukkhatpach jumar mayisïtam, ajlliskta uka markam tuqi uñtata, nayax jumatak lurkta uka uta tuqi uñtata mayisirakïtam ukapachaxa, 45 jumax alaxpachatpachay mayisitapsa, achikt’asitapsa ist’anim, jupar arxatarakim. 46 “Diosaxay, taqiniw juchararäpxta, markamatix juma nayraqatan jucha lurani, ukatsti jumax jupanakatak q’apisitam layku uñisirinakapan amparapar katuyarakïta, katuntat jaya markarusa, jak’a markarusa apatäñapataki, 47 ukatsti kawkha jaya markarutix apanukut uñjaskani ukkhatpach jumar makhatxapxätam, achikt’asipxarakïtam jucha luratanakap uñt’asisa, 48 ukatsti apatäpkani uka uñisirin markapan taqi chuymapampi, taqi jakañapampi jumar makhatxapxätam; ukatsti ukawjatpach jumar mayisipxätam aka uraqi tuqir uñtata, kawkïr uraqtix nayra awkinakapar churkta, juman ajllit markam tuqi uñtata, nayax jumatak lurkta uka uta tuqi uñtatarak mayisipxarakïtam ukapachaxa, 49 jumax alaxpachatpachay mayisitanakapsa, achikt’asitanakapsa ist’anim, kawkhantix jumax jaktaxa ukkhatpacha jupanakar arxatarakim. 50 Markamarusti juma nayraqatan jucha luratanakapata, jumatak sayt’asitanakapatsa pampacham, ukatsti jupanakar katuntasin apirinakarusti khuyapayasiñ chuyma churam markamat khuyapayasiñapataki. 51 Juman markamawa, jumankarakiwa; jumaw Egipto markat irpsuntaxa, uka markasti hierro umatatayañ hornor uñtatänwa. 52 “Mayisitanakaxar ist’itaya, Israel markaman achikt’asitanakapsa ist’amaya. ¡Dios Tatay, jumar art’asinipxäma ukkhax ist’apxitaya! 53 Tatay, jumaw taqi aka uraqin utjir markanak taypit markamar jumatak yaqhachastaxa, kunjämtix Moisés luqtirim tuqi arsktaxa, kunapachatix nayra awkinakaxar Egiptot jumax irpsunkta ukapacha” sasa. 54 Salomonax Tatitun utapan altarap nayräxan killt’ata, alaxpach tuqir amparanakap aytataw Diosat mayisïna. Mayisiñ tukt’ayasinsti, 55 sayt’asïnwa, ukatsti Israel markpacharuw askinakamp phuqt’äna. Jach’at arsurakïna: 56 “¡Tatitux jach’añchatäpan, jupaw Israel markapar samarañ churi, taqi arsutaparjama! Janiw armaskiti Moisés luqtirip tuqi kuna aski arsüwinaktix phuqhañatak arskäna ukanakxa. 57 “Jichhasti, Tatitu Diosax jiwasampïpan, kamisatix nayra awkinakasampïkän ukhama. Janipuni apanukustpanti, janirak jaytistpansa, 58 jan ukasti, chuymanakasxa jupa tuqir wayusiyistpan taqi kunansa jupan munañap lurañasataki, ukatsti kamachi arunakapsa, arsüwinakapsa phuqhañasataki, nayra awkinakasar phuqhapxañapataki churkäna ukanaka. 59 Tatit Diosasaru taqi akanak mayisitaxasti, uruy aruma jupan chuymapankpan, ukhamat luqtiripampiru, Israel markapampir wakisitarjam chiqapar uñjañapataki, 60 ukhamat aka uraqinkir taqi markanakax, Tatitun Diosätapa, yaqhax jan utjatapa yatipxañapataki. 61 Ukhamasti, jumanakax Tatit Diosasampix chiqa chuymanïpxam, kamachinakap phuqhapxam, kamachi arunakaparus jaysapxarakim, kunjämtix jichhürun lurasipkta ukhama” sasa. 62 Uka qhipatsti, reyimpi, taqpach Israel markampix wilañchanak Tatitur luqtapxäna. 63 Salomonasti Tatiturux sumankthapiñ wilañchanak luqtäna: pä tunka payani waranqa urqu vacanakampi, patak pä tunkan waranq ovejanakampi. Reyimpi, taqpach israelit jaqinakampisti, Tatitun utap ukham luqtapxäna. 64 Ukürpachaw reyix Tatitun utapa uñkatasinkki uka chikachik utänqap luqtäna, ukan nakt’ayat wilañchanaka, granonakat waxt’äwinaka, sumankthapiñ wilañchanakan lik’inakap luqtarakïna, Tatitun nayraqatapan utjir broncet lurat altarax jisk’akïtap layku. 65 Uka urusti, Salomonax taqpach Israel jaqinakamp chikaw Chhujllanak lurañ uru uruyäna, Tatit Diosar jach’añchasa, ukasti paqallq urünwa. Jaqix waljapunïnwa, israelitanakax taqi chiqat jutapxatayna, Hamat chiqata, Egipto jawiratpacha. Uka qhipatsti yaqha paqallq urumpi uruyapxarakïna; taqpachasti tunka pusin uruw uruyapxäna. 66 Uruyañ tukt’ayasasti, reyix markachirinakarux khithanukxänwa, ukatsti jupanakax reyir jach’añchawayasaw utanakapar wali kusisita sarxapxäna, Tatitun David luqtiripampiru, Israel markapampir aski luratap layku.

9

1 Kunapachatix Salomón reyix Diosan utapampi, reyi utampi, ukhamaraki taqi kunanaktix jupax lurañ munkäna ukanak tukuyxäna ukkhaxa, 2 Tatituw jupar payïr kutin uñstäna, kunjämatix Gabaón chiqan uñstkatayna ukhama, 3 ukat sarakïna: “Nayax mayisitamsa, achikt’asitamsa ist’smawa, ukatsti nayan sutix wiñay ukankañapatak aka uta utacharapkista ukxa qullanañchtwa. Nayasti uñtanïwa, chuymaxas ukankarakiniwa. 4 Jichhasti, jumatix nayraqataxan David awkimjam sum sarnaqäta, jan kamskay chiqa chuymamampi, arsutaxarjam taqi kuns lurarakïta, ukatsti kamachinakaxarusa, arsüwinakaxarus ist’arakïta ukaxa, 5 nayax wiñayatakiw Israel marka apnaqañamatak reyi qunuñam utt’ayä, David awkimar arsutaxarjama, kunapachatix jupar siskäyäta: ‘Israel markar apnaqañ reyi qunuñamas jumat saraqir wawamatakix utjapuniniwa’ sasa. 6 Ukampis jumanakampi, wawanakamampitix nayat saraqapxitäta, churapksma uka kamachinakaxarusa, arsutanakaxarus jan phuqhapkäta, jan ukasti yaqha diosanakaruk luqtapxäta yupaychapxarakïta ukaxa, 7 nayax Israel markarux jupanakar churat uraqitxa apanuküwa, qullanañchkta uka qullan utsa nayraqataxat apanuküwa, Israel markasti taqi markanakatakis larusiñatakïniwa. 8 Aka utasti laqayanakar tukuyatäniwa, uka chiqanjam sarir jaqitakisti mulljaskayäniwa, jupasti larusisin sarakini: ‘¿Kunatarak Tatitusti Israel markaru, ukhamarak aka utarusa ukham lurpachasti?’ sasa. 9 Ukxaruw jupar sapxani: ‘Tatit Diosaparuw jaytanukupxi, khititix nayra awkinakaparu Egiptot apsunkäna ukaru, ukatsti jupanakax yaqha diosanakaru yupaychañataki, ukanakaru luqtañatakiw katuyasipxäna; ukat Diosax aka jach’a jan walt’añanak jupanakxar apayani’ ” sasa. 10 Pä tunka maranakaw sarakipxäna Salomonan paypach utanak lurayatapatxa, ukanakasti Tatitun utapampi, reyin jach’a utapampïnwa, 11 uka uta lurañatakisti, Tironkiri Hiram reyiw Salomón reyir cedro, pino, lawanak apayanitayna, ukhamaraki qawqhtix quri munkäna uka. Salomón reyisti Hiram reyirux Galilea uraqinkir pä tunka markanak churarakïna. 12 Ukampis kunapachatix Hiram reyix Salomón reyin churat markanak uñjir sarkatayna ukkhaxa, uka markanakax janiw chuymapar purkirïkänti, 13 ukat säna: “Jilata, ¿kunjäm markanakarak churistasti?” sasa. Ukat kawkha uraqinkkäntix uka chiqarusti Cabul sasaw sutichäna, ukasti “jan kunataki aski” sañ muni, jichhakamaw uka sutinïski. 14 Hiram reyix Salomonar quri apayatayna, uka quristi kimsa waranqa llätunka patakan suxta tunka kilonakänwa. 15 Salomón reyix markaparuw lurañatak wayt’äna, Tatitun utap lurayasa, jupan reyi utapa, markar makhatañapa, Jerusalenan pirqapa lurayasa, ukhamaraki Hasor, Meguido, Guézer markanak wasitat askichayasa. 16 Guézer markxa Egiptonkir reyiw purintasin katuntatayna, uka marksti nakhantayänwa, uka markan jakir cananeo jaqinakarux taqpachaniruw jiwarayäna, qhipa pachanakatsti, phuchhaparuw uka marka churäna, jupasti Salomonan warmipänwa. 17 Ukat Salomonax Guézer marka, ukhamaraki aynach tuqinkir Bet-horón marka wasitat lurayäna, 18 Balaat, Tamar sat markanakampi Judá wasarana. 19 Ukhamarusa, kawkhanakarutix manq’añanak imapxirïki uka markanak wasitat lurayäna, ukxarusti nuwasïwir sarañ carronak imaña, caballería imañ cuartelanak wasitat lurayarakïna. Taqi kuntix Salomonax Jerusalenana, Líbano uraqinsa, jupan apnaqat uraqpachan lurañ amtkatayna ukanakxa lurayänwa. 20 Kawkïri jaqinakatix qhiparapkatayna amorreonakata, hititanakata, ferezeonakata, heveonakata, jebuseonakatsa, jani israelitäpkäna, 21 uka jaqinakat saraqirinakarux israelitanakax janiw tukjirjamäpkänti, Salomonasti uka jaqinakarux wali ch’ama lurañanakaruw uchäna, jichhürkamas ukhamäsipkiwa. 22 Ukampis janiw khiti israelita jaqirusa uka jaqinakarjam irnaqaykänti, jan ukasti, jupanakarux yaqha irnaqäwitakiw uchäna, soldadotaki, yanapiritaki, jilïritaki, nuwasïwir sarañ carronakana, caballerianakan jilïrinakapataki. 23 Salomonax irnaqäwinak phuqhayir chachanak uchäna, jupanakasti phisqa patak phisqa tunkanïnwa, jupanakaw jaqinakarux lurañanak sarayapxäna. 24 Faraonan phuchhapasti Davidan markapat sarxänwa, Salomonax jupataki jach’a uta lurkatayna ukaru. Ukatsti reyix inti jalsu tuqit markar makhatañatakix laq’ampiw phuqhantäna. 25 Salomonasti Tatitutaki luraykatayna uka altar patxanxa, maran kimsa kutiw nakt’at wilañchanaka, sumankäwi waxt’äwinak luqtirïna, Tatitun nayraqatapansti inciensonak nakt’ayirïna. Ukhamaw Tatitun utapa lurañax tukuyasïna. 26 Salomón reyix Esión-guéber markan barconak lurarakïna, uka markasti Elat chiqa jak’an jikxatasi, Edom uraqina, Mar Rojo quta iranana. 27 Hiram reyisti barconak sum apnaqiri, qutsa sum uñt’iri jilïrinakaparuw barconakat khithäna, Salomonan yanapirinakapamp chika, 28 ukat Ofir chiqaru purisinsti, quri apsupxäna niya tunka pusin waranqa kilo, uksti Salomón reyitakiw aparapipxäna.

10

1 Sabá markankir reinax Salomón reyin aytat kankaña jikxatatapata ist’atayna, Tatitur jach’añchañataki, ukatsti jupax Jerusalenaruw saräna, wali ch’ama jiskt’anakamp Salomonar yant’añataki. Jupasti wali k’achachataw Jerusalenar purïna, amuyt’ayirinakapamp chika, camellonakax suma q’apkir qullanakampi, walja qurimpi, wali k’ajkir qalanakamp khumuntatänwa. Salomonan ukar purisinsti, jiskt’añatak amtkatayna ukanak jiskt’äna. 3 Salomonasti taqi uka jiskt’anakaparuw arusxatäna, taqi jiskt’arupuniw arusxatäna. 4 Sabá markankir reinasti Salomonan yatiñ kankañap uñjasina, ukhamarak utachaykatayna uka uta uñjasina, 5 manq’añapar wali suma manq’añanak uchapxatapa, yanapirinakapan qunuñanakap uñjasinsa, uywatanakapana, coperonakapan isinakap uñjasinsa, Tatitun utapan waxt’äwinak luqtatap uñjasinsa, walpun muspharäna, 6 ukat reyirux säna: “Kuntix markaxan ist’kta juman luratanakamata, yatiñ kankañamatsa ukax chiqawa; 7 ukampis nayax janiw iyawskäyätti, jichhax pachpa nayraxampiw uñjta, chiqapunïskataynawa. Chiqpachansa, kuntix yatiyapkitu ukax janiw chikataparükisa. ¡Juman yatiñ kankañamaxa, utjir yänakamasa, nayax yatkäyäta ukatsa juk’amp jilawa! 8 ¡Warminakamax wali kusisitäpxpachawa, aka uywatanakamas juma thiyan yatiñan arunakam isch’ukisax wali kusisitaw jikxatasipxpacha! 9 ¡Tatit Diosamax jach’añchatäpan, jupasti jumarux askiruw uñjtam, Israel marka apnaqäwipsa katuyaraktam! ¡Tatitux Israel markar wiñay munasitap laykuw reyit uchtam, chiqa aski kankañampi apnaqañamataki!” sasa. 10 Ukatsti jupax kimsa waranqa llätunk pataka suxta tunkan kilo quri reyir churäna, walja suma q’apkir qullanakampi, suma munkañ k’ajkir qalanakampi. Janipuniw kunapachas Israelan uka suma q’apkir qullanakax uñjañäkänti, kunjämtix Sabá chiqankir reinax Salomón reyir churkän ukhamxa. 11 Ukhamarusa, Hiram reyin barcopax Ofir chiqat quri apankatayna ukasti, uka chiqat sándalo sat walja lawanakampi, suma k’ajkir qalanakamp apanirakïna. 12 Reyisti uka sándalo lawanakampix Tatitun utapatakiw makhatañanakan katthapisiñanakap luräna, ukhamaraki reyin jach’a utapatakisa, ukatsti música toct’irinakatakix arpanaka, salterionaka lurarakïna. Janipuniw ukataq sándalo lawax purirïkataynati, janirakiw jichhürkamas ukham uñjañäkänti. 13 Salomón reyisti Sabá markankir reinarux kuntix mayiñ munkatayna taqi ukanak churäna, ukhamarus chuymapatjam yaqha churäwinak reinatak wakichkatayna ukanakamp churarakïna. Uka qhipatsti reinax yanapirinakapamp chikt’ataw uraqipar kutt’awayxäna. 14 Salomón reyix sapa maraw niya pä tunka payani waranqa kilo quri katuqäna, 15 ukarusti janiw jakhutäkänti alakip luririnakampina, Arabiankir reyinakampina, marka apnaqirinakampin qullqi churatapaxa. 16 Salomón reyix quritkamak pä patak jach’a jark’aqasiñanak lurayäna, sapa mayarusti suxta kilo quriw mantäna. 17 Ukxarusti kimsa patak jisk’a jark’aqasiñanak lurayarakïna, sapa mayarusti mä kilo chikatan jila quriw mantäna, ukanaksti “Bosque del Líbano” sat reyi utaruw uchäna. 18 Ukxarusti marfil qalat mä jach’a qunuñ lurayarakïna, ukarusti qurimpiw patxat lip’ikipayäna. 19 Uka qunuñasti suxta makhatañanïnwa; qhipäxapasti patäxa tuqirux muruq’ünwa, qunuñan purap thiyanakapansti amparanakap thijmt’asiñatakiw uchatäna, uka jak’ansti pä sayt’at leonanakaw utjäna. 20 Ukxarux tunka payan sayt’at leonanakaw utjarakïna, suxta makhatañanak thiyana. ¡Janipuniw kawkha markansa ukham suma qunuñ lurapkataynati! 21 Ukhamarusa, reyin taqpach qirunakapax quritkamakïnwa, “Libanonkir Ch’umi” sat jach’a utan utjir chuwanakapasa qurit luratkamakïnwa. Janiw qullqit lurat yänakax utjkänti, Salomonan urunakapanxa qullqit lurat yänakax janiw yäqatäkänti. 22 Salomón reyin barconakapax Hiram reyin barconakapamp chikaw sarapxirïna, ukatsti sapa kimsa maraw Tarsis markat quri, qullqi, marfil apanipxirïna, ukhamaraki mononaka, pavo real, ukanaksa. 23 Salomón reyix uksa uraqin jakir taqi reyinakat sipan juk’amp yatiñanïnwa, sinti qamirirakïnwa. 24 Taqi jaqinakaw jupar uñjañ munapxäna, ukhamaraki kuna yatiñ kankañtix Diosax churkatayna ukanak ist’añsa, 25 ukatsti jupatakix taqiniw sapa mara mä churäwi aparapipxäna: qullqi, quri yänaka, isinaka, nuwasiñ yänaka, suma q’apkir qullanaka, caballonaka, mulanaka. 26 Salomonax carronakampi, caballonakat sarir jaqinakamp tantachäna. Jupax waranqa pusi patakan carronïnwa, caballot sarir jaqinakapasti tunka payan waranqanïnwa. Yaqhipanakax nuwasïwir sarañ carronaka uchaña cuartelanakankänwa, mayninakasti Jerusalenan reyir uñjiritak uchatänwa. 27 Reyix Jerusalenan qalar uñtat walja qullqi utjañap munäna; cedro lawanakasa ch’uminkir higo alinakar uñtat walja utjañapa munarakïna. 28 Salomonatakisti caballonakax Egipto, Cilicia uka markanakat apatänwa, reyin alakipir jaqinakapaw uka chiqat alanipxirïna. 29 Egipto markat apanit mä carron alapax suxta patak qullqïnwa, mä caballosti patak phisqa tunkan qullqirakïnwa. Hitita reyinakasa, sirio reyinakasa, Salomonan alakip lurir jaqinakapat carronaka caballonaka alasipxirïna.

11

1 Salomón reyix faraonan phuchhapat, yaqha markankir walja warminakaruw munarakïna: moabita, amonita, edomita, sidonia, hitita, warminakaru; 2 Diosasti israelitanakarux uka markanakankir warminakat sataynawa: “Janiw jupanakamp jaqichasipxätati, jupanakas janirakiw jumanakampi jaqichasiñapäkiti, chuymanakam yaqha diosanakar arkañatak jan saranukuyaskañapataki” sasa. Ukampis Salomonax uka warminakar munasin, jupanakampi mayachasïna. 3 Jupasti paqallq pataka warminïnwa, reyinakat saraqiri warminaka, uñt’at warminakapasti kimsa patakänwa, uka warminakaw chuymap mayjt’ayäna. 4 Salomonax ch’ama qarit awkïxäna ukkhasti, warminakapax chuymap yaqha diosanak tuqiruw uñtayäna, Salomonax janiw Tatit Diosaparux David awkipjama taqi chuyma luqtaskataynati. 5 Salomonax sidonionakan Astarté sat diosapampiru, amonitanakan Milcom sat axtkañ diosapampiruw yupaychäna. 6 Salomonasti Tatit nayraqatan jan walinak luräna, jupasti janiw kunjämtix David awkipax lurkatayna ukham chiqpach chuymampi Tatitur arkkänti. 7 Khä urunakansti Salomonax Jerusalenat inti jalsu tuqinkki uka qullun, mä yupaychäwi chiqa Quemós sat Moab markan axtkañ idolopatak luräna, ukhamaraki amonitanakan Moloc sat axtkañ idolopatakisa. 8 Uka pachparak lurarapïna jaya markankir warminakapataki, jupanakasti diosanakaparuw inciensompi, wilañchanakampi luqtapxirïna. 9 Israelan Tatit Diosapasti Salomonatakix q’apisïnwa, jupa Diosar munañ chuymapax jan utjxatapata, pä kuti jupar uñstkatayna ukasa, 10 yaqha diosanakar jan yupaychañapataki siskatayna ukasa. Ukampis jupax janiw ist’känti kuntix Tatitux siskatayna ukxa. 11 Ukat Tatitux Salomonar säna: “Jumax jan walpun sarnaqtaxa, janirakiw suma arust’äwi luratarusa, churksma uka kamachinakarjamas phuqktati, ukat jichhax marka apnaqäwi apaqxäma, ukatsti mayni uywatamaruw katuyxä. 12 Ukampisa, David awkimaru khuyapayasitax laykux, janiw juman jakañamkamax lurkäti; ukampis wawamat apaqä. 13 Janis taqpacha marka apnaqäwi apaqkä ukkhaxa, mä aylluki jaytarapï awkimaru khuyapayasitax layku, Jerusalén marka ajllisitax laykuraki” sasa. 14 Ukatsti Tatitux mä uñisirip Salomón reyitakix sartayäna: Edom markan reyinakapat saraqiri, Hadad sata edomita jaqiru. 15 Kunapachatix Davidax Edom markaru atipjkäna, ukatsti ejerciton Joab sat jilïripax nuwasïwin jiwaririnakar imt’ir sarkatayna ukkhaxa, jupax Edom markankir taqi chachanakaruw jiwarayanïna; 16 suxta phaxsiw taqpach israelita jaqinakampi ukankäna, Edom markankir taqpach chachanakar jiwarayañkama. 17 Uka urunakan, Hadad chachax wawäskänwa, jupasti Egipto markaruw jaltxäna, awkipar luqtiri mä qawqha edomita masinakapampi. 18 Madián chiqat mistusinsti, Param chiqaruw puripxäna, uka chiqankirinakat yaqhip jaqinakax jupanakar chikachasisin Egipto markar puriñ yanapt’apxäna. Egiptor purisin faraón reyin nayraqataparuw uñstapxäna, faraonasti jupanakarux utampi, manq’añamp churäna, uraqinak waxt’arakïna. 19 Hadad chachasti faraonatakix chuymapar purt’kirïnwa, ukatsti faraonax jupar Tahpenés sat reinan kullakaparuw warmipäñapatakix churxäna. 20 Tahpenés reinan kullakapasti Hadad chachapatakix mä yuqall wawanïnwa, Guenubat sutini, uka wawarusti Tahpenés reinax faraonan reyi utapan jupan wawanakapamp chik uywäna. 21 Ukatsti kunapachatix Egipton Hadad chachax Davidampina, ejerciton jilïripa Joab chachampin jiwxatap yatïna ukkhaxa, jupax faraonar sänwa: —Uraqixaruw kutt’xañ munta —sasa. 22 Faraonasti ukxaruw säna: —¿Kunatakirak uraqimar kutt’añ muntasti? ¿Kunarak naya jak’an pist’tamsti? —sasa. Hadad chachasti sänwa: —Janiw kunas pist’kituti, ukampis sarañpun munta —sasa. 23 Ukhamarusa, Diosax Rezón sat chacharuw Salomón reyin uñisiripat sayt’ayarakïna. Rezón chachax Eliadá chachan yuqapänwa, jupax Sobá chiqankir Hadad-ézer reyin uywiripat jaltxatayna. 24 Jupasti mä qawqha chachanak tantachatayna, ukatsti mä tama lunthatanakan p’iqichiripänwa. Davidax uka lunthat jaqinakar jiwaraykäna ukkhaxa, Rezón chachax Damasco markaruw sarxäna, ukansti reyit utt’asïna. 25 Jupasti Salomonan jakañapkamax Israelan uñisiripänwa; Hadad chachamp chikasti jan walinakpun Salomonarux luräna, Israel markar uñisitap layku. Ukhamat Rezón chachax Siria markan reyipar tukuwayäna. 26 Nabat chachan Jeroboam yuqapasti reyitakix sayt’asirakïnwa. Jeroboam chachax Salomonan yanapiripänwa, jupasti Efraín ayllunkir Seredá markankirïnwa. Taykapasti Serúa sutin mä ijma warmïnwa. 27 Jeroboam chachan reyitak sayt’asitapax akanakat utjäna: Salomonax laq’ampiw markar makhatañ phuqhantaskäna, ukatsti awkipan David Markapa pirqanakapan utjir k’ajllanak pirqantaskarakïna. 28 Jeroboam chachax wali ch’amani, mä amtañani chachänwa; Salomonasti aka waynan wali q’aphätap uñjasaxa, kuna ch’ama lurañanaktix Joseat saraqir jaqinakax lurapkäna ukanak uñjañapatakiw uchäna. 29 Mä urusti, Jeroboam chachax Jerusalén markat mistuskasaw Siló chiqankir Ahías profetamp thakhin jikisïna, jupasti mä machaq isimpi janxatataw saraskäna. Panipakiw pampan jikxatasipxäna, 30 Ahías profetasti patxar uchasiñ machaq isip katusin tunka payaniruw ch’iyjäna, 31 ukat Jeroboam chachar säna: “Aka tunka ch’iyaqat wariranakax jumatakiwa, Israelan Tatit Diosapax sistamwa: ‘Marka apnaqañxa Salomonat apaqäwa, ukatsti jumaruw tunka ayllunak churäma. 32 Salomonarux mä aylluki jaytä, David uywataxampiru, Jerusalenampir khuyapayasitax layku, uka marka israelan taqpach ayllunakap taypit chhijllasitax layku. 33 Salomonax nayar apanukutuwa, sidonionakan Astarté sat diosaparuw yupaychxi; moabitanakan Quemós sat diosaparu; amonitanakan Milcom sat diosaparuw yupaycharaki. Jupan luratanakapasti nayan nayraqataxan janiw sumäkiti, janirakiw kamachinakaxsa, arsüwinakaxsa phuqkiti, kunjämtix David awkipax lurkän ukhama. 34 Ukampisa, janiw taqpach marka apnaqäwi apaqkäti, jan ukasti jakañapkamax marka apnaqayaskakïwa, David luqtirixar khuyapayasitax layku, Davidarux nayaw ajllista, jupasti kamachi arunakaxaru, arsüwinakaxarus phuqhiwa. 35 Ukampis yuqapatxa marka apnaqañ apaqäwa, ukatsti jumaruw tunka ayllunak katuyäma. 36 Yuqapatakisti mä aylluki jaytä, David luqtirixan qhanapax Jerusalén markan naya nayraqatan nakhaskakiñapataki, nayaw uka marka ajllista sutixan ukankañapataki. 37 Nayasti jumaruw apnaqañamatak churäma, kuntix jumax munkta ukanakxaru, ukhamarak Israelan reyipäñamataki. 38 Jumatix ist’itäta kunanaktix luram siskäma ukanakaru, luräwinakamas naya nayraqatan chiqapäni, ukatsti kamachinakaxsa, kamachi arunakaxsa phuqharakïta, kunjämtix David luqtirixax lurkäna ukhamxa, nayax jumampïyäwa, jumat saraqir reyinakarusti ch’aman sayt’ayä, kunjämatix Davidan saraqirinakapar ch’aman sayt’aykta ukhama; Israel marksti jumaruw katuyäma. 39 Davidan saraqirinakaparusti ukham luratanakapat mutuyäwa, ukampis janiw ukax wiñayatakïkaniti.’ ” 40 Ukhamïpan Salomonax Jeroboam chacharux jiwayañ munäna; ukampis Jeroboam chachax Egiptoruw jaltxäna, uka urunakasti Sisac sat faraonaw uka marka apnaqaskäna; Jeroboam chachax Salomonan jiwañapkamaw ukankäna. 41 Salomonan sarnaqäwipata, yatiñ kankañapatsa, taqi luratanakapatsa Salomonan luratanakapa sat qillqatankiwa. 42 Salomonasti pusi tunka kimsan maraw Israel marka apnaqawayäna, uka pachasti jupax Jerusalén markan utjasïna. 43 Jiwxipansti, David awkipan markaparuw imt’xapxäna. Jupa lantisti Roboam sat yuqapaw reyit utt’asxäna.

12

1 Roboam chachasti Siquem chiqaruw saräna, uka chiqaru Israel markpachaw jupar reyit utt’ayir sarapxatayna. 2 Ukampis Jeroboam chachax uk ist’atayna, jupasti Egiptonkaskänwa, Salomón reyimpi jan katjayasiñatakiw jaltxasin ukan utjasxarakitayna. 3 Ukatsti, jupar jawsayanipkän ukkhaxa, Jeroboam chachampi, taqpach Israel markachirinakampix Roboam chachar parliriw sarapxäna, juparusti sapxänwa: 4 —Awkimax nanakatakix wali qhurünwa; jichhasti jumay uka ch’ama lurañanaka apaqt’apxita, ukhamarak jupax wali t’aqhisiñampi irnaqaña phuqhañanak churapkitu uksa, nanakasti jumarux luqtasipkämawa —sasa. 5 Roboam chachasti jupanakar sänwa: —Sarapxam, ukatsti kimsa urut nayamp parlir kutt’anipxam —sasa. Jaqinakasti sarxapxänwa, 6 ukat Roboam reyix Salomón awkiparu jakañapkam luqtirïpkatayna uka jilïrinakar jiskt’asïna, akham sasa: —¿Kuns jumanakax amuyt’ayapxitasma aka jaqinakar sañaxatakixa? —sasa. 7 Jupanakasti sapxänwa: —Jumatix jichhürun aka markar yanapäta, ukatsti chuymapar purkir llaphi arunakampi parlxayarakïta ukaxa, jupanakax wiñayaw jumar luqtapxätam —sasa. 8 Roboam reyisti janiw uka jilïrinakan iwxa arunakaparux ist’känti, jan ukasti jupamp chik jilaskän uka waynanakaruw jiskt’asïna, uka waynanakasti jupan luqtirinakapänwa, 9 jupanakarusti sänwa: —Aka jaqinakax kuntix awkixax jupanakxar ch’ama lurañanak wayt’awayki ukanak apaqt’añax mayipxitu, ¿kunsa jumanakax amuyt’ayapxitasma uka jaqinakar sañaxatakixa? —sasa. 10 Uka waynanakasti sapxänwa: —Uka jaqinakarux akham sañamawa: “Awkixatix qhurüchïnxa, nayax juk’amp qhurüyäwa; 11 jupatix ch’ama lurañanak jumanakxar wayt’apxstamxa, nayax juk’amp jathi lurañanak wayt’apxäma; jupatix jawq’jas mutuyapxstamxa, nayax hierro k’achin wiskanakampiw jawq’japxäma” —sasa. 12 Kimsa uru qhipatsti, Jeroboam chachax taqpach jaqinakamp chikaw Roboam reyir uñstir kutt’anipxäna, kunjämtix reyix siskatayna ukhamarjama. 13 Ukampis reyix jupanakarux wali qhuru arunakampiw parlxayäna; janiw kuntix jilïrinakax iwxt’katayna uk ist’känti, 14 jan ukasti kuntix waynanakax iwxt’katayna uka arunakak säna: “Awkixatix qhurüchïnxa, nayax juk’amp qhurüyäwa; jupatix ch’ama lurañanak jumanakxar wayt’apxstamxa, nayax juk’amp jathi lurañanak wayt’apxäma; jupatix jawq’jasin mutuyapxstamxa, nayax hierro k’achin wiskanakampiw jawq’japxäma” sasa. 15 Reyix janiw kuntix markax maykän ukar ist’känti, Tatituw ukhamäñapatak wakt’ayatayna, kuntix Ahías profeta tuqi Nabat chachan Jeroboam yuqapar arskatayna uk phuqhasiñapataki. 16 Ukatsti taqpach Israel markaw reyin jupanakaru jan ist’atap uñjasin, akham jupar sapxäna: “¡Janiw kuna lurañanakasas Davidamp utjkistuti! ¡Janiw Jesé chachan yuqapampi kuna katuqäwi jaljasiñasa utjapkistuti! ¡Israelit jaqinaka, utasarkam sarxañäni! ¡Davidan wila masinakapak ayllupankirinakar apnaqaskpan!” sasa. Ukat ukspachaw israelita jaqinakax utanakapar sarxapxäna. 17 Ukampis Judá uraqi markanakan jakapkäna uka israelitanakarusti Roboam reyiw apnaqaskakïna. 18 Kunapachatix Roboam reyix Adoram sat chacharu maynïr israelitanakamp parlañapatak khitkäna ukkhaxa, taqi israelita jaqinakaw qalamp k’upjasa jiwayapxäna, Adoram chachax taqi ch’ama lurañanakxaru jilïrit uchatänwa. Ukham uñjasinsti Roboam reyix mäkiw carroparu makhatasin Jerusalenaru jaltxäna. 19 Ukhamat Israel markan alay tuqinkir ayllunakapax sayt’asïna, janiw jupanakax Davidan saraqirinakapampi apnaqayasiñ munapkänti; ukasti jichhürkamaw ukhamäski. 20 Israelitanakax Jeroboam chachan kutt’anxatap yatisinxa, tantachat jaqinak nayraqatar uñstañapatakiw jupar jawsayanipxi, ukatsti taqpach Israelan reyipat jupar utt’ayapxi. Judá ayllunkirinakakiw ukarux jan jayskänti, jupanakasti reyitakix Davidat saraqirïñap munapxäna. 21 Roboam reyisti Jerusalenar purisinxa, Judá ayllunkirimpita, Benjamín ayllunkirimpit patak kimsaqallqu tunkan waranqa suma ajllit soldadonak tantachäna, israelitanakamp nuwasiñataki, ukhamat marka apnaqäwip kutsuyasxañataki. 22 Ukampis Diosax Semaías chacharuw parläna, jupasti Diosar axsartir chachänwa, juparusti sänwa: 23 “Salomonan Roboam yuqapar parlam Judá uraqin reyiparu, ukhamarak Judá, Benjamín ayllunkir taqpach jaqinakaru, ukat ukxar utjir markachirinakampiru akham sasa: 24 Tatitux akham siwa: ‘Israelita jilanakamampix jan nuwasipxamti. Taqinis utanakaparkam kutt’xapxpan, nayaw ukhamäñapatak wakt’ayta’ ” sasa. Jupanakasti Tatitun arunakap ist’asinxa, taqiniw kutt’awayxapxäna, Tatitun arsutaparjama. 25 Jeroboam reyix Efraín qullunakan jikxataski uka Siquem marka wasitat luräna, ukasti ukan utjasirakïna. Ukxarusti Penuel marka wasitat lurarakïna. 26 Ukampis chuymapan sänwa: “Jichhax Davidan saraqiripax aka marka apnaqäwi kutsuyasxaspawa, 27 aka jaqinakatix Jerusalenar Tatitun utapan wilañchanak luqtir sarasipkakini ukaxa. Jupanakax Judá marka apnaqir Roboam reyiruw alkatxapxaspa, ukatsti nayar jiwayasin juparux makhatxapxaspa” sasa. 28 Uka tuqit suma yatxatasinxa, reyix qurit pä vaca qallunak luräna, ukat markar sarakïna: “Israelitanaka, janiw wakiskxiti jumanakan Jerusalén markar sapa kuti makhatasipkañamaxa. Akax diosanakamaxa, ukanakaw Egipto markat irpsunipxtam” sasa. 29 Jeroboamasti uka vaca qallunakat mayxa Betel markaruw uchäna, maysti Dan markaruw ucharakïna. 30 Ukaw Israel markarux juchar puriyäna, jupanakax Betel, Dan markanakaruw uka diosanakar yupaychirix sarapxäna. 31 Ukxarusti Jeroboamax qullu patanakan yupaychañ utanak lurayarakïna, ukatxa markachirinak taypit sacerdotenak utt’ayäna, ukanakasti janiw levitanakäpkänti. 32 Ukhamarus uruyañ uru uñstayarakïna, kimsaqallqüri phaxsina, tunka phisqani uru saraqataru, kunjämatix Judá uraqin uruyañ urux lurañäki ukhama, ukatsti jupa pachpaw wilañchanak altarxan luqtäna. Uksti Betel markan luräna, quri vaca qallunaka luraykatayna ukanakar wilañchanak luqtasina, yupaychañ utanak luraykatayna ukanakatak sacerdotenak utt’ayasina. 33 Ukhamaw kimsaqallqür phaxsina, tunka phisqan uru saraqataru, Jeroboam reyix Betel chiqan altar luraykatayna ukxar nakt’at wilañchanak luqtäna. Uka uruyañ ursti jupaw israelitanakatak munañaparjam uñstayäna.

13

1 Jeroboam reyix altarxan incienso nakhayaskän ukapachaw Tatitun khithanita mä profetax Judá uraqit Betelar purinïna. 2 Uka profetasti Tatitun munañapat altaratak jach’at parläna, akham sasa: “Altar, altar: Tatitux siwa: ‘Davidan saraqiripat mä wawaw yurini, jupasti Josías satäniwa, jach’äxani ukkhasti, juma patxan incienso nakhayir sacerdotenakaruw jiwayani, idolonakan yupaychañ utanakapan jumxar incienso nakhayiri jaqinakaru; juma patxan jaqinakan ch’akhanakapaw nakhani’ ” sasa. 3 Ukürpachaw profetax muspharkay mä chimpu uñacht’ayäna. Sarakïnwa: “Tatitun yatiyat qhanañchäwi chimpupax akawa: Altarax jisk’a jisk’aruw tukuni; uka altar patxankki uka qhillasti willitattaniwa” sasa. 4 Jeroboam reyisti, profetan arunakap Betelankir altaratak arskatayna uka arunak ist’asax, altaratpach amparap luqtanïna, sarakïnwa: “¡Uka jaqir katuntapxam!” sasa. Ukampis kawkïr ampartix luqtankatayna uka amparax tisikiw tukuwayxäna, janiw jupax unxtaykxänti. 5 Ukspachaw altarax jisk’a jisk’a tukusïna, altar patxankkän uka qhillasti willitattarakïnwa, kamisatix profetax Tatitun arsutaparjam chimpu qhanañchkäna ukhamarjama. 6 Ukat reyix profetar säna: —Amparaxan k’umaräxañapatak Tatitu Diosamaruy mayirapita —sasa. Profetasti Tatituruw achikt’äna, ukatsti reyin amparapax nayrjam k’umarakïxänwa. 7 Ukat reyix profetar säna: —Nayamp chik utaxar sarañäni, mä kunsa manq’asiñamataki, nayasti mä churäwi jumar katuyäma —sasa. 8 Ukampis profetax ukxaruw reyir säna: —Janiw nayax utamar sarkiristti, reyi utamat chikatpach churkitasma ukasa, janiw akan t’ant’a manq’käti, umsa umkarakïti; 9 Tatitux ukham nayar situ: “Janiw t’ant’a manq’ätati, janiw umsa umätati, janirakiw sarkta uka pachpa thakhinjamsa kutt’awayätati” sasa. 10 Ukatsti profetax yaqha thakhinjam sarawayxäna, ukhamat Betel chiqar sarkatayna uka pachpa thakhinjam jan kutt’añataki. 11 Khä urunakansti mä awki profetaw Betel markan jakasïna, wawanakapasti kuntix Judá uraqinkir profetax, khä urun Betel chiqan lurkatayna ukxat jupar yatiyapxäna; ukhamaraki kuntix reyix uka profetar siskatayna ukanaksa. 12 Ukatsti awkipax jupanakar jiskt’änwa: —¿Kawki thakhinjamsa sarxi? —sasa. Wawanakapasti kawkïr thakhinjamtix Judá uraqinkir profetax kutt’awaykatayna uka thakhi uñacht’ayapxäna. 13 Ukat wawanakaparux säna: —Asno wakt’ayarapipxita —sasa. Jupanakasti iyawsasaw wakt’ayarapipxi, profetasti asnor lat’xatawayasaxa, 14 Judá uraqinkir profetan qhipap mistuwayi. Ukatsti profetarux encina sat quqa kayun qunt’atäskir jikxatäna, ukat jupar jiskt’arakïna: —¿Jumätati Judá uraqit jutir profetaxa? —sasa. Profetasti sänwa: —Jïsa, nayätwa —sasa. 15 Awki profetasti sänwa: —Utaxar t’ant’a manq’asir sarañäni —sasa. 16 Ukampis Judá uraqinkir profetax sänwa: —Janiw jumamp chika sarkiristti, janiw utamarus mantkiristti, janirakiw jumamp akan manq’kiristti, umsa umkarakiristti; 17 Tatitux qhan nayar situ: “Janiw akan t’ant’a manq’ätati, umsa umätati, sarkta uka pachpa thakhinjamsa janirakiw kutt’ätati” sasa. 18 Ukampis awki profetax saskakïnwa: —Nayax jumjam profetarakïtwa, mä angelaw Tatitun arupar jaysasin parlitu nayax utaxar irpasina manq’ampi, umampi jumar churañaxataki —sasa. Judá uraqinkir profetax janiw uka awki profetan k’arisitap yatkänti, 19 ukat jupamp chika utapar sarasax manq’äna, umarakïna. 20 Jupanakax manq’asipkäna ukkhasti, Tatitux awki profetaruw parläna, khititix Judá uraqinkir profetaru kutt’ayankäna ukaru, 21 awki profetax Judá uraqinkir profetaruw jach’at sarakïna: —Tatitux siwa: “Jumax Tatitun arunakapar jan jaysatama, Tatitu Diosaman arsut arunakap ist’kasasa, jan phuqhatama, 22 Tatitux kawkhantix jan uk lurañamataki sisktam ukkharuw manq’iri, umiri kuttawaytaxa. Uka layku, jiwxäta ukapachaxa, janiw nayra awkinakaman amay imäwipar imt’atäkätati” —sasa. 23 Kunapachatix Judá uraqinkir profetax manq’aña, umañ tukuyxän ukkhasti, awki profetax asno wakt’ayarapïna, 24 ukatsti Judá uraqinkir profetax sarawayxänwa. Ukampis thakhin mä leonaw jalxatasin jupar jiwayäna, janchipasti thakhin jaqtataw uñjasïna. Asnompi, leonampisti uka jiwat thiyankasipkänwa. 25 Uka thakhi chiqanjam sarir jaqinakasti, jiwatar thakhin liwtat uñjawayapxäna, leonarusti jiwatan thiyapankaskir uñjapxarakïna. Ukatsti awki profetan jakäwi markapar purisasti, uñjaniwayapkatayna ukxat uka jaqinakax yatiyapxäna. 26 Awki profetasti ukham yatisinxa, jach’at arsüna: “Ukax Tatitun arupar jan ist’ir profetawa. Ukat Tatitux mä leonampi katuntayi, jupar jisk’a jisk’a tukjasin jiwayaraki, kunjämtix Tatitux jupar siskatayna ukhamarjama” sasa. 27 Ukatsti awki profetax ukspachaw wawanakapar mä asno wakt’ayañapatak mayïna, jupanakasti ukham lurapxäna. 28 Profetasti sarawayasinxa, jiwatarux thakhin jaqtatäskir jikxatäna, uka thiyansti asnompi leonampiw ukankaskarakïna. Leonasti janiw jiwatarux manq’antkataynati, asnorus janirakiw jisk’a jisk’a tukjkataynati. 29 Ukatsti awki profetax Judá uraqinkir profetan jiwat janchip aptasin, asno patxaruw khumxatäna, ukat markapar apasxäna, purisinsti jupat jachäna ukat janchip imt’xarakïna. 30 Ukatsti jiwat janchip amay imäwiparuw imt’xäna, ukan jupat wararis jacharakïna: “¡Jilataxaya!” sasa. 31 Imt’xasinsti wawanakaparuw säna: —Nayax jiwkä ukapachax, Diosan wawapax imantatäki uka pachparuw imt’xapxitäta, ch’akhanakaxsa jupan ch’akhanakap thiyaruw uchxapxäta, 32 chiqpachansa, kuntix jupax Tatitur jaysasin Betel chiqankir altaratak qhanañchawayki ukax phuqhasiniwa, ukhamaraki Samarian taqi markanakapana utjir yupaychañ utanakapatak qhanañchatanakapasa —sasa. 33 Ukhamäkipansa, Jeroboam reyix janiw jan wali sarnaqäwinakap apanukkänti, jan ukasti, qullu patanakankiri yupaychañ utanakapatakix wasitat jaqinak taypit sacerdotenak utt’ayäna. Khititix sacerdotëña munkän ukaruxa, Jeroboam reyix qullu patanakan utjir yupaychañ utanakan sacerdotepat utt’ayäna. 34 Uka luratapaw Jeroboam reyin saraqirinakaparux juchar puriyäna, uka laykurakiw taqi tukjata uñjasirakïna.

14

1 Khä urunakan Jeroboam reyin Abías sat wawapaw usut jikxatasïna. 2 Ukat Jeroboam reyix warmipar säna: —Yaqhat isthapisim, nayan warmixätam jan jumar uñt’apxañapataki, ukatsti Siló chiqar saram, Ahías profetax ukan jaki, jupaw nayar aka markan reyïñaxataki yatiyitu. 3 Jupatakisti, tunka t’ant’ampi, tortanakampi, mä wayucha misk’impi apxarusiwayam, ukatsti jupan ukaru saram, aka wawasax kunänisa uk yatxatiri —sasa. 4 Jeroboam reyin warmipasti ukham luräna. Wakicht’asisin Siló chiqaruw saräna, ukatsti Ahías profetan utaparuw purïna. Ahías profetax janiw sum uñjkxänti, awkïxatap laykusti nayrapax juk’at juk’at ch’amakt’askäna. 5 Ukampis Tatituw juparux Jeroboaman warmipan jutañapxat yatiyatayna, usut wawapat yatxatañataki. Kunjämtix uka warmir sañapäki uk yatiyarakïnwa, yaqhat isthapit jutañapatsa. Warmisti purisin, yaqha warmïkaspas ukhamaw tuküna. 6 Ukampis Ahías profetax punkunjam mantanitap ist’asinsti, juparux sänwa: —Jeroboam reyin warmipa, mantanim. ¿Kunatsa yaqha warmïkasmas ukham isthapista? Nayax mä jan wali yatiyäwi jumatak katuqta, 7 ukhamasti kutt’xam, Jeroboam chachamar sarakim: “Israelan Tatit Diosapax akham siwa: ‘Nayaw markachirinak taypit irpsunsma, ukatsti Israel markaxan jilïripat uchsma. 8 Nayaw Davidan saraqiripat marka apnaqäwi apaqta jumar churañataki. Ukampis jumax janiw Davidjamäktati, jupax kamachinakaxarux phuqhawayiwa, ukatsti taqi chuymampiw arkitäna, jupan luratanakapasti naya nayraqataxan chiqapänwa; 9 ukampis jumax, jumat nayräpki uka reyinakat sipan juk’amp jan walpun sarnaqtaxa; jumax, nayar q’apisiyañatakix, hierro umatatayasin yaqha diosanaka, yaqha uñtasitanak lurastaxa, nayarusti jisk’achistawa. 10 Ukat jichhax juman wila masinakamxarux jan walt’añanak apayanï: Jumat saraqir taqi yuqall wawanakaruw Israelan jiwayä; janiw khitis qhiparkaniti. Juman saraqirinakamarux q’alpun pichanukü, uywanakan thaxapax pichanukutäki ukhama. 11 Markan jiwapkani uka wila masinakamarusti anunakaw manq’antani; pampan jiwapkani ukanakarusti jach’a jamach’inakaw manq’antarakini, naya Tatituwa, ukhamäñapatak amtta’” sasa. 12 Ukatsti Ahías profetax Jeroboaman warmipar akham säna: —Jumax warmi, sartasim, utamar sarxam. Kayumax markaru purisin takt’kani ukkhaw wawax jiwxani. 13 Ukatsti Israel markpachaw wawatjam wal jachani, ukat imt’xapxarakini; Jeroboaman saraqiripat, jupa sapakiw amay imäwir imt’atäni. Jeroboam chachan taqi saraqiripatxa, jupa sapanak Israelan Tatit Diosapax jupatakjam aski jikxatatap layku. 14 Ukxarusti Diosax Israel markxar mä rey uchani, ukaw Jeroboaman saraqirinakapar q’ala tukjani, ¡ukasti jank’akiw lurasini! 15 Jichhürut uksarusti Tatitux Israel markar t’aqhisiyaniwa, kunjämtix wali jalir jawirax mä quqar qatatki ukhama. Aka suma uraqi nayra awkinakapar jupax churkän ukxa, apaqxaniwa, ukatsti Éufrates jawirat juk’amp khuriruw jaqunukuni, Astarté idolon lantinakap luratanakapata, ukampi Tatitur q’apisiyatap layku. 16 Jeroboaman juchanaka luratap layku, Israel markaru jucha lurayatap laykurakiw Tatitux Israel markaru apanukuni —sasa. 17 Ukatsti Jeroboaman warmipax sartasin sarawayxäna; Tirsá markaruw purxäna, ukat uta manqhir mantaskän ukkhaw wawax jiwxäna. 18 Ukatsti Israel markpachaw imäwipar saräna, jupatjam wal jachapxarakïna, kunjämtix Tatitux Ahías profetap tuqi yatiykatayna ukhamarjama. 19 Taqi kuntix Jeroboam chachax marka apnaqäwipan lurkän ukanakampi, atipjäwinakapampisa, Israelankir reyinakan sarnaqäwipa qillqatankiwa. 20 Jeroboam reyisti pä tunka payan maraw marka apnaqäna; jupan jiwxatapatsti Nadab yuqapaw jupa lanti marka apnaqxäna. 21 Salomonan Roboam yuqapax Judá uraqin reyipänwa. Jupasti marka apnaqañ qalltkän ukapachax, pusi tunka mayan maranïnwa; tunka paqallqun maraw Jerusalenan marka apnaqäna. Tatituw Israelan ayllunakapankir markanakat Jerusalén marka ajllisitayna, sutipan ukankañapataki. Roboaman taykapax Naamá sutinïnwa, jupasti amonita warmïnwa. 22 Judá uraqi markachirinakax jan walinak Tatitun nayraqatapan lurapxäna, nayra awkinakapan jucha luratanakapat sipansa juk’amp juchachasipxäna, ukasti walpun Tatitur q’apisiyäna. 23 Jupanakasti, yaqha diosanakatakiw yupaychañ utanak lurasipxäna, ukatsti qullu patanakan qalanakata, lawanakat diosanak sayt’ayapxäna, ukhamaraki walja laphinakani quqanakan kayunakaparusa. 24 Ukhamarakiw uka uraqinkir chachanakax chacha masinakapampi jan wali lurañ yatipxäna, diosanakapataki aski lurapkaspa ukhama, ukanakasti jucharar markanakana jan wali luräwinakapänwa, kawkïr markanakarutix Tatitux israelitanakan nayraqatapat jaqunukkatayna uka markanaka. 25 Roboam reyin phisqa mara marka apnaqäwipansti, Egipto markankir Sisac sat reyipax sarasin Jerusalén markaruw nuwantäna, 26 ukatsti Tatitun utapampita, reyin jach’a utapampit suma imatäki uka jila alani yänak katuntasïna. Taqpun apasxäna, Salomonax lurkatayna uka quri jark’aqasiñanaksa apasxarakïnwa. 27 Roboam reyisti quri jark’aqasiñanak lantix, bronce jark’aqasiñanak lurayxäna, ukatsti reyin utapar mantaña uñjirinakan jilïrinakaparuw uñjapxañapataki katuyxäna. 28 Sapa kuti reyix Tatitun utapar sarkän ukkhawa uñjirinakax uka jark’aqasiñanak apapxäna. Uka qhipatsti wasitat uñjirinakan utapar uchxapxäna. 29 Taqi kuntix Roboam chachax sarnaqäwipan lurkäna ukanakaxa, Judá uraqinkir reyinakapan luräwinakapa sat qillqatankiwa. 30 Roboam reyimpi, Jeroboam reyimpix, sapa kutiw nuwasiñankapxäna. 31 Roboam reyin taykapax Naamá sutinïnwa, jupasti Amón markankirïnwa. Roboam reyix jiwxäna ukkhasti, nayra awkinakap thiyaruw Davidan markapan imt’xapxäna. Uka qhipatsti Abiam sat yuqapaw jupa lantix marka apnaqxäna.

15

1 Abiam reyix Nabat chachan Jeroboam yuqapax tunka kimsaqallqun mara Israel marka apnaqxäna ukkhaw Judá uraqi apnaqañ qalltäna. 2 Abiam reyix Jerusalén markan kimsa maraw marka apnaqäna. Taykapasti Maacá sutinïnwa, Absalonan phuchhapänwa. 3 Abiam reyix awkipjamarakiw pachpa juchanak luratayna, janiw Tatit Diosapatakix chiqa chuymanïkänti, kamisatix David achachilapax chiqa chuymanïkatayna ukhama. 4 Ukampis Davidaru khuyapayasitap laykuw, qhanapa jan jiwt’añap munasin jupan qhipapat yuqapar utt’ayäna, Jerusalén markar ch’aman tukuyañataki; 5 Davidax Tatitun nayraqatapan suma askin sarnaqatayna, janipuniw jakañapan Tatitun arsüwinakapat saraqkataynati. Davidan jan wali luratapax mayaw utjäna, ukasti Urías hitita chachar jiwayapxañapatak khitkatayna ukänwa. 6 Roboam reyin jakañapkamasti, Jeroboam reyimpi, Roboam reyimpix, sapa kutiw nuwasiñankapxäna. Ukhamarakiw Jeroboam reyimpi, Abiam reyimpix nuwasiñankapxäna. Abiam reyin ukat ukxar sarnaqäwinakapa, taqi kuntix jupax lurkäna ukanakasa, Judá uraqinkir reyinakan luräwinakapan qillqatankiwa. 8 Abiam reyix jiwxäna ukkhasti, Davidan markaparuw imt’xapxäna. Uka qhipatsti Asá yuqapaw jupa lantix reyïxäna. 9 Asá chachasti Jeroboamax Israelan pä tunka mara apnaqkäna, ukkhaw Judá uraqi apnaqañ qalltäna, 10 ukatsti Jerusalenanxa pusi tunka mayan maraw marka apnaqäna. Awichapax Maacá sutinïnwa, Absalonan phuchhapänwa. 11 Asá reyin luratanakapasti Tatitun nayraqatapan askïnwa, David, nayra awkipanjama. 12 Asá reyix uka uraqit khitinakatix idolonakar yupaychañ chiqanakan q’añu lurañakan sarnaqapkän uka jaqinakaruw jaqunuküna, ukatsti nayra reyinakan lurat idolonak taqpach apanukurakïna. 13 Maacá awichaparusti, tayka reina kankañap apaqarakïna, Astarté diosar uñtasit lurayatap layku. Asá reyix uk t’unjasin Cedrón sat uma jalsu chiqan nakhantayäna. 14 Ukampisa, Asá reyix janiw qullu patanakan utjir yupaychañ utanak apanukuykänti. Ukhamäkipansa, jupax taqi jakañapan Tatitur katuyasïna, 15 jupax Tatitun utaparuw apxäna, kawkïr yänaktix jupasa, awkipasa Tatitur luqtapkatayna taqi uka quri, qullqi yänaka. 16 Asá reyimpi, Israelan Baasá reyipampix, sapa kutiw nuwasiñankapxäna. 17 Kunapachatix Baasá reyix Judá uraqir nuwantir jutkän ukkhaxa, Ramá sat marka katuntasïna, ukatsti Asá reyin Judá uraqit jan mistuñapatakisa, mantañapatakis walja uñjirinakampiw marka uñch’ukiyäna. 18 Ukhamäsinsti, Asá reyix Tatitun utapampina, reyin jach’a utapampin imatäkatayna uka taqpach quri, qullqi yänak apxarusinxa, yanapirinakaparuw Siria markankir Ben-adad reyipatak apayäna. Uka reyix Damasco markan utjasïna, jupasti Tabrimón chachan yuqapänwa, Hezión sat chachan allchhiparakïnwa. Asá reyisti jupar akham iwxäna: 19 “Jumampi, nayampi mä arust’äwi lurañäni, kamisatix awkinakasax lurapkäna ukhama. Aka quri, qullqi jumatak apayansma. Jichhax jumax Israelan Baasá reyipamp arust’äwi luratam p’akintxam, ukhamat nayamp jan nuwasxañapataki” sasa. 20 Ben-adad reyisti Asá reyin arunakapar iyawsänwa, ukatsti ejercitopan jilïrinakaparuw Israelan markanakapa nuwantayir khithäna. Ukhamat Iión, Dan, Abel-bet-maacá markanaka, Neftalí taqpach uraqi, Galilea quta thiyankir uraqimp katuntasïna. 21 Ukanak yatisinsti, Baasá reyix, janiw Ramá markxa uñch’ukiykxänti, Tirsá markaruw kutt’anxäna. 22 Ukatsti Asá reyix taqpach Judá markachir jaqinakaruw jan maynin jawsayäna, ukatsti jupanakax Ramá chiqat qalanakampi, lawanakamp apasxapxäna, Baasá reyix nuwasiñatak lurantaskatayna ukanaka, uka pachpa qalanakampi, lawanakampirakiw Benjaminan Mispá, Gueba markanakarux thuruñchäna. 23 Asá reyin ukat ukxar luräwinakapasa, atipjäwinakapasa, markanak sayt’ayatapasa, Judá uraqinkir reyinakan luräwinakapan qillqatankiwa. Ch’ama qarit awkïxäna ukkhasti, Asá reyix kayunakat usuntäna; 24 jiwxipansti, Davidan markapan nayra awkinakapan thiyaparuw imt’xapxäna. Uka qhipatsti Josafat yuqapaw jupa lanti reyit utt’asxäna. 25 Jeroboam reyin Nadab yuqapax Israel markan reyipat utt’ayatänwa, kunapachatix Asá reyix pä mara Judá uraqi apnaqxäna ukapacha. Jupasti pä marakiw marka apnaqawayäna. 26 Nadab reyix janiw Tatitur jayskänti, jupasti kuna juchanaktix awkipax lurkatayna pachpa juchanak lurarakïna, ukanakampiw Israel markar jucha lurayäna. 27 Mä urux, kunapachatix Nadab reyix ejercitopampi Guibetón filistea markar muyuntasipkän ukapachaw, Isacar ayllunkir Ahías chachan Baasá yuqapax, Nadab reyitak sayt’asïna, ukat jupar jiwayäna. 28 Ukasti Asá reyix kimsa mara Judá uraqi apnaqkäna ukapachaw lurasïna. Ukatsti Baasá chachaw Nadab lanti reyi utt’asxäna. 29 Kunapachatix markar apnaqañ qalltkän ukspachaw, Jeroboaman taqpach wila masinakaparux tukjañkam jiwarayäna, janiw khiti wila masiparus jakaykänti. Ukhamat phuqhasïna kuntix Tatitux Siló chiqankir Ahías profeta tuqi yatiykatayna ukaxa. 30 Uka mutuyäwix Jeroboaman juchanak luratapat utjäna, ukham luratapampiw Israel markarus juchañchjasiyäna, ukhamat Israelan Tatit Diosapar q’apisiyasa. 31 Nadab reyin sarnaqäwinakapampi, taqi kuntix jupax lurkäna ukanakampix Israelan reyinakapan luräwinaka qillqatankiwa. 32 Asá reyimpi, Israelan Baasá reyipampix sapa kutiw nuwasiñankapxäna. 33 Asá reyix Judá uraqi kimsa mara apnaqkän ukapachawa, Ahías chachan Baasá yuqapax Israel markar apnaqañ qalltäna, jupasti pä tunka pusin maraw marka apnaqäna. 34 Baasá reyin luratanakapasti janiw Tatitun nayraqatapan walïkänti, jupasti kuna juchanakampitix Jeroboamax israelitanakar jucha luraykatayna, uka pachpa juchanak lurarakïna.

16

1 Tatitusti Hananí chachan Jehú yuqaparuw parläna, Baasá reyitak aka arunak sañapataki: 2 “Nayax laq’at jumar aptsma, ukatsti Israel markaxan jilïripat uchsma. Ukampis jumax, Jeroboam reyjamarakiw Israel markaxarux jucha luraytaxa. Jucha luratanakamampiw nayar q’apisiyista. 3 Uka layku, Baasá, jumampiru, utamankirinakampirux tukjäwa; kunjämtix Nabat chachan Jeroboam yuqapan wila masinakapar nayax lurkta ukhama. 4 Kawkïr wila masinakamatix markan jiwani ukaruxa, anunakaw manq’antani; pampan jiwani ukarusti jach’a jamach’inakaw manq’antarakini” sasa. 5 Baasá reyin ukat ukxar sarnaqäwinakapa, luräwinakapasa, atipjäwinakapasa, Israelankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 6 Baasá reyix jiwxäna ukkhasti, Tirsá markan juparux imt’xapxäna, uka qhipatsti Elá sat yuqapaw jupa lantix marka apnaqxäna. 7 Tatitux Hananí chachan Jehú yuqapa profeta tuqiw Baasá reyitaki, wila masinakapatakis juchañchäwi arunak arsüna, Tatitun nayraqatapan luräwinakapax jan walïtap layku. Baasá reyix Tatituruw q’apisiyäna, luratanakapan Jeroboam reyimpina, wila masinakapampin kipkakïtap layku, jupanakarusti tukjänwa. 8 Asá reyin Judá uraqin pä tunka suxtani mara marka apnaqäwipanwa, Baasá chachan Elá yuqapax Israel marka apnaqañ qalltäna, Tirsá markana, jupasti pä maraw marka apnaqäna; 9 ukampis ejercitopan Zimrí sat jilïripaw jupatak sayt’äna, juparuw ejercitopana mä chikat nuwasiñ carronakapa katuyatäna. Mä urusti, Elá reyix Tirsá markana, reyi utapa apnaqir Arsá chachan utapankaskänwa, ukansti machjasiñkamaw umäna. 10 Ukatsti akatjamat Zimrí chachax purinisin jupar jiwayäna, jupa lanti marka apnaqañataki. Ukasti Asá reyix pä tunka paqallqun mara Judá uraqi apnaqaskäna ukapachaw lurasïna. 11 Zimrí chachax reyi qunuñar makhatxasinsti, Baasá reyin taqpach wila masinakaparuw jiwarayäna, janiw khiti chacharusa, khiti wila masiparus jakaykänti, ukhamat ukham jan phuqsusiskañapataki. 12 Ukhamaw Zimrí reyix Baasá reyin taqpach wila masinakapar jiwarayäna, kunjämtix Tatitux Jehú profeta tuqi, Baasá reyitak juchañchäwi arsüwip yatiykatayna ukhamarjama, 13 Baasá reyimpina, Elá yuqapampin jucha luratanakap layku, ukanakampi israelitanakar jucha lurayatapata, yaqha diosanakar yupaychatanakapampi Israelan Tatit Diosapar q’apisiyasa. 14 Elá reyin sarnaqäwinakapaxa, kuntix lurkäna ukanakasa, Israelankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 15 Asá reyix Judá uraqina pä tunka paqallquni mara apnaqaskäna, ukhamarak israelita ejercitox Guibetón sat filistea markar katuntañataki wakichasiskäna ukapachaw, Zimrí chachax Tirsá markan apnaqañ qalltäna. Jupasti paqallq urukiw marka apnaqawayäna, 16 kunapachatix ejercitox campamentonkkasin Zimrí chachan reyiru jiwayatap yatïna ukkhaxa, taqiniw campamentonxa uka pachpa urun ejerciton jilïripa Omrí sat chachar Israelan reyipat utt’ayapxäna. 17 Omrí jilïrimpi, israelita ejercitompix Guibetón markampi nuwasir saraña apanukusinxa, Tirsá markaruw nuwasiñatak sarapxäna. 18 Zimrí chachasti markar katuntat uñjasinxa, reyin jach’a utapana imantasiña manqhir mantasin ninamp nakhantayäna, jupasti uka manqhin jiwarakïna. 19 Akasti juchanak luratapata, Tatitu nayraqatan jan walinak luratapat ukham lurasïna, jupasti kawkïr juchanaktix Jeroboam reyix lurkatayna uka pachpa juchanak luräna, ukanak lurayasaw israelitanakarux juchar puriyarakïna. 20 Zimrí reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, Elá reyitak sayt’asitapasa, Israelankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 21 Zimrí reyin jiwatapatsti, Israel markax payaruw jaljtäna. Mä chikatax Guinat chachan Tibní yuqaparuw reyitak munapxäna, mä chikatasti Omrí chacharurakiw reyitak munapxäna. 22 Ukampis qhipatxa, Omrí chachar jaqkattir jaqinakaw Tibní chachan jaqinakapar atipjäna. Tibní chachasti ch’axwäwin jiwayat uñjasïna. Ukhamat Omrí chachax reyïxäna. 23 Omrí chachasti Israelan marka apnaqañ qalltäna, kunapachatix Asá reyix kimsa tunka mayan mara Judá marka apnaqkäna ukapacha, ukatsti jupax tunka payan maraw marka apnaqäna, suxta marasti Tirsá markan apnaqäna. 24 Omrí reyisti Sémer sat chachat Samaria qullu alasïna suxta tunka suxtani kilo qullqimpi, uka qullun mä marka sayt’ayäna, nuwasiñataki suma uyuchrantat lurata, uka markarusti Samaria sutimpiw uchäna, Sémer chachan qullupätap layku. 25 Omrí reyin luratanakapax Tatitun nayraqatapan janiw askïkänti, ukhamarus jupat nayra utjir reyinakat sipan juk’amp jan walinakänwa, 26 jupasti kunjämtix Nabat chachan Jeroboam yuqapax jucha lurkatayna uka pachparak luräna, israelitanakar ukanakampiw jucha lurayarakïna, yaqha diosanakar yupaychasin Israelan Tatit Diosapar q’apisiyasa. 27 Omrí reyin sarnaqäwinakapasa, taqi luratanakapasa, atipjäwinakapasa, Israelankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 28 Jiwxipansti, Samaria markaruw jupar imt’xapxäna. Uka qhipatsti Ahab sat yuqapaw jupa lanti reyit utt’asxäna. 29 Asá reyix Judá uraqin kimsa tunka kimsaqallqun mara apnaqkän ukapachaw, Omrí chachan Ahab yuqapax Israelan apnaqañ qalltäna. Jupasti Israel markarux pä tunka payan maraw Samaria markan apnaqäna. 30 Ukampis sarnaqäwipax Tatitun nayraqatapan sinti jan walïnwa, ukhamarus luräwinakapax jupa nayra utjir reyinakat sipan juk’amp jan walïnwa, 31 jupatakix Jeroboam reyin pachpa juchanakap lurañax janis kunäkaspa ukhamänwa. Jupasti Sidón chiqankir Et-baal reyin Jezabel phuchhapampiw jaqichasïna, ukatsti Baal diosatakiw alt’asïna, ukaruw yupaycharakïna, 32 ukatsti uka Baal diosatakix Samaria markan mä altarampi, mä templompi lurayarapïna. 33 Ukxarusti Astarté diosar uñtasit lurayarakïna, uk lurasaw Israelan Tatit Diosapar q’apisiyäna, jupat nayra utjir reyinakat sipan juk’ampi. 34 Ahab reyin urunakapanxa, Betelankir Hiel sat chachaw Jericó marka wasitat sayt’ayäna. Lurañ qalltkäna ukkhasti, Abiram sat jilïr wawapaw jiwxäna, markan punkunakap uchkäna ukkhasti, Segub sat sullkïr wawaparakiw jiwxäna. Ukasti kunjämtix Tatitux Nun chachan Josué yuqap tuqi siskatayna ukhamarjamaw phuqhasiskäna.

17

1 Elías profetax Galaad uraqinkir Tisbé markankirïnwa. Mä urusti jupax Ahab reyiruw säna: “¡Israelan Tatit Diosap laykuw juramentompi arsta, jupan luqtiripätwa, janiw aka maranakan jallusa, sullasa purxatkaniti, kunapachatix nayax siskä ukkhakama!” sasa. 2 Ukat Tatitux Eliasar säna: 3 “Akat sarxam, inti jalsu tuqiru, ukatsti Querit jawir thiyar imantasinxam, ukasti Jordán jawirat inti jalsu tuqinkiwa. 4 Ukan jumax uka umat umasiskäta, nayaw cuervo jamach’inakaru sista, jumataki manq’a apaniñapataki” sasa. 5 Eliasasti Tatitun arsutaparjamaw luräna, jupax Querit jawir thiyan jakiriw sarxäna, Jordán jawirat inti jalsu tuqina. 6 Cuervo jamach’inakaw qhantatinakasa, jayp’unakasa jupatakix t’ant’ampi aychampi aparapipxirïna. Umsti uka jawirat jupax umäna. 7 Ukampis mä qawqha urunakatxa, uka jawirax wañt’xänwa, uka uraqin jallux jan puritap layku. 8 Ukat Tatitux Elías profetar säna: 9 “Sartasim, Sarepta markar sarxam, Sidón uraqina, ukat ukan jakäta. Nayaw ukan jakir mayni ijma warmir sista, jumar manq’a churañapataki” sasa. 10 Eliasasti sartasisin Sarepta markaruw sarxäna. Marka mantañawjar purisinsti, Eliasax mä ijma warmiruw uñjäna, lawanak apthapisiskiri. Ukatsti uka warmir jawsasin säna: —Mama, mä juk’a umay umt’añatak waxt’ita —sasa. 11 Uka warmix niyaw uma aptir saraskäna, Eliasasti wasitat jawsasin jupar säna: —Mä jisk’a t’ant’amp kunay apanirapita —sasa. 12 Warmisti ukxarux sänwa: —Tatit Diosam laykuw juramentompi arsta, janiw t’ant’a luratax utjkituti. Ukhamarus wakullaxan mä jach’i jak’ukiw utjitu, chatuxansti mä juk’a aceitekiw utjarakitu, jichhax mä juk’a phäña apthapisiskäyäta, wawaxampitaki, nayampitak mä kuna manq’sa phayt’añataki. Uk manq’asipxä, ukatsti inas manq’atjam jiwxapxchï, janiw phayasiñax utjkxapxituti —sasa. 13 Eliasasti sänwa: —Jan axsaramti, saram kuntix sisktax uk luraskakim. Ukampis uka jak’umat mä jisk’a torta nayraqat lurt’anirapita, ukat akar apanirapita, ukatxa jumampitaki, wawamampitak lurt’asinirakim. 14 Israelan Tatit Diosapax akham siwa: “Janiw jak’ux wakullan tukuskaniti, chatunkki uka aceites janirakiw tukuskaniti, kunürutix Tatitux aka uraqir wasitat jallu puriykani ukürkama” sasa. 15 Ijma warmisti sarasin Eliasax siskatayna ukarjamaw luräna. Manq’añasti, jupatakisa, wawapatakisa, Elías profetatakisa walja urunakatakiw utjäna. 16 Janiw jak’ux wakullan pist’känti, janirakiw aceites chatun tukuskänti, kunjämtix Tatitux Elías tuqi siskatayna ukhamapunïnwa. 17 Mä qawqha urunakatsti, ijma warmin wawapaw usunt’xäna, sinti usutapunïnwa, janiw samskxänsa. 18 Ukat ijma warmix Eliasar säna: —Tatitun profetapa, ¿kunatarak nayamp katxatasistasti? ¿Jucha luratanakaxata amtayirit jumax utaxar jutta, wawaxan jiwatapampi mutuyañti munistaxa? —sasa. 19 Ukat Eliasax säna: —Wawam akar irpanim —sasa. Ijma warmin jarphipat wawar ichtasinsti, qurpachatäkän uka utaruw ichkatawayäna, ukatsti ikiñaparuw ikintayäna. 20 Ukatsti Tatituruw jach’at achikt’asïna: “Nayan Tatit Diosaxay, ¿nayar qurpacht’iri ijma warmirux llakisiyätati, wawapa jiwayasaxa?” sasa. 21 Uk sasinsti, Eliasax kimsa kutiw wawxar liwxattäna, ukatsti Tatituruw jach’at achikt’asirakïna: “Nayan Tatit Diosaxay, ¡aka wawarux jakañap kutt’ayxakimaya!” sasa. 22 Tatitusti Eliasan achikt’asitaparux ist’änwa, wawarusti jaktayxänwa. 23 Eliasax ukspachaw wawar ichxarusin aynach utar irpaqawayäna, ukatsti taykaparuw katuyxäna, akham sasa: —¡Uñjam, wawamax jakaskiwa! —sasa. 24 Warmisti ukxaruw säna: —Jichhakuchaw yatta, chiqpachan jumax Diosan profetapätawa, arsutamasti Tatitun chiqa arsutapawa —sasa.

18

1 Kimsa maraw jallux jan purkxataynati, Samaria markansti taqiniw manq’atjam t’aqhisisipkäna, janiw manq’añax utjkänti. Ukapachaw Tatitux Eliasar säna: “Ahab reyimp parlir saram, nayasti aka uraqir jallu puriyxäwa” sasa. 2 Eliasasti Ahab reyin ukaruw saräna. Samaria markan manq’atjam t’aqhisiñax sintipunïnwa. 3 Ahab reyisti jach’a utap apnaqiri Abdías sat jilïriruw jawsäna, uka jaqisti Tatitur axsartir chuymanïnwa. 4 Kunapachatix Jezabel warmix Tatitun profetanakapar jiwarayañ qalltkän ukkhaxa, Abdiasax profetanakat patakaniruw jawsthapitayna, ukatsti phisqa tunkanitkam tamachasinsti, pä puturuw jupanakar imantatayna, ukatsti jupaw manq’añsa, umañsa churatayna. 5 Ahab reyisti Abdiasarux sänwa: —Markpach muytaniñäni, uma jalsunaka, jawiranak uñjiri, inach quranak jikxatsna caballonakaru, mulanakaru jakayaskañataki. Jan ukasti, uywanakasax jiwaraniwa —sasa. 6 Ukhamaw jupanakax taqpach uraqi muytaniñataki jaljasipxäna, Ahab reyix mä thakhinjam saräna, Abdías chachasti yaqha thakhinjam sararakïna. 7 Abdías chachax thakhinjam saraskäna, ukhamaruw Eliasampi jikisïna, Eliasätap amuyasinsti, axsartañ chuymampiw nayraqatapar alt’asïna, ukatsti jach’at säna: —¡Jumax Elías uywirixarakïtasä! —sasa. 8 Eliasasti sänwa: —Jïsa, nayätwa, sasa; ukxarusti saskakïnwa: Saram, ukatsti reyimar nayan akankaskatax yatiyanim —sasa. 9 Abdiasasti ukxarux sänwa: —¿Kuna juchsa nayax lurta, Ahab reyin amparapar nayar jiwayañapataki katuyañamatakisti? 10 Nayax Tatit Diosam laykuw juramento lurta, uywirixax taqi markanakan walpun jumarux thaqhaytam; kunapachatix jan ukankatam yatiyapxäna ukkhasti, uywirixax juramento lurayäna, chiqpachan jumar jan jikxatapktam ukata. 11 Jichhasti uk yatkasin jumax nayar mayista, uywirixar juman akankaskatam yatiyaniñaxataki. 12 Ukat juk’ampi, nayax juma jak’at saraqawaykäma ukspachaw Tatitun ajayupax aptawayätam, nayasti janiw kawkinkatamsa yatkäti. Ukatsti kunapachatix nayax Ahab reyiru juman akankatam yatiyä ukkhaxa, jupax jutaniwa, ukatsti janiw jumar jikxatkätamti, ukatsti nayarux jiwayitaniwa. Naya, juman luqtirimax waynatpach Tatitur axsartirïtwa. 13 ¿Janit jumar yatiyapktamsti kuntix nayax lurkta, kunapachatix Jezabel reinax Tatitun profetanakapar jiwarayaskän uksti? Nayax jupanakat patakaniruw, phisqa tunkanitkam jaljasin pä putur imantta, jupanakarusti manq’añampi, umañamp churarakta. 14 ¿Uk yatkasati mayista, uywirixar juman akankaskatam yatiyir sarañaxatakisti? ¡Nayarux jiwayitaniwa! —sasa. 15 Eliasasti ukxaruw säna: —Nayax taqi ch’aman Tatit laykuw juramento lurta, jupan luqtiripätwa, jichhürpachaw Ahab reyi nayraqatar uñstä —sasa. 16 Abdiasasti Ahab reyin ukar sarasin ukanak jupar yatiyäna, ukat Ahab reyix Eliasamp jikisir saräna. 17 Jikxatasinsti juparux sänwa: —Ukhamaxa, ¿jumätati Israel markar ukataqi jan walt’ayirixa? —sasa. 18 Eliasasti sänwa: —Janiw nayäkti Israelar jan walt’ayirixa, jan ukasti, jumampi, jaqinakamampïpxtawa, Tatitun kamachi arunakap apanukusin Baal diosan uñtasitanakapar yupaychapxatam layku. 19 Jichhasti jaqinakar khitham, taqpach israelitanakar Carmelo qullun tantachpan, Baal diosan pusi patak phisqa tunkan profetanakapampiru, Astarté diosan pusi pataka profetanakapampiru, khitinakarutix Jezabel warmix manq’añapat manq’ayki ukanakaru. 20 Ahab reyix taqpach israelitanakaruw jawsayanïna, ukatsti Baal, Astarté diosanakan profetanakaparuw Carmelo qullun tantacharakïna. 21 Ukatsti Eliasax taqpach markar jak’achasisaw säna: —¿Kunapachkamarak jumanakasti pä chuyma sarnaqapxätasti? Tatitutix chiqpach Diosächixa, juparuy arkapxam, jan ukax Baal diosatix chiqächixa, jupar arkapxarakim —sasa. Markachirinakax janiw kamsapkänsa. 22 Eliasasti arsuskakïnwa: —Naya sapakiw Tatitun profetanakapat jakaskta, ukampis Baal diosan profetanakapax pusi patak phisqa tunkaniwa. 23 Jichhax walikiwa, nanakatak pä vaca qallu apanipxam, Baal diosan profetanakapax maya ajllisipxpan, ukatsti kharinuqasin lawa patxar uchapxpan, ukampis jan ninampi nakkatayapkpati. Nayasti maynïr vaca qallu wakichasin lawa patxaruw uchä, janirakiw ninampi naktaykäti. 24 Ukatsti jumanakax diosanakamaruw art’asipxäta, nayasti Israelan Tatituparuw art’asirakï: ¡kawkïr diosatix nina apayankani, ukäniw chiqpach Diosaxa! —sasa. Taqi jaqinakaw ukxarux sapxäna: —¡Walikiw ukaxa! —sasa. 25 Ukatsti Eliasax Baal diosan profetanakaparuw säna: —Mä vaca qallu ajllisipxam, waljanïpxatam laykusti jumanak nayraqat wakt’ayapxam. Ukatsti diosamar art’asipxam, ukampis janiw ninampi nakkatayapxätati —sasa. 26 Baal diosan profetanakapasti, jupanakar churat vaca qallu katusin wakt’ayapxäna, ukatsti willjtata chika urukamaw Baal diosapar jach’at arnaqasipxäna: “¡Baal ist’apxita!” sasa. Jupanakasti lurapkatayna uka altar thiyan, thuqtas thuqtasaw muyupxäna, ukampis janiw kuna arus ist’askänti. 27 Chika urüxäna ukkhasti, Eliasax jupanakat sawkasisin säna: —Jach’at art’apxam, jupax diosächixaya. Inas kunanaksa lup’iskchi, jan ukax kuna lurañanakap luraskchi, jan ukax kawki saraskchi. ¡Inas ikiskarakchi, ukatxa sartayañ wakischi! —sasa. 28 Baal diosan profetanakapasti arnaqasipkakïnwa, jupanakpachaw janchip cuchillonakamp kharinuqasipxäna wilamayjatak lurjasiñkama, kunjämtix jupanakax saraparjam lurasipxirïkän ukhama. 29 Chika uru saraqatarusti, jupanakax arnaqasipkakïnwa, luqhinakjamaw thuqnaqapxarakïna, wilañcha luqtañ pachkama, ukkhakamasti janiw kuna arus ist’askänti. ¡Janiw khitis jaysankänti, ist’karakïnsa! 30 Ukat Eliasax taqpach jaqinakar säna: —Nayar jak’achasinipxita —sasa. Jaqinakasti taqpachaniw jupar jak’achasipxäna, Eliasax Tatitun altarap askichañaruw uchasïna, uka altarasti lluxinukutänwa. 31 Ukatsti tunka payan qalanak irtanïna, qawqhäkitix Jacobun wawanakapan ayllunakapax ukhamarjama; Tatituw Jacoburux Israel sutinïñapataki satayna, 32 uka qalanakampisti Eliasax mä altar Tatitutak luräna; ukatsti mä q’awa lurarakïna altar muytpacharu, pä tunka litro uma mantkiri, 33 lawanak wakt’ayasinsti, vaca qallu kharinuqäna, uksti uka lawanak patxaruw uchäna. 34 Ukatsti sarakïnwa: —Pusi wakullar uma phuqt’apxam, ukatsti wilañcha luqtampiru, lawanakampir warxatapxam —sasa. Ukatsti jupanakarux pä kuti, kimsa kutiw ukham lurayäna, jupanakasti ukham lurapxäna. 35 Umasti altar muytpachan jaläna, q’awarus phuqhantarakïnwa. 36 Nakt’at wilañcha luqtañäki ukapachasti, Elías profetax jak’achasisin jach’at art’asïna: “¡Tatay, Abrahamana, Isaacana, Israelan Diosapa: jichhürun juman Israelan Diosapätama, nayasti juman luqtirimätam taqin yatipxpan, ukhamaraki juman arsutamarjam taqi akanak lurataxsa! 37 ¡Ist’itay Tata; ist’itaya, aka jaqinakan juman Diosätama yatipxañapataki, jumasti jupanakar jawsaskaraktawa wasitat jumar makhatxañapataki!” sasa. 38 Ukapachaw Tatitun ninapax saraqanïna, ukatsti wilañcha luqtarux q’al nakhantäna, ukhamaraki lawanakamppacha, qalanakamppacha, laq’amppacha, q’awankkän uka umsa q’al wañsuyäna. 39 Ukham uñjasinsti, jaqinakax taqpachaniw p’iqip uraqir puriyañkam alt’asipxäna, akham sasa: —¡Israelan Tatitupaw chiqpach Diosaxa! ¡Jupaw chiqpach Diosaxa! —sasa. 40 Ukat Eliasax jupanakar säna: —¡Baal diosan profetanakapar katuntapxam! ¡Jan khitis jaltpanti! —sasa. Jaqinakasti katuntänwa, ukatsti Eliasax Quisón jawiraruw jupanakar irpäna, ukan jupanakar kunkat khariräna. 41 Uka qhipatsti Eliasax Ahab reyiruw säna: —Utamar manq’asiri, umt’asir sarxam, niyaw jallun jutatapax ist’asxi —sasa. 42 Ahab reyisti manq’iri, umiriw sarxäna. Ukampis Eliasax Carmelo qullun wali amsta chiqaruw makhatäna, ukatsti killt’asisin ajanup qunqurinakap taypir puriyañkamaw alintäna, 43 ukatsti uywataparuw säna: —Makhatam, quta tuqir uñtam —sasa. Uywatasti makhatasin uñtäna, ukat sarakïna: —Janiw kunas uñstkiti —sasa. Ukampis Eliasax saskakïnwa: —Paqallq kuti saram —sasa. 44 Paqallqür kutinsti uywatax sänwa: —¡Khayaxaya, qutat mä jisk’a qinayaw mistusinki, jaqin amparap ukch’aki! —sasa. Ukat Eliasax säna: —Ahab reyir sanim carrop wakicht’asin mäki sarxpan jallux janïra jupar jark’antkipana —sasa. 45 Ahab reyisti carropar makhatasin jank’akiw Jezreel marka tuqir sarxäna. Ukchañkamasti alaxpachax mäkiw qinayanakampi, thayampi apthaptas ch’amakt’äna, ukatsti, walpun jallux purintäna. 46 Eliasasti patxa isip sum chint’asisin Jezreel marka uñtataw jalarakïna, jupasti Ahab reyit sipan nayraqat purïna, Tatitun jupar ch’am churatap layku.

19

1 Ukatsti Ahab reyix kuntix Eliasax lurkatayna ukanak Jezabel warmir yatiyäna, kunjämtix jupax Baal diosan taqi profetanakapar kunkanakap kharinukuykatayna ukanaka. 2 Ukat Jezabel warmix maynir khithäna Eliasar akham sañapataki: “Nayax jiwayämawa, kunjämtix jumax Baal diosan profetanakapar lurkta ukhama. Janitix qharür akapachax jumax jupanakjam jiwat uñjaskät ukaxa, diosanakax jan khuyapt’ayasis nayar jiwayitpan” sasa. 3 Uk yatisasti, Eliasax jan walt’añankatap amuyasïna, jakañap qhispiyasiñatakisti Judá uraqinkir Beerseba chiqaruw jaltxäna, uywataparusti pachparuw jaytawayxäna. 4 Ukatsti jupax wasar tuqin mä uru sarnaqasinxa, retama ali thiyaruw qunt’asïna. Jupasti jiwxañak munxäna, sarakïnwa: “¡Tatay, ukkhakamakïxpan! ¡Jakañax apaqxita, janiw nayax nayra awkinakaxat sipan ancha askïkti!” sasa. 5 Ukatsti retama ali thiyan ikjawayxäna. Ukampis mä angelaw purinisin llamkt’äna akham sasa: “Sartasim, ukat manq’asirakim” sasa. 6 Eliasasti taqi tuqi uñatatasïna, ukatsti ch’ijmañap thiyan jichha qhatit t’ant’ampi, mä wayuch umampi uñjäna. Ukatsti sartasisin manq’asïna, umt’asirakïna; uka qhipat wasitat ikt’awayxäna. 7 Ukampis Tatitun angelapax payïr kutin jutäna, ukatsti jupar llamkt’asin säna: “Sartasim, ukat manqt’asim, thakhi sarañamax wali jayäskiwa” sasa. 8 Eliasasti sartasisin manq’asïna, umt’asirakïna. Uka manq’aw ch’ama churäna pusi tunka urumpi, pusi tunka arumampi thakhinjam sarañataki, Tatitun Horeb qullupar puriñkama. 9 Purisinsti mä puturuw mantäna, ukan uka arumax qhantatirakïna. Ukampis Tatituw jupar wasitat parläna, ukat jiskt’arakïna: “¿Elías, kuns akan luraskta?” sasa. 10 Jupasti sänwa: “Nayan jumar jaysataxaw walpun llakisiyitu, jumax taqi ch’aman Dios Tatitütawa. Israelitanakax jumampi lurat arust’äwi apanukupxi, altaranakamsa allinukupxiwa, profetanakamarusti jiwarayapxarakiwa. Naya sapakiw qhiparxta, jichhasti jiwayañatakiw thaqhasipkitu” sasa. 11 Ukat Tatitux jupar säna: “Anqar mistunim, ukatsti qullu patxan nayraqataxan sayt’asim” sasa. Ukapachaw Tatitux uka chiqa sarakipawayäna, ukatsti mä jach’a wali ch’aman thayaw qullu allinuküna, qarqanaksti Tatitun nayraqatapan jaljtayarakïna; ukampis Tatitux janiw uka thayankkänti. Uka thaya qhipatsti mä uraqi khathatiw utjarakïna; ukampis Tatitux janiw uka uraqi khathatinkkänti. 12 Uraqi khathati qhipatsti mä ninaw utjarakïna; ukampis Tatitux janiw uka ninankkänti. Ukampis nina qhipat mä quña uxurikiw ist’asïna. 13 Uk ist’asinsti Eliasax ajanup isipampi imt’asïna, ukatsti mistusin uka putu mantañaruw sayt’asïna. Ukhamäskiriruw mä arux ist’asïna: “¿Elías kuns akan luraskta?” sasa. 14 Jupasti sänwa: “Nayan jumar jaysataxaw walpun llakisiyitu, jumax taqi ch’aman Dios Tatitütawa. Israelitanakax jumampi lurat arust’äwi apanukupxi, altaranakamsa allinukupxiwa, profetanakamarusti jiwarayapxarakiwa. Naya sapakiw qhiparxta, jichhasti jiwayañatakiw thaqhasipkitu” sasa. 15 Ukat Tatitux säna: “Sarxam, pachpa thakhinjam kutt’xam, Damasco wasarkama. Purisinsti, Hazael chacharux Siria markan reyipat utt’ayäta, 16 Nimsí chachan Jehú allchhiparusti Israelan reyipat utt’ayarakïta; ukatsti Abel-meholá markankir Safat chachan Eliseo yuqaparusti juma lanti profetat utt’ayäta. 17 Ukhamat khiti israelitatix Hazaelan espadapat jaltkani ukaruxa, Jehú chachaw jiwayani, khititix Jehú chachan espadapat jaltkani ukarusti, Eliseo chachaw jiwayarakini. 18 Ukampis Israel markan, paqallq waranqa jaqinakaruw jaytä, Baal diosan nayraqatapan jan killt’asirinakaru, lakanakapampi ukanakar jan jamp’att’irinakaru” sasa. 19 Eliasax uka chiqat sarxasin Safat chachan Eliseo yuqaparuw jikxatäna, jupasti tunka payan yuntampiw yapup qhulliskäna. Jupaw qhip sarki uka yunta irpaskarakïna. Eliasasti jupar jak’achasisinxa, jupa patxaruw isip liwxatäna. 20 Eliseosti ukspachaw yuntanak apanukusin Eliasan qhipap jaläna, juparusti sänwa: —Sarxañatak awkixampir taykaxampir jamp’att’ir sarä, ukatsti nayax arkaskämawa —sasa. Eliasasti sänwa: —Saraskakim, ukampis kuntix jumamp lurkta uk amtasim —sasa. 21 Eliseosti Eliasat saraqawayäna, ukatsti kuttanisinxa, pä urqu vacanak katusin khariräna, ukatxa yuku lawanakampiw aychxa kankaräna, ukat jaqinakar manq’arayäna. Ukatsti Eliasan qhipap sarxäna, ukürutpach jupax Eliasan yanapiripäxäna.

20

1 Siria markankir Ben-adad reyix, taqpach ejercitoparuw tantacht’äna, ukhamarak kimsa tunka payan jupar jaqkattat reyinakampiru, jupanakasti caballonakapampi, nuwasïwir sarañ carronakapampi apanipxäna. Ukatsti Samaria markakamaw sarapxäna, uka markarusti muyuntasin katuntapxarakïna. 2 Ukhamarusa Ben-adad reyix jaqinak Samaria markar khitharakïna, Israelan Ahab reyipar akham sapxañapataki: “Qamir yänakamax nayankituwa, warminakamampi, suma munat wawanakamampis nayankarakituwa” sasa. 4 Israelan reyipasti ukxaruw sarakïna: “Reyixay, arsutamarjamasti, nayasa, kunatix utjkitu ukanakas jumankiwa” sasa. 5 Ben-adad reyisti wasitat khithanak Ahab reyin ukar khithäna, akham sasa: “Nayax yatiyxsmawa, qamir yänakamampi, warminakamampi, wawanakamampir nayar churxañamataki. 6 Ukhamarusa, qharüruw uywatanakaxar khithanï, jupanakaw reyi utamampi, yanapirinakaman utanakapampi uñakipani, ukatsti kunanakatix jupanakatak sumäkani ukanak katuntasipxani” sasa. 7 Ukat Israelan reyipax markan taqpach jilïrinakapar jawsayanïna, jupanakarusti sänwa: —Amuyapxam, aka jaqix nayar ñanqha lurañ thaqhaski. Jupax warminakaxa, wawanakaxa, qamir yänakax mayitu, nayasti uka mayitapar jaystwa —sasa. 8 Ukat jilïr jaqinakampi, taqpach markachirinakampix Israelan reyipar sapxäna: —Jan jupar ist’amti, janirak yäqamsa —sasa. 9 Ukat Ahab reyix Ben-adad reyin khithat jaqinakapar säna: —Reyimar yatiyapxam: “Kuntix qalltan maykitu ukxa, nayax phuqhäwa, ukampis kuntix jichhax maykitu ukxa, janiw lurkäti” —sasa. Khithat jaqinakasti Ben-adad reyir ukham yatiyapxäna, 10 Ben-adad reyisti Ahab reyir yaqha yatiyäwi apayarakïna, akham sasa: “¡Samaria markarux q’alpun tukjä, diosanakax nayar mutuyitpan nayatix markan mä juk’a laq’aksa, sapa mayni arkirinakaxar mä juk’akam churañatakjam jilt’aykä ukaxa!” sasa. 11 Ukxarusti Israelan reyipax akham sanipxañapatakiw khitharakïna: “Janïr pachäkipan, jan ‘Atipjtwa’ siskamti” sasa. 12 Kunapachatix Ben-adad reyix yatiyäwi katuqkäna ukkhasti, maynïr reyinakamp chikaw machaskäna, wakichapkatayna uka chhujllanak manqhina. Ukat Ben-adad reyix jaqinakapar säna: “¡Nuwantañäni!” sasa. Ukatsti taqiniw markar katuntañatak wakichasipxäna. 13 Ukchañkamasti mä profetaw Israelan Ahab reyipar uñjir saräna, juparusti akham säna: —Tatitux akham siwa: “Uka walja uñisirinakam uñjkäta ukasa, nayaw jichhürux amparamar jupanak katuyäma, ukat jumax yatïta nayan Tatitütaxa” —sasa. 14 Ahab reyisti jupar jiskt’änwa: —¿Khiti tuqis nayan amparaxar katuyitani? —sasa. Ukat profetax säna: —Tatitux siwa: “Suyunaka apnaqirinakar yanapapki uka waynanak tuqi” —sasa. Ahab reyisti saskakïnwa: —¿Khitis nayraqat nuwantanixa? —sasa. Profetasti siwa: —Jumawa —sasa. 15 Ukatsti Ahab reyix suyunak apnaqirinakan yanapirinakaparuw uñakipäna, jupanakasti pä patak kimsa tunka payanïnwa, ukhamaraki israelita taqpach ejercitoparusa, ukasti paqallq waranqa jaqinakanïnwa. 16 Jupanakasti chika uruw Siria ejercitor nuwantir mistupxäna, ukchañkamasti Ben-adad reyimpi, jupar jaqkattat uka kimsa tunka payan reyinakampisti machasipkakïnwa, wakichapkatayna uka chhujllanakana, 17 ukatsti suyunak apnaqirinakan yanapirinakapaw nayraqat sarantapxäna. Ukatsti Ben-adad reyix mä yatiyäwi katuqäna Samaria markat mä qawqha jaqinakan mistunisin jutapxatapa, 18 ukat reyix säna: “¡Sumankañ amtampisa, nuwasiñ amtampis jutasipkpan, jupanakar jakaskir uñjañ munta!” sasa. 19 Marka apnaqirinakan yanapirinakapasti markat mistuwayapxäna, qhipapatsti ejercitorakiw arkäna. 20 Ukatsti jupanakat sapa mayniw uñisiripar jiwayäna, sirio jaqinakasti jaltxapxarakïnwa, Israelitanakax jupanakar arktänwa, ukampis sirionakan Ben-adad reyipax mä caballxat jaltxäna, mä qawqha caballería soldadonakamp chika. 21 Israelan reyipasti sarantaskakïnwa, ukatsti sirio jaqinakan caballonakapampi, nuwasiñ carronakapampi katuntasïna, jupanakar wali ch’amamp atipjasa. 22 Uka qhipatsti profetax wasitatampiw Israelan reyipan ukar saräna, akham sasa: —Ejercitomar jaqinak yapxatam, lurañamäki uksti suma amuyt’ampi luram; Siria markankir reyix akat mä mararux wasitat jumamp nuwasir kutt’anini —sasa. 23 Ukchañkamasti, Siria markan jilïrinakapax reyiparux sapxänwa: —Israelitanakan diosanakapax qullunakankir diosanakawa, ukat jiwasarux atipjapxistu. Ukampis jiwasanakatix jupanakampi pampan nuwasiñäni ukaxa, atipjapuniñäniwa. 24 Jichhasti akham juma reyix lurañama: reyinak lantix ejerciton jilïrinakaparuw uchañama; 25 ukatsti atipjayasisin jumax apt’askta uka ejercitor uñtat wakicham; ukatsti caballonaksa, carronaksa wasitat tantacham. Ukatsti pampan israelitanakamp nuwasiñäni, jupanakarusti atipjapuniñäniwa —sasa. Ben-adad reyisti uka iwxa arunakarjamaw luräna. 26 Mä mara qhipatsti, Ben-adad reyix sirio ejercitoru uñakipasinxa, Afec chiqaruw saräna, Israelampi nuwasiñataki. 27 Israelitanakasti ejercitoparux uñakiparakïnwa, manq’añanakap churawayasinsti sirionakan ejercitopar jikxatiriw mistuwayapxäna. Israel ejercitox Siria ejerciton nayraqatapanxa, pä jisk’a tama cabranakar uñtasitakïnwa, sirio jaqinakasti taqi uka uraqpacharuw utjnuqtapxäna. 28 Uka pachasti Tatitun mä profetapaw Israelan reyipan ukar saräna, juparusti sänwa: —Tatitux akham siwa: “Sirio jaqinakax sapxiwa: ‘Tatitux qullunakankir diosawa, janiw qhirwanakankir diosäkiti’ sasa, jichhasti nayaw uka jach’a ejercitorux amparamar katuyäma, ukhamat jumax yatïta nayan Tatitütaxa” —sasa. 29 Ukatsti paqallq uruw sirionakampi, israelitanakampix purap uñthapisita utjnuqtapxäna; paqallqüri urun nuwasiñax qalltäna. Ukürusti israelitanakax sirio soldadonakarux patak waranqaniruw jiwarayäna. 30 Uka nuwasïwit jilt’ir soldadonakasti Afec markaruw jaltxapxäna, ukampis markan pirqapax pä tunka paqallqun waranqa soldadonakxaruw allxattäna. Ben-adad reyisti markat jaltxarakitaynawa, jupasti markar purisax utat utaruw imantasïna. 31 Ukat yanapirinakapax jupar sapxäna: —Nanakax yatipxtwa, israelita reyinakax suma amtäwir mantasin arsutap phuqhirïpxatapa; ukhamasti chhankha isinak uchasiñäni, kunkarusti mä wiska uchasirakiñäni, ukatsti Israelan reyip nayraqatar sarañäni, inach jan jiwaykistani —sasa. 32 Ukatsti jupanakax chhankha isinak uchasipxäna, kunkarusti mä wiska uchasipxarakïna, ukatsti Israelan reyip nayraqatan uñstasin jupar sapxäna: —Ben-adad luqtirimax, jupar jan jiwayañamatakiw juma reyir achikt’astam —sasa. Ahab reyisti ukxaruw säna: —¿Jakaskiti? ¡Nayatakix jupax jilaxäkaspas ukhamawa! —sasa. 33 Jaqinakatakisti ukham satapax askïnwa, ukatsti mäkiw arsupxäna: —¡Jïsa, Ben-adad reyix juman jilat masimächixaya! —sasa. Ahab reyisti ukxaruw säna: —¡Sarapxam, irptanipxam! —sasa. Ukat Ben-adadax Ahab reyin ukar saräna, Ahab reyisti carroparuw makhatayäna. 34 Ukatsti Ben-adadax sänwa: —Awkixax awkimat apaqkän uka markanak nayax kuttayxäma; ukatsti jumax Damasco markan alakip lurarakisma, kunjämtix awkixax Samaria markan lurkäna ukhama —sasa. Ahab reyisti sänwa: —Nayasti jumarux khitxämawa —sasa. Ukhamat Ahab reyix, Ben-adadampi suma arust’äwi luräna, ukatsti khitxarakïnwa. 35 Ukampisa, profetanak taypinkir mayniw masipar Tatitun munañap phuqhasin säna: —Chhuxriñchjita —sasa. Ukampis uka masipax janiw chhuxriñchjañ munkänti. 36 Ukat profetax jupar säna: —Tatitun arupar jan ist’atam laykusti, naya jak’at sarxas ukspachaw mä leonax jumar jalxatätam —sasa. Ukasti ukhamapunïnwa, masipax profetan jak’apat saraqawayxän ukspachaw mä leonax jupar jalxatasin jiwayäna. 37 Uka qhipatsti profetax yaqha chacharuw jikxatäna, juparusti: “Chhuxriñchjita” sarakïnwa, uka chachasti nuwjänwa, chhuxriñchjarakïnwa. 38 Ukatsti profetax thakhiruw reyir suyt’irix saräna, nayranakapas mä ch’uqäñampi ch’uqt’ata. 39 Reyix uka chiqa saraskäna ukapachaw profetax jach’at jupar art’äna: —Nayax rey, nuwasiñ taypin jikxatasiyäta, ukansti mayniw mä katuntat jaqi uñjañaxatak katuyitu, sarakituwa: “Aka jaqi uñjäta, jaltayät ukkhasti, jakañap jakañamampiw phuqhitäta, jan ukax kimsa waranqa qullqi churitäta” sasa. 40 Ukampis reyixay, yaqha lurañanakan jikxatasiñaxkamaw katuntat jaqix jaltawayxatayna —sasa. Israelan reyipasti ukxaruw säna: —Juma pachpaw juchanïtam arstaxa, luratamatjam mutuyäwi katuqarakïta —sasa. 41 Ukampis profetax mäkiw nayranakapat ch’uqäñ apaqasïna, reyisti ukapachaw profetanakat maynïrïtap amuyäna. 42 Ukat profetax reyir säna: —Tatitux akham siwa: “Jumax Siria markan reyiparux jiwayañamänwa, ukampis jumax amparamat jaltaytaxa. Ukat jichhax jakañamamp phuqhäta, markamasti jupan markap lantiw tukusirakini” sasa. 43 Ukat Israelan reyipax wali llakita, wali thithitarakiw Samaria markar sarxäna, ukatsti reyi utaparuw mantxäna.

21

1 Jezreel markan mä chachaw jakasïna Nabot sutini. Uka pachpa markan jupan uva yapupax utjäna, Samariankir Ahab reyin utap jak’ana. 2 Mä urusti, Ahab reyix Nabot chacharuw säna: —Uva yapum churxita, ukar mä huerta lurasiñaxataki, utax jak’ankatap layku. Uka lantisti juk’amp suma uva yapu churxäma; jan ukax, jumatix munsta ukax, qawqhäkitix alapax uk churxäma —sasa. 3 Ukampis Nabot chachax Ahab reyir sänwa: —¡Diosas jan munkpati! Janiw nayax kuntix awkinakaxat katuqkta ukxa churkirismati —sasa. 4 Ahab reyisti Nabot chachan ukham satapat wali llakt’ata, mayjt’atarakiw reyi utapar sarxäna, juparusti akham satayna: “Janiw nayax kuntix awkinakaxat katuqkta ukxa churkirismati” sasa. Purisinsti pirqar uñkatataw ikintxäna, janiw manq’añsa munkänti. 5 Ukat Jezabel warmipax jupar jak’achasisin jiskt’äna: —¿Kunatarak llakista, manq’añ jan munkaraktasti? —sasa. 6 Ahab reyisti ukxaruw säna: —Nabot chachampiw parlta uva yapup nayar aljxañapataki; jan ukax, munaspa ukax yaqha uva yapu uka lanti churxañaraki. Ukampis jupax janiw churañ munkituti —sasa. 7 Ukat Jezabel warmipax säna: —¡Israel markan jumaxay munañanïstaxa! Jichhasti sartasin manq’asim, jan llakisimti. ¡Nayaw Nabot chachan uva yapup jikxatayäma! —sasa. 8 Ukspachaw Jezabel warmix Ahab chachapan sutipar qillqatanak luräna, reyin sellopampiw chimpuntarakïna; ukatsti uka qillqatanakxa Nabot chachan markapan jakir jilïr jaqinakampiru, jilïr irpirinakampiruw apayäna. 9 Uka qillqatanakansti akham jupanakar säna: “Jaqinakar ayuno lurapxañapatak yatiyapxam, ukatsti Nabot chacharux markachirinak nayraqatan qunt’ayapxam. 10 Ukxarusti pani k’ari irkatir jaqinak jupa nayraqatan qunt’ayapxarakim, ukatsti jupar irkatapxpan akham sasa: ‘Nabot chachax Diosampiru, reyimpiruw ñanqhachi’ sasa. Ukatsti anqar irpsusin qalamp k’upjaskam jiwayapxam” sasa. 11 Nabot chachan markapankir jilïr jaqinakasa, jilïr irpirinakasa, kuntix Jezabel warmin qillqatanakapan siskäna ukarjamaw lurapxäna. 12 Jupanakasti ayuno lurapxañapatakiw markar yatiyapxäna, ukatsti Nabot chacharux jaqinak nayraqatan qunt’ayapxäna. 13 Ukxarusti pani k’ari jaqinakaw purinïna, ukatsti taqi jaqinak nayraqatan Nabot chachar irkatapxäna: “Nabot chachax Diosampiru, reyimpiruw ñanqhachi” sasa. Ukatsti ukspachaw Nabot chacharux markat irpsusin qalampi k’upjaskam jiwayapxäna. 14 Ukatsti Jezabel warmirux uk yatiyanipxäna: “Nabot chachax qalamp k’upjataw uñjasi, jichhasti jiwatawa” sasa. 15 Uk yatisinsti, Jezabel warmix ukspachaw Ahab chachapar säna: —Saram, Jezreelankir Nabot chachan uva yapup katuntasinim, khititix jan aljañ munkäyätam ukan yapupa. Nabot chachax janiw jakkxiti; jichhax jupax jiwatäxiwa —sasa. 16 Ahab reyisti Nabot chachan jiwatäxatap yatisinxa, sarasin uva yapup katuntasïna. 17 Ukapachaw Diosax Tisbé chiqankir Eliasar säna: 18 “Jichhpacha Samaria markar saram, ukatsti Israelan Ahab reyipar jikxatam. Jupax Nabot chachan uva yapupankaskiwa, uka yapu katuntasiriw sari. 19 Juparusti sätawa: ‘Tatitux akham siwa: Jumax Nabot chachar jiwayasinxa, kunatix jupankkäna uk apartaxa, jichhasti kawkha chiqantix anunakax jupan wilap jallq’apki, uka pachpa chiqan anunakax juman wilam jallq’apxani’ ” sasa. 20 Ahab reyisti Eliasarux sänwa: —Ukhamasti, ¿juma, uñisirixat nayar jikxatista? —sasa. Eliasasti sänwa: —Jïsa, jikxatsmawa. Jumax jan wali luräwinakak Tatitun nayraqatapan lurtaxa. 21 Uka luratamatsti Tatitux akham siwa: ‘Jumxarux jan walt’añ apayanï, ukatsti jumat saraqiri wawanakamarux tukjäwa; Israel taypin utjir jumat saraqir yuqall wawanakarux taqiniruw tukjä. 22 Ukhamarusa, wila masinakamampix kunjämtix Nabat chachan Jeroboam yuqapan wila masinakapampi, Ahías chachan Baasá yuqapan wila masinakapampis lurkta, ukham lurarakï, Israel markar jucha lurayatamata, ukampi nayar q’apisiyatamata’ sasa. 23 Tatitux Jezabel warmit akham siwa: ‘Anunakaw Jezabel warmirux Jezreel pampanakan manq’ani’ sasa. 24 Juman utamankirita khititix markan jiwkani ukarusti, anunakaw manq’ani; pampan jiwirinakarusti jamach’inakaw manq’antarakini —sasa. 25 (Janiw khitis Ahab reyjam utjkänti, Jezabel warmipan amtayatap layku Tatitun nayraqatapan jan walinakaki luririxa. 26 Idolonakar yupaychasin axtkay luräwi luräna, kunjämatix amorreonakax lurapkäna ukhama, Tatitux uka jaqinakaruw israelitanakan nayraqatapat jaqunukutayna). 27 Ahab reyisti Eliasan taqi uka arunakap ist’asinxa, isip ch’iyanuqasïna, ukatsti chhankha isinak uchasisin ayuno luräna. Uka isimpiw ikïna, wali llakitaw sarnaqarakïna. 28 Ukatsti Tatitux Eliasar sänwa: 29 “¿Kunjämtix Ahab reyix naya nayraqataxan jisk’ar tukki uk uñjtati? Nayan nayraqataxan jisk’ar tukutap laykuxa, janiw kuna ñanqhsa jupan jakañapkamax wila masinakapar apayankäti, jan ukasti yuqapan jakañapan ukxa apayanï” sasa.

22

1 Siria markampi, Israel markampix kimsa maraw jan nuwaskxapxänti. 2 Ukampis kimsïr maranxa, Judá marka apnaqir Josafat reyix, Israelan Ahab reyipar tumpt’iriw saräna. 3 Israelan reyipasti yanapirinakaparux sänwa: —Jumanakax yatipxtawa, Galaadankir Ramot markax jiwasankiwa. Jiwasanakasti, ¿janit kuns lurksna sirio reyin amparapat apaqasxañatakixa? —sasa. 4 Ukatxa Josafat reyiruw jiskt’äna: —¿Nayampi chika Galaadankir Ramot marka katuntir sarañ munasmati? —sasa. Josafat reyisti ukxaruw säna: —Jumampi, nayampix pachpa markankirïtanwa, ejercitoxampi, caballeriaxampix jumampïpxtwa. 5 Ukampis janïr kunäkipan Tatitun arup yatiñatak jiskt’am —sasa. 6 Ukatsti Israelan reyipax profetanakaruw tantachäna, jupanakasti niya pusi patakanïnwa, ukat jupanakarux jiskt’äna: —¿Galaadankir Ramot markar katuntir sariristti, janicha? —sasa. Profetanakasti ukxaruw sapxäna: —Nuwasir saraskakim, Tatituw uka marka katuyätam —sasa. 7 Ukampis Josafat reyix jiskt’änwa: —¿Janit aka chiqan Tatitun yaqha profetapax utjki, jupar jiskt’añatakiraki? —sasa. 8 Israelan reyipasti Josafatar sänwa: —Mayniw utjaski, jupa tuqiw Tatiturux jiskt’araksna. Jupasti Micaías satawa, Imlá chachan yuqapawa. Ukampis nayax jupar walpun uñista, jupax janipuniw suma yatiyäwinak yatiykituti, jan ukasti jan walinakak yatiyitu —sasa. Josafat reyisti sänwa: —Jan ukham samti —sasa. 9 Ukspachaw Israelan reyipax mä yanapiripar jawsasin jupar säna: —¡Jank’ak Imlá chachan Micaías yuqapax jutpan! —sasa. 10 Israelan Ahab reyipasa, Judá uraqinkir Josafat reyisa, Samaria markar mantañ plazan reyi isinakapampi isthapita, reyi qunuñanakapan qunt’atäsipkänwa; profetanakasti taqpachaniw jupanakan nayräxapan jutir urunakan lurasiñapat yatiyasipkäna. 11 Quenaaná chachan Sedequías yuqapasti, hierrot mä waxranak lurasitayna, ukatsti jach’at säna: “¡Tatitux akham siwa: ‘Aka waxranakampiw sirionakarux tukjañkam nuwantäta!’” sasa. 12 Profetanakax uka pachparak yatiyapxäna, Ahab reyirusti sapxänwa: “Galaadankir Ramot markar katuntaskakim, atipjätawa, Tatituw uka marka jumar katuyätam” sasa. 13 Ukchañkamasti, Micaías profetar jawsir sarkatayna uka khithat jaqix Micaiasar sänwa: —Profetanakax taqpachaniw jutir urunak uñtasax Ahab reyir mä suma yatiyäwi arsupxi. Ukhamasti jumax jupanakjamay reyitak aski suma yatiyäwinak arsurakim —sasa. 14 Micaías profetasti ukxaruw säna: —¡Nayax Tatit laykuw juramento lurta, kuntix Tatitux siskitani ukak arsü! —sasa. 15 Ukatsti jupax reyin ukaruw saräna, reyisti jupar jiskt’änwa: —Micaías, ¿Galaadankir Ramot marka katuntirix sarapxiristti, janicha? —sasa. Micaiasasti sänwa: —Katuntir saraskakim, atipjätawa, Tatituw uka marka katuyätam —sasa. 16 Ukxaruw reyix säna: —¿Qawqha kutirak säma, kunatix chiqäki uk Tatitun sutipxar nayar juramentompi yatiyañamatakisti? —sasa. 17 Ukat Micaiasax säna: “Nayax israelitanakar taqpachaniruw qullunakan ananukutäskir uñjta, jan awatirin ovejanakar uñtata. Tatitusti siwa: ‘Akanakax janiw awatirinïpkiti; sapa maynis sumankañampik utaparkam kutt’pan’ ” sasa. 18 Israelan reyipasti Josafatar sänwa: —¿Janit sisksmaxa, aka jaqix janipuniw suma yatiyäwinak yatiykituti, jan walinakakpun yatiyitu sasaxa? —sasa. 19 Micaiasasti saskakïnwa: —Ukham satamat Tatitun arunakap ist’am: Tatiturux reyi qunuñapan qunt’atäskir uñjta, alaxpachankir angelanakasti taqpachaniw jupa chika sayt’atäskäna, mayninakax kupïxapana, mayninakasti ch’iqäxapana. 20 Ukatsti Tatitux jiskt’änwa: “¿Khitirak Ahab reyir amtayiri saraspa, Galaadankir Ramot markar katuntañapataki, ukan jiwañapatakisti?” sasa. Mayninakax mayja parlapxäna, mayninakasti mayjarak parlapxäna. 21 Ukampis mä ajayuw Tatitun nayraqatapar jutasin säna: “Nayaw Ahab reyir amtayanï” sasa. Tatitusti juparux jiskt’änwa: “¿Kunjämsa lurätaxa?” sasa. 22 Ajayusti sänwa: “Reyin taqpach profetanakaparux k’arinak parlayä” sasa. Ukat Tatitux sarakïna: “Ukhamatxa k’arintätawa, ukhamax saramay uk luriri” sasa. 23 Jichhasti yatxtawa, Tatitun taqi aka profetanakaru mä k’ari ajayu khithanitapa, k’arinak arsupxañapataki, ukatsti juman aynacht’añam amtataparaki —sasa. 24 Ukat Quenaaná chachan Sedequías yuqapax, Micaías profetar jak’achasisin ajanupat may t’axllintäna, ukat sarakïna: —¿Kawkinjamsa Tatitun ajayupax nayat mistuwayi, jumar parlañatakisti? —sasa. 25 Micaías profetasti sänwa: —Kunürutix jumax imantasiñatak utat uta jalnaqkäta uküruw yatïta —sasa. 26 Ukat Israelan reyipax säna: —¡Micaiasar katuntapxam, ukatsti marka apnaqir Amón jilïrin nayraqatapampiru, Joás yuqaxan nayraqatapampir katuntat apapxam! 27 Jupanakarusti sapxätawa: “Reyix akham siwa: ‘Carcelar uchantapxpan, mä jisk’a t’ant’ampi, mä juk’a umampik churapxpan, nuwasïwit nayan jan kamacht’at kutt’aniñaxkama’ ” —sasa. 28 Micaías profetasti saskakïnwa: “Jumatix nuwasïwit jan kamacht’at kutt’anïtaxa, Tatitux janiw naya tuqi parlkpachati, sañ munani” sasa. Ukxarusti sarakïnwa: arunakaxar ist’apxam, sasa. 29 Ukhamaw Israelan reyipampi, Judá uraqinkir Josafat reyimpix Galaadankir Ramot marka nuwantir sarantapxäna. 30 Israelan Ahab reyipasti Josafat reyirux sänwa: —Nayax yaqhat isthapitaw nuwasïwir mantä, jumasti reyi isimamp uchasiwayaskakim —sasa. Ukhamaw Israel reyix nuwasïwir yaqhat isthapit mantäna. 31 Ukampis Siria markan reyipax sataynawa, carronakap apnaqir kimsa tunka payan capitananakaparu: “Janiw khitirus katuntapxätati, Israelan reyiparukiw katuntapxäta” sasa. 32 Ukatsti capitananakax Josafat chachar uñjasin sapxäna: “Jupäpachaw Israelan reyipaxa” sasa. Ukhamasti katuntañatakiw muyuntapxäna, ukampis Josafat reyix yanapayasiñatakiw arnaqasïna, 33 jupanakax Israelan jan reyipätap uñjasaxa, janiw arktkxapxänti. 34 Ukampis mä soldadow inach’usar mä mich’i antutt’asin, Israelan Ahab reyipar wakt’ayäna, jark’aqasiñ isipan ch’ukupat mantayasa. Ukat reyix carro apnaqiripar säna: —Qhipar kutt’xam, aka nuwasiñ taypit apsxita, sinti jan wali chhuxriñchjatätwa —sasa. 35 Uka urusti nuwasiñax walt’atapunïnwa, reyirusti carropxanak sayt’ata uñjapxäna, sirionakat jark’aqasisina. Ukampis jayp’urux jiwxänwa, reyin chhuxripat mistur wilasti carro patxan walpun jaläna. 36 Intix jalantañampïxän ukkhasti, soldadonak taypin arux ist’asïna: “¡Reyix jiwxiwa! ¡Sapa maynis markaparkama, uraqiparkam sarxpan!” sasa. Ukatsti reyin amayapxa Samariaruw apxapxäna, ukan imt’xapxarakïna. 38 Uka qhipatsti reyin carropxa, Samarian utjir uma phuch’un jariqxapxäna, kawkintix chachanakampi sarnaqir jan wali warminakax jarisipxirïkän ukkhana, ukatsti anunakaw Ahab reyin wilap jallq’äna, kunjämtix Tatitux yatiykatayna ukhamarjama. 39 Ahab reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, taqi luratanakapasa, marfilat lurat reyi utatsa, markanak sayt’ayatapatsa, Israelankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 40 Ahab reyin jiwatapatxa, Ocozías yuqapaw jupa lantix marka apnaqäna. 41 Ahab reyix pusi mara Israel marka apnaqaskän ukkhaw Asá chachan Josafat yuqapax Judá marka apnaqañ qalltäna. 42 Jupasti ukkhaxa, kimsa tunka phisqan maranïnwa, Jerusalén markanxa pä tunka phisqan maraw marka apnaqäna. Taykapax Azubá sutinïnwa, jupasti Silhí sat chachan phuchhapänwa. 43 Josafat reyin sarnaqäwipax askïnwa, kunjämtix Asá awkipax askin sarnaqkäna ukhama. Jupan luratanakapax Tatitu nayraqatan chiqapänwa. Ukampisa, qullunakan utjir yupaychañ utanakaxa, kawkhantix jaqinakax wilañchanakampi, incienso nakt’ayatanakamp idolonakar luqtapxirïkän ukanakax, janiw t’unjatäkänti. 44 Josafat reyisti Israelan reyipampix sumankañ arust’äwi luräna. 45 Ukat ukxar sarnaqäwipatsa, atipjäwinakapatsa, nuwasïwinakapatsa, Judá uraqinkir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 46 Josafat reyiw uka uraqit jaqunuküna, khitinakatix diosanakaparus yupaychapkaspa uka amuyumpi q’añusiñanakan sarnaqasa jan wali lurapkäna uka jaqinakaru, uka jaqinakasti Asá awkipan urunakapatpach qhiparasipkatayna. 47 (Uka urunakansti Edom markanxa janiw reyix utjkataynati, jan ukasti mayni jilïrikiw marka apnaqäna.) 48 Josafat reyix Tarsisankir barconakjamarak luratayna, Ofir chiqat quri apaniñataki; ukampis uka barconakax janiw Ofir markar purkxänti, Esión-guéber chiqan jisk’a jisk’ar tukusitap layku. 49 Ukat Ahab chachan Ocozías yuqapax Josafat reyir säna: “Barco apnaqir jaqinakaxar irparapita, juman barco apnaqir jaqinakamamp chika” sasa. Ukampis Josafat reyix janiw munkänti. 50 Josafat reyisti jiwxänwa, juparusti nayra awkipa Davidan markapan imt’xapxäna. Uka qhipatsti Joram yuqapaw jupa lanti marka apnaqäna. 51 Josafat reyix tunka paqallqun mara Judá marka apnaqkäna ukkhaw, Ahab reyin Ocozías yuqapax Samaria markan Israel marka apnaqañ qalltäna, jupasti pä maraw marka apnaqäna. 52 Ukampis jupan luratanakapax Tatitun nayraqatapan janiw walïkänti, jupasti kunjämtix awkipasa, taykapasa, ukhamarak Nabat chachan Jeroboam yuqapas Israel markar juch luraykäna ukhamarak luräna. 53 Ukhamarusa, Baal diosaruw yupaycharakïna, kunjämtix awkipax nayrapachan lurkatayna ukhama, ukampi Israelan Tatit Diosapar q’apisiyasa.