ISAÍAS

1

1 Tatitux Isaías profetaruw parlxayäna, jupasti Amós chachan yuqapänwa, israelitanakax Judá uraqin jakapkäna ukanakar yatiyañapatakiw walja yatiyäwinak churäna. Kunapachatix Uzías, Jotam, Ahaz, Ezequías uka reyinakax Judá marka apnaqapkäna uka maranakan Isaías profetax aka arunak Tatitut katuqäna. 2 Alaxpachampi, akapachampi, ist’apxam kuntix Tatitux siski uka: “Wawanak jilarañapkamaw uywasta, ukampis jupanakax nayatakikiw sayt’asxapxi. 3 Urqu vacax jaqiparux sum uñt’asi, asnosti jaqipan uywa uyupxa uñt’asirakiwa; ukampis Israel, nayan markaxaxa, janiw uñt’askiti, amuyt’askxarakisa.” 4 ¡Ay, jucharar jaqinaka, ñanqhampi phuqhantat marka, ñanqhanak lurir jaqinakat saraqirinaka, jan ist’asiri ñanqha wawanaka! Tatitut jayarst’atäpxtawa, Israelan Qullan Diosaparux apanukuwayapxtawa, qhiparuw kutt’awayxapxta. 5 Jumanakax Tatitur saykatañakpin munasipktaxa, janchinakaman janiw kawkhat jawq’antañas utjkxiti. P’iqimax q’ala chhuxriñchjatawa, ch’amamas janirakiw utjkxiti. 6 Kayumat qalltasin p’iqikamax janiw kawkhas k’umaräkxiti; taqpach janchimax q’ala chhuxriñchjatawa, p’usuntata, llixtjtatarakiwa; jan khitinsa qullxatt’ata, janirak ch’uqxatt’ata, usuyasitanakamsa janirakiw khitis aceitempi qullxatt’as samart’aykiti. 7 Israel uraqix q’ala tukjatawa, markanakapas ninan nakhantatawa. Jumanakan uñjkataw uñisirinakamas yapuchatanakam manq’antapxi. Taqi uraqpachaw wasarar tukuyata, mä uñisir markan ejercitopaw ukham tukjawayi. 8 Jerusalén markakiw uka t’unjatäñat qhispiwayi, ukampis apanukut markaw uñjasiwayi, melón yapunak uñjañ mä chhujllar sapak apanukutjama, uñisirinakapan muyuntat markjama. 9 Naya, taqi ch’aman Tatitutix jan mä qawqhansa qhispiykiriskäyätxa, Jerusalén markax q’ala tukjatäsapänwa, Sodoma, Gomorra uka markanakjam t’unjatäsapänwa. 10 Sodoma markan jilïrinakapa, Tatitun arunakap ist’apxam. Gomorra markachirinaka, Tatituxan yatichäwinakap ist’apxam. 11 Tatitux siwa: “¿Kunatakis ukataq wilañchanak apanipxta? Jumanakan urqu ovejanakampi wilañcha luqtapxatamampix qaritäxtwa, lik’i vaca qallu luqtatanakamampis qaritäxaraktwa; urqu vacanakana, urqu ovejanakana, cabritonakan wilanakapax axtasiyituwa. 12 Nayar yupaychiriw jutapxtaxa, ukampis janiw uka uywanak apanipxañamatak mayipksmati, jumanakax utax q’añuchirikiw jutapxtaxa, nayatsa phiskasipxarakistawa. ¡Utaxat sarapxam! 13 ¡Nayatakix uka luqtanakamax jan kunatak askiwa! ¡Janiw apanipxañam munkxti! Inciensonaksa janirak q’aphicharapipxistati, uka q’aphinakax nayatakix janiw askïkxiti. Machaq phaxsi, samarañ uru phunchhäwinakamsa, janiw munkti, Jan wali jaqinakan tantachasitapsa janirakiw munkti. Uka luratanakam nayax wal uñista, janipuniw jumanakat kuns yatiñ munkti. 15 Jumanakax wal mayisipxtaxa, amparanakam luqtasaw mayisipxtaxa, ukampis nayax janiw uñjapksmasa, ist’apkaraksmasa. ¡Jaqinak jiwayapxatamatxa, luqtapkta uka amparanakamaxa, wilampi q’añuchjatawa! 16 “¡Jariqasipxam, q’umachasipxarakim! ¡Uka ñanqha lurañanakamsti nayraqataxat jayar apapxam! ¡Ñanqha lurañanaksti apanukupxarakim! 17 ¡Aski lurañanak yatiqapxam, kunatix chiqapäki uka lurañatak ch’amachasipxam, t’aqhisiyatanakarus yanapt’apxam, wajchanakarus chiqapar uñjapxam, ijma warminakarus arxatapxarakim!” 18 Tatitusti siwa: “Jutapxam, uka jan wali luratanakamat parlapxañäni. Juchanakamax wila samir uñtatäkchinisa, nayax khunjam janq’uruw tukuyä; ch’iyar wila isir uñtatäkchinisa, nayax janq’u t’arwar uñtat tukuyä. 19 Jumanakatix jaysapxitäta ukaxa, kuntix uraqin sum achki ukanakat manq’asipxäta, 20 nayatak sayt’asisipkakïta ukasti, mä nuwasïwin jiwarapxäta.” Pachpa Tatituw uk arsu. 21 ¡Chiqa lurir Jerusalén marka, kunjämatarak yaqha chachanakampi sarnaqir warmjam tuktasti! Nayrax taqi jaqinakamax aski lurirkamakïnwa, chiqapan sarnaqirkamakïnwa, jichhasti taqinis jaqi jiwayirkamakiwa. 22 Nayrax mä suma qullqjamäyätawa, jichhasti q’añu t’unar tukutätawa, suma vinor uñtatäyätawa, jichhasti k’allk’u umar tukutakïxtawa. 23 Jilïr apnaqirinakamas nayatak sayt’asirkamakiwa, lunthatanakampis suman jakasipxi. Taqinis qullqi chilltayasirkamakiwa, waxt’äwinak katuqañak munasipki. Wajcharux janiw chiqapar uñjapkiti, ijma warminakarus janirakiw chiqapar uñjapkiti. 24 Ukatpï taqi ch’aman Tatituxa, Israel markan taqi ch’aman Tatitupax sixa: “¡Ukkhakamaki! Nayaw uñisirinakaxarux juchañchä, jupanakarusti ukhamat ukham lurjä. 25 Wasitat jumatakix amparax aytä, q’añu luratanakamsti ninampiw nakhantayä, q’añuchasitamat q’uma tukuyäma. 26 Kunjamäkäntix nayra taripirinakax uk kuttayxarakïma, amuyt’ayirinakamasti qalltan kunjamäpkäntix ukhamäxapxaniwa. Taqi ukanak lurkä uka qhipatsti sapxarakïtamwa: ‘Aski lurir marka’ ‘Chiqpach marka’ sasa. 27 Jerusalén markan utjasirinakatix wasitat jaysxapxitanixa, naya pachpaw jach’a ch’amaxampi uka jach’a t’aqhisiñat qhispiyä; 28 ukampis nayar saykatirinakampiru, juchararanakampirux akch’a akch’a tukjä, nayar apanukurinakasti jiwarapxaniwa. 29 Jumanakasti uka quqanakatxa, panqar yapunakamatsa, wal kusisipxäyätaxa, jichhasti, ukanakat p’inqasipxätawa, uka chiqanakan yaqha diosanakarux yupaychapxäyätaxa. 30 Jumanakax ankuntat laphinakan quqar uñtataw tukupxäta, jan umani panqar yapur uñtatarakiw tukupxäta. 31 Jumanakat ch’aman jaqisti, wichhjamaw ninan nakhantani, jupan luräwinakapatsti, jupa pachpatsa, janiw kunat amtasiñas utjkxaniti.”

2

1 Aka arunakasti Isaías profetar unañchäwi tuqi churat Tatitun arunakapawa, jupasti Amós chachan yuqapänwa, uka arunakasti, Judá markampita, Jerusalén markampitawa: 2 Qhipa urunakan kawkhankkitix Tatitun utapax uka qullux suma sayt’ayatäniwa. Uka qullusti alayarux wali jach’äniwa, taqi qullunakat sipansa wali jach’arakïniwa. Ukarux taqi markanakaw jutapxani; 3 walja markanakaw purintanipxani, akham sasa: “Jutapxam, Tatitun qullupar makhatapxañäni, Jacobun Diosapan utaparu, jupaw jiwasarux thakhip uñacht’ayistani, ukhamat thakhipanjam sarnaqañasataki” sasa. Sión qullutpach Tatitun yatichäwinakapax mistuni, Jerusalenat arunakapas misturakini. 4 Tatit pachpaw taqi markanakarus chiqapar uñjani, juparakiw walja markanakaru, wali jayankir markanakarus ch’axwatanakap taripani. Espadanakapxa qhulliñatak armanakaruw tukuyxapxani, lanzanakapsti yawthapiñatak jusinakaruw tukuyxarakini. Janiw kawkïr markas yaqha markamp nuwantasiñatakix wakichaskxaniti, janirakiw nuwasiñatak yatichäwinaksa katuqxapxaniti. 5 ¡Jacobun markapa, jin sarantañäni, Tatitun qhanapan irpat sarañäni! 6 Tatay, wawanakamarux apanuktawa, Jacobun markaparus apanuktawa; markasti inti jalsu tuqit jutapki uka yatir jaqinakan phuqhantatawa, filisteo yatir jaqinakan phuqhantatawa, jaya markankir jaqinakampiw jan walitak arust’äwinak lurapxi. 7 Markax qullqinsa, qurinsa phuqhantatawa, qamir yänakapas waljapuniwa; markasti caballonakan phuqhantatawa, carronakapas waljarakiwa. 8 ¡Israel markax yaqha diosanakampi phuqhantatawa! Jaqinakasti jupanakan lurat diosanakaruw yupaychapxi, pachpa amparanakapamp lurat diosanakaruw yupaychapxi. 9 Uka luratanakapax mä p’inqawa, taqinitakis jan walipuniwa, ¡Tatitu, jupanakarux jan pampachamti! 10 Tatitun axsarkañ nayraqatapatsti imantasxapxaniwa, qarqanak taypiruw imantasxapxani, jach’a kankañapan wal qhanatapatsa, uraq manqharuw imantasxapxani. 11 Jach’a jach’a tukur jaqinakasti alt’atäpxaniwa, p’iqi waytat jaqinakas jisk’achjatäpxaniwa, uka urux Tatitukiw jach’ar aptatäni. 12 Kunürutix taqi ch’aman Tatitux sartkani uka urux jak’achasisinkiwa, uka urun jach’a jach’a tukurinakasa, p’iqi waytat jaqinakasa jisk’achjatäpxaniwa, 13 taqi khitinakatix Libanonkir cedro quqanakar uñtat jach’anakjam amuyasipki ukanaka, khitinakatix Basán chiqan roble quqanakar uñtatjam amuyasipki ukanaka; 14 taqi khitinakatix jach’a qullunakar uñtatäpkaspas ukham amuyasipki ukanaka, 15 taqi khitinakatix mä jach’a torrëpkaspas ukham amuyasipki ukanaka, jan ukax mä jach’a pirqäpkaspa ukham amuyasipki ukanaka, 16 taqi khitinakatix Tarsis markan utjkis uka jach’a barconakjam amuyasipki ukanaka. 17 Jach’a jach’a tukur jaqinakaxa, p’iqi waytat jaqinakasa, q’ala aynacht’ayatäpxaniwa. Uka urusti Tatitukiw jach’ar aptatäni, 18 taqi yaqha diosanakas q’ala tukjatäniwa. 19 Kunapachatix Tatitux sartaskani, aka uraqirux axsarañapampi phuqhantkani uka uruxa, jaqinakax qarqa p’iyanakaruw imantasxapxani, uraq manqhanakaruw imantasxapxani; Tatitun axsarkañ nayraqatapatsti, jach’a kankañapan wal qhanatapatsa, taqiniw imantasxapxani. 20 Uka urunsti jaqinakax diosanakapxa, apanukxapxaniwa, qurita, qullqit jupa pachpan lurasit diosanakxa, yupaychañatak lurasipkäna uka diosanakapxa, achakunakaru, chiñinakaruw churxapxani, 21 Tatitux sartkani, aka uraqir axsarañampi phuqhantkani uka uruxa, qarqa p’iyanakaru, jach’a qarqa manqhanakaruw imantasiñatak mantxapxani, Tatitun axsarkañ nayraqatapata, jach’a kankañapan wal qhanatapat imantasxapxani. 22 Ukhamasti, jaqinakarux jan alkatasipxamti, uka jaqinakax mä juk’atakikiwa, taqiniw jiwarapxani.

3

1 ¡Jichhax wal amuyasipxam! Taqi ch’amani Tatitusti, Judá markatxa, Jerusalén markatsa, taqi yänakap apaqxani, manq’añanaksa, umañanaksa q’al apaqxani. 2 Wali chacha tukurirusa, ch’axwäwin nuwasirirusa, taripirirusa, profetarusa, yatirirusa, chuymani jaqirusa, 3 capitanarusa, jach’a qamir jaqirusa, amuyt’ayirirusa, layqa jaqirus q’al chhaqtayani, 4 jupanakxarusti wawanakaruw jilïrit uchani, mä jisk’a yuqall wawanakakiw jupanakarux apnaqxani. 5 Jupanak taypinsti jan walt’añax walipunïniwa, jupanakkamaw nuwjasipxani, masinakkamas nuwjasxapxakiniwa. Waynanakasti chuyman jaqinakaruw saykatapxani, jisk’achat jaqinakasti, jach’a jilïri jaqinakaruw saykatapxani. 6 Uka pachaw mä jilax awkin utapan mayni jilaparux sani: “Juman isimax isthapt’asiñamatak utjaskiwa, jichhax jumay nanak apnaqapxita, aka t’unjat marksa jumarakiy apnaqam” sasa. 7 Jilapasti ukxarux sarakiniwa: “Janiw nayax uka ñanqhachatanak askichkiristti, janirakiw manq’as, isis utaxan utjkituti, ukhamasti markan jilïripat jan utt’ayapxistati” sasa. 8 Chiqpachapuniw Jerusalén markax q’al aynacht’xi, Judá markas q’ala tukjatarakiw qhiparxi, uka markanakansti taqiniw Tatiturux chuym ust’ayapxi. 9 Juparusti pachpa uñnaqapaw juchanïtap qhanañchaski, juchanakapsti janirakiw imt’asipkiti, Sodoma markankirinakjamaw jan walinak luratapat taqinir yatiyapxi. ¡Ay, kunakïkani, jupanakpachaw mutuyäwip wakichasisipki! 10 Ukampis aski jaqinakax kusisiñanïniwa, jupatakisti taqi kunas walikïskaniwa. Aski luratanakapatsti kusisirakiniwa. 11 ¡Ay, kunakïkan ñanqha jaqitakixa, taqi kunas jupatakix janipuniw walt’kaniti! Tatitusti luratanakapatjam churarakini. 12 Mä jisk’a yuqallakiw markaxar t’aqhisiyirixa, marka apnaqäwix warminakan amparapankiwa. Markaxay, irpirinakamax k’arintapxtamwa, pantat thakhinakanjam irptamxa. 13 Tatitux taripañatakiw jichhax wakichasiski, markapar juchañchañatakis jank’akirakiwa. 14 Tatitusti taripäwiruw jawsani, jilïr awkinakaru, markan jilïrinakaparuw akham sani: “Jumanakax uva yapux q’al tukjapxtaxa, juk’a yäninakatsa lunthatjapxtawa, lunthatatanakamsti utanakamaruw imasipxarakta. 15 ¿Kuna munañampirak markaxarusti uñisipxta, juk’a yäninakarus t’aqhisiyapxtasti?” Taqi ch’amani Tatitux ukham siwa. 16 Tatitusti Jerusalenankir warminakarux sarakiwa: “Jerusalén markankir warminaka, jumanakax jach’a jach’a tukur warminakäpxtawa, p’iqsa alayar waytataw sarnaqapxtaxa, jisk’achañampiw mayninakarus uñch’ukipxtaxa, thuqtas thuqtasaw sarnaqapxtaxa, kunanakampi k’achachatäkitix kayunakamax ukanak chhulluqiyasa. 17 Jichhax jumanakarux q’alalsuyapxämawa, p’iqis q’ararata, q’ala llixtjtata tukuyapxäma.” 18 “Jerusalén markankir warminaka, Uka urux purininiwa, kuna k’achachasiñanakamatix utjki, amparanakamansa, kayunakamansa, ajanumansa, kunkamansa, ñik’utamansa, jinchunakamansa, luk’ananakamansa, wak’antasiñanakamansa, naya Tatitux ukanak q’al aparapxäma. Ukhamarakiw suma q’apkir qullanakamsa, uñkatasiñatak qhispill lirphunakamsa, isinakamsa, wayaqanakamsa, wiskhunakamsa, suma isinakamsa, taqi ukanak q’al aparapxäma.” 24 “Jerusalén markankir warminaka, jichhürux suma q’apkir qullampi q’aphichatäpxtawa, qharürusti axtañ q’aphinakjamaw q’apipxäta; jichhürux suma wak’anakampi wak’t’atäpxtawa, qharürusti wiskanakampi wak’t’atakïpxätawa; jichhürux suma isinakampi isthapitäpxtawa, qharürusti thantha isinakamp isthapitakïxapxätawa; jichhürux jiwa uñnaqt’anïpxtawa, qharürusti ajanumax t’irikamakïniwa; jichhürux ñik’utamas ukkha sum k’anthapt’asitäpxtawa, qharürusti jan ñik’utaniw uñjasipxätaxa.” 25 Tatitusti saskakiwa: Jerusalén markankir nuwasirinakaxa, ch’axwañan nuwaskasin jiwarapxani. 26 Jaqinakasti llakisiñat wal jachapxani, llakisiñ ch’iyar isinakampiw isthapisipxani, markasti q’ala apanukutarakïniwa.

4

1 Uka urunsti mä juk’a chachanakakiw qhiparxani, mä chachatsa paqallqu warminakaw waykasipxani, warminakasti uka chachanakarux sapxaniwa: “Nanakasti janiw juman uywatäñ munapkäti, nanakpachaw qullqinakaxampi isinak alasisax isisisipkä, jan p’inqachatäñatakikiwa, jumampi jaqichasiñ munapxta” sasa. 2 Uka urux purinkani ukapachasti, jupanakax taqi kunan phuqt’ataw suman jakasxapxani. Markaxasti wali jach’ar tukt’asaw jakxani, kuna achunaktix uraqipax churkani taqi ukanakata. Khitinakatix Jerusalén markan qhiparapkani ukanakarusti, janiw taqinir mutuykäti, pachpa markan jakapxañapatakiw wakichä, ukatsti “Tatitun ajllit markapa” sas sutichatäpxaniwa. 4 Kunapachatix nayax taripäwi arunakap arskä, markaxarus mutuykarakï, Jerusalén markan utjasirinakarux jaqinak jiwarayapxatapatxa pampacharakïwa. 5 Ukat Sión qullun tantacht’at markaxarux imasï, urux mä qinayaw jupanakxarux imxattani, arumasti mä nina aqtatarakiw jupanakar imani. Taqi ukanakxarusti Tatitun qhanapakiw imxattani, ukhamat urunxa lupi qhanan jan qhathintatäpxañapataki, jallutsa, jach’a thayanakatsa jark’aqatäpxañapataki.

5

1 Munat masixan sutipxaruw q’ucht’asï, uva yapupatakiw mä q’uchu q’ucht’arakï. Jupax mä suma achur uraqinïnwa, uka uraqin mä uva yapunïnwa. 2 Uka uraq unxtayi, qalanaksa sum pallsu, suma ajllit alinak ayrunti. Uka yapu taypirusti mä torre sayt’ayi, uvanak ch’irwsuñatakiw mä chiq wakichi. Jupasti muxsa uvanak suyt’äna, ukampis k’allk’u uvanakakiw achxäna. 3 Jerusalén markan utjir jaqinaka, Judá markankirinaka, jichhax sapxitaya, ukhamäñapatakix ¿khitis juchani, jumanakati jan ukax nayacha? 4 ¿Kunampich uva yapuxar lurañax wakisïnxa? ¿Kuncha jan lurkpachätxa? Nayax suma muxsa uvanakan achuñap suyaskäyätxa, ¿kunatarak ukhamasti k’allk’u uvanakak achusti? 5 Walikiwa, jumanakaw nayan uva yapuxäpxtaxa, jichhax kuntix jumanakampi lurañ amtkta uk sapxäma: tukjatäpxañamatakix janiw arxatxapxämati, markaman pirqapsti aptxarakïwa ukhamat taksutäpxañamataki; 6 jan khiti tumpirin apanukurakïxa. Janiw khuchhurt’apkanisa, janirakiw qursupkanisa, quranakampi, ch’aphinakampiw chhaqtayani. Qinayanakarusti “jan uka yapunakxar jallumti” sarakïwa. 7 Taqi ch’amani Tatitun uva yapupaxa, uka suma munat yapupasa, Israel markawa, Judá markarakiwa. Tatitusti jupanakatxa, kamachipar yäqatäñap munänxa, ukampis jaqi jiwayañanakak jikxatixa; chiqa luräwinak suyt’änxa, ukampisa t’aqhisiñat warariñanakak jikxatarakixa. 8 ¡Ay, kunakïkan jumanakatakixa, utanaksa ukkhar akkharuw alapxtaxa, uraqinaksa ukkhar akkharuw katuntapxtaxa, janiw khitirus jalt’asiyapktati, uka uraqinakxarux jumanakakïpkasmas ukham utjantasipxtaxa! 9 Taqi ch’amani Tatitusti juramentompiw nayar situ: “Walja utanakaw t’unjatäni, jach’anakäskpasa, qawqha sumäskpasa, janiw khitis uka utanakan jakkaniti. 10 Jach’a uraqir yapuchat uvasa, mä jisk’a turril vinok churani. Tunka khumu jathampi yapuchat yapusti, mä khumu trigok achuni.” 11 ¡Ay, kunakïkan jumanakatakixa, khitinakatix qhantatitpach machañatak sartapxta, arumkamas machasipkaktawa! 12 Jumanakan phunchhäwinakamansti, arpa, cítara, tambor, pinkillo ukanakan toct’asitapakiw ist’asiski, jach’a manq’äwinakamansa vino umañakiw utjaski; ukampis kuntix Tatitux lurki ukanakat janiw amuyapktati, janirakiw jupan luratanakapsa yäqapktati. 13 Ukatpï jichhax markpacharu, jilïrinakapampirux, jaya markar apanukutäpxanixa, khayanarak manq’atjamasa, umatjamas jiwarapxani. 14 Jiwañasti mä axsarkañ laq’ur uñtatawa, markpacharu, jilïrinakapar manq’antañatak lakapsa jist’ari, kusist’añanakana, thuqt’añanakan sarnaqasipki ukanakaru. 15 Uka markan jakirinakasti q’ala jisk’achjataw uñjasipxani, jach’a jach’a tukur jaqisa p’iqip alt’asax llamp’usiñapaw wakisini. 16 Taqi ch’amani Tatitusti taripäwi lurañapanxa jach’a kankañap uñacht’ayani, Qullana Tatitux chiqapar uñjasax q’uma kankañap uñacht’ayani. 17 Markanakasti q’ala t’unjatäniwa, uka tinkut pirqanak taypinsti ovejanakampi cabritonakampikiw manq’xapxani. 18 ¡Ay, kunakïkan jumanakatakixa, k’arisiñampi ñanqhanakampik lurasipktaxa, jucha lurañsti mä carror uñtat qatatipxtaxa! 19 Jumanakasti sapxaraktawa: “Diosax jank’akiy uñjañasatak lurañanakap lurpan; Israelan Qullan Tatitupasti jank’akiraki amtäwinakap phuqpan, ukhamat uka amtäwinakap yatiñasataki” sasa. 20 ¡Ay, kunakïkan jumanakatakixa, kunanakatix jan walïki ukarux “Waliw” sapxtawa, walïki ukarusti “Janiw walïkiti” sapxaraktawa, qhansti ch’amakaruw tukuyapxtaxa, ch’amaksti qhanaruw tukuyapxaraktaxa, k’allk’üki uksti muxsaruw tukuyapxtaxa, muxsäki uksti k’allk’uruw tukuyapxaraktaxa! 21 ¡Ay, kunakïkan jumanakatakixa, khitinakatix taqi kuns yatir yatiri tukupkta, wali ch’ikhïpkasmas ukham amuyasipkta ukanakatakixa! 22 ¡Ay, kunakïkan jumanakatakixa, khitinakatix vino umantasas wali chachak tukupkta, machañatak umañanak wakichañsa sum yatipkta ukanakatakixa! 23 Jumanakasti juchan jaqirux qullqi laykux jan juchan mistuyapxtaxa, jan juchanïki ukanakarusti juchañchapxaraktawa. 24 Israelan Qullan Diosapan yatichäwinakapxa, janiw katuqapktati; chiqpach mä sapa Tatitun kamachinakapsa jisk’achapxtawa. Ukatpï jichhax, kunjamtix ninax wichhurux q’al nakhantkixa, ukhamarakiw jumanakax q’ala tukjatäpxäta, kunjämatix alinakax saphitpach ñusjkix ukhama, panqaranakapas laq’ar tukuwaykix ukhama. 25 Ukat Tatitux markapatak wal q’apisïna, amparapsa mutuyañatakiw aytarakïna. Qullunakax khathatipxänwa, jaqi jiwatanakasti saräwinakan t’unar uñtat jaqtatäpxänwa. Ukampis Tatitux phiñasitakïskiwa, amparapas mutuyañatakix wakicht’atakïskiwa. 26 Tatitusti mä wiphal apti, jayankir markarusti khuyt’asaw jawsi; wali jayatpach jutayaraki. Markasti ukspachaw juti, mäkiw purini; 27 jupanak taypinsti janiw pisi ch’amasa, qaritas utjkiti, janiw iki machatas utjkiti, janiw khitis wak’ampi jan suma wak’t’asitax utjkiti, janirakiw wiskhunakapan t’isnunakapas t’aqaratäkiti. 28 Mich’inak antutt’añanakapasti suma jiyintt’atawa, mich’inakapasti wali arinakawa. Caballonakapan casconakapas qaljam ch’ullqhiwa, carronakapan muyurinakapas tutuka thayar uñtatawa. 29 Soldadonakasti nuwasiñatakiw art’asipxi; leonanakjamaw wararipxi, mä kunsa katjasin manq’antañatak jayar qatatipki ukhama, janirakiw khitis uka katutap aparkaspati. 30 Kunapachatix chimpt’at urux purinkan uka uruxa, uka markax jach’a qutar uñtataw Israel markatakix qhuthutini, aka uraqisti q’ala ch’amakt’ayatäniwa, ch’iyara ch’amak qinayanakamp chhaqtayatäniwa.

6

1 Rey Oziasax jiwkän uka maraxa, Tatituruw uñjta, mä jach’a qunuñan qunt’ata; isipas jupan utapar phuqhantatänwa. 2 Ninjam k’ajkir serafines satanakaw jupa patxankapxäna. Sapa mayniw suxta chhiqhankamäpxäna. Pä chhiqhampix ajanup imantasipxäna, payampisti, jikhanit aynacharuw imt’asipxäna; payampisti jalnaqapxarakïnwa. 3 Maynit maynikamaw jach’at arsupxäna: “Qullana, Qullana, Qullanawa taqi ch’amani Tatituxa; taqi aka uraqisti jupan jach’a kankañapampi phuqhantatawa” sasa. 4 Uka arunak ist’asasti, Tatitun utapan punkunakapax khathatïnwa, jiwq’irakiw phuqharanttäna. 5 Nayasti sarakïyätwa: “¡Ay, kunakïkan nayatakixa, jichhax jiwapunïwa! Nayraxampiw taqi ch’amani Tatitu Reyirux uñjta, nayasti jucharar jaqïtwa, jucharar jaqinak taypin jakarakta” sasa. 6 Ukapachaw ninjam k’ajkir serafinanakat maynix nayan ukar jalanïna. Altarat aptanit mä nina sank’a tenazanakar achxaruyat apxäsiskäna, 7 uka nina sank’ampi lakaxar apxatasasti akham sarakitu: “Aka nina sank’aw laka ispillumar puri. Ukampisti, Tatitux ñanqha luratanakam jichhax apaqxtam, jucha luratanakamas pampachatäxiwa” sasa. 8 Ukatsti Tatitun arup ist’ta akham siri: “¿Khitirus khithäxa? ¿Khitis nayat parlir sarani?” sasa. Nayasti saraktwa: “Nayar khithita, nayaw jumxat parlanï” sasa. 9 Tatitusti sarakituwa: “Saram, aka markarux akham sarakim: ‘Ist’kasinsa, janiw amuyt’apkaniti, uñjkasinsa, janiw amuyapkaniti’ sasa. 10 Aka markan amuyupsa q’al pixtuntam, ukhamat jan amuyt’asipxañapataki, jinchunakapsti llupantam, ukhamat jan ist’apxañapataki, nayranakapsa juykhu tukuyam, ukhamat jan uñjapxañapataki, ukhamat nayan ukar jan kuttanisipkañapataki, nayan jupanakar jan qullaskañaxataki” sasa. 11 Nayasti jiskt’araktwa: “Tatay, ¿kunapachkamarakïni ukasti?” sasa. Jupasti sarakituwa: “Kunapachatix taqpach markanakax q’ala t’unjatäkani, uka markanakas jan jaqin jikxatasipkani; utanakas jan mä jaqin uñjaskani, pampanakas ch’usa wasarar tukuyatäkani, 12 Tatitusti jaqinakarux yaqha markar katuntat apaykani, aka markas jan mä jaqin uñjaskani, ukkhakamäniwa. 13 Inas patak jaqitxa tunkan jilt’chini, uka tunkanimppachaw jiwarayatäni, kunjämatix mä quqax khuchhunukutaxa, k’ullu tunu sapak qhiparki ukhamäniwa.” Ukampis mä qawqha israelitanakax janiw jiwarayatäpkaniti, jupanakat mä jaysasir chiqap markaw jutirin sayt’ani.

7

1 Resín sata Siria markan reyipampi, Pécah sata Israelan reyipampi, jupasti Remaliasan yuqapänwa; uka pani reyinakax Jerusalén markar nuwantasaw atipjañ munapxäna, ukampis katuntañatakix janiw ch’amanïpkänti. Ukasti Ahaz reyix Judá marka apnaqkäna ukapachaw lurasïna. Jupasti Jotam chachan yuqapänwa Oziasan allchhiparaki. 2 Ukapachaw Ahaz reyiru, utapankirinakaparux aka yatiyäwi yatiyapxäna: “Siria jaqinakax alayankkis uka israelitanakampiw mayacht’asxi” sasa. Uk ist’asasti, reyisa, taqi jaqinakasa, axsarañat wal khathatipxäna, kunjämatix quqanakan laphinakapax thayan thayt’anitax wal khathatkix ukhama. 3 Tatitusti Isaías profetarux sänwa: “Sear-iasub sat wawamar irpxarusim, ukatsti Ahaz reyimpi jikisir saram. Amsta tuqinkir uma qutaña larqa tukuyan jupampix jikisïta, ukasti Isinak T’axsurin uraqipar sarkis uka thakhinkiwa, 4 reyirusti akham sarakim: ‘Wal amuyasim, janirak mulljasimti, Resín sat reyimpi, Sirio jaqinakapampi, Pécah sat reyimpix, wali phiñasitäpxiwa, ukampis jan axsaramti, janirak llaythasimsa, jupanakax mä jisk’a ninar uñtatakïpxiwa, mä juk’a jiwq’i mistuyasasti, jank’akiw jiwt’xi. 5 Jupanakax jumar jan wal lurañ amtapxi; Judá uraqiruw mantantaniñ munapxi, uka uraqsa katuntasiñ munapxi, jaqinakaparus axsarañampi phuqhantañ munapxi. Tabeel sat chachan yuqaparuw reyit utt’ayañ munapxi” 7 Ukampis Tatitux siwa: ¡Ukax janiw kunapachas ukham luraskaniti! 8 Damasco markasti Siria markan qamäwi markapawa, Resín sat chachasti uka Damasco markan reyiparakiwa. Samariasti Israel markan qamäwi markapawa, Pécah sat Remaliasan yuqapasti Samarian reyiparakiwa. Akat paqallq tunka phisqani mararuxa, Israel markax q’ala chhaqtayatäniwa; jumanakatix jan suma iyawsañanipkäta ukapachaxa, janiw suma ch’amani sayt’ayatäpkätati’ ” sasa. 10 Tatitusti Ahaz reyirux sarakïnwa: 11 “Tatitu Diosamar mayim mä muspharkañ lurañapataki, jumatakix ukax mä chimpükaspas ukhamäniwa, inas aka uraqit juk’amp manqhansa, jan ukax kawki wali alay pachansa kunas luraschispa” sasa. 12 Ahaz reyisti sarakïnwa: “Janiwa, janiw nayax Tatitur mä chimpu mayisax yant’käti” sasa. 13 Isaías profetasti sarakïnwa: “David reyin utapankirinaka, ist’apxam. ¿Jumanakatakix janit kunäkisa jaqinakar majañaxa, Tatiturus ukham majañ munapxarakta ukasti? 14 Tatitu kipkaw jumanakarux mä chimpu churasipkätam: Tawaqux usur jaqiptatawa, mä yuqall wawa wawachasini, Emanuel sasarakiw sutichani, ukasti “Tatitusti jiwasampïskiwa” sañ muni. 15 Uka wawasti qallta maranakapanxa, lechempi, misk’impik manq’ani. 16 Ukampis uka wawaxa, janïra kunatix askïki, ukhamaraki jan walïki ukanakat amuykani ukapachaw uka pani reyinakan markanakapax apanukutäni, kawkïri markanakatix jumarux axsarayktam uka markanaka. 17 “Isaías profetax saskakïnwa: “Tatitux Judá markar nuwantañatakix Asiria markankir reyiruw khithanini. Reyin utapankirinakaru, taqi markpacharuw jupax nuwantani. Kunayman jan walt’añanakaw sartani. Janipuniw jichhakamax ukanakax uñjañäkiti. Israel markan Judá markat t’aqaqtatapat taqi akanakax ukham lurasini.” 18 Uka uru purinxan ukkhasti, Tatitux Egiptonkir ejercitoruw jawsani, jupanakasti chhichhillankhanakar uñtataw jutantapxani; Asirian ejercitoparusti wayrunqunakar uñtat jutayarakini. 19 Taqi jupanakasti jach’a q’awa manqhanakana, jach’a qarqa p’iyanakan utjantasipxani, Ch’umi ch’aphinak taypina, uywa umt’aña chiqanakan utjantasipxani. 20 Uka uru purinkani ukkhasti, Asiriankir reyix Judá markaruw mutuyani, uka luräwimpisti q’al jisk’achjani. 21 Uka urunakansti khititix mä vaca, pä oveja uywaskani ukanakan 22 walja lechew utjani, ukatsti queso manq’apxani. Taqi khitinakatix markan t’unjatäñapat qhispipkani ukanakasti, quesompi misk’imp manq’apxani. 23 Uka urunakansti kunatix nayrax waranqa uva alinak yapuchatäkäna, uka uva alinakan alapas waranqa qullqïkän ukaxa, jichhax ch’aphi alirukiw tukxani. 24 Taqi markpachan ch’aphi alinakar tukutapatxa, ukarux kun katuñatakikiw mich’inak apt’at mantapxani. 25 Nayrax phat’añampi yapuchapkän uka qullunakanxa, jichhax ch’aphi alinakaw jilantani, uka taypir mantañsa wal axsarayasipxani. Vacanakana, ovejanakan manq’apxañapatakikiw askïni.

8

1 Tatitusti sarakituwa: “Isaías, wakisiw Urías profetampiru, ukhamaraki Zacarías khititix Jeberequiasan yuqapäki ukampir jawsaniñamaxa, jupanakasti kuntix lurkäta ukanak uñjapxani. Jupanak nayraqatan ñiq’it lurat mä jach’a pallallxar jach’a qillqampi akïr suti suma qhan qillqantäta: ‘Maher-salal-hasbaz’ sasa, ukasti sañ muni: ‘T’unjatäñax niyaw jutaski, lunthatanakas niyaw akankxi.’ ” 3 Ukat qhiparusti warmixampi nayampix mä yuqall wawanïxapxtwa. Tatitusti sarakituwa: “Uka wawarux Maher-salal-hasbaz sas suticham. 4 Janïra uka wawax: ‘Tata, mama’ sañ yatkani ukapachaw Asiriankir reyix Damasco, Samaria markanakarux q’al tukjani, jupasti uka markanakan qamir yänakapampiw qhiparxani.” 5 Tatitusti wasitat saskakituwa: 6 “Niyakixay aka jaqinakax Resín reyiru, Pécah reyir axsarasax Siloé chiqan suma jalir umarux jisk’achapxchixa. 7 Ukat jichhax Asiria markankir ejercitoruxa, Judá markar jan walt’ayañapatakiw khithanï. Kunjämtix Éufrates sat jawiran umanakapaxa may jilarasax q’al uka thakhinakap jist’antixa, ukhamaw asirionakax Judá markar nuwantasax q’al tukjapxani. 8 Uka uñisir asirionakax Judá uraqkamaw puripxani, uka umax q’al chhaqtayani, mä pakar uñtataw thuqxatani, chhiqhanakap ayatatasaw uka uraqir jalxatani, Emanuel sat suma uraqirux q’al chhaqtayani.” 9 Markanaka, tantacht’asipxam, mulljatäñamp phuqhantasipxam; taqi jayankir markanaka, aka arunak ist’apxam: Nuwasiñatakis wali wakicht’atäsipkäta ukasa, tukjatakipunïsipkätawa; jïsa, nuwasiñatakis wali wakicht’atäsipkäta ukasa, t’unjatakipunïsipkätawa. 10 Tatitux jiwasampïskatapatxa, inamayäniw uka amtäwinakapaxa, Tatitux janiw munkaniti uk phuqhapxañanakamxa, inamayaw nuwantañatakis amtasipkäta, janiw khitis nuwantañar uskuskaniti. 11 Tatitusti taqi ch’amampiw katuntitu, ukatsti aka jaqinakan sarnaqäwinakapan jan sarnaqañaxatakiw iwxt’itu, ukatsti jupanakatakiw mä yatiyäwi churarakitu akham sasa: 12 “Jan jumanakax sayt’asiña amtäwinakaw sapxamti, kunjämtix aka markax taqi kunarus sayt’asiña amtäwiwa sapki ukanakaruxa. Jaqinakax wal mulljasipxi kunapachatix reyinakax nuwasiñatak amtapki ukapachaxa. Jumanakasti jan mulljasipxamti, janirak axsarapxamsa. 13 Taqi ch’amani Tatit saparukiw Qullan Diosarjam uñjañasaxa, jupa saparukiw jach’achañasaxa, jupan nayraqatapan axsarañasaxa. 14 Jan ukhamäkanisti, jupaw jumanakatakix mä sipitar uñtat ch’anqtasiñ qaljamänixa, uka qalasti paypach Israelan markanakaparuw tinkuyani, Jerusalén markan utjirinakarus mä sipitjamarakiw liwisiyani. 15 Waljaniw liwisipxani, tinkupxani, jiwarapxarakini, waljaniw uka sipitarux jalt’apxani, uka sipitan katuntataw uñjasipxani.” 16 Aka arunaksti sum imapxam; aka yatichäwinakaxa, iwxanakaxsa, jan khitinsa uñjkañar imasipxam. 17 Tatitux Jacobun markapatak phiñasitäkchi ukasa, nayax khuyapayasiñaparux iyawsaskakipuntwa, jupakiw nayan suyt’añaxasa. 18 Nayampi, Tatitux churkitu uka wawanakaxampix, Israel markatak mä muspharkañ chimpüpxtwa, taqi ch’amani Tatitun uskt’atäpxtwa, Sión qullun jakir Tatituna. 19 Jaqinakasti sapxarakïtamwa: “Jiwatanakan ajayunakapar jiskt’asipxam, jisk’at chhiphisisipkir layqa jaqinakar jiskt’asipxam. ¿Janit mä markasti diosanakapar jiskt’askisti, janirakit jiwatanakarusa, jakirinakxat suma amuyt’äwi arunak mayiskisti, 20 ukhamat mä kuna yatiyäwsa katuqañatakisti?” sasa. Ukhampun arsupxanixa, uka arsutanakapax mä luqhi jaqin arsutanakapjamawa. 21 Jaqisti uksa aksa sararakini, t’aqhisiyata, manq’atsa awtjataraki, manq’atjamasti wali phiñasitäpxaniwa. Reyiparusa, diosanakaparus wal ñanqhachapxani. Taqi tuqi uñtapxani, 22 ukampis aynacht’añampi, t’aqhisiñampik uñjapxani. Laxa ch’amak taypin jakapxani.

9

1 “Ukampis uka jan walt’añanakax janiw wiñayatakïkaniti”. Zabulón, Neftalí ukanakan uraqinakapax Galilea chiqankänwa, uka jak’anarak Tatitur jan uñt’ir markanakax jakapxäna. Uka uraqinakasti Jordán jawirat qalltasina jach’a qutakamaw purïna. Nayra urunakansti Tatitux Galilearux wal jisk’achjäna, ukatsti jach’aruw aptxarakïna, ukat Isaías profetax akham sas yatiyäna: 2 Ch’amakan jakir markax mä jach’a qhan uñjani; ch’amakan jakir jaqinakatakix mä suma qhanaw qhantani. 3 Tatitu, jumaw mä jach’a kusiskañ apantaxa, uka kusisiñasti wali jach’apuniwa. Taqiniw juman nayraqataman kusisipxta, kunjämtix yapu apthapiñanakan nanakax kusisipkta ukhama, kunjämatix jaqinakax qamir kankañ jaljasisax kusisipki ukhama. 4 Jumaw tukjtax markamar t’aqhisiykän ukanakxa, kawkïri t’aqhisiñatix llakisiykän ukanaka, munañan jaqinakampi apnaqatäkän ukanaka. Kunjämtix Madián uraqir t’unjktax ukhama. 5 Soldadonakan botasanakapasa, wilarar isinakapasa, ninampi phichhantatäniwa. 6 Mä wawawa jiwasatak yuri, Tatituw mä yuqall wawa churistu, uka wawawa jichhax ch’amampi apnaqani. Akham sasaw sutichapxani: Amtäwinakapanxa Muspharkaña, jan atipjkay Tatitu, wiñay Awki, sumankañan Jilïripa, sasa. 7 Davidan qunuñapan qunt’asini; aka uraqpach apnaqani, samarañapasti jan tukuskayäniwa. Jupan apnaqäwipax suma utjnuqatäniwa, kunatix chiqapar uñjañäki, askïkaraki ukanakxar utt’ayatäniwa, jichhürut qalltasina wiñaykama. Taqi akanaksti Tatitun jach’a munasiñapaw lurani. 8 Tatitux mä yatiyäwi Israel markarux apayani; Israel markarux mutuyäwa sasaw yatiyi. 9 Taqi markpachaw katuqi, Samaria markan jakirinakas taqpachaniw uka yatiyäwi katuqapxi. Jupanakasti wali jach’achasiñampiw sapxi: 10 “Ladrillonakat lurat utanaksa liwinukusipkpan; jiwasanakax qalat yaqha utanak sayt’ayasiñani. Uta q’irunaksa khuchhurasipkpan, jichhax cedro suma ch’ullqhi lawat uskusxañäni” sasa. 11 Tatituw axsarkañ uñisirinak khithani, jupa pachpaw jiwasar nuwantañapatak arsuraki. 12 Inti jalsu tuqitxa, sirio jaqinakaw nuwantapxi, inti jalanta tuqitsti filisteo jaqinakarakiw nuwantapxi. Israel markarux maypach uquntapxi. Ukampisa Tatitun phiñasiñapax janiw apaqtkiti, jichhas jupax mayamp ukham lurañ amtaskakiwa. 13 Ukampis jupanakar mutuyir Tatiturux janiw makhatapkiti; janirakiw taqi ch’amani Tatiturus thaqapkiti. 14 Ukat Tatitux mä urunak Israel markan jilïrinakaparux jiwarayi, kunjämtix mä laq’ur jiwayañatakix wich’inkhapsa, p’iqipsa khuchhurapki ukhama, kunjämtix maynix palmeranaksa, suqusanaksa khuchhurkix ukhama. 15 P’iqix jilïri irpir jaqinakaruw uñtasi, wich’inkhasti k’ari yatichir profetanakaruw uñtasiraki. 16 Jilïrinakasti aka markarux maysaruw irpanukupxi, irpiri thaqhirinakasti maysar saranukusaw chhaqhapxi. 17 Ukat Tatitux waynanakat jan khuyapt’ayaskiti, wajchanakatsa, ijma warminakatsa janirakiw khuyapt’ayaskiti. Taqi markpachasti jach’a juchanak lurir ñanqhakamakiwa, taqinis ñanqha arunakak parlasipki. Ukampisa Tatitun phiñasiñapax janiw apaqtkiti, jichhas jupax mayamp ukham lurañ amtaskakiwa. 18 Ñanqha lurañasti jupanakarux jisk’a jisk’a tukji, kunjämatix mä ninax t’unanaksa, ch’aphinaksa nakhantki ukhama, quqanaksa, ch’uminaksa q’al nakhantki ukhama, ukatsti tutukjamaw jiwq’ipax alayar makhati. 19 Taqi ch’amani Tatitun phiñasiñap laykuw aka markax q’ala nakhantayat uñjasi, ninasti markarux q’al nakhantasin tukji; pachpa wawanakapan aychanakap manq’apxi, jilanakapatsa janiw khuyapt’ayasipkiti. Akan mayniw uquntirix utji, ukampis manq’at awtjayasiskakiwa, khayansti maynirakiw manq’irix utji, janiw sist’askiti. 21 Manasesampi, Efrainampix, jupanakkamaw q’al tukjasipxi, panpachanisti Judá markaruw nuwantapxi. Ukampis Tatitun phiñasiñapax janiw apaqtkiti, jichhas jupax mayamp ukham lurañ amtaskakiwa.

10

1 ¡Ay, kunakïkan jumanakatxa, jan chiqa kamachinak apsurinaka, jan phuqhañjam kamachinak mistuyirinaka, 2 pisi ch’aman jaqinakarux janiw askirjam uñjapktati, markaxan utjir juk’a yäninakan arsutanakapsa janiw yäqapktati, ijma warminakarux inakiw ch’am apsupxta, wajchanakatsti lunthatjapxaraktawa! 3 Tatitux luratanakamat wayt’apkätam ukapachax kunak lurapkäta. Tatitux mutuyäwi apayanipkätam ukapachax kamachapkakïta. ¿Khitirus yanapt’a mayipxäta? ¿Kawkharus qamir yänakam imantapxäta? 4 Jumanakax jisk’achjatäpxätawa, katuntat apatäpxätawa, jiwayatäpxarakïtawa. Tatitun phiñasiñapasti janiw apaqtkaniti, jichhas jupax mayamp ukham lurañ amtaskakiwa. 5 “Tatitux siwa: Nayax wali q’apisitätwa; ukat Asiriankir reyimpiru, ñanqhachapkitu ukanakampirux mutuyä. 6 Jichhax aka ñanqha markar nuwantañapatakiw khithä, uka markar q’al lunthatjañapataki, qamir yänakapsa q’al aparañapataki, marka thakhinkir ñiq’ir uñtat taksuñapataki. 7 Ukampis Asiriankir reyix janiw ukham lup’kiti, janirakiw ukham lurañsa amtkiti. Jupax t’unjañakpun amtaski, walja markanakar chhaqtayañak lup’iski. 8 Ukatsti sarakiwa: ‘Taqi reyinakax nayan apnaqatkamakiwa. 9 Nayatakix Calnó, Carquemis uka markanakax kipkakiwa, Hamat markas Arpad markampix kipkakiwa, Samaria markas Damasco markampix kipkakirakiwa. 10 Walja diosanakan markanakaruw atipjta, Jerusalenankirinakatsa, Samariankirinakat sipansa walja diosanakan markanakaru. 11 Ukat Jerusalén markarux t’unjarakï, Samaria markar t’unjkta ukhama’ ” sasa. 12 Tatitux kuntix Sión qullun lurañ amtki, Jerusalén markansa lurañ amtki, ukanak phuqhapuniniwa. Ukham phuqhasasti, Asiriankir reyiruw mutuyani, jach’a jach’a chuymanïtapata, qhurütapat mutuyani. 13 Asiriankir reyisti sarakiwa: “Nayaw taqi ukanak ch’amaxamp lurjta, wali ch’ikhïtaxät suma luräwinak amtarakta. Nayaw markanakan qurpanakapsa mayjt’ayta, qamir kankañanakapsa katuntasirakta, wali ch’aman chachjamax reyinakarus atipjaraktwa. 14 Markanakan qamir yänakapsti katuntastwa, taqi uraqpach katuntasirakta, kunjämatix maynix apanukut tapat k’awnanak lunthatki ukhama, ¡janiw khititsa kuns kamskiti, janirakiw khitis arsuskiti!” 15 Tatitux siwa: Asiriankir reyix pantjasitawa, hachasa, lawa khuchhuñasa janiw apnaqiripat juk’amp askïkiti. ¡Kawkhansa utjatäna mä thujruxa, khititix apnaqki ukar apnaqatapaxa! 16 Ukatpï jichhax taqi ch’aman Tatituxa, uka lunqhu jaqinakxarux mä usu apayaninixa, reyirusa, reyin ejercitoparusa, uka usux jan ch’aman tukuyani. 17 Qullan mä sapa Tatitux jiwasan qhanasawa, jupasti mä aqkiri ninaruw tukuni; mä sapa urunak Asirian ejercitoparux nakhantani, kuna ch’aphi ch’uminakäkaspas ukhama. 18 Suma ch’uminakäpasa, suma achunak yapuchatanakäpasa, q’ala tukjatäniwa. Mä usuta jan ch’aman jaqjam lurjatarakïniwa. 19 Mä juk’a quqanakakiw uka ch’umin qhiparxani, mä jisk’a wawansa jakt’kañjamakïpxaniwa. 20 Uka uru purinkan ukkhaxa, mä juk’a israelitanakax qhispiyasipkatayna ukanakaxa, janiw Asiriankirinakar juk’amp alkatkxapxaniti; jan ukasti Israelan Qullan Diosaparuw katuyasxapxani. 21 Mä qawqha israelitanakakiwa, taqi ch’aman Diosarux kuttanxapxani. 22 Israel markamax waljanïskpasa, quta iramankir ch’allar uñtatäskpasa, ukampis mä qawqhanikiw kuttanxapxani. T’unjañax niya amtatawa, Diosan aski luräwipasti phuqhasipuniniwa. 23 Taqi ch’aman Tatitusti t’unjañ amtapuniwa, uksti aka markpachan phuqhani. 24 Taqi ch’amani Tatitusti siwa: “Sión chiqan jakir markaxay, asirionakarux jan axsaramti, jupanakax jawq’japkchïtamsa, chhuxriñchjapkchïtamsa, kunjämtix egipcio jaqinakax lurapkän ukhama. 25 Mä juk’a pachatxa jumatakix janiw phiñasitäkxäti, uka phiñasiñaxampix asiriankirinakaruw q’al tukjä. 26 Naya, Taqi ch’amani Tatituw jupanakarux mutuyä, kunjämtix Madianitanakarux Oreb qarqa jak’an tukjkta ukhama, Asiriatakisti ch’amax uñacht’ayarakï, kunjämtix Egiptotakix uñacht’aykta ukhama. 27 Naya, Israelan Diosapasti asirionakat qhispiyapxäma, uka jach’a t’aqhisiñanakam apaqapxarakïma.” 28 Uñisiristi Rimón tuqit juti, Aiat siski uka chiqaruw puri, Migrón siski uka chiq sarakipi, q’ipipsti Micmás siski uka chiqaruw jayti, 29 k’ullk’u thakhi chiq sarakipanipxi, Gueba siski uka chiqaruw qurpachasipxi, Ramá markankirinakasti mulljasipxiwa, Saúl chachan Guibeá markapan jakirinakasti jaltxapxarakiwa. 30 Bat-Galim markata, Laisa sat markata, Anatot markatsa, arnaqasitanakapaw ist’asi. 31 Madmená markankirinakasti jaltxapxiwa, Guebim markan utjirinakasti imantasxapxarakiwa. 32 Uñisir asirionakasti jichhürpachaw Nob siski uka chiqar sayt’apxi; Sión qullur nuwantañatakiw wakicht’asipxi, kawkïritix Jerusalén markäki ukaru. 33 Uñtapxam, taqi ch’amani Tatitux axsarkañ ch’amapampiw asirionakarux quqanakarjam tinkurpayi; juk’ampi jach’a quqanakarusti khuchhurpayiwa, uka jach’a quqanakarusti uraqirkamaw liwirtayi. 34 Tatitusti may ch’amt’asakiwa uka Libanonkir suma quqanakarux tinkurayi.

11

1 Mä jaya maran k’ullu tunuttix mä jisk’a alix külltanchixa, ukhamarakiw Davidan wila masipatxa mä machaq reyix uñstani. 2 Tatitun ajayupaw jupxankani, yatiñampi, ch’ikhi kankañampi, suma amuyt’a chuymamp churani, mä jach’a ch’aman reyïniwa, Tatitur uñt’asax suma ist’asirïniwa. 3 Jupax janiw aliq uñkatasak khitirus taripkaniti, janirakiw aliqa parlanak ist’asakis juchañchkaniti. 4 Aynacht’atanakarux chiqa luräwimpiw uñjani, t’aqhin jakirinakarux arxatarakiniwa. Qhuru jaqinakarux mutuyaniwa, jan wali jaqinakarux jiwarayaniwa. Arunakapax mä kamachïkaspas ukhamäniwa. 5 Chiqapar uñjañampi, chiqa kankañampi isthapitäniwa. 6 Ukapachaw qamaqimpi ovejampix suman jakasipxani, tigrempi, cabritompix mayakiw samart’apxani, vaca qallumpi leonampix jak’apuran jilasipxani, mä jisk’a yuqall wawarakiw jupanakarux awatini. 7 Vacampi, osampix wali suman utjasipxani, qallunakapax mayakiw winkurt’asipxani, leonax mä vacjamaw chhuxllanak manq’ani. 8 Wawax asirumpiw anatasini, uka asirun tapaparuw amparapsa luqantani. 9 Nayan qullan qulluxansti janiw khitis ñanqha luririx utjkaniti, kunjämatix umax q’al phuqhantixa, ukhamarakiw Tatitun yatiñapax taqi markpachar phuqhantani. 10 Uka uru purinkan ukkhasti, Davidat mayni saraqiripaw uka marka apnaqañatak qunt’asini, taqi markanakaruw mayawjar tantacht’ani. Markapasti jach’ar aptatäña, ch’amanirakiw tukuni. 11 Uka urunakanxa, Tatitux wasitat ch’amap uñacht’ayani, markapat jilt’irinakarusti akïr markanakat kuttayanxani: Asiria, Egipto, Patros, Etiopía, Elam, Sinar, Hamat, ukhamarak quta tuqinkir markanakatsa. 12 Taqi markanakaruw tantacht’ani, jaya markar apayat israelitanakaru, jaya markar apayatat Judá markankirinakaruw tantachthapini, aynachata, alayata, inti jalsuta, inti jalanta tuqinakat mayawjaruw tantacht’xani. 13 Israel uraqin jakirinakampi, Judá uraqin jakirinakampix janiw uñisisiñan jakxapxaniti. 14 Uka markanakan jakirinakax inti jalanta tuqinkir filisteonakaruw nuwantapxani, qhipäxat nuwantasaw liwinukupxani; inti jalsu tuqinkir markanakarux qamir yänakap aparapxani, Edom markankirinakasa, Moab markankirinakasa, jupanakaruw jaysapxani, Amón markankirinakarusa jupanakaw apnaqapxani. 15 Tatitusti jupanakatakix Mar Rojo siski uka chiqa thakhi jist’arani; Éufrates jach’a jawirxaruw ch’amapampix luqxatani, mä jach’a thaya thayt’ayanini, uka thayaw paqallqu jisk’a jawiranakar jaljani, wiskhunakap jan apsusisakiw makhatapxani. 16 Kunapachatix Tatitun markapat jilt’irinakaxa Asiria markat kuttanipkan ukkhaxa, mä jach’a thakhi jikxatapxani, kunjämtix Israel markax Egipto markat mistunkän ukhama.

12

1 Uka urunsti sarakïtawa: “Tatay, yuspagarsmawa, nayatakix phiñasitäkchiyäta ukasa, jichhax uka phiñasiñamax tukusxiwa, jichhax sumankañ churxarakista. 2 Tatit Diosaw nayar qhispiyitu, juparuw iyawsta, janiw kunsa axsarkti. Tatituw nayan arxatirixaxa, nayar ch’amañchirixasa, jupaw qhispiyirixaxa.” 3 Jumanakas kusisipxarakïtawa, jupan qhispiyasiñapat kusisipxäta, 4 ukat sapxarakïta: “Tatitur yuspagarapxam, jupar art’asipxam, markanakarusti kuntix jupax lurki ukanak yatiyapxam, jupan aka uraqpachan jilïrïtap amtayapxam. 5 Tatitur q’uchupxam, luratanakapasti wali jach’awa, taqi jaqinakaw uk yatipxañapa. 6 Jerusalén markan utjasirinaka, kusisiñat arnaqasipxam, Israelan Qullan Diosapax taqi jach’a ch’amapampiw jumanak taypinki.”

13

1 Babiloniataki profecía arunakxa, Amós chachan Isaías yuqapaw unañchäwi tuqi katuqäna: 2 “¡Mä jach’a qullu patxar mä wiphal sayt’ayapxam! ¡Soldadonakarusti nuwantapxañapatak art’apxam! ¡Sarantapxañapatak ampar aytapxam! ¡Punkunakap chiq jilïrinakan mantapxañapataki! 3 Jan axsarir jaqinakaxarux niyaw jawsayta, ch’axwan nuwasirinakaxarusti arux churarakta, khitinakatix atipjataxat kusisipki ukanakar mutuyapxañapataki.” 4 Qullunakansti walja jaqinakan arnaqasitanakapaw ist’asi. Markanakan uxutanakapaw ist’asi, kawkïr markanakatix tantacht’aski ukanakata. Taqi ch’aman Tatitusti soldadonakaparux uñakipiwa, nuwantañatakix wakicht’atäpxiwa. 5 Wali jaya markat jutapxi, jaqin jan uñjkat jaya markata. Tatitu pachpaw q’apisiñapan yänakamp phuqt’at juti, markpachar t’unjañatakiw juti. 6 Babiloniankirinaka, wararipxam, Tatitun taripañ urupax jak’ankiwa, taqi ch’aman Tatitux mä t’aqhisiyañampiw purini. 7 Ukapachasti taqi jaqinakaw ch’am jiwt’ayasipxani, janiw kunatakis ch’amanakapax utjkxaniti, 8 wali mulljataw qhiparapxani. Mä jach’a t’aqhisiñampi, llakisiñampiw jupanakxarux jutani, wawachasir warmjamaw ayquñamp q’iwisipxani. Jupanakkamaw mulljat uñkatasipxani, p’inqasiñatsa ajanunakapax ninjamaw nakhani. 9 Tatitun urupax purinxiwa, axsarkañ urupuniwa, q’apisiñapas ninjamaw nakhi, aka uraqirusti ch’usa wasararuw tukuyani, jucharar jaqinakarus tukjarakiniwa. 10 Uka urux intis ch’amaktxaniwa, phaxsis janiw qhantkxaniti, warawaranakas janirakiw juk’amp qhankxaniti. 11 Tatitusti siwa: “Akapachan jakirinakan ñanqha luratapat mutuyäwa, jaqi jiwayatanakapatsa mutuyarakïwa. Jach’a jach’a tukur jaqinakarusti jach’a jach’a tukuñanakap tukjä, ñanqha qhuru jaqinakarusti jisk’achjarakiwa. 12 Jaqinakasti q’alaw tukusini, Ofir sat chiqankir suma qurit sipansa juk’anikïxapxaniwa. 13 Uka urun nayan phiñasitaxan jach’ätapatxa, alaxpachax khathatiniwa, aka uraqis yaqha chiqaruw jittarakini. 14 “Uka uruntix yaqha markanakankir jaqinakax Babilonia markankasipkchini ukaxa, mulljat tarujar uñtataw jaltxapxani; jan awatirin mulljat ovejanakjamaw tutuktxapxani. 15 Khititix jikxatayaskani ukasti cuchillumpi chhuqhuntataw uñjasini, khititix katjayaskani ukasti jiwayataw uñjasini. 16 Jupanakan uñjkataw jisk’a wawanakaparux uraqir jisktas jiwarayapxani; utanakapatsa yänakap q’al apsupxani, warminakapas munkir jan munkir warmisitäpxaniwa. 17 Jupanakatakisti Medo markankir jaqinak sartayä, uka jaqinakax janiw qullqitjam llakisipkiti, janirakiw qurirus munapayapkiti. 18 Waynanakarux mich’inakapampiw jiwarayani. Asu wawanakatsa janiw khuyapt’ayasipkaniti, jisk’a wawanakatsa janirakiw khuyapt’ayasipkaniti. 19 Jichhax Babilonia marka, sum ist’ita: yaqha markanakatakix mä k’ajkir qaljamätawa, caldeonakatakisti mä jach’a kankañan markjamarakïtawa, ukampis naya ch’aman Tatituw q’al tukjäma kunjämtix Sodoma, Gomorra markanakar t’unjtxa ukhama. 20 Babilonia markan janipuniw jaqix juk’ampi utjkxaniti, Árabe jaqinakas janiw mayampsa ukar utjantaskxapxaniti, awatirinakas janirakiw uywanakaparux ukan manq’ayaskxapxaniti. 21 Ukansti monte phisinakakiw utjxani, utanakansti jukunakakiw phuqhäxani, kunayman suri jamach’inakakiw ukan jakxapxani, cabritonakakiw uksar aksar jalanaqxapxani. 22 Reyinakan utjañ utanakapansti pampa anunakakiw wararxani, suma k’ajkiri utanakapansti qamaqinakakiw utjxani. Babilonia, mutuñ urumax niyaw purinxi.”

14

1 Israel markat khuyapt’ayasitapatxa, Tatitux wasitat jupan ajllisit markapat uñt’asxistani. Tatitux uraqisaruw kuttayanxistani. Yaqha markan utjir jaqinakasti markas taypin jawsayasiñatakiw jutapxani, ukatsti markasampiw mayachasxapxani. 2 Kawkharutix Tatitux mä uraq churkistu ukar kuttaniñatakix walja markanakaw yanapistani. Ukatsti jupanakarux katuntañäniwa, nayrax jupanakax jiwasanakaruw t’aqhisiyas apnaqistäna, jichhasti jiwasanakaw jupanakarux t’aqhisiyañäni. 3 Israel marka, kunapachatix Tatitux t’aqhisiñanakamata, llakisitanakamata, jachkaña yaqha jaqir katuyat tukutamat samarañ churkätam ukkhaxa, 4 Babilonia reyit phiskasisax akham sasaw jayllintäta: “¡Uñtapxam! ¿Kunarus jichhax t’aqhisiyirisax purt’asi? jach’a jach’a tukuris ¿kunarus puri? 5 Tatituw uka ñanqha luririn ch’amap tukji, uka qhuru jaqin thujrupsa p’akinuqi, 6 markanakarux phiñasiñampiw t’aqhisiyäna, jan inakt’asaw mutuyarakïna, markanakarusti wali phiñasitaw tukjäna, jan khuyapt’ayasisaw arknaqäna. 7 Jichhax taqi akapachaw samart’at jikxatasxi, kusisiñatsa wal arnaqasxi. 8 Libanonkir pinonakasa, cedro quqanakasa, juman aynacht’atamat kusisipxiwa, sapxarakiwa: ‘Juman aynacht’atamat aksaruxa, janiw khitis nanakarux tinkuraykxapxituti’ sasa. 9 Manqhapachansti, jiwatanak taypin wali uxuñaw utji, jumar katuqiriw mistunipxi. Jiwatanakan ch’iwinakapas sarthapiwa, akapachan jilïrinakapas jumar jikxatiriw mistunipxi; taqi markanakan reyinakapasti qunuñanakapat sartapxarakiwa. 10 Taqiniw jupanakax arsupxi, akham sasa: ‘Jumas ch’amam pist’ayasxaraktawa, nanakjamaw jichhax tukxtaxa. 11 Akkharuw jach’a jach’a tukuñamax tukusxi, arpaman suma toct’asitanakapas tukusxi. Ikiñamax q’ala ñusantatawa, janxatanakamas laqatunakawa’ sasa. 12 “¡Qhantati warawara, kunjämarak uka alayat jalaqtantasti! Markanakar atipjirïstaxaya, jichhax pampar jaquqatätawa. 13 Chuymamansti amtäyätawa: ‘Jichhax alaxpachkamaw makhatä; qunuñaxsti Diosan warawaranakapxaruw uskt’asï, khaya jaya alayan qunt’asï, kawkïri qulluntix diosanakax tantachasipki ukkhana. 14 Qinayanakatsa juk’ampi alayaruw makhatä, jach’a Diosjamarakiw tukü’ sasa. 15 ¡Ukampis jichhax jiwatanakan manqha pachapkamaw jalanttaxa, ch’amaka mik’ay manqharuw purtaxa! 16 Jumar ukham uñjasinsti, jumar uñch’ukiriw pachpar qhiparapxani, ukatsti sapxarakiniwa: ‘¡Aka jaqix taqi uraqpach khathatiykän ukarakisä! Markanakarus jupaxay tukjchïnxa, 17 aka uraqirus ch’usa wasararuw tukuyänxa, markanaksa tukjarakïnwa, katuntat jaqinakarus janixay antutkchïntixa!’ sasa. 18 Kunapachatix markanakan reyinakapax jiwxapxi ukkhaxa, suma amay imañanakar imt’atäxapxiwa; 19 ukampis jumarux amay imañ chiqatxa jayaruw liwtapxtam, mä axtaskañ t’unäkasmas ukhama, jaqin takisit amayarjamaw liwtapxtam, jaqin jiwarayatanak taypina, p’iqi apaqat jaqinak taypina, qalarar ch’amak manqhar jaquntataraki. 20 Markamar tukjatamatsti, markaman utjir jaqinakar jiwarayatamatsa, janiw jichhax mayni reyinakarjam imapkätamti. Ukham ñanqha lurir jaqin wawanakapasti, janiw wiñay jakapkaniti. 21 Jichhax wakichasipxam uka wawanakar jiwarayañataki, kawkïr awkinakapatix jaqinakar jiwaraykän ukan wawanakaparu, ukhamata aka uraqi jan juk’amp apnaqxapxañapataki, aka uraqirus janirak markanakamp phuqhantañapataki”. 22 Taqi ch’amani Tatitux siwa: “Jupanakampiw jichhax nuwasï, Babilonia sutsti chhaqtayäwa, ukan utjirinaksa, wawanakapamppacha, allchhinakapamppach chhaqtayä. 23 Mä ñiq’i mik’ayaruw tukuyä, ukansti jukunakakiw utjapxani. Tukjañ pichañampjamaw pichanukü.” Ukham siw taqi ch’aman Tatituxa. 24 Taqi ch’amani Tatitux juramentompiw arsu: “Janiw qhipar kuttañax utjkiti, kuntix amtkta ukax phuqhasipuniniwa, kunjämarutix amtkta ukax lurasipuniniwa. 25 Nayan markax taypinkki uka Asiria markarux t’unjäwa, qullunakaxan q’al juparux tukjä. Jupan t’aqhisiñapasti markaxarux janiw juk’ampi t’aqhisiyxaniti, qhuru kankañapas janiw juk’ampi markaxar jan walt’aykxaniti. 26 Kawkïr amtäwtix wakichkta ukax akawa, taqi markanakaruw tukjä.” 27 Taqi ch’amani Tatituw ukham amti, janiw khitis jark’kaspati. Jupax jichhas axsarayaskakiwa, janirakiw khitis uka amtäwip mayjt’aykaspati. 28 Ahaz sat reyix jiwkäna uka maraw Isaías profetax aka profecía arunak arsüna: 29 Filisteo marka, Asiria marka apnaqir reyix jiwxiwa, ukataq t’aqhisiykäyätam uka. Ukampis jumax jan kusiskamti, Asiria markax juk’amp jach’a uñisirimaw tukuni; jiwayir asirut sipansa juk’ampiw tukuni. 30 Naya kipkaw mä juk’a jilt’ir jaqinakamarux jiwarayä; manq’atjamaw uka jaqinakamax jiwarapxani. Ukampisa, juk’a yänakani israelitanakakixa, chhuxllanakax uywanakapatak utjapuniniwa, sumakirakiw samart’asipxani. 31 ¡Filisteo markanaka, wararipxam, ayquñat wararipxam, mulljasiñatsa khathatipxam! Jichhasti alay tuqit mä ejercitow jutanti jiwq’i qinayar uñtata; soldadonakapasti nuwantañatakix wakicht’atäpxiwa. 32 Uka markan khithanitanakaparusti akham sasaw yatiyatäni: Tatituw Jerusalén marka utt’ayi, markapan llakitanakasti uka markan samarañ jikxatapxani.

15

1 Moab markataki profecía arunaka: Ar sata markax t’unjatäkän uka arumaxa, Moab markax t’unjatarakïnwa; Quir sat markax t’unjatäkän uka arumasti, Moab markax t’unjatarakïnwa. 2 Dibon markan utjir jaqinakasti, qullu patankki uka templor jachiriw makhatapxi, Moab markasti, Nebo markampina, Medebá markampin t’unjatätapat chuyma wal usuyasi. Ñik’utanakapasa, sunkhanakapas taqinin mururatkamäpxi. 3 Uta patxanakansa, plazanakansa, taqiniw chuyma usuyasipxi, jach’at wararipxaraki; markan k’ullk’u thakhinakapansa jaqinakax chhankha isimpi isthapitkamaw sarnaqapxi, jachkäwis niya tukusirpachäpxiwa. 4 Hesbón, Elalé sat markanakan jakirinakaxa, jach’at arnaqasisaw yanap mayipxi; Jahas sat markakamaw arnaqasitanakapax ist’asi. Ukat Moab markan nuwasir jaqinakapax axsarayasipxi, axsarañatsa wal khathatipxi. 5 Isaías profetax siwa: Moab markar ukham uñjasax chuymaxax walpin usutu; moabitanakasti axsarañampi phuqhantatäpxiwa, Zoar, Eglat-selisiya uka markanakaruw jaltxapxi, Luhit siski uka qhathanjam jacht’asis makhatapxi, Horonaim uka thakhinjam t’unjat uñjasitapat jacht’asis sarxapxi. 6 Nimrim uka chiqan utjir uma phuch’unakas wañt’xiwa, ch’uxña quranakas ankuntawayxiwa, taqi chhuxllanakas jiwsuwayxiwa, janirakiw mä ch’uxña laphis utjkxiti. 7 Ukat jaqix jichhax taqi yänakap apthapisxi, ukatsti Sauce jawir khurkataruw apasxapxi. 8 Yanap mayisa arnaqasitanakapasti Moab uraqpachan ist’asi, wararitanakapasti Eglaim siski uka chiqkamaw ist’asi, Beer-elim siski uka chiqkamaw ist’asi. 9 Dimón siski uka chiqan utjir phuch’unakax wilampi phuqhantatäkchisa, jichhax juk’ampi jan walt’añanak apayasinkakiwa; Moab markat qhispirinakarusti, leonanakaw jupanakar manq’antani.

16

1 Wasarankki uka Selá markatpachwa, Moab markan jilïrinakapax ovejanak apayanipxi, Jerusalén Diosan utapan Tatitur waxt’äwinak churañataki. 2 Moab markan jakirinakaxa, Arnón jawir chiqnäma makhatasasti, tapat jaltiri mulljat jamach’inakjamäpxiwa. 3 Jerusalén markankirinakarux sapxarakiwa: “Arxatt’atäñ thaqhapxta, jumay nanakarux arxatt’apxita. Chika urus ch’iwimampiy ch’iwt’ayapxita, arumäkaspas ukhamay ch’iwxatt’ayapxita; jayar ananukutanakarusti jumay katuqt’am, janirakiy uñisirinakaxarux katuyapxistati. 4 Moab markat jaltanirinakarux jumay katuqt’am. T’unjirinakatsa jumay imantt’asim.” Kunapachatix t’aqhisiñax tukusxani, t’unjatäñas jan utjkxarakini, marka t’unjiris sarxani ukapachaxa, 5 Davidan wawanakapat mayniw Israel markan reyipat utt’asini, jupan apnaqäwipasti chiqapa, askïniwa; jupax taqiniruw munasiñampi irpani, jank’akiw chiqaparus uñjani. 6 Moab markankirinakasti jach’a jach’a tukur jaqinakäpxiwa: taqinitsa juk’amp jach’anakäpkaspas ukham amuyasipxi, mayninakarus jisk’achasiñampiw uñkatapxi. ¡Ukampis pantjatäpxiwa! 7 Ukat jichhax Moab markankirinakax markapat jachapxani; Quir-haréset chiqan jakir jaqinakatsa, chuymanakapxa wal usuyasipxani. 8 Hesbón, Sibmá siski uka chiqanakan utjir uva yapunakax q’ala ankuntatawa, asirionakaw uka uva yapunak q’al tukjawayi. Uka uva yapunakasti Jazer chiqkamänwa, wasarkamarakiw purïna, jach’a qutat khursakamaw purirakïna. 9 Ukat Sibmá siski uka chiqan uva yapunakat jachta, Jazer chiqankir uva yapunakatsa jacharakta, Hesbón, Elalé siski uka uraqinakatsa walpun jachta, jaqir kusisiyañatakix janiw kuna yapunakas utjkxiti. 10 Uva yapunak taypinakanxa, kusisiñat arnaqasiñax tukusxaniwa; janiw uva apthapirinakan kusisiñat arnaqasiñanakapax utjkxaniti, janirakiw uvat vino ch’irwirinakas kusiskxapxaniti. Kusisiñat arnaqasiñanakax tukusxiwa. 11 Moab, Quir-haréset markanakan jan walt’atapatxa, chuymaxax mä arpjamaw llakisiñat wal khathati. 12 Moab markax qullunakarus saraskpan, qarjtañkamas arnaqasiskpan, diosanakapar mayisiris sarasipkpan, janiw kuna yanapsa jikxatapkaniti. 13 Aka arunak Tatitux Moab markatak nayra maranakan arsüna. 14 Jichhasti Tatitux siwa: “Mä irnaqirin luräwipax kimsa maratakikiwa. Ukat sapxsma, akat kimsa mararusti, Moab markan jach’a kankañapax q’ala tukjatäniwa. Jaqinakapax q’ala jiwarayatäniwa; mä qawqhanikiw jan jiwayat qhiparapxani, uka qhiparirinakasti pisi ch’aman jaqinakkamakïniwa.”

17

1 Damasco markataki profecía arunaka: Damascox janiw juk’ampi markäkxaniti, mä t’unjat marka mayjar allthapitakïxaniwa. 2 Wiñayatak apanukutaw uñjasini, chhuxllanakakiw ukan jilxani; uywanakasti jan khitin kamsataw uka chhuxllanak manq’arapxani. 3 Efrainax Israelan jach’achasiñap markawa, jichhax pirqamp jan muyuntataw uñjasini; Siria markat qhiparir Damasco markas q’ala chhaqtayatäniwa. Ukham siw taqi ch’aman Tatituxa. 4 Uka urunxa Jacobun jach’achasiñap Samaria markax jan ch’amaniw uñjasini, qamir kankañapas chhaqtayatäniwa. 5 Israel markachirinakax q’ala tukjatäpxaniwa; kunjämatix trigo apthapitat mä trigo yapux q’alaki uñjasixa ukhamäpxaniwa. Mä juk’a jilt’irinakasa trigo puyanakar uñtataw uka yapun jaqtat uñjasipxani, 6 jan ukax kunjämtix olivo quqax thalsutaxa, mä qawqha achunakapak pachpa quqan jilt’kixa, ukhamäpxaniwa. Ukham siw Israelan Tatitu Diosapaxa. 7 Uka urunxa, israelit jaqinakax jupar uskt’ir Tatituruw kuttanxapxani, Israelan Qullan Diosapäki ukaru. 8 Janiw mayampis Baal diosarux luqtäwinak churaskxapxaniti, janirakiw Astarté sat diosarus yupaychkxapxaniti, uka diosanakax jupanakan luratätap layku. 9 Uka urunxa, ch’aman markanakamax apanukutäniwa, kunjämtix heveonakana, amorreonakan markanakapax israelitanakar axsaratapat apanukutäkänxa ukhama. Ch’usa wasarar tukuyatäpxaniwa, 10 qhispiyktam uka Diosar armatamata, jupax juman arxatirimätamxa, janiw amtasktati. Jumax suma panqar yapunak yapuchtaxa, jan uñt’at diosatakiw uka panqaranak ayrustaxa, 11 uka yapunak sum uñjañaruw uchastaxa, qhipürpachaw uka alinakax panqarsu. Ukampis jan qullkañ usu jutkani ukkhaxa, janiw kuna achunaksa apthapkätati. 12 ¡Ist’apxam, walja jaqinakan ch’axwatapax jach’a qutan qhuthutitapjamawa! Markanakax jach’at uxupxi jach’a jawiran qhuthutitapjama. 13 Ukampis Tatitux jupanakar tuqintki ukkhax jayaruw jaltxapxi, kunjämtix thayax wichhunakar apaskix ukhama, jan ukax kunjämtix tutuka thayax ch’aphinak apaskix ukhama. 14 Jayp’u tuqirusti axsarkañjamäpxiwa, ukampis qhantatirux janiw kunas utjkxiti. Ukhamaw jiwasar lunthatjirinakax tukusipxi, jiwasar jan walt’ayirinakas ukham tukusipxi.

18

1 ¡Ay, kunakïkan chhichhillankhanakamp phuqhantat markatakixa, Etiopía jawiranakat khursankkis uka markanakatakixa, 2 khithanakapsa Nilo jawiranjam khithanki uka markatakixa, junco sat alinakat lurat botenakat jutapki ukanakatakixa! Khithanaka, jalakamak jalapxam, uka jach’a tansa, janq’ull jaqinakan markaru, taqi chiqan wali axsarat markaru, wali ch’amani jach’a jach’a tukur markaru, jawiranakan muyuntat markaru. 3 Taqi jumanaka, akapachan jakir jaqinaka, kunapachatix qullun mä chimpu aptapkan uk uñjapxäta, kunapachatix trompetax phust’askani uk ist’apxarakïta. 4 Tatitusti sarakituwa: “Utjäwixatpach nayax k’uchikiw uñch’ukiskta, junt’u pachan mä qhanäkaspas ukhama, achunak apthapiñ junt’u urunakan mä jallu sullan qinayäkaspas ukhama. 5 Kunapachatix uva yapunakan panqarax pasakipxani ukapacha, uka panqaras suma puqt’ata uvar tukxarakini ukapacha, ukampis uva apthapiñ nayräxaxa, cuchillonakampiw layminakap khuchhurapxani, khuchhurasinsti apanukupxaniwa. 6 Taqi ukanakaw apanukut uñjasini, qullunakan utjir jach’a jamach’inakataki, kunayman utjir laq’unakataki. Uka jamach’inakasti junt’u pachax ukan jakapxani, kunayman laq’unakas thaya pachax ukanarak jakapxani.” 7 Uka pachaxa, taqi ch’amani Tatitutakiw churäwinak apanipxani, kawkïr markatix jach’a tansa janq’ull jaqinakanïki uka marka, wali axsarat markäki uka, ch’amani, jach’a jach’a tukur markäki uka, jawir umanakan suma qarpat markäki uka. Sión qullurkamaw luqtäwinakap apanipxani, ukan taqi ch’aman Tatiturux yupaychapxani.

19

1 Egipto markataki profecía arunaka: Tatitur uñtapxam, Egiptoruw jutaski mä jaliri qinayar lat’xatata. Jupa nayraqatansti Egipton diosanakapax khathatipxiwa, Egiptonkir jaqinakasti wal axsarapxi. 2 Tatitux siwa: “Egiptonkir jaqinakarux jupanakkam nuwasiyä, masix mayni masipampi, mä markasti yaqha markampi, mä reinox yaqha reinompiw nuwasini. 3 Amuyunakap mayjt’ayä, amtatanakapsti t’unjarakïwa. Ukapachaw jiskt’asipxani: yaqha diosanakaru, layqanakaru, jiwatanakan ajayunakaparu, yatiri jaqinakaru. 4 Ukampis nayax Egiptorux mä qhuru reyiruw jupanakar apnaqañapat katuyä.” Ukham siwa taqi ch’aman Tatituxa. 5 Nilo jawiran umanakapax wañt’xaniwa, q’ala wañaw tukuwayxani, 6 uma sarañawjanakapas walipuniw thujsani. Egipton jalir umanakasti juk’at juk’at wañt’awayxani, uka jak’an utjir alinakas wañsuwayxaniwa; 7 Nilo jawira lakan utjir alinakasa, uka jak’an taqi yapunakasa, jan mayampitakiw wañsuwayxani. 8 Nilo jawiran chawlla katurinakasa, llakisiñat wal jachapxani. 9 Linot telanak luririnakas mayjt’ataw jikxatasipxani; sawurinakas llakisipxaniwa. 10 Telanak sawurinakas chuyma kawkst’ataw uñjasipxani, taqi ukanak luririnakas wali mayjt’ataw uñjasipxani. 11 ¡Soan markan jilïrinakapa, jumanakax kunja luqhïpxtasa, Egipton suma amuyt’ayirinakapa, jumanakax luqhi amuyt’irinakäpxtawa! ¿Kunjämrak faraonarusti sapxtasti: “Nanakax wali yatiñan jaqinakan wawanakapäpxtwa, nayra reyinakan wawanakapäpxtwa” sasasti? 12 Faraón, ¿kawkinkarak yatiñan jaqinakamasti, kuntix taqi ch’amani Tatitux Egiptotaki amtki ukanak jumar yatiyañatakisti? 13 Soan markan jilïrinakapax wali luqhinakawa, Menfis markan jilïrinakapas sallqjayasipxarakiwa, suyunakan jilïrinakapasti Egiptorux pantat thakhinjam irpapxi. 14 Tatituw jupanakxaru pantjayir ajay churi; jupanakasti Egiptorux pantat thakhinjam irpapxi, taqi kuna luratanakapasa, kunjämatix mä machat jaqix waq’aqjasi, ukat uksar aksar aytilkaraki ukhama. 15 P’iqïpasa, jan ukax wich’inkhäpasa, palmeräpasa jan ukax suqusa alïpasa, janipuniw Egiptotakix khitis kuns lurirjamäkaniti. 16 Uka urunxa, kunapachatix taqi ch’aman Tatitux Egipcio jaqinakar mutuyañatak wakicht’askani ukkhaxa, jupanakax wal axsarayasipxani. 17 Egipcio jaqinakax Judá markankirinakarux wal axsarapxani; taqi ch’aman Tatitun amtäwinakapax Egipto markatakix sinti axsarkayätapatxa, sutip amtasakiw khathatxapxani. 18 Uka urunakasti Egipton phisqa markanakaw hebreo aru parlirinakax utjani, jupanakasti taqi ch’amani Tatitunkañwa chiqpach chuymamp arsupxani. Uka markanakat maynïristi Inti Marka satäniwa. 19 Egiptonsti uka urunxa Tatitur luqtat mä altaraw utjani, qurpanakap jak’ansti Tatitutakix mä qalarakiw sayt’ayatäni. 20 Uka qalasti Egipto markankir jaqinakan taqi ch’amani Tatitut amtasipxañapatak uskutäniwa. Kunapachatix jupanakar uñisirinakat arxatañapatak Tatitut yanapa mayisipkani ukkhaxa, Tatitux jupanakatakix mä qhispiyir khithanini, uka qhispiyiriw arxatani, qhispiyarakini. 21 Tatitux egipcio jaqinakampiw uñt’ayasxani, jupanakasti Tatiturux katuqapxaniwa, sutipxarux wilañchanaka, luqtäwinak churasipxani. Tatiturusti arsüwinak arsupxani, uka arsutanakaparusti phuqhapxarakiniwa. 22 Tatitux Egipto markarux chhuxrinchjaniwa, ukatsti qullxatt’arakiniwa. Jupanakasti Tatituruw makhatxapxani, Tatitusti jupanakat khuyapt’ayasisin qullxatarakini. 23 Uka urunsti mä jach’a thakhiw Egiptot Asiria markakam utjani. Asirio jaqinakasti Egiptoruw sarapxani, Egipcio jaqinakasti Asiriaruw sarapxarakini, asiriankirinakasa, egiptonkirinakasa mayakiw Tatiturux yupaychapxani. 24 Uka urunsti Israel markampi, Egipto markampi, Asiria markampix suman jakasxapxani, Israel markasti taqi markanakatakix mä suma markäxaniwa. 25 Taqi ch’aman Tatitusti jupanakarux mä aski waxt’äwi churani akham sasa: “Nayaw aski waxt’äwinak Egipto markaxarux churta, Asiria markasti nayan uskutawa, Israelasti nayan ajllit markaxawa, jupanakarus nayaw uka kipka waxt’äwinak churarakta” sasa.

20

1 Mä kutixa, Asiriankir Sargón reyix mä jach’a jilïriruw Asdod markar sarañapatak khithäna, ukatsti uka markar nuwantasaw atipjäna. 2 Ukapachaw Tatitux Amós chachan Isaías yuqaparux parläna, akham sasa: “Uka chhankha isim apsusim, wiskhunakamsa apsusirakim” sasa. Isaías profetasti ukham luräna, jan wiskhuni, niya q’alalpachaw jikxatasïna. 3 Ukapachaw Tatitux sarakïna: “Isaías uywataxax q’ara kayuki, niya q’alalpacha, ukhamaw kimsa mara sarnaqi, ukasti Egipto markatakixa, Etiopía markatakisa mä unañchäwiwa. 4 Ukham Asiriankir reyix egipcionakaru, etiopenakarus katuntat apani, awkinakäskpasa, waynanakäskpasa, jupanakarux q’alalpacha, q’ara kayuki, ch’inas q’arpach mä p’inqa aparakini. 5 Yaqha markanakax Etiopía markaruw alkatasipxäna, Egipto markatsa jach’a jach’aw tukupxäna, uka urusti, ukham lurapxatapat p’inqasxapxaniwa, walrak axsarapxani. 6 Uka urunakansti taqi quta iraman jakirinakax sapxarakiniwa: ‘Uñtapxam, Egipto markasa, Etiopía markas jan walt’añarurakis purxapxixä, jupanakay Asiria markankir reyit arxatchistani sayätanwa. ¿Jichhasti khitirak arxatt’istanisti?’ ” sasa.

21

1 Babilonia markatak profecía arunaka: Tutuka thayjamaw aynachat jutantapxi, wasarat jutapxi, axsarkañ chiqata. 2 Tatitux kuntix uñacht’aykitu ukax wali axsarkañawa: sallqjirix sallqjiwa, t’unjiristi t’unjarakiwa. ¡Elam markankirinaka, sartasipxam! ¡Medo markankirinaka, Babiloniar nuwantapxam! ¡Janiw juk’ampi ayquñanak ist’kxäti! 3 Janchixas chhijthaptituwa, wawachasir warmin janchipjamaw usurakitu, chuyma kawkst’añasti janiw ist’aykituti, axsarañas janirakiw kunsa uñjaykituti. 4 Amuyuxas mayjt’atawa, axsarañatsa khathatiraktwa. Inti jalanta pachanakax wali sumänwa, jichhasti ukax nayatakix axsarkañakiw tukxi. 5 Manq’añawjax niya wakicht’atäxiwa, jant’akunakas jant’akt’atarakiwa, jach’a manq’äwix niya qalltxarakiwa. ¡Soldadonakan jilïripa, sayt’asipxam, jark’aqasiñanakam sum llijtayapxam! 6 Tatitusti situwa: “Saram, ukatsti mä uñch’ukiri uskum, kunanaktix jupax uñjkani ukanak yatiypan. 7 Pä caballon qatatita carronaksa, asnoru, jan ukax, camellonakar lat’xatat jaqinak uñjchini ukaxa, ukanak tuqit jank’ak yatiypan.” 8 Khititix uñch’ukkän ukax akham sasaw art’asi: “Tata, nayax uñch’ukiñawjan uñch’ukiskta, sapürurakiw uñch’ukiskta, arumanakas paqar paqaraw uñch’ukiskta. 9 Mä carro pä caballon qatatit jutaskir uñjta” sasa. Ukatsti mayniw saraki: “¡Aynacht’xiwa, aynacht’xiw Babiloniaxa! diosanakapasti uraqirkamaw liwirtxapxi, jisk’a jisk’a t’unjataw uñjasipxi” sasa. 10 Isaías profetax sarakiwa: Nayan markaxay, walpin t’aqhisiwaytaxa, kuntix taqi ch’aman Tatituxa, Israelan Diosapäki ukax uñacht’aykitu uk yatiysma. 11 Tatitux Isaías profetaruw uñacht’ayäna kuntix Edom markar lurkani ukxata, uka uñacht’äwi tuqiw uka markatpach maynir arnaqasinir ist’äna: “Isaías, ¿Kuna pachas nanakan t’aqhisiñanakaxax tukusxani?” sasa. 12 Marka uñjiristi sarakiwa: “Jank’akiw samarañ urunakax purinxani, ukampis mutuyäwix kutt’aniniwa. Juk’amp yatiñ munapxsta ukapachaxa, wakisiw jiskt’asipkañamaki” sasa. 13 Tatitux Isaías profetaruw uñacht’ayäna kuntix Arabia markar lurkani ukxata, arumanakax uka jaqinakax wasar ch’uminak taypin utjapxirïna: Dedán chiqan utjir árabe jaqinaka, 14 umat pharjatar jikxatir mistunipxam, ukatsti um churapxam. Temá markan utjirinaka, jaltxirinakar jikxatir mistunipxam, ukatsti manq’añ churapxam. 15 Jupanakasti jiwayatäñat jaltasipki, wali ari espadampi jiwayatäñata, mich’inakan jiwayatäñata, uka nuwasïwin jiwayatäñat jaltasipki. 16 Tatitusti sarakituwa: “Akat mä mararuxa, kunjämtix mä irnaqirix luräwip tukusitapat llakiskixa, ukhamaw Quedar markan jach’a kankañapax tukusxani. 17 Quedar markan jach’a nuwasirinakapan janiw kunampi tuwaqasiñapas utjkxaniti.” Israelan Tatit Diosapaw ukham arsu.

22

1 Unañchäwinak uñjañ qhirwataki profecía arunaka: ¿Kunas kamachi, taqinis uta patarkamakis mistupxixa? 2 Markasti ch’axwañampi, uxuñanakampi phuqhantatawa, aka markax kusist’añak munaski. Juman jiwirinakamax janiw espadampi jiwayatäpkiti, janirakiw nuwasïwinsa jiwapkiti; 3 jilïrinakamax taqiniw jaltxapxi, mich’inakat jaltapxatapatsti taqiniw katuntatäpxi. Wali ch’aman jaqinakamasti jayaruw jaltxapxi, uka kipka katuntatäpxarakiwa. 4 Ukat sistxa: Nayat jithiqtapxam, chuymas kawkst’ataw jachañ munta; markaxan aynacht’atapatsti jan chuymachapxistati. 5 Taqi ch’amani Tatituw uka axsarkañ mutuyäwinak jiwasxar apayani. Unañchanak uñjañ qhirwanxa, t’unjatäñampi, mulljasiñampik uñjta. Uñisirinakaw jach’a pirqanakas tinkuräwayi, qullunakansti arnaqasitanakapaw ist’asi. 6 Elam, Quir markanakankir soldadonakaxa, nuwasiñatakix carronakapxat purintanipxi, jark’aqasiñanakampi, mich’inakamp nuwantañat wakicht’ata. 7 Jerusalén markan suma qhirwanakapasti nuwasiñ carronakamp phuqhantatawa. Soldadonakas markaruw muyuntapxi. 8 Judá markax jan jark’aqasiñaniw jikxatasi. Uka urux jumanakax amuyapxtawa, cedro quqanakat lurat utanxa, nuwasiñatak yänakan walja utjatapa, 9 Jerusalenan pirqanakapas k’ak’atätap uñjapxaraktawa, aynachankki uka qutañarusti umampiw phuqhantapxarakta. 10 Jerusalén markankir utanaksa uñakipapxtawa, yaqhip utanaksti pirqanak sum sayt’ayañatakiw liwinukupxta. 11 Uka pä pirqa taypirusti, mirq’i qutañan umapatakiw uma qutañ lurapxaraktaxa. Ukampisa janiw jumanakax amuyasipktati khititix taqi ukanak lurki ukxa, jupax nayra maranakatpach taqi ukanak wakichäna. 12 Uka urusti taqi ch’aman Tatitux jachapxañamataki, wararipxañamatakiw jawsapxtam, p’iqinakamsa q’ararasipxañamataki, ayquñ uñacht’ayañatakisti chhankha isinakamp isthapisipxañamataki. 13 Ukampis jumanakax kusiskañ phunchhäwi lurapxtaxa; vacanaka, ovejanaka jiwarayapxtaxa, aycha manq’apxtaxa, vino umapxaraktaxa. Ukatsti, “manq’asiñäni, umt’asiñäni, qharürux jiwxchiñänixaya” sapxaraktawa. 14 Ukampisa taqi ch’aman Tatitux nayaruw uñstitu, ukatsti sarakituwa: “Janipuniw uka jucha luratanakap pampachkäti; jan ukasti jumanakax jiwarapxätawa” sasa. Aka arunakax taqi ch’aman Tatitun arunakapawa. 15 Taqi ch’amani Tatitusti sarakituwa: “Saram, ukatsti reyin utap uñjir Sená sat chachar uñjanim, juparusti sarakim: 16 ‘¿Kuns jumax akan lurta, khitis jumar reyinakan amay imaña chiqana amay imaña lurañatak churtam? 17 Tatitux uka luräwimat jayaruw liwinukütam, kunjämtix mä ch’amani jaqix liwtki ukhama. Ch’amampiw jumarux katuntätam, 18 mä muruq’ur uñtat qurumiyätam, ukatsti jaya pamparuw liwtätam. Ukan jiwarakïta, uka nuwasiñ carronakamas janiw kunatakïkanisa, reyi utankir jilïrimatakis mä p’inqaw liwisïta. 19 Nayaw jichhax irnaqäwimat jaqunuküma, luräwinakamatsti apanukurakïmawa. 20 “ ‘Uka urunsti nayan luqtirixaruw jawsä, Hilquías chachan Eliaquim yuqaparu; 21 juman isimampiw jupar isthapiyä, jach’a kankañ churktam uka wak’ampiw wak’antayä, jilïr kankañamsti juparuw churxä. Jerusalén markankirinakatakisa, Judá markatakisa mä awkjamäniwa. 22 Tatituw Davidan jilïr kankañap jupar churxani. Kuntix Eliaquim chachax siskani uka arsutapaw phuqhasini, janipuniw khitis arsutaparux “janiw walïkiti” siskaniti. 23 Wila masinakapatakix jupax jach’ar aptatäniwa, Tatiturakiw taqi uñisirinakapat imani. 24 Jupatxa taqi wila masinakapaw jach’a jach’a tukupxani, yanapapsa katuqapxarakiniwa. 25 “ ‘Ukampis Eliaquim, khititix reyin utap apnaqirïkana, wila masinakapa, jupar jaqkattat jakapkäna ukanakas taqpachaniw juchar mantapxani.’ ” Ukham siw taqi ch’aman Tatituxa.

23

1 Tiro markataki profecía arunaka: Tarsisankir barco apnaqirinaka, ayqupxam, barco mistuniñ chiqax q’ala t’unjatawa. Chipre tuqit puriniña uka barco mistuñasti q’ala t’unjatarakiwa. 2 Tiro markankir jaqinakasa, Sidón markankir alakip jaqinakasa, jan kun kamsasakiw qhiparapxi. Jupanakan barconakapasa nayrax suma aljañanak apanipxirïna. 3 Egiptot apanit trigo markanakar aljapxirïna, walja qullqirak uñxatapxirïna. 4 Jichhasti Sidón markankirinaka, p’inqachjatäñampiw phuqhantasipxäta; jumanakax quta taypinjam sum sarnaqañ yatipxtaxa, ukampis lamar qutax janiw qamir yänak churxapxätamti, wawanakamas janirakiw suma yänak jikxatxapxaniti. 5 Kunapachatix egipcionakar uka yatiyäwix purkani ukkhaxa, Tiro markan ukhamar puritapat taqiniw jachapxani. 6 Sapxarakiniwa: “Tarsis markar sarxapxam, quta iraman utjirinaka, uka markar purisin jachapxam” sasa. 7 Tiro markax wali jaya maran markänwa, kusisiñansa phuqt’at markänwa. Jaqinakapax jayanakar sarirïpxänwa, uka chiqanarak jakasipxirïna. 8 Alakip luririnakapax wali aytat jaqinakäpxänwa; taqi chiqansa wali sum katuqatäpxänwa. Jichhasti, ¿khitirak uka marka t’unjañ amtisti? 9 Taqi ch’amani Tatituw ukham lurañ amti, jach’a jach’a tukur jaqinakarus jisk’achjañataki jach’a ch’amaninakarus atipjañataki. 10 Tiro markankirinaka, jichhax yapuchañar uskusxapxam, barconak puriñäwjanakapax q’ala tukjatawa, Tarsis markat jutir barconakas janiw jutkxapxaniti. 11 Tatituw jach’a qutxar amparap luqxati, markanakarus khathatiyaraki, Tatituw Canaán chiqan utjir jach’a ch’aman markanakarus tukjatäñapatak khitharaki. 12 Sidón markarusti sarakiwa: “Kusisiñamax tukusxiwa; markaman qamañapas q’ala tukjatawa. Chipre sat wat’arus jaltaskam, ukansa janirakikiw samarañ jikxatkätati.” 13 Tiro, Sidón markankirinaka, kunarutix Babilonia markax purt’aski uk uñtapxam. Uka markax janiw utjkxiti, Asiria markan ejercitopaw tukjawayxi. Soldadonakax nuwantañatak torrenak lurasipxi, Reyi utanakap q’al tukjawayapxi. Jichhasti wasarankir laq’unakakiw uka taypin jakasxapxi. 14 Tarsisankir barconak apnaqirinakax llakt’atäpxiwa, barconakan puriñäwjapan tukjatätap layku. 15 Uka urunakanxa, Tiro markax paqallq tunka maraw apanukutäni, mä reyin jakañapäkis ukkha maranaka. Uka paqallq tunka mara sarakipatatsti Tiro markarux kuna jaylliñatix jan wali sarnaqir warmit utjki uka jaylliñarjamaw purini: 16 “Yaqha chachanakampi sarnaqir armanukut warmi, arpam apxarusim ukatsti, markpacha muytanim; suma q’uchunak toct’am, walja q’uchunak jayllt’arakim, inach jumat amtasipxani.” 17 Paqallq tunka mara tukusxani ukapachasti, Tatitux Tiro markan wasitat alakip lurañapatakiw jaysani, ukatsti, aka uraqin taqi markanakampiw alakip lurarakini. 18 Ukampis Tiro markax janiw uka jikxatatanakapat kusiskaniti, jan ukasti, Tatituruw luqtani, ukampisti khitinakatix Tatitur yupaychapki ukanakatakiw walja manq’añanaka, suma isinak alapxani.

24

1 Uñtapxam, Tatitux aka uraq tukjaniwa, q’al allthapini, mayjt’ayaniwa, jaqinakarusti uksar aksaruw ananukuni. 2 Taqiniruw uka kipka lurani: Sacerdoterusa, markachirinakarusa, uywirinakarusa, uywatanakarusa, alasirinakarusa, aljirinakarusa, mayt’irinakarusa, mayt’asirinakarusa, qamirirusa, jan kunanirusa. 3 Uraqix q’ala tukjatäniwa, q’ala lunthatjatäniwa. Tatituw ukham lurañatak arsu. 4 Uraqix q’alaw wañsuwayxi, taqi akapachaw ankuntatjam tukuwayxi, alaxpachas, akapachas wali llakitawa. 5 Uraqisti jaqinakapan takisitawa, kamachinak jan phuqhatap layku, arsutanakaparus janiw jaysapkiti, Tatitun wiñayatak arust’äwipsa p’akintapxarakiwa. 6 Taqiniw juchañjasipxi; ukat aka uraqix ñanqhachat uñjasi. Juk’anikiw jakañan qhiparapxi, markasti mä ch’usa wasarar tukutawa. 7 Uva yapunakax q’ala wañsutawa, ukat vinox jan utjkxiti. Khitinakatix kusisiñat q’uchupxirïn ukanakax, jichhax llakisiñatsa jiwirpachäpxiwa. 8 Tamboranakampi, arpanakampi kusisiñas tukusxiwa, kusisiñat uxuñanakasa tukusxarakiwa. 9 Janiw jichhax q’uchuñanakamp chika vino umañax utjkxaniti; umañanakas umirinakatakix k’allk’uw tukxani. 10 Jan wali sarnaqir markax q’ala aynacht’atawa, janiw mä utarus mantañjamäkiti. 11 Jaqinakasti marka thakhinakan vinon pist’atapat jachapxi; taqi kusisiñas tukusiwayxiwa, aka uraqitsti apanukutäxarakiwa. 12 Markasti q’ala tukjatapuniwa, punkupas jisk’a jisk’a t’unjatawa. 13 Aka uraqin utjir taqi markanakanxa ukhamarakïniwa, kunjämatix aceitunanakax thalsutax willirtanix ukhama, jan ukax uva apthapiñ tukutatxa, pallsuñsa munasipkaki ukhama. 14 Tatitun jach’a kankañap uñjasaxa, qhiparirinakax kusisiñat arnaqasipxani, inti jalanta tuqitpach wararinipxani. 15 Ukhamarakiw inti jalsu tuqinsa, jach’a quta taypin utjir markanakansa, Tatitu, Israelan Diosaparuw jach’achapxani. 16 Uraqi tukuyapatpach q’uchutanakapax ist’asi: “Aski jaqix jach’ar aptatäpan” sasa. Ukampis nayax saraktwa: ¡Ay kunas akaxa, kunas akaxa! ¡Ch’uxña lurir jaqinakax jach’a ch’uxñpin lurapxi! 17 Aka uraqin jakir jaqinakasti jiwayañ animalanakjam arknaqatäpxaniwa, mä jach’a p’iyaru, jan ukax mä sipitar jalt’irjamäpxaniwa. 18 Jiwayirinakat jaltirixa, p’iyaruw jalantani, uka p’iyat misturisti sipitaruw jalt’ani. Alaxpachatsti jallux walipuniw purxatanini, aka uraqin qalltanakapas khathatirakiniwa. 19 Aka uraqisti axsarkañaw khathatini, khathatisinsti jisk’a jisk’aw tukusini. 20 Mä machat jaqjamaw aytinkini, mä thantha chhujllar uñtataw khathatini. Juchanakapasti jupxarux walpun jatxattani, liwisiniwa, ukatsti janirakiw mayampsa sartkxaniti. 21 Uka urunsti, alaxpachan utjir ch’amaninakaru, aka uraqinkir reyinakarusa, Tatitux mutuyaniwa, 22 mayjaruw tantachthapini, ukatsti mä mutuñäwjaruw jaquntani, ukan katuntat uñjasipxani, ukatsti jaya urunakat mutuyaskarakini. 23 Kunapachatix taqi ch’aman Tatitux reyjama taqi kunsa lurkan ukkhaxa, Sión qullunsa, Jerusalén markansa, intis phaxsis ch’amakt’aniwa, markapankir jilïrinakasti, Tatitun qhapaq kankañap uñjapxani.

25

1 Tatay, jumätaw nayan Diosaxaxa; nayax jumaruw yupaychsma, muspharkañ amtatanakam phuqhatamata, nayra pachatpach ukanakan chiqätapata, sutimsa jach’aruw aptarakta. 2 Markanaksti qala chhaxwanak tukuytaxa, suma pirqantat markanaksti q’al t’unthaptaxa; uñisirinakan reyi utanakapsa q’al allthaptaxa, janirakiw mayampis utachatäkxaniti. 3 Jichhax qhuru jaqinakax jach’añchäwi churaraktamxa. 4 Jumax jan kunaninakaruw arxattaxa, khititix aynacht’atäki ukarus arxataraktawa, jan walt’añan jumaw arxattaxa lupinsa jumaw ch’iwiñcht’araktaxa. Qhuru jaqinakan samanapasti thaya pachan jach’a thayar uñtatawa, 5 jan ukax waña uraqin wali lupir uñtatawa. Uñisirinakan ch’amampi sartatapsti jumax t’unjtawa kunjämtix lupin junt’uparux mä ch’iwimpi samaraykta ukhama. Qhuru jaqinakarusti amukt’ayaraktawa. 6 Taqi ch’aman Tatitusti, taqi markanakatakiw Jerusalén markan mä suma manq’äwi wakichani, suma manq’anakampi, suma vinonakampi. 7 Uka markan Tatitux taqi markanakan llakisiñanakap apaqxani. 8 Tatitux wiñayatakiw jiwañarux t’unjani, taqi jaqinakan jachanakapsa picharaniwa, markapan aynacht’atapsti taqi aka uraqpachat chhaqtayxani. Tatituw ukham arsu. 9 Uka urunsti satarakïniwa: “Akapï jiwasan Tatitusaxa, juparuw iyawstan, juparakiw qhispiyistu, kusisipxañäni, k’uchirt’asipxañäni, jupaw qhispiyistu.” 10 Tatituw Jerusalén markarux imaskani, Moab markarusti takisiniwa, kunjämtix t’unanakax takisitäki ukhama. 11 Moab markasti wasitat sartasiñ munani, ukampis inakiw ch’amachasiskani, Tatitux pachpak jach’a jach’a tukuñap aynacht’ayani. 12 Tatitusti uka jach’a alay thuru pirqanakap liwisiyaniwa; uraqir tinkurayat apanukuwayani.

26

1 Uka urunsti Judá uraqin aka q’uchuw q’uchusini: “Mä jach’a ch’amani markaw utjistu; jiwasar qhispiyañataki, Tatituw uka markan jach’a pirqanak sayt’ayi. 2 Jerusalén markan punkunakap jist’arapxam, chiqpacha aski markaxa uka punkunjam mantani. 3 Tatituw samarañan jakayani khitinakatix jupatakjam tukupkani, ukhamarak jupar iyawsapkani ukanakaru. 4 Tatiturupun katuyasipxam, jupaw jiwasan wiñay arxatirisaxa. 5 Jupaw jach’a jach’a tukur jaqinakarux liwisiyi, uraqkam liwinukusaw jach’a jach’a tukur markarux jisk’achji, 6 ukhamat aynacht’at jaqinakasa, jan kunaninakas jupanakar takichasipxañapataki.” 7 Aski jaqinakan sarnaqäwinakapax chiqapawa; Tatay, jupanakan thakhipsa jumaw khuskhachtaxa. 8 Tatay, juman kamachinakarjam sarnaqasaxa, nanakax askin jikxatasipxta. Chuymanakaxasti jumatak lup’iñ munaski. 9 Arumanakas taqi chuymaxampiw jumat llakista; taqi chuymaxampiw thaqsma; kunapachatix jumax taqi aka uraqpachar uñjkäta ukkhaxa, jaqinakax kunatix chiqapäki uk yatipxani. 10 Ñanqha jaqinakat khuyapayaskäta ukasa, jupanakax janipuniw chiqapäñ yatiqapkaniti; aski jaqinakan uraqipansti sinti qhurunakaw tukupxi, janirakiw Tatitun jach’a kankañapsa yäqapkiti. 11 Tatay, jupanakatakix mutuyäwimax wakichatawa, ukampis jupanakax janiw amuyasiñ munapkiti; kunapachatix juman markamar wali munasitam uñjapkan ukkhaxa, jupanakax mä p’inqaw uñjasipxani. ¡Phiñasiñamampiy jupanakar tukjam! 12 Tatay, jumaw nanakar aski kankañ churapxista; chiqpachansa juma sapakiw taqi lurañanakax lurtaxa. 13 Nanakan Tatit Diosaxa, yaqha diosanakaw nanakarux apnaqapxitäna, ukampisa jichhax jumakïtaw nanakan Diosaxaxa. 14 Uka yaqha diosanakax janiw jakañanïpkiti; jiwarat diosapxiwa, janirakiw unxtapkisa, jumaw jupanakarux mutuytaxa, tukjaraktasa, jan mayampi amtaskañatakiw tukjtaxa. 15 Tatay, jumaw markamarux jiltaytaxa; juman askimatakiw jiltaytaxa, taqi qurpanakapsa jithitatayaraktawa. 16 Tatay, kunapachatix mutuyapkista ukkhaxa, usuchapkchista ukkhasa, jumarukiw makhatanipxsma. 17 Tatay, juman mutuyäwimax walpin t’aqhisiyapxitu; nanakan ayquñanakaxax wali jach’apunïnwa. 18 Ukampis uka t’aqhisiñax janiw kuna askinaksa apankiti. Markaxan atipt’atapatsa janiw kusisiñ churapktti, janirakiw walja wawanakanïpxataxatsa kusisiñ churapktti. 19 Ukampisa juman markamäpxtwa, t’unjat uñjasitäpkta ukasa, wasitat jakatatasipkakïwa. Jumaw jakañampi, kusisiñampi aka jiwat markarux phuqhantäta. 20 Nayan markaxa, utamar mantam, utaman punkupsa jist’katasinim. Tatitun phiñasiñap mäqipañapkamax imantasim. 21 Tatitusti jach’a utapat mistunini, aka uraqin jakir jaqinakaruw juchanakapat mutuyani. Qhurumpi jaqinakar jiwayirinakasti mutuyataw uñjasipxani.

27

1 Israel markan uñisirinakapax lamar qutan axsarkañ laq’ur uñtatäpxiwa, katarinakjamaw uksar aksar q’iwinaqtapxi, ukampis Tatituw jach’a ch’aman espadap ayxarusini, ukampiw q’al jiwarayani. 2 Uka urunsti Tatitux sarakiniwa: “Israel markatak q’uchupxam. 3 Naya Tatituw uka markarux uñjaskta, uruy arumaw imaskta, ukhamat jan khitis ñanqhachañapataki. 4 Janiw jupatakix phiñasitäkxti; ukampis jan ist’asirinakax utjaskakiwa, ukatsti, nayaw uka markat jupanakarux apsü. 5 Israel markatix nayan jupar imañax munchixa, nayampix sumar mantañapawa; jïsa, nayampix sumankthapiñapawa.” 6 Akat qhiparux Israel markax jach’aruw tukxani, aka uraqpacharuw jaqinakamp phuqhantani. 7 Tatitux Israel markarux janiw mutuykiti, kunjämtix jupar uñisirinakar mutuyki ukhama, janirakiw Israel markarux t’unjkiti kunjämtix uñisirinakapar t’unjki ukhama. 8 Tatitux jaya markar apayasaw markapar mutuyi, mä jach’a thayjam phust’asaw apanuku, kunjämtix inti jalsu thayax phust’anki ukhama. 9 Israelitanakatix uka yaqha diosanakan altaranakapa, kawkhantix yupaychapxirïkäna ukanak q’al t’unthapipxan ukkhaxa, Tatitux jupanakan juchanakap pampachaniwa. 10 Wali suma pirqantat markasti q’ala tukjataw uñjasi, mä apanukut utjama, mä ch’usa wasara jan jaqinjama. Jichhax uywa awatisiñ chiqakïxiwa, uywanakax layminak manq’apxi, ukanarak jipirt’xapxi. 11 Mä quqan layminakapax wañsxi ukkhax p’akirtxiwa; warminakasti uka layminak apthapisaw phayasipxi. Mä jan amuyt’asir markawa. Ukatpï jupanakar irnuqir Tatitux jan khuyapt’ayaskanitixa. 12 Kunapachatix Tatitux Israelan juchap pampachkani ukkhaxa, Tatitux Éufrates jawirata Egipto jawirkamaw uraq khathatiyani; jumanak israelitanakarusti, mayat mayat apthapipxätam, kunjämtix yapu luririx cebadap apthapki ukhama. 13 Uka urunsti mä jach’a trompetaw phust’asini, khitinakatix Asiria markan katuntatäpkän ukanakaxa, Egiptor apayatäpkäna ukanakasa, Tatitur yupaychiriw Jerusalén qullana markar jutapxani.

28

1 ¡Ay Samaria marka, Israel markan jach’a jach’a tukuñapa, machantat marka; ankuntat panqaranakampiw k’achachasta, uka suma qhirwan utjasiri marka, jaqinakapas vino umañamp atipjatanaka! 2 Tatitux Asiria ch’aman marka jumanakatakix wakichaski, wali ch’aman chhijchhir uñtata, taqi kun tukjir thayjama, wali umani jallükaspas ukhama, uraq chhaqtayir umjama. Asiria markax munañapampi, ch’amapampiw 3 Samaria markarux q’al tukjani, uka machir markarux jach’a jach’a tukuñapsa kayupampiw takxatani. 4 Uka ankuntat panqaranakampi k’achachasitamxa, kawkïritix uka suma qhirwa patan sartki ukaxa, nayraqat achuqiri higonakar uñtatäniwa; maynitix uka achu uñjkani ukkhaxa, mäkiw iraqas manq’antani ukhama. 5 Uka urunxa taqi ch’amani Tatitux mä k’ajkiri muspharkañ pillüniwa, markapan qhiparirinakatakisti, mä suma k’achachäniwa, 6 jucha t’aqañ utansti taripirinakarux chiqap amuyu churani, markar arxatir soldadonakarusti ch’am churarakini. 7 Profetanakasa, sacerdotenakasa, vino umantasaw uksar aksar liwinaqtas sarnaqapxi. Tatitun unañchäwi arunakap katuqañatakix vinompi q’ala machjatäpxiwa, jan walt’añanak taripañatakis machantatäpxiwa. 8 Mesa patanakapas waq’aqjasitanakapamp phuqhantatawa, janipuniw kawkhas q’umax utjkiti. 9 Ukatsti, nayxat akham sasaw parlapxi: “¿Kunjämarak Tatitun arunakapat jiwasar yatichir jutapxanisti? ¿Jiwasanakax jisk’a wawanakäksnas ukhamasti? 10 ¿Jichhas ullañ qillqañ yatiqasksna ukhamasti?” sasa. 11 Walikiwa, jumanakatix jan ist’asipkätaxa, pachpa Tatituw parlapxätam, ukampis yaqha arunakat parlapxätam, janirakiw uka arunakan kuna satapsa amuyt’apkätati. 12 Jupasti jumanakarux sapxäyätamwa: “Akax t’akuräwixa, akax samarañasa; qarit jaqix samart’aspan” sasa. Ukampis janiw ist’añ munapktati. 13 Ukatpï Tatitux jisk’a wawanakarjam parlxayapxätamxa, jichhas ullañ qillqañ yatiqasipkasma ukhama. Wawanakjamaw sarnaqañ yatiqapxäta, jikhanïxat liwisisaw usuchjasipxäta, janirakiw ukat sarthapirjamäpkätati. 14 Jerusalén marka apnaqirinaka, ñanqha lurir jaqinaka: Tatitun arunakap ist’apxam. 15 Jumanakax sapxtawa: “Jiwañampix arust’astanwa, jiwatanakan utjäwipampis arust’asiraktanwa, kunapachatix uka jach’a jan walt’añax jutkani ukkhaxa jiwasanakarux janiw katuntkistaniti; k’arisiñanakxaruw imantastanxa, sallqjasiñanakxaruw imantasiraktanxa” sasa. 16 Ukat Tatitux saraki: “Nayawa Jerusalén markatakix mä suma ajllit jila alan qala tukurakï, jach’a wakiskir qaläyäwa, uta qalltan mä wakiskir qalapjamäyäwa. Khititix nayar katuyasis jakanixa, jakäwipax sumakipunïniwa. 17 Uka utachäwinsti plomada lantix chiqapar uñjañäniwa, nivel lantisti kunatix chiqapäki ukarakïniwa” sasa. Jumanakax Egipto markaruw arxatayasiñatak katuyasipxtaxa, ukampis wali ch’aman Asiria ejercitow uka arxatirirux q’al tukjawayani. 18 Jiwañampi arust’asitapasti ina ch’usar tukuyatäniwa, jiwatanakan utjawipampi arust’asitapasti ina ch’usaruw tukuni. Uka axsarkañ jach’a jan walt’añaw jutani, ukasti jumanakarux q’al tukjapxätam. 19 Sapa kuti jutkan ukkhasti q’al tukjapxarakïtam. Sapa qhantati, sapüru, sapa jayp’urakiw jutani, jutañap yatisakiw jumanakax khathatxapxäta. 20 Mä jisk’a ikiñarus ikintapkasma ukhamäniwa, mä jisk’a janxatampis janxatasipkasma ukhamaraki. 21 Tatitusti Perasim qullun lurkän ukham lurani, Gabaón qhirwan lurkän ukham phiñasiñap uñacht’ayani. Tatitux jank’akiw amtatap phuqhani, jan khitir yatiyasaw lurarakini. 22 Ukatpï, ¡Tatitumpix jan juk’amp phiskaskxapxamti, ukatarak juk’amp jan walinakar mantasipkasma! Taqi ch’amani Tatitun taqi markpachar t’unjañ amtatap ist’arakta. 23 Ist’apxam kuntix sapkäm uka, wal wal ist’apxam nayan arunakaxa: 24 Mä yapu lurir jaqix yapuchiriw sari, jupax janiw sapürus qhullik qhullkiti, janirakiw uka qhullit k’uphañaruk uskuskiti. 25 Nayraqatax uka qhullit sum khuskhachi, ukatsti eneldo jan ukax comino uka jathanak phawanti, trigo jathanaksa phawantaraki, uka yapu thiyanakar muyuntayañatakisti, cebada, centeno ukanak phawanti. 26 Tatituw juparux yatichi kunjäma lurañapäkitix ukxa. 27 Eneldo achux janiw jawq’suskiti, comino achurus janirakiw carretampix qatatkipañäkiti; jan ukasti eneldox mä lawampi thalsuñakiwa, cominosti uka kipka thalsuñakirakiwa. 28 Trigox janiw jan samart’as jawq’suñäkiti; jan ukasti, carretampi qatatkipañakiwa, jan ñut’uchjasaw granox yaqhachaña. 29 Taqi ukham lurañanak yatxatañax taqi ch’aman Tatitut juti. Jupax muspharkañ amtäwinakaniwa, wali amuyt’ampirakiw uka amtäwinakap phuqhi.

29

1 ¡Ay Jerusalén, Davidan markapa! Phunchhäwinakam lurasipkakim sapa maras lurasipkakim, 2 nayaw Jerusalenarux jan walt’añar uchaskä, warariñanakampi, ayquñanakampiw utjani. Markasti ninampi nakhantayatäniwa, kunjämtix uywa waxt’anakax altaran nakt’ayatax ukhama. 3 Jumar muyuntañapatakix ejercitox khithanïma, jumarusti mä pirqampjamaw muyuntayäma, nuwantañ chiqanak jumatakix wakicharakï. 4 Jisk’achataw uñjasïta, uraqir liwinukutaw uñjasïta; arsutamasti mä ñanqha ajayun arupjamäniwa; parlatanakamasti jinchu jak’atjamak ist’asini. 5 Ukampisa, akatjamatak taqi ch’aman Tatitux uñisirinakamar mutuyani, q’ixu q’ixunakampi, uraq khathatiñanakampi, jach’a ch’axwañanakampi, jach’a t’aqhisiñanakampi, jach’a thayampi, ninampi nakhantayañanakampiw mutuyani. Uka walja uñisirinakamasti q’ala tukjataw uñjasipxani, jichhu t’unar uñtat apatäpxaniwa. 7 Jerusalén markar nuwantir ejercitonakasti, khitinakatix sayt’asiñanakapsa t’unjapki ukanakaxa, jan mayampitak chhaqtayatäpxaniwa, kunjämtix urpux inti jalsunitapat chhaqtxix ukhama. 8 Jerusalén markar nuwantir jach’a ejercitonakasti, manq’at awtjata, umat pharjataw jiwarapxani. Manq’apkaspasa, umapkaspasa ukham samkasipxani, ikïwipat p’arxtapkan ukkhasti, purakapas ch’usakiw jikxatasini, mallq’as q’ala wañantataw uñjasipxani. 9 ¡Jumanakasti, profetanaka, luqhikïsipkam! ¡Jan kuns uñjas juykhukïsipkam! ¡Machantatanakjam liwinaqtasipkakim, janisay vino umapksta ukasa! 10 Tatituw jumanakxarux mä jach’a iki apayani. Jumanak profetanakax markan nayranakapäpkasmas ukhamäpxañamänwa, ukampis janiw kuns uñjapktati. 11 Kuna unañchäwinaktix Tatitut katuqapkta ukanakxa, janiw amuyt’irjamäpktati; mä jist’thapit qillqatan kunatix qillqatäki uksa ullarañ munapkasma ukhamawa. Maynitix ullañ yatirir churaspaxa, ukatsti sarakispa: “Aka qillqat ullart’am” sasa, jupasti sarakiniwa: “Janiw ullart’kiristti, uka qillqatax jist’antatawa” sasa. 12 Ukampisa mayninakax sapxarakiwa: “Janiw ullarapkiristti, janixay ullañsa, qillqañsa yatipkstixa” sasa 13 Tatitusti sarakituwa: “Aka markax pata chuymakiw arkitu, lakanakapampikiw nayarux jach’añchitu, ukampisa chuymapax nayat jayankaskiwa, nayar yupaychapkitu ukaxa, jaqin amtataparjamakiwa. 14 Ukatpï jichhax muspharkañanaka aka markarux uñacht’ayäxa, ukatsti, aka markax muspharataw uñjasini. Yatiñani jaqinakapan yatiñanakapsa, ch’ikhi jaqinakapan amuyt’añanakapsa, q’al chhaqtayäxa.” 15 ¡Ay, kunakïkan khitinakatix Tatitut imantasipki ukanakatakixa, jupanakax amtäwinakap Tatitut imantapxi, aruma ch’amakanakan ñanqhanak lurapxi, sapxarakiwa: “Janiw khitisa uñjkistuti, janiw khitis amuykiti!” sasa. 16 ¡Kunjämsa taqi kuns jan walir tukuyapxi! Sañu lurir jaqimpi, ñiq’impix kipkakïkaspas ukhama. Mä kuna luratas janiw luririparux: “Janiw jumax lurkistati” siskaspati, janirakiw mä kuna ñiq’it luratas luririparux: “Jumax janiw kuna luratamsa yatktati” siskaspati. 17 Mä qawqha pachatxa ch’umix yapuchañ uraqiruw tukxani, yapuchañ uraqinakasti ch’umirurakiw tukxani. 18 Uka urun uqaranakax kuntix jupanakatak maynix ullarkani uk ist’apxani, juykhunakas uñjxapxarakini, jupanakatakix janiw laxa ch’amakas utjkxaniti. 19 Llamp’u chuymani jaqinakasti, jan kunani jaqinakasa, Qullan Tatitun kusisipxani. 20 Ñanqha jaqinakasti tukusxapxaniwa, jach’a jach’a tukur jaqinakas jiwarapxaniwa, ñanqha lurañ amtir jaqinakas tukusxapxaniwa, 21 k’ari jaqinakasti tukusxapxaniwa, ina ch’usat tumpantirinakas tukusipxaniwa. Khitinakatix jucha taripirinakar sipitanak uchapki, jan juchanirus k’arimpi juchañchapki ukanakas tukusxaniwa. 22 Ukatpï Israelan Tatitu Diosapaxa, Abrahamar qhispïykän ukax sixa: “Akat uksarux Jacobux janiw kunatsa p’inqaskxaniti, janirakiw ajanupas wilaptkxaniti, 23 kunapachatix Jacobun wawanakapax markap taypin kuntix lurkta uk uñjapkani ukkhaxa, nayan qullana Diosätax yatipxani, nayar aski uñjañ uñacht’ayapxitani. 24 Khitinakatix pantjat sarnaqapkän ukanakasti, amuyt’asiñ yatiqxapxani, mayninakxat parlirinakasti, yatichäwinakaparuw jaysxapxani.”

30

1 Tatitusti siwa: “¡Ay, kunakïkan kutkatasir israelit jaqinakatakixa, jan nayar jiskt’asisaw kuns amtapxi, nayan jan amuyt’ayat amtäwinak wakichapxi, juchsa mayampi mayamp lurapxi! 2 Mäkiw Egiptonkir reyirux yanap mayipxi, nayar jan jiskt’asaw ukham lurapxi; uka reyin ch’amaparuw katuyasipxi. 3 Ukampis faraón reyix janiw arxatapkätamti, Egipto markas janirakiw katuqapkätamti. 4 Jumanakax Soan, Hanés uka markanakarusa khithanak khithasipksta ukasa, 5 taqiniw uka jan kunatak inamay markampix sallqjat uñjasipxäta, janirakiw jumanakatakix kuna askinaksa apankaniti, jan ukasti q’inasiñampi, jan walt’añampik apanini” sasa. 6 Profecía arunaka Néguev chiqankir animalanakxata: Uka axsarkay uraqinakanxa, axsarkay leonanakaw jakapxi, katarinakasa, chhiqhan katarinakas ukan thuqhunaqapxi, uka chiqanjam qamir kankañanakap asnoru, camellor khumuntat apapxi, Egipto markaruw jan kunatak inamay apapxi, 7 uka jan ch’aman markasti, janiw yanapt’kaniti. Ukatpï uka markat akham sistxa: “Jan kun luriri wararir jach’a axsarkañ animala” sasa. 8 Tatitusti Isaías profetarux siwa: Jichhax jutam, kuntix uñjkta uk qillqam, mä qillqañar taqi ukanak qillqantam, ukasti qhipa urunakatak qhiparpan, taqininsa amtaskañapataki. 9 Aka markax Tatitur saykatir markawa, janiw taqi chuymäkiti, Tatitun yatichäwinakapsa janiw ist’añ munkiti. 10 Unañchäwi uñjirinakarusti sapxiwa: “Uka unañchäwinak jan uñjapxamti”, profetanakarusti sapxarakiwa: “Chiqa yatiyäwinak katuqapktas ukanak jan yatiyapxistati, jan ukasti suma quña arunakak parlt’apxita; janirak kusisiñanakaxsa apaqapxistati. 11 Tatiturux jan ist’apxamti, chiqa thakhitsti maysar saranukupxam, janirak Israelan Qullan Diosapatsa parlapxamti” sasa. 12 Ukatpï Tatitux sixa: “Jumanakax aka arunak janiw katuqañ munapktati, ñanqha lurañanakaru nuwasiñanakaruw alkatapxtaxa, ukanakarurakiw yanap mayipxtaxa; 13 ukatpï, jumanakax juchanïpxtaxa. K’ak’at jach’a pirqar uñtatäpxtawa, uka pirqasti akatjamat liwisini; 14 ñiq’it lurat chatjam q’ala t’unjatäpxätawa, uka jik’illitanakax jan kunatak wakiskiriwa, qhirit nina sank’a apsuñatakisa, jan ukax phuch’ut uma qichsuñatakisa” sasa. 15 Israelan Tatit Diosapasti siwa: “Nayar wasitat ist’xapxita, ukatsti nayaw samarañ churapxäma. Nayarutix chiqpach katuyasipxitäta ukaxa, samarañan jikxatapxäta, ukatsti qhispitäsipkätawa” sasa. Ukampis jumanakax janiw munapktati, 16 caballxat jaltxañatakiw wakichasipxtaxa, wali jalir carronakat sarxañatakiw wakichasipxtaxa. “Ukhamächi ukaxa, walikiwa, caballonakxat jaltxapxakchïtaya; ¡ukampis jumanakar arknaqirinakax juk’amp jaltirinakäniwa!” 17 Mä sapa jaqin axsarayatakiw waranqanakax jaltxapxani; ¡taqi jumanakasti phisqanin axsarayatakiw jaltxapxäta! Taqi ukanak ukham lurasitapatxa, jumanakat juk’anikiw ukan qhiparxapxäta, kunjämatix mä lawax qullu patan jikxataski ukhama, jan ukax qullu patan mä chimpükaspas ukhama. 18 Ukampis Tatitux jumanakat khuyapayasiñatakiw suyasipktam, jupax walipuniw munasiñap uñacht’ayañ munapxtam, Tatitusti khuyapayasiri chiqap Diosarakiwa. ¡Jupar suyt’irinakax kusisiñanïpxiwa! 19 Jerusalenan jakir israelitanaka, janiw juk’ampi jachkxapxätati. Yanap mayisisa arnaqasitamatxa, Tatituw khuyapt’ayasïtam, arnaqasitam ist’asinsti jaysarakïtamwa. 20 Tatitux kuna t’aqhisiñanaksa churkchïtam ukasa, jupax janiw imantaskxaniti. Tatituw yatichirimaxa, jumax pachpa nayranakamampiw uñjarakïta. 21 Kupi tuqiru, jan ukax ch’iqa tuqirus saranukütaxa, qhipäxamatsti mä aru ist’äta, sarakïtamwa: “Aka chiqaw thakhixa, sarasipkakim” sasa. 22 Ukatsti uka qullqit lurat diosamxa, qurimpi jawikipat diosamsa, jan wali yänakäkaspas ukhama, jan ukax t’unäkaspas ukham apanuküta. 23 Yapuchasitamar purxatañapatakisti, Tatitux jallu apayanïtam, ukhamat uraqix walja jilarkiri trigo achuntani. Uka urun uywanakamax walja manq’añanïpxaniwa. 24 Kawkïr vacanakamatixa, asnonakamas uka yapunakan irnaqapki ukanakax suma chhuxllanak manq’asipxarakini. 25 Kunürutix Tatitux uñisirinakamar jiwaraykani, jach’a pirqanakapsa liwirtaykani uka uruxa, uka jach’a qullunakat walja jawiranakaw umampi phuqhantat saraqanini. 26 Uka urunxa, Tatituw markapan chhuxrinakap qullart’ani. Ukapachaw phaxsix intjam qhantani, intisti qhanapat sipansa juk’amp qhant’ani, paqallqu intin qhanapäkaspas ukhama. 27 Uñtapxam, Tatitux jupa kipkaw jayatpach jutaski, phiñasiñapasti mä jach’a ninjamaw nakhaski, lakanakapasa, laxranakapasa, q’apisiñapamp phuqt’atawa, tukjir ninjamarakiwa, 28 samanapasti mä jach’a jawirat jilarkir umjamawa, taqi kunsa q’al chhaqtayaraki. Tatitux uka markanakar aynacht’ayiriw juti, q’al atipjiriw jutaraki, ukhamat maysar saranukupxañapataki. 29 Ukampis jumanakax q’uchunak ist’apxäta, qullana phunchhäwi arumanjama; chuymamasti wali kusisitäniwa, pinkillun phust’asitaparjam sarnaqkis ukhama, ukhamat Tatitun qullupar sarañataki, Israelan imantasiñ markapar sarañataki. 30 Tatitusti jach’a arupa ist’ayani, jach’a ch’amapsti uñacht’ayarakiniwa, axsarkañ phiñasiñampiw ukanak lurani, q’ixu q’ixunakampi, jallumpi, chhijchhimpi taqi ukanakax mä aqkir ninjam tukjiriwa. 31 Kunapachatix Asiria markax Tatitun arunakap ist’kani ukkhasti, kuna mutuyäwitix jupatak suyt’aski uk yatini, ukatsti axsarañampiw phuqhantasini. 32 Tatitux sapa kuti jawq’antkan ukkhasti, tamboranaka, arpanakaw toct’asini. Tatitusti jupanakarux walpun nuwjani. 33 Asiria markataki, reyipatakisa, t’aqhisiyañ chiqax nayratpach wakichatawa, uka chiqan ansapasti wali jach’awa, manqharakiwa, ninasti walja lawanak taypin wal nakharaki. Tatitun phust’atapaw aqtayarakini, jach’a azufre jallükaspas ukhama.

31

1 ¡Ay, kunakïkani, khitinakatix Egiptor yanap mayir sarapki ukanakatakixa, uka walja carronakaparu, caballerianakaparu alkatasipki ukanakatakixa, jupanakax janiw Israelan Qullan Diosapar uñtapkiti, janirakiw thaqhapkisa! 2 Tatitumpix janiw khitis phiskaskaspati, jupax khitir jan walt’ayañsa yatiwa, kunapachatix kunsa arsu ukkhaxa, phuqhapuniwa. Tatitux qhuru jaqinakarux t’unjaniwa, ñanqha luririnakar yanapapki ukanakarus tukusiyaniwa. 3 Egipcionakax aliq jaqinakakïpxiwa, janiw jupanakax diosanakäpkiti, caballonakapax janchikiwa, janiw wiñay jakirinakäpkiti. Tatitux egipcionakarux mutuyaniwa, khitinakarutix yanap mayipkani ukanakarus mutuyarakiniwa, taqiniw tukusipxani. 4 Tatitusti sarakituwa: “Kunjämtix mä leonax mä oveja jiwayixa, ukatsti janiw awatirinakapax axsartaykiti, taqpachanisay tantacht’asiskpan, arnaqatanakapampis axsartayañ munasipkpan, ukhamarakiw taqi ch’amani Tatitux jutani Jerusalén markan jakirinakar arxatiri. 5 Kunjämatix mä jamach’ix tapapat jark’aski ukhamarakiw taqi ch’aman Tatitux Jerusalenarux arxatani; markarusti imaniwa, arxataniwa, qhispiyarakiniwa.” 6 Israelan wawanakapa, khitirutix chuymap wal ust’ayapkta ukar kuttxapxam. 7 Kunürutix jumanakax qurit qullqit lurat diosanakam apanukupkäta, jumanak pachpa lurat diosanakaruxa, 8 uküruw Asiria markax atipjat uñjasini, janiw jaqin ch’amap laykuti. Uka nuwasïwix jaqinakaparuw jaltayani, nuwasir waynanakarusti katuntapxaniwa, 9 axsarañatsa reyipax jaltxaniwa, jilïrinakapasti wiphalap apanukusaw jaltxapxani. Tatitun mutuyäwipasti niya wakicht’atawa, Jerusalén markan uka uñisirinakapar mutuyañataki.

32

1 Mä reyiw utjani, jupasti chiqaparuw apnaqani, marka apnaqirinakasti chiqa uñjäwimpiw apnaqapxarakini. 2 Uñisirinakapar arxatañatakiw sayt’asipxani, jan wali urunakat imañataki, ñanqha luräwinakat imañataki. 3 Nayranakapampisti walpun uñatatasipxani, taqi kunsa suma amuyumpiw ist’apxani; 4 taqi kunsa wal amuyt’asisaw lurapxani, parlatanakapasa chiqaparakïniwa. 5 Jan wali jaqinakaxa, sallqjirinakasa, jisk’achjataw uñjasipxani. 6 Mä jaqix arsutapampiw maynirux chuymap ust’ayi, chuymapansti jan wali amtäwinakak amtaski, jaqi jiwayañak munaski, manq’at awtjat jaqirux jan kunan khithanuku, umat pharjatarus janiw um waxt’kiti. Tatiturus k’arintarakiwa. 7 Sallqa jaqix k’arikamak kuns parli, jan walinak lurañatakiw amtaraki; k’arintasaw jan kunaninakar aynacht’ayi, khitinakatix chiqapar uñjäwi mayipki ukanakaruxa. 8 Aski jaqisti, askinak lurañ amti, uka aski amtatanakapan sayt’asiraki. 9 Jan kunat llakt’asir warminaka, kuntix sapkäma uk ist’apxam. Jan yäqasir warminaka, arunakax ist’apxam. 10 Amuyatax jichhax taqi kunas walikjamakïskiwa, akat mä mararusti, t’ant’ana, vinon jan utjkxatapatxa, axsarañat wal khathatipxäta. 11 Jumanaka, jan yäqasir warminaka, jan kunat llakt’asir warminaka, jichhax khathatiñ qalltapxam. Uka isinakam apsusipxam, chhankha isinakamp isthapisipxam, ukhamat t’aqhisipxatanakam uñacht’ayapxäta. 12 Ayqt’asis sarnaqapxam, ukkha suma uraqinakata, suma achur uva yapunakatsa. 13 Markaxansti ch’aphinakampi quranakampikiw jilxani, taqi kusisiñ utanak taypin uka ch’aphinakax jilantxani. 14 Reyin utapax apanukutäxaniwa; walja jaqin markasti jan jaqiniw tukuni; uka suma thuru pirqanakasti wiñayatak apanukutäniwa; ukansti monte asnonakax k’uchikiw jakasipxani, uywanakas ukan manq’asipxarakini. 15 Ukampisa Tatitun ch’amapax wasitat jiwasxar jutani, ch’usa wasar uraqisti suma yapuchasiñ uraqiruw tukxani, yapuchasiñ uraqisti juk’ampi suma achuri yapuruw tukxani. 16 Chiqa kankañampi, chiqa uñjäwimpiw taqi aka markan utjarakini. 17 Chiqa uñjäwisti sumankañ utjayani, wiñayatakiw suman sarnaqasiña, jan axsarañ utjayani. 18 Markaxasti mä suma samarañ chiqan jakani, suma utanakana, samarañas utjki uka utanakana, 19 chhijchhisay ch’umirux q’al tukjaskpan, markaxasay jisk’achjat uñjasiskpan. 20 Jumanakax k’uchikiw jakasxapxäta, yapunakamatakis uma qarpax waljaw utjani, asnotakisa, vacatakis chhuxllax jilarkirïniwa.

33

1 ¡Ay, kunakïkan juma Asiria markatakixa! ¡Jumax markaxar t’unjir markätawa! T’unjañ tukt’aykäta ukkhaxa, jumax kipka t’unjataw uñjasïta; ch’uxña lurañ tukt’aykäta ukkhasti, uka kipka ch’uxña lurataw uñjasirakïta. 2 Tatay, nanakat khuyapt’ayasipxita, jumarukiw suyt’apxsma. Sapa qhantatiy ch’ama churapxita, jan walt’añansti yanapt’apxitaya. 3 Juman axsarayañ arunakam ist’asax markanakax jaltxapxiwa, juman ch’amam uñjasasti markanakax aywitatawayxapxiwa; 4 uñisirinakapasti t’iju t’iju tamjamaw jupanakxar chhukxatapxi, qamir kankañanakapsa aparapxaraki. 5 Tatitux jach’a munañaniwa, alaxpachan jakirirakiwa; jupaw Jerusalenarux chiqa kankañampi chiqa uñjäwimpi phuqhanti, 6 Jerusalenarusti imapuniniwa. Yatiñ kankañamampi yatxatañamampix mä suma qamir yänakjam qhispiyiriwa; Tatitur axsartañasti qamir kankañat sipansa juk’amp sumawa. 7 ¡Ist’am, kunjämsa wali ch’amaninakax anqan arnaqasipxi, kunjämsa sumankañ thaqhiri khithatanakas jachapxaraki! 8 Thakhinakax ch’usa wasarar tukutawa, janirakiw khitis uka chiqa sarnaqkiti. Arust’äwinakasa, amtäwinakas t’unasiwa, janirakiw khititakis yäqañax utjkxiti. 9 Taqiniw aka markan wali llakt’at jikxatasipxi, Líbano qullunkir ch’uminakas q’alaw wañsuwayxi, Sarón qhirwasti ch’usa wasarar tukutawa, Basán chiqasa, Carmelo qullusa q’ara qullukïxiwa. 10 Tatitux siwa: “Jichhakuchapï sartasïxa; jach’a kankañax uñacht’ayarakïxa. 11 Juma, Asirian amtatanakamasa, luratanakamas t’unampi sasiwa; phust’ataxasti mä ninjamaw jupanakarux nakhantani. 12 Markanakasti qhillar tukuyatäniwa; ch’aphinakar uñtataw ninampi nakharakini. 13 Khitinakatix jayankapkta ukanaka, kuntix nayax lurkta uk uñjapxam, khitinakatix jak’ankapkta ukanaka, ch’amaxsa uñjapxarakim.” 14 Juchararanakax Jerusalén markan khathatipxiwa, ñanqha jaqinakasti axsarañampi phuqhantatäpxiwa, ukatsti sapxarakiwa: “¿Khitirak jiwasanakat nakhantir nina taypin jakaspasti? ¿Khitirak wiñay nina sank’an jakaspasti?” sasa. 15 Khititix chiqaparu kuns lurki, chiqa parlkaraki, khititix ch’amampi aparas jan qamiriptkiti, waxt’äwinak laykuki jan kuns lurkiti; jaqi jiwayirinakan arunakapsa janirak ist’kiti, nayranakapsa jan ñanqhanak uñjañatak ch’irmthapkaraki, 16 ukakiw chiqpachansa taqi kunat imat jakani, qarqat lurat mä suma utan samart’ani, manq’añapas jan tukuskirïniwa, umas janirakiw jupatak pist’kaniti. 17 Reyirux wasitat jach’a kankañapan uñjäta, markan qurpanakapasti jayakamaw purirakini. 18 Kuna axsarañantix jakkäyät uk amtasisax sarakïtawa: “¿Kawkinkarak qullqi lluch’sur jaqisti? ¿Kawkinkarak jathinak waytir jaqisti? ¿Kawkinkarak torrenak jakhur jaqisti?” sasa. 19 Janiw ñanqha jaqinak taypin juk’amp jakxätati, parlanakapas jan amuyt’kay jaqinak taypina. 20 Nayan qullan utax uñtapxam, Jerusalenarus uñtapxarakim: ¡ukan suma phunchhäwinak lurapxañäni! Ukäwjax mä samart’añ chiqäniwa, mä suma sayt’ayat carpar uñtata, ch’akurunakapas suma ch’akuntata, phalanakapas jan t’aqartkayaraki. 21 Tatitux ukan jach’a ch’amap uñacht’ayani. Jerusalén markax jach’a jawiranakanïniwa, ukampis uñisirinakan barconakapax janiw uka jawiranakanjam mantanipkaniti. 22 Asiria barcon phalanakapasti janiw suma jiyantatäkiti, velop uskuñ lawapasti uksar aksaruw liwinki. Uka qamir kankañanakap q’al aparañäni, juykhus kunatix jupar wakt’ki uk katuqani, suchunakasti aparañaruw uskusipxani. Tatituw chiqapar uñjirisaxa, jiwasan reyisasa, jupaw qhispiyistani. 24 Janiw khitis: “Usutätwa” siskaspati. Tatitusti Jerusalenan jakir jaqinakan juchanakap pampacharakini.

34

1 Markanaka, ist’añatak jak’achasinipxam; jach’a markanaka, wal wal ist’apxam. Taqi akapachan utjirinak ist’pan, kunanakatix achki ukanakamppach ist’arakpan. 2 Tatitusti markanakatakixa, taqi ejercitonakapatakis phiñasitawa, q’al t’unjatäpxañapatak juchañchatäpxiwa. 3 Jiwatanakax apanukutäpxaniwa, uka jiwatanakan janchinakapasti walpun thujsani, qullunakansa wilax jawirjamaw jalarakini. 4 Alaxpachankir warawaranakax t’unthaptaniwa, alaxpachasti mä papeläkaspas ukhamaw llawthaptani, taqi warawaranakas janiw qhankxaniti, kunjämtix uva alina, higo alin laphinakapax wañsusin willirtki ukhama. 5 Jïsa, Tatitun espadapax alaxpachan uñsti, Edom markxaruw purini, uka markasti jiwañar katuyatawa. 6 Edom markan Bosrá sat markan qamapanxa, mä jach’a jiwarayäwiw utjani, wilas umjamaw jalarakini. Tatitun espadapasti wilampi, lik’impi jawikipatäniwa, kunjämatix ovejanakasa, cabritonakas waxt’äwitak kharsutax ukhama. 7 Jaqinakasti, walipuniw jiwarapxani, kunjämtix urqu vacanakax jiwarayatax ukhama. Uraqipasti wilampi ch’ach’antatäniwa, laq’as lik’impi phuqhantatäniwa. 8 Jïsa, Tatitux uka uruw phuqsusini; Jerusalén markatakix phuqsusiñ mara satäniwa. 9 Edom markankir jisk’a jawiranakapanxa, alquitranaw uma lanti jalani, uraqin laq’apasti azufreruw tukuni, junt’uptayat alquitranjamaw nakhani. 10 Janirakiw ukax urus arumas jiwt’kaniti, jiwq’ipas walipuniw sartani. Wiñayatak apanukutaw uñjasini, janirakiw khitis uka chiq wasitat mäkipkxaniti. 11 Tatitusti uka markxa ch’usa wasararuw tukuyani. Ukan jukunakasa, allqamarinakasa, ch’usiqanakasa tapanakap tapachasipxani. 12 Jan reyiniw jupanakax uñjasxapxani, taqi jach’a jilïrinakapasti janiw utjkxaniti. 13 Reyi utanakapansti, jach’a pirqanakapansa, itapallunakampi, kunayman ch’aphi quranakampiw jilantxani. Qullu anunakan utjäwipaw tukxani, suri jamach’inakan utjäwiparuw tukxani. 14 Monte phisinakasti qullu anunakampiw mayachasipxani, cabritonakas jupanakkamaw jawsasipxani, aruma mulljir ch’usiqanakas ukan jakapxani, ukanarak ikirapxani. 15 Jukux ukan tapap lurasini, ukan k’awnani, chhiwchhinakapsa ukan ansuni, mayar anthapisaw sum uywarakini. Pakalinakas ukan tantachasipxani, urquni qachuniw ukan jakapxani. 16 Tatitun qillqatap uñxatapxam, ullart’apxarakim: janipuniw mayas uka animalanakat chhaqhatäkaniti, urquni qachuniw ukankapxani, Tatitu kipkaw ukham amti, samanapampi phust’asaw tantachthapini. 17 Sapaqat mayniruw utjäwip uñacht’ayi, amparapampiw utjäwip uñacht’ayi, wiñayatakiw ukan jakapxarakini.

35

1 Wasar uraqix panqarkamakïniwa, waña uraqis achunak churani. 2 Taqiniw Tatitun jach’a kankañap uñjasax kusisipxani, Tatitux uka ch’usa wasar uraqirux Líbano qullur uñtat jiwak tukuyani, wali sum achuri Carmelo qullur uñtata, jan ukax Sarón siski ukkha suma qhirwar uñtata. 3 Pisi ch’ama jaqinakarusti ch’amañcht’apxam, qaritanakarus ch’amacht’apxarakim, 4 axsaririnakarusti sapxarakim: “Ch’amacht’asipxam, jan axsarapxamti” sasa. “¡Tatituw jumanakar qhispiyir jutani, uñisirinakamarusti mutuyarakiniwa!” 5 Ukapachaw juykhunakax uñjapxani, uqaranakas ist’apxarakini; 6 suchunakasti tarujanakjamaw sink’usipxani, amutunakasti arnaqasipxarakiniwa. Wasara waña uraqitsti, umax walipuniw jalsuni. 7 Uka wasar uraqix mä qutaw tukuni, waña uraqisti uma phuch’unakampi phuqhantatäniwa. Kawkhantix jichhax qullu anunakax jakapki ukkhasti, suqusanakampi, totoranakampiw jilantani. 8 Ukansti mä thakhiw utjani, ukasti “Qullana Thakhi” satäniwa; khitinakatix jan q’umachatäpki, pisi amuyunïpkaraki ukanakax janiw uka thakhinjam sarnaqapkaniti. 9 Ukan janiw leonanakax utjkaniti, janirakiw yaqha monte animalanakas jak’achasinkaniti. Qhispiyatanakaw uka thakhinjam kuttanxapxani, 10 khitinakarutix Tatitux qhispiyki ukanaka; Jerusalén markarusti kusiskañ q’uchunak jayllisaw mantapxani, wiñayatakiw kusisit jakapxani. Jachañasa, t’aqhisiñas tukusxaniwa, kusisiñampi, sumankañampikiw utjxani.

36

1 Ezequías reyix tunka pusin mara apnaqkän ukkhaxa, Senaquerib reyiw nuwantir jutäna, jupasti Asiria markan reyipänwa, Judá uraqin ch’amani markanakarusti q’al nuwjäna, atipjasinsti katuntasirakïnwa. 2 Laquis siski uka chiqatpach jilïri comandanteparux Ezequías reyin ukar khithanïna, jupasti Jerusalenankänwa. Asirionakan ejercitopax wali ch’amanïnwa, ukatsti Siloé sata uma puña jak’aruw purintapxäna, Isinak T’axsurin thakhipäkis uka chiqaru. 3 Ukkharuw Hilquías chachan Eliaquim yuqapax mistsunïna, jupasti Ezequías reyin utap uñjirïnwa, Sebná qillqiri, Asaf chachan Joah yuqapa, khititix reyin qillqiripäki ukanakaw katuqañatak mistunipxäna. 4 Asirio oficialasti sänwa: —Aka arunak Ezequías reyir yatiyapxam, uka arunakax Asiria markankir jach’a reyin yatiyäwipawa, sapxarakim: ‘¿Kunatsa jumax jan unxtasta? 5 Nuwasïwin atipjañatakix janiw arunakampik atipjkasmati, jan ukasti, mä jach’a ejercitonïñamawa, nuwantañatakis suma wakicht’ataraki. ¿Khitirus alkatasta nayar saykataskañamatakisti? 6 Amuyatax Egiptoruw alkatastaxa. Walikiwa. Egiptox nayatakix mä jisk’a p’akit suqusampi sasikiwa, maynitix uka p’akit suqusaru katt’aschixa, uka p’akit suqusax amparaparuw junuranttani. Khitinakatix uka reyir alkatasipki ukanakatakixa, Egiptonkir faraón reyix uka p’akit suqusampi sasikiwa. 7 Ukampis jumatix sitasmaxa: Nanakax Tatitu Diosaxaruw katuyasipxta sasaxa, ¿janit Ezequías reyisti uka Diosan altaranakapa, Tatitur yupaychañ chiqanaksa q’al t’unthapiykisti, ukatsti Jerusalenankirinakaru, Judänkirinakarusa, mä altaranak yupaychapxam siskisti? 8 Jichhax mä arust’äwir Asiriankir reyimpi mantam, jupax nayan jilïrixawa; nayax pä waranqa caballonak churäma, inach ukanakataki jaqinak jikxatäta. 9 Jumatix Egipton yanapap suyasksta ukaxa, may säma: Egipton caballonakapasa, nuwasiñ carronakapas janiw mä juk’a ch’aman soldadoxarus khathatiyañatak ch’amanïkiti. 10 Ukhamarus aka marka t’unjiriw nanakax jutapxta, Tatitu Diosaw ukham lurañatak mayipxitu’ —sasa. 11 Eliaquim, Sebná, Joah ukanakax asirio oficialarux sapxarakïnwa: —Achikt’asipxsmawa, arameo arut parlt’apxita, nanakax uka arxa yatipxtwa. Hebreo arut jan parlxayapxistati, taqi khitinakatix pirqa patankapki ukanakax parlatas ist’apxiwa —sasa. 12 Ukampisa asirio oficialax sänwa: —Asiriankir reyix janiw jumanakan jilïrimar sañatak khithankituti, janirakiw uka arunak jumanakar sañatakis khithankituti, jan ukasti khitinakatix uka pirqa patankasipki uka jaqinakar sañatakiw khithanitu, jupanakax jan manq’añani, jan umañaniw jikxatasipxani. Ukhamïpansti, manq’at awtjayasiñasa, umat pharjayasiñas walipunïniwa, pachpa jamanakap manq’apxani, pachpa chhuxup umapxarakini —sasa. 13 Ukatsti uka oficialax sayt’asisin hebreo aruta wali jach’at art’äna: —Kuntix Asiriankir jach’a reyix sapktam uka arunak ist’apxam: 14 ‘Ezequiasampix jan k’arintayasipxamti, jupax janiw qhispiyapkätamti.’ 15 Ezequiasatix ‘Diosar jaysañäni, jupaw qhispiyistani’ sapxätamxa, 16 juparux jan ist’apxamti. Asiriankir reyix jumanakampi sumar mantiriw khithanitu, ukatsti atipjayasxapxam, ukhamat sapa maynis uva yapunakamata, higo quqanakamatsa manq’asisipkäta, ukhamarak pachpa uma phuch’umatsa umasisipkäta. 17 Ukatsti mä markaruw apapxätam, uka markasti jumanakan markamjamarakiwa, trigos uvas wal achuraki, ukan t’ant’a lurapxäta, ukhamarak vino apsupxarakïta. 18 Ezequiasatix ‘Tatituw qhispiyistani’ sapxätamxa, jupampix jan k’arintayasipxamti. ¿Yaqha markanakarusti diosanakapax Asiriankir reyin amparapat qhispiyiti? 19 Hamat, Arpad, Sefarvaim siski ukanakan diosanakapas janiw Samaria markarux Asiria reyin amparapat qhispiykiti. 20 Taqi uka markanakatxa, ¿kawkïri markan diosanakapas Asiriankir reyin amparapat qhispiyixa? ¿Kunjämatarak jumanakan Diosamasti Jerusalenar qhispiyaspasti? —sasa. 21 Jupanakasti amukiw qhiparapxäna, janiw mä arsa arsupkänti, reyiw jupanakarux jan kunsa sapxañapatak arsutayna. 22 Ukat Eliaquim chachax, khititix reyin utapan uñjirïkäna, Sebná qillqirisa, Joah reyin qillqiripäkäna ukasa, jupanakax llakisiñat isinakap ch’iyanuqasipxäna, ukatsti Ezequías reyir uñstiriw sarapxäna, kuntix asirio oficialax siskatayna ukanak yatiyiri.

37

1 Kunapachatix Ezequías reyix uka arunak ist’kän ukkhaxa, isinakap ch’iyanuqasïna, chhankha isimpi isintasisaw llakisitap uñacht’ayäna, ukat Tatitun utapar saräna. 2 Ukatsti Eliaquim chacharu, khititix reyin utap uñjirïkäna, Sebná qillqiriru, ukhamaraki jilïri sacerdotenakampiruw khithäna, jupanakax chhankha isinakampi isthapita, ukhamat llakisiñanakap uñacht’ayasaw Amós chachan yuqapa, Isaías profetar jikxatir sarapxäna. 3 Ukatsti profetarux Ezequías reyin yatiyäwip sapxäna: “Jichhürux mä jach’a llakin jikxatastanxa, mutuyäwiw jiwasxaru jutani, jisk’achjatarakïtanwa, mä wawachasir warmjama, jan ch’amaniw uñjastan. 4 Añchakit Tatitu Diosax ist’ki kuna jan wali arunaktix uka asirio oficialax siski Dios tuqitxa, ukham jan wali arunak parlatapat Tatitun jupar mutuyañapax walïspawa. Jichhax khitinakatix qhiparasipki ukanakatakix Tatitu Diosatay jupanakar yanapt’añapatak mayim” sasa. 5 Ezequías reyin yanapirinakapasti Isaías profetar uñjiriw sarapxäna. 6 Isaías profetasti akham sasaw Ezequiasarux iwxa arunak apayäna: “Tatitux siwa: ‘Kuntix asirionakax nayataki jan wali arunak arski uka arunakat jan axsaramti. 7 Akax nayaw sarä, ukatsti mä jan wali yatiyäwi ist’ayarakï. Uka arunak ist’asinsti jupax markaparuw kuttxani, markapansti jaqin jiwayataw jupax uñjasini, uksti nayaw ukham lurayä’ ” sasa. 8 Asirio oficialasti yatxatarakïnwa Senaquerib reyipax Laquis siski uka chiqat sarxatapa. Ukat Jerusalenat sarxäna; reyirusti Libná markar nuwantaskir jikxatarakïna. 9 Ukan Senaquerib sata Asiriankir reyix mä aru ist’atayna, ukasti Tirhaca siski ukan Etiopía reyipaxa, Asiriankir reyimpi nuwantasiñatakiw mä jach’a ejército wakichaskäna. Ukat Asiriankir reyix Judá uraqinkir Ezequías reyin ukarux khithanak mayamp khitharakïna, akham sasa: 10 “Kawkïri Diosamarutix jumax katuyaskta uka Diosamax janiw Jerusalén markax nayan amparaxar purkaniti sistamwa, ukampis jumax jan uka Diosamampix k’arintayasimti. 11 Kuntix taqi markanakampi Asiriankir reyix lurki uk jumax sum yattaxa. ¿Ukatti jumas qhispismasti? 12 ¿Nayra awkinakaxax aka markanakar t’unjkäna: Gozán, Harán, Résef, ukhamarak Bet-edén markankir jaqinakas Telasar chiqan jakapkäna ukanakarux diosanakapax qhispiyiti? 13 ¿Kawkinkaraki Hamat, Arpad, Sefarvaim, Hená, Ivá siski uka markanakan reyinakapasti?” sasa. 14 Ezequiasasti kuntix khithanakax mä qillqata luqtapkatayna uka ullart’äna. Ukspacharakiw Tatitun utapar sarawayäna, ukatsti uka qillqata Tatitun nayraqatapar jant’akt’asawa, 15 akham sas Diosat mayisïna: 16 “Taqi ch’amani, Israelan Diosapa, juman qunuñamax querubines sat chhiqhaninak patxankiwa, akapachan taqi reyinakxarus juma sapakïtawa, jumaw alaxpachsa akapachsa irnuqtaxa. 17 Tatay, jichhax ist’apxitaya, uñtanipxitaya. Kuntix Senaquerib reyix siski uka arunak ist’am, ukampix jakkiri juma Tatituruw jisk’acharaktamxa. 18 Chiqpachansa Tatay, Asiriankir reyinakax yaqha markanakarux q’al t’unjapxi, 19 diosanakapsa ninampiw nakhantayapxi, ukanakax janiw chiqpach diosäpkänti, jan ukasti lawata, qalata jaqin lurat diosanakakïnwa. Ukat t’unjapxixa. 20 Nanakan Dios Tatituxay, munañan asirionakat qhispiyapxita, ukhamat taqi markanakax juman sapa Diosakïtam yatipxani” sasa. 21 Ukapachaw Isaías profetax Ezequías reyirux aka yatiyäwi apayarakïna: “Israelan Tatitu Diosapax akham siwa: ‘Nayax mayisitam ist’twa, kuntix Senaquerib reyit siskista ukxa’ ” sasa. 22 Tatitusti Asiriankir reyitxa akham sarakiwa: “Senaquerib, Jerusalén markax mä tawaqjamaw jumat larusi. Israelitanakax juman sarxatamatxa p’iqi khiwisisaw larusi. 23 ¿Khitirus arunakamampix ñanqhachtaxa? ¿Khititakis ukataq arustaxa, jach’a jach’a tukusas uñatatastaxa? ¡Israelan Qullan Diosapatakiw ukham lurtaxa! 24 Juman yanapirinakam tuqiw Tatiturux jisk’achtaxa. Saraktawa: ‘Nuwasir sarir walja carronakaxampiw wali alay Líbano qullunakar makhatta. Jach’a cedro quqanakapa, suma pinonakapsa, q’al khuchhurarakta. Wali alay qullunakapkamapuniw purta, panqar yapur uñtat ch’uminakapkamaw purta. 25 Jaya uraqinakan uma phuch’unak allsusta, uka uma umarakta, kayunakaxampiw Egipton jawiranakapsa q’al wañsuyarakta’ sasa. 26 Ukampisa, ¿janit jumasti nayan Tatitütax yatkäyätasti? ¿Janit nayan taqi ukanak ukham lurayatax yatkäyätasti? Nayra urunakatpach ukham lurañanak amtayäta, jichhasti ukanak phuqhaskarakta; ukatpï jumax suma pirqantat markanak t’unjtaxa, t’unanakäkaspas ukham mayjar qullucharaktaxa. 27 Ukatpï uka markan jakir jaqinakarux jan ch’amani tukuytaxa, axsarañampi, pantjasiñampiw phuqhanttaxa. Ukat qurar uñtatakïxapxi, ch’uxña chhuxllanakar uñtata, uta patanakan jilir qurar uñtata, janïra sum jiltkasas wañsuwayxaki ukhama. 28 Nayax taqi sarnaqatamxa, taqi luräwinakamsa yattwa; nayatak wal phiñasitamsa yatiraktwa. 29 Wali q’apisitamsa, jach’a jach’a tukutamsa yattwa, ukat jichhax nasamarux mä gancho uchantäma, kunjämtix vacanakar uchantatäki ukhama, lakamarusti jakimu ucharakï, kunjämatix caballonakar apnaqañatak uchatäki ukhama, jichhasti kawki chiqtix sarktas uka pachpa thakhinjam kuttayanirakïma.” 30 Ukapachaw Isaías profetax Ezequías reyir saraki: “Kunäkanitix ukat akäniw mä chimpuxa: Jichha maraxa, jutir maransa jumanakax jupapacha achuri trigo manq’apxäta, ukampis kimsïri maranxa yapuchasxapxätawa, uvanaksa ayrusxapxätawa, uka achunakat manq’asipxarakïta. 31 Judá markan jilt’ir jaqinakasti suma saphintat quqanakar uñtatäniwa, suma achunak churapxarakini. 32 Jerusalén markanxa janiw taqinis manq’atjam jiwarapkaniti, jan ukasti mä qawqhanix jakasipkaniwa. Taqi akanaksti taqi ch’amani Tatitun jach’a munasiñapaw ukham lurani. 33 “Asiria reyi tuqitsti Tatitux siwa: ‘Janiw jupax Jerusalenar mantankaniti, janiw mä sapa mich’ipsa antutt’kaniti, janiw nuwantañatakis jutkaniti, janirakiw marka anqäxanakarus pirqanak sayt’aykaniti. 34 Kawki thakhinjamtix jutki uka pachpa thakhinjam kutt’awayxani; janiw aka markarux mantankaniti. Naya Tatituw uka arunak arsta. 35 Nayaw aka markarux arxatä, nayarakiw qhispiyä, David luqtirixar munatax layku, ukhamarak naya kipkar munasitaxatsa’ ” sasa. 36 Uka arumasti Tatitun angelapax sarasin pataka kimsaqallq tunka phisqani waranqa jaqinaka asirionakan campamentopan jiwarayäna, qhipärmanthisti taqiniw jiwarat uñjasipxäna. 37 Ukat Asiriankir Senaquerib reyix campamentop apthapisiwayasin Nínive markar kuttxäna. 38 Mä urusti, kunapachatix Nisroc sata diosan utapan yupaychaskäna ukañkamaw Adramélec, Sarézer sat yuqanakapax Senaquerib awkipar jiwayapxatayna, jiwayasasti Ararat tuqiruw jaltxapxatayna. Ukatsti Esarhadón sata yuqapaw Senaquerib reyi lantix uka marka apnaqxäna.

38

1 Uka urunakansti Ezequías reyix walpun usuntäna, ukat Amós chachan yuqapa Isaías profetax uñjir saräna, juparusti sarakïnwa: —Tatitux akham siwa: ‘Kuna iwxanaksa wila masinakamarux iwxt’asiwayxam, janiw qullaskätati, jan ukasti, jiwxätawa’ —sasa. 2 Ukatsti Ezequiasax pirqa tuqir uñkatasaw Tatitur akham sasa mayisïna: 3 “Tatay, nayax achikt’assmawa, kunjämtix taqi chuymaxampi jumar arksma uk amtasimaya, kunjämarutix jumax munkta ukhamarjam lurkta uksa amtasirakimaya” sasa. Ukatsti Ezequiasax walpun jachäna. 4 Tatitusti Isaías profetan 5 Ezequiasan ukar sarañapatakiw mayïna akham yatiyiri: “David awkiman Tatitu Diosapax siwa: ‘Nayax mayisitam ist’twa, jachatamsa uñjaraktwa. Ukat tunka phisqan marampi jakañamar yapxatäma. 6 Jumarusa, Jerusalén markarusa asirionakan amparapat qhispiyäxa. Nayaw aka markarux arxataskäxa’ ” sasa. 7 Isaías profetasti sarakïnwa: —Tatitun chimpupax akäniwa, kuntix jumar arsktam uk phuqhañapataki: 8 Ahaz reyin intimpi sarir relojupanxa, ch’iwix tunka chillqinak qhipar jitt’ani. Ukatsti kunjämtix Tatitux siskatayna ukhamapuniw lurasitayna. 9 Kunapachatix Ezequías reyix k’umaraptxän ukkhasti aka q’uchu q’ucht’asïna: 10 Nayax saskäyätwa: Waynpachakiy jiwawayxchï, jiwatanakax kawkhankapkitï ukkharukiy sarxchï, ukanakxay wiñay jakxchï sasa. 11 Sarakïyätwa: Janikiy Tatitur aka uraqin mayampsa uñjkchïti, janirakiy aka uraqin jakirinakarus uñjkchïti. 12 Utaxsa t’unthapipxiwa, aparapxarakituwa, awatirinakan chhujllanakapäkaspas ukhama. Jakañaxax mä sawurin sawupäkaspas ukhamänwa, telarat khuchhuqki ukar uñtata. Uruy arumaw t’aqhisiyista. 13 Usuñaxansti paqaraw wararta, mä leonas ch’akhanakax t’unarkaspa ukhama. Uruy arumaw t’aqhisiyista. 14 Jamach’inakjamaw chhiwiqta, palomanakjamaw ayqt’askta. Nayranakaxas alaxpach uñch’ukkäwix qaritäxiwa. Tatay, t’aqhisiñanakaxatay arxatt’ita. 15 ¿Ukampis, kamsarakïsti? Jupaxay ukham lurchixa. Nayan t’aqhisitax laykusti, ikis janiw purkxituti. 16 Khitinakarutix Tatitux arxatki ukanakax jakapxaniwa, taqi jupanakampiw nayax jakarakï. Jumaw nayarux qullt’asista, jakañsa kutt’ayxarakista. 17 Uñtapxam, t’aqhisiñat sipansa, jichhax samarañaw utjitu. Aynacht’añanakatxa, jumarakiw imista, taqi juchanakaxsa pampacharakistawa. 18 Sepulturan imantatanakax janiw yupaychapkiristamti, jiwatanakas janiw jach’achapkiristamti, kawki manqhar mantirinakasti janirakiw juman chiqa kankañamarux suyapkaspati. 19 Jakirinakakiw yupaychapxiristamxa, kunjämtix jichhürux jumar yupaychksma ukhama. Awkinakax wawanakaparux juman chiqapätam parlapxi. 20 Tatituw nayar qhispiyañatakix akankaski. Arpanakas toct’asipxañäni, sapüru sarnaqäwinakasan q’uchusipxañäni. Tatitun utapansa q’uchusipxarakiñäni. 21 Isaías profetasti higot mä masa lurt’ayäna, ukampiw reyirux kawkhatix uski ukkhar jawintayäna, reyisti k’umaraptxänwa. 22 Ukat Ezequías reyix Isaías profetarux jiskt’asïna: —¿Kuna chimpu tuqis amuyasiristxa Tatitun utaparu nayan sarañaxatakixa? —sasa.

39

1 Ukapachasti, Baladán sat jaqin Merodac-baladán yuqapax Babilonia markan reyipänwa, Ezequías reyin usupat k’umaraptxatapat yatisinxa, qillqatanakampi waxt’äwinakampi uka khithanakaparux apayanïna. 2 Ezequiasax jupanakar uñjasax kusisïnwa, ukatsti qamir kankañapa uñacht’ayäna, qullqi, quri, q’apkiri qullanaka, suma aceite, ukxarusti nuwasiñ yänakan utanakap uñacht’ayäna, kunanakampitix yänak imañ utanakapana, reyin utapana, ukhamarak taqi uka markpachan utjkäna taqi ukanak uñacht’ayäna. 3 Ukat Isaías profetax Ezequías reyin ukar uñjiriw saräna, juparusti jiskt’arakïnwa: —¿Kawkitsa uka jaqinakax jutapxatayna, kamsapxaraktamsti? —sasa. Ezequiasasti sarakïnwa: —Babilonia uka jaya markat jutapxatayna —sasa. 4 Isaías profetasti jiskt’askakïnwa: —¿Kunarak reyi utaman uñjapxisti? —sasa. Ezequiasasti sarakïnwa: —Taqi kun uñjapxi, kunanakatix reyi utaxana, yänak imañ utanakaxansa utjki taqi ukanak uñacht’ayta —sasa. 5 Isaías profetasti Ezequías reyirux sarakïnwa: —Taqi ch’amani Tatitun arunakap ist’am: 6 ‘Mä uruw purinini, kunatix reyi utaman utjki, kunanaktix nayra awkinakamas imapkän ukanakax Babiloniar apatäniwa. Janirakiw akarux kunas qhiparkxaniti. 7 Yaqhipanakat pachpa wawanakamaruw Babiloniar apapxani, kapsusinsti, reyin utapan luqtirïpxañapatakiw uskupxani.’ 8 Ezequiasasti jakañapkamaxa, sumankañampi, jan llakisiñampi utjaskañap amuyäna, ukat Isaías profetarux säna: —Tatitutix ukhamäñap munchixa, walikiwa —sasa.

40

1 Jumanakan Diosamax akham siwa: “Markaxarux chuymachapxam; 2 Jerusalén markankirinakarux munasiñampi parlxayapxam, T’aqhisiyat sarnaqañapax tukusxiwa, jucha luratanakapatsa phuqxapxiwa, kuna mutuyäwtix katuqapki ukampix phuqhatakïxiwa.” 3 Mä aruw art’asiraki: “Wasaran Tatitutakix mä thakhi wakichapxam, wasaran mä chiqa thakhi jist’arapxam. 4 Taqi p’iyanaksti phuqhantapxam, jach’a qullunaksa, jisk’a qullunaksa khuskhachapxam, taqi qhathanaksa, qullunaksa sum pampachjapxam. 5 Ukapachaw Tatitux jach’a ch’amap uñacht’ayani, taqi jaqinakarakiw uñjapxani. Pachpa Tatituw ukham arsu.” 6 Mä aruw arsu: “Art’am” sasa. Nayasti saraktwa: “¿Kunarak art’ästi?” sasa. Ukat ist’ta akham siri: “Taqi jaqix qurar uñtatakiwa, ¡mä panqarar uñtata juk’a urunakatakikiwa! 7 Qurax wañsuwayxakiwa, panqaras ankuntawayxakiwa, kunapachatix Tatitun phust’atapax uka chiqar purki ukkhaxa. Chiqpachansa jaqix mä quraru uñtatakiwa. 8 Qurax wañsuwayxakiwa, panqaras ankuntawayxakiwa; ukampis Diosan arunakapax wiñayatakipunïniwa.” 9 Jerusalén markan yatiyiripa, mä qullu patar makhatam, wali ch’amampirak art’asim, mä suma yatiyäwi yatiyañataki. Jerusalén marka, jan axsaras art’askakim, Judá uraqinkir markanakarusti yatiyarakim: “¡Jumanakan Diosamax akankiwa!” sasa. 10 Tatitux ch’amampiw purini, taqi kunsa ch’amapampiw apnaqi. Markaparusti, qhispiyasin irpanxaraki. 11 Kunjämatix mä awatirix ovejanakap sum uñjasixa, ukhamarakiw jupax amparapar ovejanak ichxart’asi, jichha wawachat ovej qallunakarus sum uñjaraki. 12 ¿Khitis jach’a lamar quta amparapampi tupt’ixa; jan ukax luk’anapampi alaxpachan qawqch’ätapsa tupt’ixa? ¿Khitirakis mä sapa tupuru taqi aka uraqin laq’anakapsa apthapixa? ¿Jan ukax taqi qullunaksa mä balanzar apxatasin waytixa? 13 ¿Khitirak Tatiturusti janiw walïktati saspasti? ¿Jan ukax khitich juparux yatichaspaxa? 14 ¿Khitis juparux iwxanaka jan ukax, amuyt’äwi arunaksa churaspa? ¿Khitich juparux chiqa kankañampi taripäwi uñjañ yatichaspa? ¿Khitis juparux yatiñ kankañsa yatichaspa? ¿Khitich juparux yatiñ kankañ churaspa? 15 Jupatakix taqi markanakax mä uma ch’aqar uñtatakiwa, balanzar apxatata mä juk’a laq’ar uñtatakiwa, qutankir markanakasti mä sapa ch’allampi sasikiwa. 16 Taqi Líbano qullunsti janiw uywanakax waxt’äwinak luqtañatakix utjkiti. Lawas janirakiw nina nakhayañat utjkiti. 17 Tatitutakisti taqi markanakax janiw kunatakis askïpkiti. 18 ¿Khitimpirak Tatiturusti kikipayapxasmasti? ¿Kuna k’ari diosampirak jupar uñtasiyapxasmasti? 19 Luririnakax metalanak umatatayasaw uka diosanak lurapxi, ukarusti qurimpiw jawikipi, qullqi wallqanak lurarapi. 20 Mä dios luririx jan ñusantir lawa ajlli, uka jaqin lurat diosan jan liwisiñapatakix mä suma lurir thaqharaki. 21 ¿Janit jumanakasti yatipkäyätasti? ¿Janit ukham siri ist’apxirïktasti? ¿Janit nayratpach ist’apxirïktasti? ¿Janit aka uraqi qalltäwitpach amuyt’apktasti? 22 Tatitun utjäwipax alaxpachatsa juk’amp khurinkiwa, ukkhatpach jaqinakarux t’iju t’ijunakäkaspas ukham uñjaraki. Jupasti alaxpachxa utacht’añatakjamaw janatati, mä carpäkaspas ukhamarak janatati. 23 Jupasti munañani jaqinakarux janis kunäkaspa ukham tukuyi, aka uraqin jach’a jilïrinakarus chhaqtayarakiwa. 24 Jichha ayruntata chhuyu alinakampi sasiwa, jichhakis saphintasipkaspa ukhama. Tatitutix jupanakxar phust’aninixa, ankuntxapxakiwa, tutuka thayasti jupanakarux mä t’unäkaspas ukham apasxaraki. 25 Qullana Tatitusti jiskt’iwa: “¿Khitimpis jumanakax uñtasiyapxitäta? ¿Khitirak naya kipkarakïspasti?” 26 Alaxpach uñtapxam: ¿Khitis taqi ukanak luristi? Khititix jupanakar mayat mayat jalanuqki uka, taqinirus sutipatkam jawski uka. Ch’amapax wali jach’awa, janirakiw mä warawaras chhaqhatäkiti. 27 Israel, Jacobun markapa, ¿Kunatsa jumax jaychasta? ¿Kunatsa ukham parlta, “Tatitux janiw nayan kunankataxsa amuykiti, janiw nayat llakiskiti sas parltasti”? sasa. 28 ¿Janit yatipktasti, janit ist’kta? Tatituw, wiñay Diosaxa, aka uraqpacha luririxa, janiw jupax ch’amtaykiti, janirakiw qarjaskisa, yatiñ kankañapasti jan tukuskiriwa. 29 Jupaw qaritarux ch’am churi, pisi ch’ama jaqirusti ch’am yapt’araki. 30 Waynanakas qarjtakispawa, ch’amtayapxakispawa, wali ch’amaninakas aynacht’akirakispawa, 31 ukampisa khitinakatix Tatitur katuyasipki ukanakax machaq ch’amanïpxaniwa; pakalinakar uñtataw alayan tuyupxani, jan qarjasisaw jalanaqapxani, sarnaqasas janirakiw ch’amtayapkaniti.

41

1 “Quta tuqinkir markanaka, nayan nayraqataxan amukt’apxam; markanaka, wal ch’am katxatapxam. Kunatix jichhax parlañasäki uka tuqit parlir jutapxam, uka tuqit parlir tantacht’asipxañani. 2 Nayaw Israelan Diosapätxa; nayarakiw inti jalsu tuqita atipt’ir Ciro reyirux jutayarakta. Uka reyin ejercitopax niyaw jutanti, ukkañkamax reyinakarux niyaw jisk’achjta, markanakapsa katuntayaraktwa. Ciro reyix espadapampiw q’al tukji, mä wichhu t’unar uñtata willitati. 3 Uka markanak katurañatakis jank’akiw jali kayupampix janis uraqir takt’kaspa ukhama. 4 ¿Khitis taqi ukanak ukham luri? ¿Khitis qalltatpach taqi kunsa ukham sarayi, kunjämarutix sarañapäki ukhamaru? Naya sapa Tatitu Diosakiw ukham lurta, nayarakïtwa qalltasa, tukuyasa. 5 Quta tuqinkir markanakax axsarayasipxänwa, kunapachatix Ciro reyirux ejercitopampi jutaskir uñjapkäna ukkhaxa; uraqis maysat maysakamaw khathatirakïna. 6 Sapa mayni irnaqiriw yanapasi, masiparus ch’amañcht’araki. 7 Yaqha diosanak luriristi qurita, qullqit lurir jaqiruw ch’amañchi, martillompi liq’iristi yunquer liq’iriruw ch’amañchi, luratapas walikïskiw sarakiwa, ukatsti uka dios luratapxa jan liwisiñapatakix clavonakampiw sum sayt’ayi. 8 “Israel, Jacobun markapa, nayan munata Abrahaman wawanakapat saraqir marka, sum ist’ita: 9 Nayaw jumarux uraqi tukuyapatpach irpsunsma, wali jaya uraqitpach jawsansma, saraksmawa: ‘Jumaw nayan luqtirixätaxa.’ Nayaw jumarux ajllissma, janiw jisk’achkaraksmati. 10 Jan axsaramti, nayaw jumampïskta, jan axsaramti, juman Diosamax nayäsktwa. Nayaw ch’amañchaskäma, nayarakiw yanapaskäma, atipjiri amparaxampiw uywaskäma. 11 Taqi khitinakatix uñisipktam ukanakaxa, p’inqachata, jisk’achjataw uñjasipxani; jumampi nuwasirinakasti q’ala tukjataw uñjasipxani. 12 Uñisirinakamarux thaqaskätawa, ukampis janiw jikxatkätati; jumampi nuwasirinakasa, janis utjapkaspa ukhamaw tukusipxani. 13 Naya, juman Tatitu Diosamaw jumarux amparat wayxarus irpsma; saraksmawa: ‘Jan axsaramti, nayaw yanapaskäma’ ” sasa. 14 Tatitusti sarakiwa: “Israel, Jacobun markapa, jisk’äskamsa, pisi ch’amäskamsa, jan axsaramti, nayaw yanapaskäma. Naya, Israelan Qullan Diosapa, nayaw qhispiyirimätxa. 15 Nayaw jumarux trigo jawq’añar uñtat tukuyaskäma, machaqa, suma ari lakanakani kuna; qullunak jawq’thapïta, laq’aruw tukuyäta, jisk’a qullunaksti jipiruw tukuyäta. 16 Ukatsti thayan apasxañapatakiw khuyt’äta, tutuka thayaw apasxani. Ukapachaw jumax Tatitunkasax kusisïta, Israelan Qullan Diosapatsti kusisirakïtawa. 17 “Jan yänakani jaqinakax uma thaqapxi, janiw jikxatapkiti. Laxranakapas umatjamaxa, q’ala wañantataw uñjasi; ukampis naya Tatituw jupanakarux uñjaskä, naya, Israelan Diosapasti janiw jupanakarux antutkäti. 18 Nayaw wasara qullunakana jawir umanak sartayä, qhirwanakansti uma jalsunak utjayä; wasara uraqinakasti wali umani uraqinakaruw tukuyä, waña uraqinakatsti uma jalsuyarakï. 19 Wasaransti cedro quqanaka ayruntä, acacianaka, arrayanes, ukhamaraki olivos quqanaka; waña uraqinsti pinonaka, cipreses sata quqanak jilayarakï. 20 Ukhamat taqinis uñjapxani, yatipxarakini, taqi ch’amaxampi taqi ukanak lurataxata. Ukapachaw yatipxarakini nayax Israelan Qullan Diosapätaxa.” 21 Jacobun Tatitu reyipasti siwa: “Jaqin lurat k’ari diosanaka, jutapxam, jumanakat arsusipxam. 22 Kunatix akat qhiparux luraskani ukanak yatiyapxita, kunatix luraskäna ukanaksa amuyt’ayapxita. 23 Kunatix niya lurasiñapäki uksa yatiyapxam; jumanakan diosäpxatamsti uñacht’ayapxam. Walïpasa jan walïpasa, kunsa lurasipkakim, kunatix axsarayapkitaspa, khathatiyapkitaspa ukanaksa uñacht’ayapxita. 24 ¡Ukampis jumanakax janiw kunäpktasa, janirakiw kun lurañsa yatipktati! Jumanakar yaqhachirix mä jisk’achkañawa. 25 Tatitux saskakiwa: “Persia markat mä reyiw juti, nayax sutipat jawsarakta, jupax marka apnaqirinakaruw takxatani. Amsta tuqit purintanini, sañu lurir jaqix ñiq’i taksux ukham taksuni. 26 ¿Khitis taqi akanak qalltatpach yatiyixa, ukhamat yatiñasatakixa? ¿Khitis nayratpach yatiyixa, ukhamat jiwasan chiqätap yatiñasatakixa? Janiw khitis jumanakat yatiykiti, janiw khitis mä arsa ist’kiti. 27 Nayaw qalltatpach Jerusalén markarux yatiyta, uka markarux mä khitha khithaniraktxa, jaqinakapan mäki kuttanxañapat yatiyañataki. 28 Uñatatastwa, ukatsti janiw yaqha diosanakax utjkiti, janiw khitis iwxa arunak churirjamäkiti, janirakiw maynis jiskt’anakaxarux arusxatañatak ch’amanïkiti. 29 ¡Taqi jupanakasti janiw kunäpkisa! Janiw kun lurañsa yatipkiti; jan ukasti, ina ch’usa k’ari diosanakakiwa.

42

1 “Akaxay, luqtirixaxa, khitirutix nayax uywaskta ukaxa, ajllisitaxawa, jupanarak kusistxa. Ajayuxsa jupxaruw uchta, ukhamat kunatix chiqapäki ukanak taqi markanakar apaniñapataki. 2 Janiw arnaqaskaniti, janiw arskanisa, jupan arupax janirakiw thakhinakansa ist’askaniti, 3 usuchjatanakarusti janiw juk’amp usuchjkaniti, niya jiwirpacharus janirakiw jiwaykaniti. Jan ukasti, juk’a ch’amaninakarux ch’amañcht’aniwa, chiqa kankañ utjayarakini. 4 Janiw samarkaniti, ch’amsa jiwt’ayaskaniti, aka uraqin chiqa kankaña utt’ayañapkama. Quta tuqinkir markanakasti, yatichäwinakap sum ist’apxani.” 5 Dios Tatitu, khititix alaxpachsa lurki, janatatkaraki, uraqsa, ukhamaraki ukan achurinakarus lurki, jakañsa jaqinakarus churki, uka Diosaw luqtiriparux saraki: 6 “Naya Tatituw jumarux jawssma, amparatarak wayxarsma, ukhamat jumax qhispiyasiñ apañamataki; nayaw jumarux sayt’aysma, markaxampi arust’äwiru mantataxatxa, juman mä chimpüñam munarakta, markanakatakis mä qhanäñamarak munta. 7 Juykhunakarusti uñjayañam munta, katuntatanakarus carcelat irpsuñamataki, kawki ch’amaka manqhanakantix jakapki ukata. 8 Nayätwa Tatituxa, ukaw sutixaxa, janiw nayar jach’achañapäki uk yaqhar churaykäti, janirakiw naya lantxa yaqha diosanakarus yupaychaykäti. 9 Kuntix nayratpach yatiykta ukax phuqhasiwayxiwa, jichhasti machaq yatiyäwinak yatiyapxäma, ukanakas akat qhiparux phuqhasirakiniwa.” 10 Tatitur mä machaq q’uchu q’uchupxam, jayan utjapki uka markanakas juparux yupaychapxam, jach’a lamar qutasa, kunanakatix ukan utjki ukanakas yupaychapxam, quta iraman utjki uka markanakasa, uka markanakan jakirinakas yupaychapxam. 11 ¡Wasaran utjir markanakas kusisipxpan! ¡Quedar ayllun utjirinakas kusisipxpan! ¡Selá tuqin utjirinakasti kusisiñat q’uchupxpan! ¡Q’uchutanakapsa qullu patatpach ist’ayapxpan! 12 ¡Tatiturusti jach’ar aptapxpan, taqi chiqan juparux yupaychapxpan! 13 Tatitusti mä atipirjamaw mistunini, taqi ch’amampiw nuwasir jaqjam nuwasini; nuwantañatakiw art’ani, uñisirinakaparusti atipjaniwa. 14 Tatitusti siwa: “Walja urunakaw amukïskta, janiw kunsa arskaraktti; ukampis jichhax jach’at wararï, wawachisir warmjamaw jakhusï. 15 Jach’a qullüpasa, jisk’a qullüpasa, q’al t’unjä, taqi ch’uxña alinakapsa q’al wañsuyä. Jawiranaksti wasararuw tukuyä, jisk’a qutanaksa wañt’ayarakïwa. 16 Juykhunakarusti jan uñt’at thakhinakanjam irpä. Jupanakan nayraqatapansti ch’amakxa qhanaruw tukuyä, qullunaksti pampa uraqiruw tukuyä. Taqi ukanaksti lurapunïwa. 17 K’ari diosanakar alkatasirinakasti, uka diosanakar yupaychirinakasa, p’inqachjataw jayar sarxapxani. 18 “¡Uqaranaka, ist’apxam! ¡Juykhunaka, amuyt’asis uñtapxam! 19 Israelax Tatitur luqtiritakiwa; Tatituw jupan khithapäñapatak ajllisiwayi; ukampis janiw yaqha markax Israel markjam sinti juykhu, sinti uqarax utjkiti. 20 Taqi kun uñji, ukampis janiw kuns amuykiti; jinchunakapas jist’aratäskiwa, ukampis janiw kuns ist’kiti. 21 Tatitusti, mä qhispiyiri Diosätapatxa, yatichäwipxa muspharkañ tukuyañ munäna; 22 ukampis Israel markax q’al apt’asiwayi; uñisirinakapaw yänakapsa q’al aparawayxi; mayninakax uraq p’iyanakaruw imantasipxi, yaqhipanakasti katuntataw uñjasipxi, ¡janiw khitis jupanakar arxatirix utjkiti!” 23 Taqi ukanakan ukham lurasitapatxa, Israelax janipuniw ist’asiñ munkiti. 24 ¿Khitis Israel, Jacobun markaparux, atipjatäpan, katuntatarakïpan sixa? Pachpa Tatituw ukham luratäñap amti. Jupanakasti Tatitu nayraqatan juch lurapxi, janiw kuna thaktix Tatitux uñacht’ayki ukanjam sarañ munapkiti, janirakiw yatichäwinakaparus jaysapkiti. 25 Ukatpï jupanakatakix phiñasïnxa, mä jach’a nuwasïwimpiw mutuyäna, ninampiw mutuyarakïna, ukham katuqkasas janiw jupanakax ist’asiñ munapkänti.

43

1 Jichhasti Israel, Jacobun markapa, jumar uywiri Tatitux sistamwa: “Jan axsaramti, nayaw qhispiysma, nayaw sutimat jawssma, jumax nayanktawa. 2 Taqi jan walt’añanakamanxa, nayaw jumampiskä; jawiranaksa makhatawayaskätawa, janiw umampi axskatas jiwkätati; ninanjam sarakipañamächixa, janiw nakhantat uñjaskätati, 3 Nayätwa juman Tatitumaxa, qhispiyirimasa, Israelan Qullan Diosapätwa. Nayaw jumarux alasinsma. Egipto, Etiopía, Sabá uka markanakata. 4 Israel, nayax jumarux wal munssma, jumax nayatakix wali jila alanïtawa. Jumar qhispiyañataki, nayan markaxäñamatakixa, jaqinakampi, markanakamp katuyta. 5 Jan axsaramti, nayaw jumampïskta. Inti jalsu tuqitsa, inti jalanta tuqitsa, nayaw jaqinakam anthapinxä. 6 Amstankir markanakaru, aynachankir markanakarus sarakïwa: ‘Markax kutt’ayxapxita, jupanakampix jan qhiparapxamti. Wawanakaxarux kuttayanirapxita jayatpacha, aka uraqi tukuyatpacha. 7 Nayaw jupanakarux lurt’asta, nayar jach’añchañapatakiw irnuqt’asta, nayar yupaychañapatakiw lurt’asta’ sasa. 8 “Markaxarux jutayxapxam, nayranïkchisa, juykhuw tuku, jinchunïkchisa, janiw ist’kiti. 9 Taqi jisk’a jach’a markanaka tantacht’asipxam, ukat sapxarakita. ¿Khitirak jumanak taypinsti, kunatix lurasiwayki ukanak yatiyänsti? Jichhax qhanañchirinakam irpasinipxam, arsupxatanakam chiqätap uñacht’ayapxam.” 10 Tatitusti siwa: “Nayan qhanañchirinakaxax jumanakäpxtawa, nayan luqtirinakaxas jumanakäpxaraktawa, nayar uñt’apxañamataki, alkatapxañamataki, khitïktix nayax uk amuyt’apxañamatakiw ajllisipxsma. Nayat nayrax janiw khiti diosas utjkänti, akat qhiparus janiw utjkarakiniti. 11 Naya sapakïtwa Tatituxa, naya sapakiw qhispiyapxirisma.” 12 Tatitusti siwa: “Nayaw ukham yatiyapxsma, ukat nayaw qhispiyapxaraksma; janiw mä jan uñt’at diosati qhispiyapktamxa, jumanakasti uka tuqit qhanañchirixäpxtawa. 13 Nayratpachax nayakipunïtwa Diosaxa. Janiw khitis ch’amaxat qhispkaspati. Kuntix nayax lurkta uksa janiw khitis t’unjkaspati.” 14 Tatitu, Israelan Qullan Diosapa, khititix jumanakar qhispiyapktam ukax siwa: “Jumanakar qhispiyañatakixa, mä ejercitoruw Babiloniar ñanqt’ayañapataki khitta, jupanakaw uka markan punkunakap t’unjapxani, ukatsti caldeo jaqinakan kusisiñapax t’aqhisiñaruw tukuni. 15 Nayätwa Israelan Qullan Diosapaxa, nayaw jupan luriripätxa, reyiparakïtxa.” 16 Tatitusti jach’a qutanjam mä thakhi jist’ari, walja umanak taypin mä jisk’a thakhi jist’ari; uka thakhinjam Israel markapax sarakipawayi. 17 Egipton jach’a ejercitopaw caballonakampi, carronakampi, israelitanakarux arktanipxi, ukampis uka qutaruw liwiranttapxi, jan mayampi sayt’añatakiw ukar liwiranttapxi, uka qutanarak q’al jiwarapxi. 18 Jichhasti Tatitux markapar siwa: “Kunatix lurasiwayki uk jan amtkxamti. 19 Nayaw jichhax taqi kunsa machaqaptayä, uksti jichpacharakiw uñjäta. Wasaran thakhinak jist’arä, jan achuri uraqinsti jawiranak jist’ararakï. 20 Qamaqinakasa, suri jamach’inakasa, montenkir taqi animalanakasa, wasaran uma jalsuyataxat jach’añchapxitani, jan achuri uraqinakan jawiranak jist’arataxat jach’añchapxitani, ajllit markaxar uma churañataki, 21 kawkïr marktix nayax uywasta uka markax nayar yupaychañapataki. 22 “Ukampis jumax, Israel, Jacobun markapa, janiw yupaychkistati, jan ukasti nayat qarjastawa. 23 Janiw ovejanakatsa wilañchanak luqtankistati, janirakiw kuna waxt’äwinaksa luqtankistati. Janiw nayax qarjayksmati waxt’äwinak mayitaxampixa, janirakiw incienso churit sasas p’iq usuyksmati. 24 Nayatak waxt’äwi apaniñamatakixa, janirakiw suma q’apkir qullanaksa alktati, janiw waxt’äwi luqtat uywanakan lik’inakapampis kusisiykistati. Jan ukasti jucha luratanakamampiw qarjayista, ñanqha luratanakamampiw p’iq usuyista. 25 “Ukampis naya, Diosamätax laykuxa, juchanakam pampachsmawa, janirakiw mayampsa ukanak amtaskxäti. 26 Inas naya tuqi kuna arsusiñamas utjchi, ukanaksti purapat uñjañäni. Kun arsusiñcha munta, arsusiskakim, inampis q’uma mistsuskasma. 27 Nayra awkimax juch luräna, yatichirinakamasti nayatakiw sayt’asipxarakïna, 28 apnaqirinakamasti nayan utaxsa takisipxänwa, ukatpï naya sapa Diosaxa, Israel markan t’unjatäñapataki, jisk’achjatäñapatakix apanuktxa.

44

1 “Israel, Jacobun markapa, nayan luqtirixa, nayan ajllisit marka, jichhax ist’ita, 2 Nayätwa jumar irnuqir Tatitumaxa, janïra taykaman purakapat yurkta ukkhatpach jumarux sayt’aysma, ukatsti yanapt’araksma. Jacobun markapa, jan axsaramti, jumätaw nayan luqtirixaxa, nayan ajllisita markaxa, 3 nayax wasaran uma jalayä, waña uraqinsti jisk’a jawiranak jalayä. Wawanakamarusti mä machaq jakañ churä, jupanakxarux suma waxt’äwinak apayanï. 4 Ukasti suma qarpat chhuxllar uñtataw jilani, jawira thiyan jilasir quqanakar uñtata. 5 Maynisti: ‘Nayax Tatitunktwa’ saniwa, maynisti: ‘Jacobut saraqirïtwa’ sarakiniwa, maynïrix: ‘Tatitunktwa’ sasaw amparapar qillqt’asini, jupan sutipxarusti Israel sutimpiw yapt’asirakini.” 6 Tatitu, jach’a reyi, Israelan qhispiyiripa, taqi ch’amani Tatitux siwa: “Nayätwa qalltasa, tukuyasa; nayat juk’ampix janiw yaqha diosax utjkiti. 7 Utjchi ukapachasti, nayätwa sas uñstpan, sarakpan; kunäkanitix akat qhiparux uksa yatiyarakpan, kunanakatix luraskani uksa arsurakpan. 8 Ukampis ¡ch’amañcht’asipxam, jan axsarapxamti! Kunatix nayratpach lurasiñapäki ukanak yatiyapxsma, jumanakasti taqi ukanak uñjapxtawa. Janiw yaqha diosax nayat sipan utjkiti, Janiw yaqha diosax nayjam imirix utjkiti; Utjkchi ukasa, janiw nayax uñt’kti.” 9 Khitinakatix diosanak lurapki ukanakax janiw kunäpkisa, jaqin lurat uka diosanakar munasipki ukanakax janiw kunatakis askïkiti. Khitinakatix uka diosanakar yupaychapki ukanakasti luqhi juykhu jaqinakawa, ukatpï jichhax mä p’inqa uñjasipxanixa. 10 Khititix yupaychañataki mä dios lurki chiqa diosäkaspas ukhama uka jaqixa, inamayaw urunaksa apt’asi. 11 Uka diosanakar yupaychirinakasti p’inqachjataw uñjasipxani. Uka diosanak luriristi mä jaqikiwa. Taqi jupanakatix taripäwi urun uñstapxaspa ukaxa, jisk’achjata, khathatjayataw jikxatasipxaspa. 12 Uñjañäni kunsa mä herrero jaqix luri uka: Cincelap katusinxa, nina k’illimaruw junt’uptayi, ukatsti martillompi liq’susaw kunjämarutix munki ukhamar apsu. Wali ch’amampiw ukham luraraki. Ukampisa, herrerotix jan manq’kaspaxa, ch’amapax tukusispawa, janitix umsa umkaspaxa, mäkiw qarjtarakispa. 13 Jichhax diosanak luririru uñjañäni. Jupax kuntix lurañapäki uk sum tupt’asaw katuqi, kunayman qillqañ yänakampi sum lurt’asaw jaqir uñtat mä dios lursu, ukatsti mä temploruw uka jan jakañan diosarux ucharaki. 14 Maynisti cedro quqanak ayrunti, jallux uka quqanakar purxatasaw jiltayi; ukatsti cedrox khuchhurañatakix utjaniwa. Jan ukax inas ciprés sata quqanaka, roble quqanaksa munchixa, suma thuru jilantañapkamaw pachpa ch’umin sum uñjaraki. 15 Ukatsti jaqix uka quqanakan jisk’a lawanakapxa, nina phichhañataki, ukamp junt’uchasiñatakiw apasi, jan ukax horno junt’uchasin t’ant’a lurañatakiw apasi; mayninakasti uka lawanakatxa mä dios lurasiñatakiw apasipxi, ukhamat uka diosar killt’asis yupaychañataki. 16 Yaqhipanakax chikat lawampix nina aqtayasaw aychanak kankapxi, ukatsti uka aychanak manq’antasax k’uchikiw qhiparapxi. Uka pachpa lawampirakiw junt’uchasipxi, ukatsti sapxarakiwa: “kunja sumas nina jak’ankañaxa, niyaw junt’uptasipktan” sasa. 17 Uka jilt’ir lawatsti mä ídolo lursupxaraki, uka nayraqatan killt’asisaw yupaychapxi, ukatsti wali achikt’asisaw sapxaraki: “¡Qhispiyapxita, jumaw nanakan diosaxätaxa!” sasa. 18 Uka jaqinakax janiw kuns yatipkiti, nayranakapas juykhuwa, janirakiw kuns uñjapkiti, amuyunakapas q’ala ch’amakt’atawa, janiw kuns amuyt’apkiti. 19 Sum amuyt’asiñatakix yatiñ kankañapas janiw utjkiti, ukat sapxañapataki: “Chikat lawampix nina naktayapxta, ukampiw t’ant’a lurasipxta, aychsa kankasipxarakta ukhamat manq’atäpxañaxataki; ukat jilt’ki uka lawatsti mä axtaskañ dios lurapxarakta, ¡jichhax kunarutix yupaychasipkta ukax mä jisk’a lawakiwa!” sasa. 20 Chiqpachansa, qhillsa manq’apkaspa ukhamawa. Uka lurañax k’ari amuyunakampi sallqjayasiñawa. Uka jaqinakasti janiw qhispiyasipkaniti. Kunatix amparanakapan utjki ukax k’arikamakïtapsa janiw amuyapkaniti. 21 “Israel, Jacobun markapa, amtasimaya, jumaw nayan luqtirixätaxa; nayaw jumarux irnuqsma. Israel, nayat jan armasistati. 22 Nayaw juchanakamsa, pantasitanakamsa chhaqtayta, kunjämatix qinayanakax chhaqtkix ukhama. Nayan ukar kuttanxam, nayaw jumarux qhispiysma.” 23 ¡Alaxpacha, kuntix Tatitux lurki ukat kusisiñat arnaqasim! ¡Uraq manqhanaka, kusisiñat arnaqasipxam! ¡Qullunaka, ch’uminakan utji uka quqanaka, kusisiñat arnaqasipxam! Tatitux jach’a kankañap uñacht’ayi, Israelaru, Jacobun markaparus qhispiyarakiwa. 24 Jumar qhispiyir Tatitumaxa, khititix janïra yurktas ukkhatpach irnuqtam ukax siwa: “Taqi kun luriri Tatitux nayätwa, nayaw alaxpachsa janatatta, aka uraqsa sayt’ayarakta jan khitin yanapapampi. 25 Kuntix k’ari profetanakax parlapki ukanakxa janiw phuqhasiykti; uka yatiri jaqinakan amuyt’anakapsa chhaqtaytwa. Nayaw amuyt’ani jaqinakarux jupanakkam ch’axwayta, jupanakan yatiñanakapsa mä luqhi kankañar tukuyarakta. 26 Ukampisa khitinakatix nayan luqtirixäpki ukanakan arunakap phuqhayapuntwa, khithatanakaxan amtatanakapsa suma mistuyarakta. Nayaw Jerusalenan wasitat jaqinïxañapatak arsta, Judá uraqinkir markanakas wasitat sayt’ayatäxañapataki: Aynacht’atanakapatsti nayaw jupanakarux sartayä. 27 Nayax jach’a qutan umanakaparus ‘wañt’am’ siristwa, jawiranakapas jan umani tukpan sarakiristwa. 28 Ciro reyiruw sista: ‘Jumaw awatirixätaxa, kuntix nayax munkä uk jumax luräta’; Jerusalenarusti saraktwa: ‘Jumax wasitat sayt’ayatäxätawa’; Tatitun utaparusti saraktwa: ‘Wasitat qalltatpach sayt’ayatäxätawa’ sasa.”

45

1 Tatituw Ciro chacharux Persia markan reyipat utt’ayi, markanakaruw atipjayi, reyinakaparusti jan nuwaskir antuti. Tatitusti taqi markanakarux Ciro reyir jan saykatkir luri. Ukat saraki: 2 “Nayaw juman nayraqatam sarä, jach’a alay pirqanak tinkuyä, broncet lurat punkunak t’unjä, hierrot lurat jist’añanakap jisk’a jisk’a tukjä. 3 Nayaw jumarux imantat yänak katuyäma, kuna qamir yänakatix jamasan imantatäki ukanaka. Ukhamat yatïta nayan Tatitütaxa, Israelan mä sapa Diosapätapa. 4 Israelax nayan ajllisit markaxawa, nayan chiqa luqtirixärakiwa. Uka markar munasaw jumarux sutimat jawssma, janis jumax nayar uñt’kchiyästa ukasa, jichhax mä reyit utt’aysma. 5 Nayätwa Tatituxa, nayat yaqha Diosax janiw utjkiti. Nayaw jumarux nuwasiñatak wakichsma, janis jumax nayar uñt’kchiyästa ukasa, 6 taqi aka uraqpachan yatipxañapataki, nayat juk’ampix janipun yaqha Diosan utjatapa. Nayätwa Tatituxa, janiw yaqhax utjkiti. 7 Nayaw qhansa ch’amaksa uskta, sumankañsa, chijinaksa nayaw apayanta. Naya Tatituw taqi ukanak lurta. 8 “Nayaw atipjañxa alaxpachatpach apayanï, alaxpach sullar uñtata, jallur uñtat apayanï, aka uraqisti uk katuqaniwa; qhispiyasiñasti mä achur uñtataw achuni, jak’apanxa chiqa kankañax panqarar uñtataw panqarani” 9 Mä ñiq’it lurat sañuxa, khititix lurki ukampix janiw ch’axwkaspati. Ñiq’isti irnaqirirux janiw siskiti: “Kuns luraskta” sasa. Janirakiw kuna mä luratasa luririparux siskiti: “Jumax janiw lurañ yatktati” sasaxa. 10 Mä wawas janiw awkiparusa, taykaparus aka uraqir apanitapat juchañchkaspati. 11 Tatitu, Israelan Qullan Diosapa, khititix Israelar sayt’ayki ukax siwa: “¿Jumanakasti wawanakaxan luratanakapat wayt’apxitasmati? ¿Jan ukax jumanakach yatichapxitäta kunatix lurañaxäki ukxa? 12 Nayaw akapachampiru, jaqinakampirux lurta, alaxpachsa amparaxampiw janatatta, taqi kunanakatix alaxpachan utjki uksa nayarakiw lurta. 13 Nayaw Ciro reyirux atipjañapatak uchta, thakhinakapsti sumaruw tukuyta; jupaw Jerusalén marka wasitat sayt’ayxani, Babilonia markan katuntat israelitanakarusti qullqi jan mayisaw antutxarakini.” Taqi ch’amani Tatituw ukham arsu. 14 Tatitusti Israelarux siwa: “Egiptonkir yapu lurir jaqinakasa, Etiopiankir alakipa lurir jaqinakasa, Jabá chiqankir jach’a jaqinakasa, jumatakiw alt’asipxani, juman t’aqhisiyat jaqinakamäniwa, juman qhipamarak cadenampi ñach’antat sarapxani, juma nayraqatar killt’asisinsti sapxaniwa: ‘Chiqpachapuniw Tatitux jumanak taypinkaski, janiw yaqha diosax utjkiti” sasa. 15 Ukampisa jumax jan uñjkaya Diosätawa, Israel markan qhispiyir Diosapätawa. 16 Taqi khitinakatix diosanak lurasipki ukanakaxa, p’inqachjata, jisk’achjataw uñjasipxani. 17 Ukampis Israel markarux Tatituw qhispiyi, wiñayatakiw qhispiyi, janirakiw jupax p’inqachatasa, jisk’achatas uñjaskxaniti. 18 Alaxpach luriri, khititix Diosäki, Tatitükaraki, khititix aka uraqi lurasax sayt’ayki, khititix aka uraqin jan ch’usäñapatak jaqinaksa lurkaraki ukaxa, siwa: “Nayätwa Tatituxa, janiw yaqhax utjkiti. 19 Nayax janiw kunsa jamasat arskti, janirakiw ch’amak k’uchunakansa arskti. Janiw israelitanakarux siskti: ‘Kawkhantix jan kunas utjki uka chiqan thaqhapxita’ sasaxa. Naya Tatitux chiqakpun arsta, kunatix chiqapäki uk arsurakta. 20 “Tantacht’asipxam, jutapxarakim, markanakat jilt’iri taqi jakirinaka, taqini jak’achasinipxam. Jan yatiñan jaqinakaw utji, uka diosanakapsti uksar aksar muyuyasaw apnaqapxi, uka jan qhispiyir diosaruw mayisipxi. 21 Parlapxam, arsusipxarakim, munapxsta ukapachax jumanakpura jiskt’asipxam: ¿Khitis nayratpacha taqi akanak arsünxa? ¿Khitis nayra urunakatpach yatiyänxa? ¿Janit naya Tatitu ukanak lurktxa? Janiw yaqha Diosax nayat sipan utjkiti. Nayat sipan yaqha atipjiri, qhispiyiri Diosax janiw utjkiti. 22 “Jaya chiqan utjir markanaka, nayan ukar jutapxam, nayaw qhispiyapxäma, nayakïtwa Diosaxa, janiw yaqhax utjkiti. 23 Kuntix siskta ukax chiqapawa, uka arsutaxasti phuqhasipuniniwa. Naya nayraqatan taqi jaqinakax killt’asipxani, nayarukiw yupaychapxitani. Kuntix nayax arskta ukax ukhamapunïniwa. 24 Ukat taqinis sapxani: ‘Tatitukiw ch’amsa, atipt’añsa churistaspa’ sasa. Taqi khitinakatix uñisipkitu ukanakaxa, jisk’achjataw uñjasipxani. 25 Nayïpan taqi Israel markax atipjani, nayankatapatsti wal kusisirakini.”

46

1 Bel diosax aynacht’iwa, Nebo diosasti uraqiruw liwnuqti. Uka diosanakax uywanakxar khumutawa, qarjat uywanakatakisti mä jathi khumuwa. 2 Uka diosanakax aynacht’apxiwa, uraqiruw liwnuqtapxi, janirakiw qhispiyasipkiti, yaqha markanakar apayatäpxiwa. 3 “Jacobun wawanakapa, ist’apxita, taqi khitinakatix Israel markat jilt’apkta ukanaka: Jumanakax janïr yuripkta ukkhatpach imapxsma, amparaxaruw ichusipxsma. 4 Chuymani jaqinakäxapxät ukkhasti, uka kipkak jumanakarux luraskä; qaqa p’iqïxapxät ukkhasa uñjasipkakïmawa. Nayaw jumanakarux lurasipxsma, nayaw uñjasipkäma, nayarakiw qhispiyasipkäma. 5 “¿Khitimpis jumanakax kikipayapxitasma? Jan ukax, ¿khitir uñtatätcha? 6 Yaqhip jaqinakax quripsa qullqipsa ina ch’usaruw tukjapxi, diosanak luriri mä jaqiruw jikxatapxi, mä dios lurañapatakiw quripsa qullqipsa churapxi; ukatsti uka diosar killt’asisaw yupaychapxi. 7 Kallachinakapxaruw uka dios apapxi, mä chiqawjaruw uskupxi, ukasti janirakiw kawksarus unxtkiti. Yanapa mayiñatakis arnaqasisipkpan, ukampis uka diosax janipuniw ist’kiti, janirakiw llakinakatsa qhispiykiti. 8 “Juchararanaka, akat amtasipxam, sum amuyt’asipxam; 9 kunanakatix nayratpach luraskän ukanak amtasipxam. Nayakïtwa Diosaxa, janiw yaqhax utjkiti, nayätwa Diosaxa, janirakiw khitis naya kikipax utjkiti. 10 Nayaw taqi kunan tukusiñapsa, qalltatpach yatiyta; nayratpach kunatix qhipat luraskani ukanaksa yatiyta. Nayasti sistwa: Amtatanakaxax phuqhasipuniniwa; taqi kuntix amtkta ukanak lurapunïwa. 11 Persia markat mä jaqiruw jawsta, ukasti Ciro sat reyiwa; jupax aycha manq’an jamach’ir uñtataw jaya markat jutani, juparakiw amtatanakaxsa phuqhani. Mä amtataxaw utji, uka amtataxsti phuqharakïwa. Ukhamapunïniwa. 12 Jan ist’asir jaqinaka, ist’apxita, jumanakax janiw qhispitäpktati. 13 Ukampis jank’akiw jumanakar qhispiyir jutä; janiw kunat qhiparañaxas wakiskiti. Jerusalén markarux nayaw qhispiyasiñ churä, Israel markarus jach’añchäwix churä.

47

1 “Babilonia marka, saraqanim, uka qunuñamat saraqanim, aka uraqir qunt’asim. Jumax mä ijma warmir uñtatäxtawa, janiw jichhax mayampsa ‘Suma wawa tawaqu’ sasax sapkxätamti. 2 Janirakiw suma yänakan phuqt’ata, jach’a kusisiñanakansa sarnaqkxätati; jichhax irnaqañamaw wakisini. Piqäñ qala katum, ukatsti grano piqam ukhamat jak’unïñamataki, jichhax q’ala tukjatätawa, juma pachpaw kunjäm sarnaqañsa yatïta. 3 Janchimas q’alal uñstpan, mä p’inqapuniw chhuxurasiñamas uñstani. Jichhaw jumanakampix phuqsusïxa, janirakiw khitis achikt’asitapampix jark’kitaniti”. 4 Jiwasan qhispiyirisa, Israelan Qullan Diosapa, taqi ch’amani Tatitux siwa: 5 “Babilonia marka, amuk qunt’asim, ch’amak manqhar qunt’asim, janipuniw jichhax mayampsa ‘Markanakan reyipa’ sasax siskxapxätamti. 6 Markaxampi nayax phiñasitäskayät ukkhaxa, naya kipkaw markaxarux mä p’inqa katuyta, ukatsti juman amparamaruw antutta. Jumasti janiw khuyapt’ayaskäyätati, chuymani jaqinakxarusti uka jathi yukum apxattaxa. 7 Saraktawa: ‘Nayax wiñayatakiw reinäyäxa’ sasa; janiw taqi ukanakat amuyt’asktati, janirakiw kunjämarus tukuyapxani uksa lup’ktati. 8 Babilonia marka, jichhax aka arunak ist’am: suma k’achachatäñ munir warmi, qunuñaman k’uchikiw qunt’astaxa, chuyma manqhamansti saraktawa: ‘Nayakïtwa, nayat sipan yaqhax janiw utjkiti. Janiw nayax ijma warmi uñjaskäti, janirakiw jan wawanis uñjaskäti’ sasa. 9 Inas akatjamat jumxarux uka jan walt’añanakax jutchini, inamayäskaniw layqasitanakamasa, ijma warmi, jan wawanakaniw uñjasïta. 10 Jumax ñanqha lurañaman wali sum amuyasïyätaxa, sarakïyätawa: ‘Janiw khitis uñjkituti’ sasa. Yatiñ kankañamasa, ch’ikhi kankañamasa jumarux k’arintapxtamwa. Chuymamansti sarakïyätawa: ‘Nayakïtwa, nayat sipan yaqhax janiw utjkiti’ sasa. 11 Ukampis jumxarux jan suyktas uka jan walt’añaw jutani, layqasitamampisti janiw jarkt’kätati. 12 Uka layqasiñanakam luraskakim, jumax tawaqutpach ukanak lurtaxa, inach uka layqasitanakamax kunatakis walïskani, inach uka luratanakamampix jaqix axsarätam. 13 Iwxirinakamax waljanipunïnwa. ¡Jichhax warawara uñch’ukirinakax uñstanipxpan, khitinakatix warawaranak uñch’ukis yatxatapki ukanakaxa, kunatix akat qhiparu luraskani ukanak yatiyirinakasa, khitinakatix jumar qhispiyañ munapktam ukanakas jichhax uñstanipxpan! 14 Ukampis uka layqanakax jichhur uñtatäpxiwa, ninarakiw jupanakarux q’al nakhantani; janiw uka ninat qhispipkaniti. Uka ninax janiw aliq sank’ir ninakïkiti, janirakiw aliq junt’urt’asiñ ninjamakïkisa. 15 Ukaruw jichhax juman layqanakamax puriwayapxi, khitinakarutix wiñayatak alkataskäyäta ukanakaxa. Sapa mayniw kipka pantata thakhipanjam saranukuwayapxi, janirakiw jichhax khitis jumar qhispiyirix utjkiti.

48

1 “Jacobun wila masipa, aka arunak ist’apxam, jumax Israel suti aptaxa, Judá chachat saraqirïtawa; Tatitun sutipxaruw juramento lurtaxa; Israelan Diosaparuw art’astaxa, ukampis janiw chiqa chuymamax utjkiti, janirakiw askïktasa; 2 Jerusalén markan jakasirïtwa sistawa, Israelan Diosaparuw iyawsta, sutipasti taqi ch’amani Tatituwa, saraktawa. 3 Nayratpach kunanakatix luraskän ukanak yatiysma, kunjämtix yatiyapkäyäsma ukhamapuniw phuqhasiwayi. 4 Kunjämtix nayax juman jan ist’asirïtam yatkäyätxa, mä fierror uñtat wali ch’ullqhïtawa, broncer uñtata jan k’umt’kayätawa, 5 janïra lurasiñapäki ukkhatpach jumarux yatiysma. Ukhamat jan saskañamataki: ‘kuna diostix lurasktxa ukaw ukham lurayi’ sasa. 6 Jumatix sum amuyt’äta ukaxa, chiqaw, sañamax wakisirakiwa. Jichhax machaq yatiyäwinak yatiyäma, kunanaktix jumax jan yatkäyäta ukanaka, 7 ukanakax janiw nayratpach luratäkiti, jan ukasti, jichha luratakiwa, uka yänakxatsti janipuniw jichhakamax ist’käyätati. Ukhamat jan saskañamataki: ‘Yatïyätwa’ sasa. 8 Jumax janiw kunapachas ukanakat ist’käyätati, yatkarakïyätasa, uqarapuniw ukanakatakix tuküyätaxa. Nayax juman jan chiqa chuymanïtam yatïyätwa, yurïwimatpach jan ist’asirit uñt’atätamsa. 9 “Ukampis jumatakix llamp’u chuyma uskta. Naya kipkaru yäqasawa jumarux jan tukjkaraksmati. 10 Nayaw jumarux q’uma tukuysma, t’aqhisiñ tuqiw q’umachsma, janiw qullqi katuqañ laykuti. 11 Nayan jach’añchäwix laykuw ukham lurta, sutixasti janiw takisitäkaspati. Janirakiw nayar jach’añchañäki uk yaqhar churaykäti. 12 “Israel, Jacobun markapa, ist’ita, nayaw jumarux jawssma: Naya sapakiw Diosax utjta, nayätwa qalltasa, tukuyasa. 13 Amparaxampiw uraq sayt’ayta, amparaxampiw alaxpach janatatta; sutinakap arsta ukspachaw unxtañ qalltapxi. 14 Ukhamax israelitanaka, jichhax tantacht’asipxam, ist’apxarakim: ¿Khitis jumanakatxa kunatix lurasiñapäkän uk yatiyixa? Kawkïr jaqtix nayax ajlliskta ukaxa Babiloniarux jan waliruw tukuyani, caldeo jaqinakarus uka kipkarak lurani. 15 Nayaw uk sista, nayarakiw Ciro reyirux jawsasin jutayta, jupasti luräwipan atipt’aniwa. 16 Nayan ukaru jak’achasinipxam, ukat ist’apxita: Qalltatpach nayax janipuniw kunsa jamasat arskti; kunapachatix taqi akanakax luraskän ukkhasti nayax ukankaskäyätwa. Jichhasti naya, Tatituw ch’amax churta, nayarakiw Ciro reyirux khitta.” 17 Qhispiyir Tatituma, Israelan Qullan Diosapaxa, akham siwa: “Nayätwa Tatitu Diosamaxa; nayasti kunatix jumatak askïki uk yatichsma, kawki thakhinjamtix sarañamäki ukanjam irparaksma. 18 Nayan arunakaxarutix ist’asamäna ukaxa, walt’añamax mä jawirar uñtataw jilxatasapäna, atipjañamas jach’a qutan mathapinakapar uñtataw jilarasapäna, 19 wawanakamasti waljanipunïsapänwa, quta ch’allanakjam jan jakt’kayäspänwa; janiw nayax kunäkipansa jumanakarux tukjkiriskäyätti, nayraqataxatsa janirakiw jayar apanukkiriskäyätti.” 20 Babiloniat mistunxapxam, caldeonakatsti jaltanxapxam; aka yatiyäwsti kusisiñampi arnaqt’asis yatiyapxam, aka uraqi tukuskam yatiyapxam. Sapxarakim: “Israel luqtiriparux Tatituw qhispiyi” sasa. 21 Tatitux jumanakarux wasara chiqanjam irpanipxtam, ukampis janiw umat pharjayasipktati; jupax mä jach’a qarqa jaljasaw jumanakatakix walja uma jalsuyi. 22 Ukampisa, ñanqha jaqinakatakix janiw sumankañax utjkiti. Ukham siw Tatituxa.

49

1 Jach’a quta tuqinkir markanaka, ist’apxita, jayankir markanaka, wal wal ist’apxita: Janïra nayax yurkta ukkhatpachaw Tatitux nayar jawsitu, nayax, taykaxan purakapankaskäyäta ukkhatpach sutix arsuraki. 2 Arunakaxsti mä ari espadäkaspas ukham tukuyi, amparapampiw imxatt’itu, mä ari mich’jam tukuyitu, mich’i imasiñaparuw imasxarakitu. 3 Sarakituwa: “Israel, jumax nayan luqtirixätawa, juma tuqiw nayan jach’a kankañax uñacht’ayä” sasa. 4 Nayasti saraktwa: “Inamayaw ch’am tukta, inamayatakikiw ch’amanakaxsa tukjasta” sasa. Chiqpachansa taqi lurañanakaxas Tatitun amparapankiwa, kuntix Tatitux waxt’kitani ukas wakicht’atäxiwa. 5 Tatituxan nayraqatapansti jach’añchatäñ katuqta, jupaw nayan ch’amañchirixaxa. Tatitusti jupan luqtiripäñaxatakix taykaxan purakapatpach nayar sayt’ayitu, Israel markan kuttanxañapataki, ukatsti jupampi mayakïxañapataki. Jawskitu uka Tatitux akham siwa: 6 “Nayax Israel markan ayllunakapar tantacht’iriw khitsma, markapar kuttayanxiriw khitsma. Ukampis uka luräwix juk’akïspawa. Ukatpï jumarux markanakan qhanapar tukuyämaxa, qhispiyasiñaxsa aka uraqi tukusin utjkis uka markanakar apañamataki.” 7 Israel marka, jumax taqi markanakan jisk’achjata, uñisitaw jikxatastaxa, jichhas uka qhuru jaqinakan t’aqhisiyatakïsktawa. Ukhamax nayan arunakax ist’am: “Juman Diosamax naya sapakïtwa; kunapachatix reyinakasa, jilïrinakas uñjapkätam ukapachaxa, juma nayraqatan alt’asipxani. Naya, Israelan Qullan Diosapaw jumarux ajllissma, arsutanakaxsti phuqharaktwa” sasa. 8 Tatitux siwa: “Khuyapayasiñax uñacht’ayañ urux puriniwa, ukat khuyapt’ayaraksma; qhispiyasiñ urux puriniwa, nayasti qhispiyaraksmawa. Nayaw jumarux arxatsma, arust’äwinakax aka markamp lurañatakiw uskt’sma, tukjat uraqinaka wasitat katusxañapataki, 9 katuntatanakarus sapxañamataki: ‘Jichhax antutatäxapxtawa’ sasa, ch’amakankirinakarusti: ‘Qhanar mistunxapxam’ sañataki. Taqi thakhi chiqanakansti walja chhuxllanak jikxatapxäta, kawki wasara qullunakansa uywanakamatakix chhuxlla jikxatapxakïtawa. 10 “Janiw manq’at awtjayaskxapxaniti, umatsa pharjayaskxapxaniti, janirakiw lupisa, junt’usa qhatintkxaniti, nayaw jupanakar munta ukat irpta, jalkiri uma thiyanakaruw irparakï. 11 Qullu tuqinakansti mä thakhi jist’ararapï, uka thakhinaksti khuskhacharakïwa.” 12 ¡Uñtapxam! Jayat jutapxi, Mayninakax amstata, mayninakasti inti jalanta tuqita, mayninakasti Asuán siski uksatarak jutapxi. 13 ¡Alaxpacha, kusisiñat art’asim! ¡Uraqi, walpun kusisim! ¡Qullunaka, kusisiñatsti wal arnaqasipxam! Naya sapa Tatitukiw markaxarux chuymachta, jan kunaninakatsa khuyapt’ayasta. 14 “Jerusalén markasti sänwa: ‘Tatitux apanukxituwa, Diosaxaxa nayat armasxituwa’ sasa. 15 Ukampisa: ¿Mä taykax wawanakapat armasispati, jan ukax, munasiñap janirakich churkaspa? Inas uka taykax armaschispa, ukampis nayax janipuniw armaskämati. 16 Nayax amparaxan qillqantatpuni irpsma, pirqanakamatsti amtasipuntwa. 17 Khitinakatix t’unjapkäyätam ukanakat sipansa, pirqanakam sayt’ayirinakax mäkiw pirqtapxi; jumar tukjirinakas sarxapxarakiwa. 18 Sartasim ukatsti taqi tuqi uñatatasim, uñtam, kunjämsa taqini tantachasipxi, ukatsti juman ukar kuttanipxaraki. “Naya, Tatituw jakañax layku ukham lurta, taqi jupanakasti jumatakix mä suma qurir uñtatäniwa, jaqichasir tawaqun k’achachanakapjama. 19 Markamax q’ala aynacht’atänwa, q’ala tukjatarakïnwa; ukampis jichhax uraqimaxa taqi jaqinakamatakix jisk’akïniwa. Jumar tukjirinakasti jayankxiwa. 20 Kawkïri wawanakamatix chhaqtatjamäkän ukanakasti jinchu jak’at sapxarakïtam: ‘Aka markax nanakatakix sinti jisk’akiwa; jakañanakaxatak mä chiqawja uñacht’ayapxita’ sasa. 21 Jumasti Jerusalén marka, mä taykjamaw sarakïta: ‘¿Khitis walja wawanak churitu? Janiw nayax wawanakanïkäyätti, janirakiw wawanïñatakis askïkäyätti; nayax jayar apanukutaw uñjasïyäta; ¿khitirak jupanakar uywpachänsti? Sapak nayarux apanukuwayapxitäna, ¿kawkitarak jutapxpachasti?’ ’’ sasa. 22 Tatitusti siwa: “Markanakaruw arsüwix churä, yuqall wawanakamarusa, imill wawanakamarus amparanakapar ichunxañapatakiw mayirakï. 23 Reyinakaw jumanakar uywasir awkinakamäni, reyinakan phuchhanakapasti wawa uywirinakamarakïniwa. Jupanakasti juma nayraqatan uraqkamaw alt’asipxani, laq’arar kayunakamsa jamp’att’apxarakïtamwa. Ukapachaw jumax nayan Tatitütax yatïta, khitinakatix nayar iyawsapki ukanakasti, janiw p’inqachjat uñjasipkiti.” 24 ¿Mä ch’amani jaqirux aparatäspati kuntix jupax nuwasïwin aparanki ukxa? ¿Jan ukax mä katuntat jaqix jupar uñjiri qhuru jaqit jaltaspacha? 25 Tatitusti ukhamäspaw siwa: “Ch’amani jaqirusa, qhuru jaqirusa, kuntix nuwasïwin aparanipki ukanakxa jupanakax aparapxaniwa. Israelitanaka, jumanakaruw sapxsma, naya kipkaw jumampi ch’axwki uka jaqinakampix katjasï; naya kipkaw wawanakamarus qhispiyä. 26 Jumar t’aqhisiyirinakarusti, pachpa janchip manq’asiyä, pachpa wilapampiw vinompjam macharapxani. Ukhamat taqi jaqinakax yatipxani naya sapaki Tatit Diosätaxa, nayätwa taqi ch’aman Tatituxa, Israel markar qhispiyirixa.”

50

1 Tatitux siwa: “¡Jan amuyapxamti nayan Israel taykamar apanukutaxa, kunjämtix mä jaqix warmiparux apanukki ukhama, janirak kuna manunak phuqhañatakis jumanakar t’aqhisiyat jaqjam aljataxsa amuyapxamti! Jumanakan jucha lurapxatam laykuw aljatäpxtaxa; Israel taykamasti, jumanakan nayatak sayt’asipxatam laykuw apanukut uñjasi, 2 ¿Kunatsa nayax jutkta ukapachax khitirus jan jikxatktxa? ¿Kunatsa jawsataxarux khitis jan jayskituxa? ¿Janit amuyapktasti nayan ch’amanïtaxa jumanakar qhispiyañatakisti? Nayatakix janiw kunäkis mä aru arsuñaxa, ukhamat quta wañt’ayañatakisa, jawiranakas ch’usa wasarar tukuñapatakisa; ukhamat chawllanakax umatjam jiwarañapataki, umatjam thujsantañapataki. 3 Nayaw alaxpacharus ch’amakt’ayta, llakisiñ isimpjamaw isthapiyta.” 4 Khitinakatix chuyma usutäpki, qaritäpki ukanakar chuymachañatakiw Tatitux yatichitu. Sapa qhantatiw nayarux sartayitu, jupan mä suma yatiqiripjama, ukhamat suma yatichäwinakap katuqañataki. 5 Tatituw nayarux amuyt’a churitu, nayasti janiw saykataskti, janirakiw maysarus uñtkti. 6 Jikhanix churta nayar jawq’jañapataki, sunkhanakaxsa jik’irayasiraktwa. Khitinakatix nayar jisk’achapxitäna, thuskatapxitäna ukanakatsa janiw maysar uñtkaraktti. 7 Tatituw nayarux yanapaskitu: ukat jaqin jan wali arunakapax chuym jan ust’aykituti; ukatarak nayax mä qarqar uñtat sum sayt’asta, janirakiw p’inqachjatas uñjaskäti. 8 Jak’axankaskiw nayan arxatirixaxa. ¿Khiticha naya tuqi kun saña muni? ¡Jinay taqini sarapxañäni taripirin nayraqataparu! ¿Khiticha kun naya tuqi juchañchasa arsuñ muni? ¡Jutpan ukatsti sarakitpan! 9 Tatituw nayarux yanapaskitu; ¿khitirak juchañchitaspasti? Taqi uñisirinakaxas chhaqtxapxaniwa, kharun tukjat isjamaw chhaqtxapxani. 10 Jumanakat janiw khitis Tatiturux axsartkiti, luqtiripan arunakapsa janirakiw ist’apkiti. Ch’amakan sarnaqapxi, jan mä jisk’a qhanan sarnaqapxi, Tatiturus janirakiw taqi chuym katuyasipkiti. 11 Jan ukaxa, jumanakax ninanak aqtayapxtaxa, nina mich’inak wakichapxtaxa; pachpa nina qhanapan sarnaqapxtaxa, kawkïri nina mich’inaktix aqtayapkta uka qhanana. Ukampis taqi ch’aman Tatituw mutuyapxätam, wal t’aqhisiyapxarakïtam.

51

1 Tatitux siwa: —Ist’apxita taqi khitinakatix chiqa chuymampi thaqapkista, chiqa kankañsa munapkarakta ukanaka. Jumanakax Abraham awkita Sara taykat saraqirinakäpxtawa. 2 Jupanakan suma luräwinakap uñtapxam. Kunapachatix Abrahamar jawskäyäta ukkhaxa, jupax sapa jaqikïnwa, ukampis nayax askinak churta, ukatsti walja wawanak churarakta. 3 Jerusalén markasti q’ala tukjatawa, ukat juparux chuymachä. Wasar uraqinakapsti panqaran phuqhantat uraq tukuyä, nayan uskt’ata Edén chiqjama panqaran phuqhantat markäniwa. Ukan k’uchikïñas utjani, kusisiñ q’uchunak q’uchupxani Tatituruw yuspagarapxani —sasa. 4 “Markanaka, ist’apxita, jach’a markanaka sum ist’apxita: Nayaw yatichäwinakax qhanañchä, kamachinakaxasti markanakatakix mä irpäniwa. 5 Atipjäwix jak’ankiwa nayan qhispiyasiñaxasti niyaw jutaski, markanakarux ch’amaxampiw apnaqä. Quta tuqinkir markanakasti nayaruw suyt’apxitani, ch’amaxarurakiw alkatasipxani. 6 “Alaxpach tuqi uñtapxam, aka uraq tuqirus uñtapxarakim: alaxpachax jiwq’ir uñtatakiw chhaqtxani, uraqisti mä isir uñtatakirakiw mirq’stxani, ukan jakir jaqinakasti chhichhillankhanakar uñtataw jiwarapxani. Ukampis nayax wiñayatakiw qhispiyä, chiqa kankañaxasti janiw tukuskaniti. 7 “Kunatix chiqäki uk yatirinaka, ist’apxita, nayan yatichäwinakax sum katuqir marka. Jaqin jan wali arusitanakap jan axsarapxamti, janiraki jaqin jisk’achatanakapampis ch’am laq’ayasipxamti, 8 thuthan tukjata isjamaw tukusipxani, laq’un tukjat ch’ankhar uñtataw tukusipxani. Ukampisa nayan atipjañaxax wiñayatakïniwa, qhispiyasiñaxasti wiñayan wiñayapatakïniwa”. 9 Israelitanakasti akham sasaw arnaqasipxäna: ¡Tatitu, sartasimaya! ¡Sartasimaya, ch’amañcht’asimaya! Kunjämtix nayrapachanakan sartasirïkta ukhama, egipcio jaqinakar tukjkta ukhama. 10 Jach’a lamar qutsa jumaw wañt’ayta, uka qutanjam mä thakhi jist’arta, uka chiqaw markamax makhatawayi. 11 Ukhamarakiw juman qhispiyatanakax kuttanipxani, Jerusalén markarusti kusisiñat arnaqt’asisaw mantanipxani; ajanunakapasti wiñayatakiw k’uchikïni; Kusisiñampi phuqt’atäpxatapatsti, t’aqhisiñasa, jachañasa tukusxaniwa. 12 Tatitusti siwa: Naya, naya kipkaw jumarux ch’amachsma. ¿Jaqinakaruti axsarta? Uka jiwir jaqinakax qurar uñtataw tukusipxani. 13 Janiw armasipxätati, naya, Tatituw juman irnuqirimätxa, khititix alaxpachsa janatatki, uraqsa utt’aykaraki uka Tatituxa. Uñisirimarux jan axsarapxamti, jumar tukjañatak wakichasiskchi ukasa. Nayan ch’amax nayraqatansti, uka phiñasiñapax jan kunatakiw tukusini. 14 Khititix t’aqhisiyatäkän ukax jank’akiw qhispiyatäxani; janiw katuntatäkasinsa jiwkaniti, janirakiw jupatakix t’ant’as pist’kaniti. 15 “Nayätwa Tatit Diosamaxa, sutixasti Taqi Ch’amani Tatitu satawa; nayaw jach’a qutxa unxtayta, uka mathapinaksa jach’aruw sartayta, 16 nayaw alaxpach uskta, aka uraqsa sum sayt’ayta. Nayarakiw lakamarus arunakax uchtxa, ch’amaxampiw imsma. Nayaw Jerusalén markarux ‘Jumax markaxätawa’ ” sarakta. 17 Jerusalén marka, sartasim, Jerusalén marka, sayt’asim, jumaw Tatitun phiñasitapat t’aqhistaxa, walpin t’aqhistaxa, jan sayt’kiriw uñjasiraktaxa. 18 Taqi wawanakam taypinsti, janiw maynis jumar irpirix utjkiti; taqi wawanak uywaskta ukanakatsti, janiw maynis jumar amparat irpirix utjkiti. 19 Aka pä jan walt’añaw jumxarux juti, markamax tukjata, lunthatjataw uñjasi, ukatsti jaqinakamax nuwasïwin manq’atjam jiwarapxi. ¿Khitirak jumat khuyapt’ayasïtamsti? ¿Khitirak chuymachätamsti? 20 Wawanakamasti marka thakhi muyt’anakan liwinukutaw uñjasipxi, tarujar qänampi katuntatjamaw jan ch’amani uñjasipxi, Tatitun phiñasiñapampi chhuxriñchjata, Diosan chiqachäwipampi t’aqhisiyataw uñjasipxi. 21 Ukatpï, Jerusalén markankirinaka, akanak ist’apxam, jumax machjatätawa, ukampis janiw vinompi machjatäktati; 22 Tatitu Diosama, khititix markaparu arxatki ukax siwa: “Phiñasiñaxanxa, walpin jumanakarux mutuyapxsma, uraqiruw q’al liwnuqapxsma; ukampis jichhax janiw mayampsa mutuykxapxämati. 23 Jan ukasti, uñisirinakamaruw mutuyä, khitinakatix jumanakarux sapkäyätam: ‘Uraqir liwnuqtapxam, ukat taqxatapxäma’ sasa, jumanakasti iyaw sasaw liwitattapxtaxa, ukatsti jupanakax q’al taksuwayapxtam.”

52

1 ¡Jerusalén marka, sartasim! ¡Wali ch’amampi sayt’asim! Jerusalén, qullan marka, suma isinakamampi isthapisim, Diosar jan uñt’ir ñanqha jaqinakaxa, janiw mayampsa jumar tukjirix jutkxapxaniti. 2 ¡Jerusalén, sartasim! ¡Uka laq’anak thalarasim! ¡Kunkamat uka chinuñanak jararasxam, ukatsti qunuñamar qunt’asxam! 3 Tatitusti siwa: “Janiw nayax mä kuna qullqsa katuqkti kunapachatix jumanakarux katuntat apapkayätam ukkhaxa; jichhax janirakiw kuna qullqsa jumanakar qhispiyxañatakix churkäti. 4 Qalltanxa markaxax Egiptoruw saräna, ukan jayat jutir jaqjama jakarakïna; ukatsti Asiria markarakiw ina ch’usat t’aqhisiyäna. 5 Jichhasti ¿kunarak uñjtsti? Markaxarux ina ch’usat Babiloniarux apasxapxi. Atipjirinakasti wali jach’a jach’ar tukt’asaw arnaqasipxi, nayarusti sapa kutiw chuyma ust’ayapxitu. 6 Ukampis mä urux purininiwa, kunapachatix markaxax yatkani, khititix parlkta ukax Tatitütaxa.” 7 ¡Kunja kusiskañas qullu patanakanjam jutaskir uñjañaxa, khititix mä suma yatiyäwi apanki ukaru, khititix sumankañ yatiyäwinak apanki ukaru, khititix qhispiyasiñ yatiyäwinaksa apanki ukaru, Jerusalén markarux sarakiwa: “Diosamax reyiwa”! sasa. 8 Ist’am, marka uñjirinakamax art’asipxiwa, atipt’añ art’asiñanak art’asipxi, Jerusalén markar Tatitun kuttanitapxa, pachpa nayranakapampiw uñjapxi. 9 ¡Jerusalén markan t’unjatanaka, kusisiñat wali ch’amampi q’uchusipxam, Tatitux markaparuw khuyapt’ayasi, Jerusalén markaruw qhispiyaraki! 10 Tatitux taqi markanakan uñjkataw jach’a ch’amap uñacht’ayi. Jiwasan Diosasax qhispiykistu ukxa, taqi aka uraqpacharakiw yatini. 11 ¡Babilonia markat mistunxapxam, kuna q’añurus jan llamkt’apxamti, Babiloniat mistunxapxam! ¡Khitinakatix Tatitun yänakapa apanipkta ukanakax jan kunampis q’añuchasipxamti! 12 Ukampis janiw mäki mistunipxañamäkiti, janirakiw laqas jalsunipxañamäkiti, Israelan Tatit Diosapax jumanakarux imasipkätamwa. 13 Luqtirixax taqi kunan atipjani, wali jach’ar aptatäniwa. 14 Ajanupas q’ala mayjt’at uñjasaxa, jan jaqir uñtasita tukjat uñjasasa, waljaniw jupat muspharapxäna, 15 ukhamarakiw walja markanakax muspharapxani; reyinakas jupar uñjasax jan aruniw qhiparapxani, kuntix jupanakax uñjapkatayna, amuyt’apkarakitayna ukanakxa, janipuniw kunapachas ist’apxirïkataynati.

53

1 Isaías profetasti siwa: ¡Janipuniw khitis yatiyäwinakasar ist’apkiti! ¡Janirakiw khitis Tatitun ch’amap uñjkiti! 2 Tatituw jupan luqtiripan mä machaq alir uñtat jilañap muni, waña uraqirus saphintañap munaraki. Janiw jupax jiwakïkänti, janiw jach’äkarakïnsa, uñnaqapasti janiw munañjamäkänti; 3 taqiniw juparux jisk’achjapxäna, apanukupxarakïna. Usuyasiñapampis wal t’aqhisïna, ukham t’aqhisiñatakis wakicht’atarakïnwa. Taqinis jupar ukham uñjañ janiw munapktanti; jisk’achapxtanwa, janirakiw juparux yäqapktanti. 4 Ukampis jupax jiwasan t’aqhisiñanakas q’ipt’atäskänwa, jiwasan ayquñanakasan t’aqhisiskarakïna. Tatitus juparux usuchjkaspa ukham amuyäyätan, Tatitus juparux t’aqhisiykaspa, jan ukax jisk’achkaspas ukham amuyarakïyätan. 5 Ukampis jupax, jiwasan Tatitur saykatatas laykuw chhuxriñchjatänxa, jiwasan ñanqha luratanakas laykuw wali t’aqhisiyatänxa; jupan t’aqhisitapasti jiwasatakix sumankañ apani, chhuxrinakap laykuw qullat uñjasiraktanxa. 6 Taqi jiwasanakaw ovejanakar uñtat chhaqtan, sapa maynis pachpa amtataparjam lurasa, ukampis Diosax jupxaruw jiwasan mutuyatäñanakas apxaruyi. 7 Chhuxriñchjata, jisk’achjataw uñjasïna, ukampis janiw arsuskänti. Janiw lakapsa arsuñatak jist’arkänti, kunjämatix mä ovejax t’arwa yawiratax jan jachkix ukhama; khariñ ovejar uñtat jiwayañatak apapxäna, jupasti janipuniw kunatakis lakap jist’arkänti. 8 Jan chiqa uñjäwimpiw apapxäna, janirakiw khitis jupar arxatt’irix utjkänti; janiw khitis jupat llakt’askänti. Markaxan juchanakap laykuw juparux jiwayapxäna. 9 Ñanqha lurir jaqinakamp chikaw jiwäna, jan wali jaqinakamp chikaw imapxäna, jupax janiw kuna ñanqha lurirïkänsa, janirakiw khitirus k’ari arunakamp sallqjirïkänti. 10 Tatituw juparux ukham t’aqhisiyäna. Niyakixay jupax juchanakas layku luqtasiwaychixa, jichhax wali jaya maranakaw jakani; wawanakaparus uñjarakiniwa, kuntix Tatitux munki uk phuqhani. 11 Ukham sinti t’aqhisitapatsti, ukapachaw Tatitur jaysañan askïtap yatini; Tatitun chiqa luqtiripasti waljaniruw qhispiyani, jupanakan juchanakapsti juparakiw apxani. 12 Ukat Tatitux jach’a jilïrinak taypir utt’ayani, jach’a jilïri munañaninakampiw atipjäwin kusisini, jiwañar katuyasitapata, mä juchan jaqïkaspas ukham uñt’ayasitap layku, jaqinakan juchanakap laykuw jakañap apt’asiwayi, juchararanakatsa arxatasirakïnwa.

54

1 Jerusalén marka, jan wawachasir warmi, jan wawanakan warmi, jichhax kusisiñat arnaqasim, kusiskañ q’uchunak q’uchusim, Tatitusti siwa: “Jerusalén, apanukut warmi, mä chachan warmit sipansa, walja wawanakanïyätawa.” 2 Chhujllamsti juk’ampi jach’ar jithitatayam, kawkhantix jumax jakaskta uk jan axsaras jithitatayam, chinuñ phalanakapsti juk’amp jach’anak wakicham, ch’akurunaksti sum ch’akuntarakim, 3 jichhax kupi tuqiru ch’iqa tuqiruw jithitatäta; wawanakamasti walja markanakaruw atipjapxani, jichhax uka ch’usa markanakan jakapxani. 4 Jan axsaramti, janiw mä p’inqa uñjaskätati, janiw kuna jan wali arunaksa sapkätamti, janirakiw kunatsa p’inqaskxätati. Tawaqu kankañaman p’inqachatäkäyät uk armasxätawa, janirakiw mayampsa ijma warmirjam jisk’achapkäyätam uksa amtaskxätati. 5 Jumar jakañ churir Tatituw jichhax warmipat uñt’asxätam; sutipasti taqi ch’amani Tatitu satawa. Qhispiyirimax Israelan Qullan Diosapawa, jupasti taqi aka uraqpachan Diosaparakiwa. 6 Israel marka, jumax tawaqpach apanukuta, llakin phuqt’at warmir uñtatäyätawa, ukampis Tatitumaw wasitat jawstam, saraktam: 7 “Mä juk’a pachatakikiw nayax apanuksma, ukatsti jach’a munasiñaxampiw wasitat katuqxäma. 8 Phiñasiñaxanxa mä juk’atakikiw jumat jayarst’ta, ukampisa wiñay munasiñampiw jumat khuyapayasta.” Qhispiyiri Tatitumax ukham siwa. 9 Tatitusti Israel markarux siwa: “Uma juiciompi aka uraq q’al chhaqtaykäyäta ukkhaxa, Noé chacharux mä juramentompiw akham sas arsüyäta: ‘Janipuniw mayampsa aka uraqirux uma juiciompi mutuykxäti’ sasa. Uka kipkarakiw jichhax juramentompi arsta, jumampix janipuniw mayampsa phiñaskxäti, janirakiw mayampsa axsaraykxämati. 10 Jach’a qullunakax yaqha chiqarusay unxtasipkpan, jisk’a qullunakas aynacharusay jutasipkpan, ukampis munasiñaxax jumatakix janipuniw tukuskaniti, janirakiw sumar mantäwi arust’äwixas t’unjatäkaniti.” Ukham siwa jumar khuyapayir Tatituxa. 11 “¡Jerusalén marka, jan walt’añanakampi aynacht’ayat marka, jan khiti chuymachiriniw jikxatastaxa! Nayaw qalanakam sum utt’ayä, uta qalltanakamax zafiro sata suma qalxaruw utt’ayä, 12 torrenakamsti rubíes sata suma qalanakat lurä, punkunakamxa suma llijkir qalanakat lurt’ä; taqpach pirqanakamsti suma qalanakat sayt’ayä. 13 Wawanakamarux nayaw yatichä; jupanakatakisti sumankañaw utjani. 14 Chiqa kankañaw jumarux ch’aman tukuyätam, t’aqhisiyatäñatsa axsarañatsa qhispitaw uñjasïta, axsarañas janirakiw mayampsa llakisiykxätamti. 15 Mä markatix nuwantätam ukaxa, uka markarux jumax atipjätawa, uka markan nayan yanapt’ax jan katuqatap layku. 16 “Uñtam, nayaw herrero jaqirux uskta, jupasti sumpin nina nakhayi, ukatsti kunayman nuwasiñ yänak luraraki; taqi kun tukjir jaqirus nayaw uskta, ukhamat taqi kunsa tukjañapataki; 17 ukampis jumar tukjañatakix janiw khitis nuwasiñ yänak lurkiti. Jumar juchañchapkätam ukanakarux amukt’ayätawa. Nayar arkapkitu ukanakarusti atipt’añ churta”. Tatituw ukham arsu.

55

1 “Taqi khitinakatix umat pharjatäpkta ukanakax umt’ir jutapxam; jan qullqininakax jutapxam, manq’añatak trigo inak mayisipxam, vinompi, lechempi inak mayisipxam. 2 ¿Kunatsa qullqinakam kunatix jan t’ant’äki ukar inamay churasipkta? ¿Kunatsa qullqinakam kunatix jan askïki ukar inamay tukjasipkta? Sum ist’apxita, ukat suma manq’anak manq’apxäta, suma muxsa manq’anak manq’apxäta. 3 Nayan ukar jutapxam, ukatsti ist’apxita, ist’apxita, ukatsti jakasipkätawa. Nayaw jumanakampix wiñay arust’äwi lurä, ukhamat kuntix Davidarux munasiñampi arskta uk phuqharakï. 4 Nayaw juparux markanakat arsuri uskta, markanakatak mä jilïr yatichirirak uskta. 5 Jan uñt’at markanakaruw jumax jawsäta; kawkïri markanakatix jan uñt’apkäyätam ukanakaw juman ukarux jalanipxani, naya, juman Tatituma, Israelan Qullana Diosapaw jumarux jach’añchsma. 6 “Tatitur thaqtapxam jikxatañjamäkipana, jak’ankkipan jawsapxam. 7 Qhuru jaqix sarnaqäwip apanukpan, ñanqha amtañan jaqisti uka amtañanakap apanukpan; ukatsti Tatitun ukar kuttanxapxam, jupasti jumanakat khuyapayasipxätamwa; Diosasar makhatxapxam, jupasti juchanak pampachañatakix jank’akiwa. 8 Tatitux akham siwa: Nayan amtatanakaxasti janiw jumanakan amtatanakamjamäkiti, luräwinakaxas janirakiw jumanakan luräwinakamjamäkiti. Kunjämatix alaxpachax akapachat wali alayankixa, ukhamarakiw amtatanakaxasa, luräwinakaxasa, jumanakan amtatanakamata, luräwinakamat sipansa wali alayankaraki.” Tatituw uk arsu. 10 “Kunjämatix jallus, khunus alaxpachat saraqanixa, ukatsti janiw kutkatkxiti, jan ukasti uraqiruw chullunti, uraqxa suma jasak tukuyi, alinaksa mistuyanirakiwa, yapuchañatakix jatha achuyi, t’ant’as manq’añatakix utjarakiwa, 11 ukhamarakiw lakaxat mistkis uka arunakaxa, nayan ukarux janiw jan kun lurasax kuttankiti, jan ukasti kuntix nayax munkta uk luri, kuntix nayax siskta uk phuqharaki. 12 “Jumanakax Babiloniat kusisitaw mistunxapxäta, markamarusti sumakiw kuttanxapxäta. Jumanakar uñjasinsti jach’a qullunakasa, jisk’a qullunakas kusisiñat wal q’uchupxani, pampankir quqanakasti t’axllisipxaniwa. 13 Ch’aphi alinak lantisti pinonakaw jilantani, itapallunak lantisti suma panqaranakaw jilantani. Taqi aka uraqpachaw Tatiturux yupaychani, uka luräwinakaw Tatitun jach’a muspharkañap wiñayatak uñacht’ayani”.

56

1 Tatitux siwa: “Kunatix aski uñjäwïki uk lurapxam, kunatix chiqapäki uka lurapxam, qhispiyañaxax niya jak’ankxiwa, ch’amaxsa qhispiyañatak uñacht’ayarakïwa. 2 Khititix aka kamachinak taqi chuymampi phuqki ukax kusisiñaniwa, Sábado uru jan takisis sum imirix kusisiñaniwa, kuna jan walsa janirak lurkiti ukas kusisiñaniwa.” 3 Mayni yaqha markankir jaqitix Tatitur katuyasinixa, janiw sañapäkiti: “Tatitux markapat yaqhachitaniwa” sasa. Janirakiw jan wawan jaqis sañapäkiti: “Nayax mä waña quqar uñtatätwa” sasa. 4 Tatitusti siwa: “Taqi aka jaqinakatix nayan sábado urux imapxanixa, munañaxsa phuqhapxanixa, arust’äwinakaxansti sum sayt’asipxanixa, 5 nayaw jupanakarux wawanakat sipansa juk’ampi sumanak churä, jupanakan sutinakapasti wiñayataki qillqatäniwa, nayan utaxana, pirqanakax taypinsa; wiñay suti juparux churarakï, janipuniw kunapachas uka sutix chhaqtayatäkaniti. 6 Jaya markat jutir jaqinakatix nayar katuyasipxitanixa, nayar arkañataki, nayar munañataki, nayan arkirinakax tukuñapataki, nayan samarañ uruxsa jan takisis imapxani, arust’äwixan sum sayt’asipxani ukapachaxa, 7 nayax qullana qulluxaruw jupanakarux irpanï, nayar mayisiñ utaxansti k’uchikïpxaniwa. Altaraxan wilañchanak luqtasitanakapsti katuqarakïwa, nayan utaxax taqi markanakatakix Tatitur mayisiñ uta satäniwa.” 8 Kawkïri israelitanakatix jayan apanukutäsipki ukanakaruxa, nayaw kuttayanisin markapar tantachthapxä.” Uk Tatitux arsu. 9 Tatitux siwa: Uñisir markanaka, Jutapxam, markaxar nuwantapxam; ch’umi animalanakjam manq’arpayapxam; 10 markaxar uñjirinakax juykhur tukutäpxiwa, janiw kunankatsa amuyasipkiti. Taqi jupanakasti jan wajtir anunakjamäpxiwa, ukat jan wajtasiñsa yatipkarakiti; sapürus liwirtasakiw ikirasipki, ikt’añak munasipki. 11 Manq’at jiwat anunakjamäpxiwa, janirakiw sisthapipkisa, jan kun amuyiri awatirinakäpxiwa; sapa maynis thakhipanak sarasipki, kunatix jupanakatakix askïki ukak thaqhasipki. 12 Ukatsti sapxarakiwa: “¡Jutapxam! Jichhax wal machapxañäni. Qharürus uka kipkarak lurapxañäni, ukat sipansa juk’ampi machjasipxañäni” sasa.

57

1 Aski jaqinakax jiwarawayxiwa, janiw khitis llakt’askiti; suma jaqinakas jiwarawayxiwa, janirakiw khitis ukham jiwatanakapampix, ñanqhat qhispipxatap amuykiti. 2 Jupanakax nayaruw taqi kunan iyawsawayapxitu, jichhasti imantatäpki ukan suman samarasipki. 3 Layqa warmin wawanakapa, yaqha warmimpi, yaqha chachampi sarnaqir warmin wawanakapa, jak’achasinipxam: 4 ¿Khititsa jumanakax larusipxta? ¿Khitirus jumanakax jisk’achañampi uñtapxta? ¿Khititakis laxranakamsa jisksupxta? Jumanakax juchan wawanakapäpxtawa, k’ari jaqinakan wawanakapäpxtawa; 5 roble quqanak taypina, jach’a quqanak jak’ana, uka k’ari diosanakar yupaychañatakiw q’añu lurañanakar katuyasipxtaxa, jawira thiyanakana, qarqa p’iya manqhanakana jisk’a wawanaksa wilañchanak luqtapxtaxa. 6 “Israel, jumax jawira llust’a qalanakaruw yupaychtaxa, ukan jumatakix mä chiqax wakichat utji. Uka qalanakaruw vino luqtäwinak churastaxa, granonaksa churasiraktaxa. ¿Taqi uka luratamatsti kusisïti? 7 Ikiñamsa mä alay qulluruw wakichastaxa, uka qullunakaruw wilañchanak luqtasirix makhattaxa. 8 Utaman punku qhipäxanakaparuw uka axtaskañ diosam uchastaxa. Nayat armt’asisax uka diosanakaruw yupaychtaxa; yaqha markanakampiw sumar manttaxa, ukkañkamasti uka diosanakaruw yupaychtaxa. 9 “Mélec sat diosan ukaruw jaltaxa, aceite, walja suma q’apkiri qullanak apt’ata; khithanakamsa wali jayakamaw khittaxa, jiwatanakax kawkinkkitix ukakamaw khittaxa. 10 Uka diosanakar yupaychañatakisti, uksar aksaruw sarnaqtaxa, amuyatax janis qarkasma ukhamätawa, ukampis taqi uka luratamax inamayakiwa. 11 “¿Khitinakarak uka diosanakasti, nayar jan chiqa chuymampi arkañamataki, uka diosanakar axsaras yupaychkäyäta ukasti? Kunapachatix jumax jan jach’añkïyästa ukkhaxa, nayax amukïskäyätwa, jan amuyirikiw tuküyäta. 12 Ukampis jichhax ukham sarnaqatam qhanañchäwa, uka sarnaqäwimsti wali sumäkaspas ukham amuytaxa. 13 Kunapachatix yanapa mayisa arnaqasiskät ukkhaxa, diosanakamax janiw yanapkätamti, janirakiw qhispiykätamsa. Taqi ukanakarusti thayaw apasxani, may phust’asakiw chhaqtayxani. Ukampis nayar iyawsirixa, mä uraqi katuqxani, Jerusalenan jakxani. Nayaw jach’a ch’aman Diosätxa.” 14 Ukapachaw mä arux ist’asini: “Mä suma khuskha thakhi wakichapxam, markaxan sarakipañapatakix lanktañanak aptapxam.” 15 Alaxpachankir Tatitu, khititix wiñayatak jakki, sutipasti qullanäkaraki, ukax akham siwa: “Nayax alay qullan chiqan jakta, ukampis khititix alt’at chuymani, llakt’ata sarnaqki ukarux ch’amañcharaktwa. 16 Janiw markaxarux juchañchkäti, janirakiw wiñayatakis phiñaskäti, naya pachpaw jumarux lurassma, janirakiw juman ch’ama laq’ayasiñamsa munkti. 17 Israelan juchap laykuw mä pachax phiñasitäyätxa, juparux mutuyayätwa, ukatsti apanukuyätwa; ukampis jupax nayatakiw sayt’asïna, jupan amtataparjamakiw sarnaqäna. 18 Sarnaqäwip uñjtwa, ukampis nayaw qullxatä, samarañ churarakï, chiqpachansa samarataw uñjasxani. Llakitanakarusti nayaw chuymachä, 19 taqinirus sarakïwa: ‘¡Samarañax jayankirinakamp utjpan, ukhamarak jak’ankirinakampisa! ¡Nayaw markaxarux qullt’asxä!’ 20 Ñanqha lurir jaqinakasti qhuthutir mä qutar uñtatäpxiwa, jan t’akurkayäpxiwa, mathapinakapamp chikasti, ñiq’impi kunayman q’añunakamp willsuni. 21 Ukham ñanqha lurir jaqinakatakix janiw sumankañax utjkiti.” Tatituw ukham arsu.

58

1 Tatitux situwa: “Jan axsarasa, wali jach’at art’am, kunkamax mä trompetäkaspas ukham art’asim; Israel markaxarusti jan wali luratanakapat juchañcham. 2 Sapüruw thaqapxitu, sarnaqäwinakax jikxatasasti k’uchikïpxiwa, mä suma askinak lurir markäpkaspas ukhama, kamachinakaxsa sumsa phuqhapkaspa ukhama; chiqa kamachinak mayipxitu, nayar jak’achasisinsti k’uchikïpxarakiwa, 3 ukatsti sapxarakiwa: ‘¿Kunatakirak ayunañänisti?, Tatitux janixay uñjkchitixa. ¿Kunatakirak ch’am tukuskañänisti?, jupax janixay amuykchitixa’ sasa. Ayunañ urunsti jumanakax aljasiñanakaruw uskusipxtaxa, irnaqirinakamatsa ch’am q’al thalsupxtaxa; 4 ayunañ urunxa jumanakax ch’axwañanakana, jucha lurañanakan sarnaqapxtaxa, jiwayañatakjamaw nuwantasipxtaxa. Ukham ayunañ urunxa, janiw nayax mayisitanakam ist’kiristti. 5 Ukham ayuno lurañaxa, nayatakix janipuniw kuna askïkisa. Mä alir uñtataw p’iqinakam alintapxtaxa, chhankha isinakampi isthapisisaw qhillxan ikipxtaxa. Uka luräwiruw ‘Ayuno’ sapxtaxa, ‘Tatitutakisti aski uruwa sapxaraktawa’, 6 chiqpachansa janiw ukax ukhamäkiti. Kawkïri ayunotix kusisiykitu ukax akawa: ina ch’usat katuntatanakar antutxañawa, t’aqhisiyatanakar antutxañawa, jan suman uñjañanak apanukxañawa; 7 manq’at awtjatarux manq’a churañawa, jan utaninakarusti utamar katuqañawa, jan isinirux ist’ayañawa, jaqi masirusti yanapt’añarakiwa. 8 Ukapachaw qhanamax, qhantati warawarar uñtat k’ajani, usuchjatanakamas jank’akiw qullatäxani. Chiqa kankañamasti juman nayraqatam sarani, qhapaq kankañaxarakiw juman qhipamat arkanïtam. 9 Jawsitäta ukkhax nayax ist’ämawa; yanapa mayisisatix arnaqasïtaxa, nayasti: ‘Akankasktwa’ sarakïmawa. Jumatix khitirus jan t’aqhisiykäta, mayninakarus janirak jisk’achkäta, kuna k’ari arunaksa jan parlkäta, 10 manq’at awtjatarus t’ant’am waxt’äta, t’aqhisitanakarus yanapt’arakïta ukapachaxa, ch’amak taypin qhantäta, chika uru qhanar uñtataw qhantäta. 11 Nayax jumarux irpaskapunïmawa, wasaranxa manq’añ jilarkir churäma, janchimarusti ch’amañcharakïmawa, suma qarpata panqar yapjamaw tuküta, uma jalsur uman phuqt’ataw tukurakïta. 12 Markamasti nayra t’unjat pirqanak wasitat sayt’ayani, nayra pacha uta qalltanak wasitat sayt’ayani. Markamarusti ‘Liwisit pirqanak sayt’ayiri, t’unjat utanak wasitat utachiri’ sasaw sutichapxani. 13 “Sábado urxa yäqapxapunim; uka qullan uruxansti janipun kuna aljasiñanakansa sarnaqapxamti, uka urusti jumanakatakix kusisiñ urüñapawa, mä qullan urüñaparakiwa. Uka urux Tatitur luqtat urüñapawa. Ukham uka uruxarux yäqapxäta, jan kuna aljasiñanakar uskusisa, jan wali arunak jan parlasa. 14 Ukhamtix phuqhätaxa, kusisiñ nayan jikxatäta. Markanak irptir tukuyäma, Jacob awkiman uraqip jumarux churäma.” Pachpa Tatituw ukham arsu.

59

1 Tatitux qhispiyañatakix taqi ch’amaniwa, ist’añatakis jank’akirakiwa. 2 Ukampisa jumanakan ñanqha luratanakamasti, mä pirqjamaw Tatitut jaljtayapxtam; jumanakan juchanakam laykuw Tatitux jinchunakapsa llupantasi, janirakiw ist’añsa munapktamti. 3 Jaqinak jiwarayapxatanakamatxa, amparanakamax wilararkamakiwa; jumanakax k’ari parlirkamakïpxtawa, ñanqha arunak parlirkamaki. 4 Janiw khitis aski amtampix jucha taripir nayraqataparux uñstkiti, jucha t’aqaña chiqanakansa janiw chiqapar uñjañax utjkiti. Jan ukasti k’ari arunakaruw jaysapxi, janirakiw khitis chiqap arskiti. Ñanqha lurañampi phuqhantatäpxiwa, ukham tukutapunïpxiwa. 5 Katari k’awnanakxaruw wallpar uñtat jipipxi, kusikusir uñtataw simpanakap wakichasipxi; uka k’awnanak manq’antirix jiwiwa, maynitix uka k’awna phallaychixa, jiwayir katarinakaw ukanakat mistu. 6 Uka simpanakampisti janiw kuna isis luraskaspati, janiw khitis jupanakan sawutanakapampix isiskaspati. Luratanakapax ñanqhakamakiwa, amparanakapasti jaqir nuwañak munasipki, 7 kayunakapax ñanqha tuqirukiw jalañ munaski, jan juchan jaqinakar jiwayiriw jank’ak jalaski. Amtañanakapansti jaqi jiwayañanakak amtasipki, kawki chiqtix sarapki uka chiqanakansti t’unjatäñakiw utjaski. 8 Janiw sumankañ thakhi uñt’apkiti, luräwinakapansti janiw chiqa kankañax utjkiti. Thakhinakapasti maysar q’iwinukutkamakiwa; uka thakhinjam saririnakasti janiw samarañ jikxatapkiti. 9 Uka laykuw qhispiyasiñax jiwasat jayarst’awayxi, qhispitäñasti janiw jiwas jak’ankxiti; qhanan jakañ suyt’ayätanxa, ukampis ch’amakanak jikxatastanxa. 10 Mä juykhur uñtatakiw pirqar katt’asis sarnaqtanxa, janis nayranïksna ukhama; chika urunsti arumäkaspas ukham lanktasaw sarnaqtanxa; k’umaräkasinsa, jiwatäksnas ukhamätanwa. 11 Taqi jiwasanakasti osonakar uñtataw warartanxa, palomanakar uñtataw ayquraktanxa; qhispiyasiñ suyt’asktanxa, ukampis janiw purinkiti; qhispitäxañ suyt’asktanxa, ukampis jayankaskiwa. 12 Nanakaw jumarux chuyma wal usuyapxsma, pachpa juchanakaxaw juchañchasipkitu; nanakan jucha luratanakaxasti nanak chikawa, ñanqha luratanakaxsti uñt’asipxaraktwa. 13 Tatitutakiw sayt’astanxa, chuymanakasansti janiw jupatakjamäktanti, Tatitusarusti janiw arkañ munkäyätanti, jaqir nuwañampita, jan wali lurañampitak parlaskäyätanxa, mayninakar sallqjañatakikiw amtaskäyätanxa. 14 Kunatix chiqapar uñjañäki ukasti jisk’achjatänwa, kunatix chiqapäki ukasti jiwasat jayankiwa, chiqa kankañax uraqir willtatjamawa; janiw chiqa lurañax utjkxiti, 15 Chiqa chuymanïñax janiw utjkxiti, khititix aski lurki ukaruxa, kunatix jupan utjki ukas aparatawa. Tatitusti jan chiqa kankañ utjatapatxa mayjt’asxarakiwa. 16 Tatitusti musphataw uñjasi jan khitis aka ñanqha lurañ chiqachañ munatapatxa; ukat pachpa ch’amapampix sarti, atipjañsti jupa pachpaw jikxataraki. 17 Atipjañampisti mä jark’aqasiñampjamaw isthapisi, qhispiyasiñampix p’iqipar mä cascompjamaw asxatasi, phuqsusiñampisti mä isimpjamaw isthapisi, phiñasiñapampisti mä jach’a isimpjamaw llawuntasi. 18 Tatitux sapa mayniruw luräwipatjam churani, uñisirinakaparux mutuyaniwa. Jupar uñisirinakarusti wakisitaparjamaw churani; quta tuqi markanakan utjirinakarus uka kipka churani. 19 Tatitun ch’amap uñjasaxa, taqi markanakaw axsarañat khathatipxani. Tatitusti walja umani jawirar uñtataw jutani, mä jach’a ch’amani thayan unxtayataraki. 20 Tatitux Jerusalén markan jakirinakar qhispiyiriw jutani, juchanakapat kutikipstanipki uka israelitanakar qhispiyiriw jutani. Tatituw ukham arsu. 21 Tatitux siwa: “Nayaw jumanakampix mä arust’äwi lurta, arsuraktwa, ch’amaxasa, yatichäwinakax churapksma ukanakasa, janipuniw jumanakatxa juk’ampi jayarst’kxaniti, janirakiw wawanakamatsa jayarst’kxaniti, ukanakasti wiñayatakipunïniwa” sasa.

60

1 Jerusalén, sartasim, k’ajtam, qhanamasti niyaw purinxi, Tatitun k’ajkir kankañapax jumxan qhani. 2 Aka uraqirusti ch’amakaw muyunti, markanakarus aruma ch’amakaw muyunti, ukampis Tatituw jumxan qhanani, jumxanarak Tatitun qhanapax uñstani. 3 Markanakax uka qhanamaruw jutapxani, reyinakas qhantati qhanamaruw jutapxani. 4 Taqi tuqi uñatatasim, juman ukar jutañatakix taqiniw tantacht’asipxi. Yuqall wawanakamax jayatpach jutxapxani; imill wawanakamas amparar ichunitäpxaniwa. 5 Quta tuqinkir markanakan qamir yänakap apanirapipxätam, markanakan qamir yänakap katuyapxarakïtam, jumasti, ukanak uñjasax walpun kusisïta, chuymamas kusisiñan phuqt’atäniwa. 6 Walja camello tamanakan phuqhantataw uñjasïta, ukanakasti Madián, Efá uka chiqanakat jutapxani; Sabá tuqinkirinakasti taqiniw jutapxani quri, incienso ukanak apt’ata, ukatsti Tatitun suma luräwinakap yatiyapxani. 7 Quedar tuqinkir taqi uywa tamanakasti jumankaniwa, Nebaiot chiqankir urqu ovejanakas jumankaniwa, uka urqu ovejanakampiw Tatiturux altarapan mä suma waxt’äwi churäta, jupasti utapxa juk’amp sum tukuyani. 8 ¿Khitinakas qinayar uñtata jalapki, palomanakar uñtat utanakapar jalapki ukanakaxa? 9 Ukanakasti qutanjam jutir barconakawa, mayakiw Tarsisankir barconakamp irpat jutapxi, jayatpach wawanakam irpanxapxi, quripas qullqipas apt’ata, Tatitumaru, Israelan Qullan Diosaparu jach’añchäwi churasa, khititix jumarux wali sum tukuyktam ukaru. 10 Yaqha markankir jaqinakaw pirqanakam wasitat sayt’ayapxani, reyinakapasti jumaruw luqtapxätam; Tatitux phiñasiñapan mutuykchïyätam ukasa, jichhax munasiñapan jumarux khuyapayasiraktam. 11 Punkunakamasti jist’aratapunïniwa, janirakiw arumasa, urusa jist’antaskaniti, ukhamat markanakan qamir yänakap jumatak apaniñapataki, reyinakas jilïrinakapampi uka chiq mantapxañapataki. 12 Kawkïr markanakatix jumarux jan luqtapkätamxa; uka markanakax q’ala tukjatäpxaniwa. 13 Tatitusti Jerusalenarux siwa: “Líbano qullunkir qamir yänakasti, pinonakasa, abetonakasa, ciprés sat quqanakasa, nayan utax k’achachañatakïniwa, kawkharutix nayax qunt’askta uka chiq jach’achañataki. 14 Khitinakatix t’aqhisiyapkäyätam ukanakan wawanakapasti, juman nayraqatamaruw alt’at jutapxani, khitinakatix jisk’achapkäyätam ukanakasti, kayunakamaruw killt’asipxani, sapxarakïtamwa: ‘Tatitun markapa’, ‘Israelan Qullan Diosapan Jerusalén markapa’ sasa. 15 Janiw mayampis uñisita, sapaki apanukutäkxätati, jan ukasti nayaw jumarux wiñayatak k’ajkir tukuyäma, wiñayatak kusiskañaraki. 16 Markanakasti suma manq’anakap churapxätam, reyinakasti qamir kankañanakap apanipxani; ukapachaw jumanakax yatipxäta naya, ch’amani Tatitun Israel markar qhispiyirïtaxa. 17 “Bronce lantix quri churäma, hierro lantisti, qullqi churarakïma, lawa lantix, bronce churäma, qala lantisti, hierro churarakïma. Sumankañampiw apnaqayäma, kunatix chiqapäki ukaw irpätam. 18 Uraqimansti ch’axwañanakax janipuniw mayampis ist’askxaniti, janirakiw t’unjatäñampi, aynacht’añampix utjkxaniti, jan ukasti pirqanakamarux: ‘Qhispiyasiña’ sasaw sutichäta, punkunakamarusti: ‘Yupaychaña’ sasaw suticharakïta. 19 “Urusti janiw intin qhanañapax munaskxaniti, arumasti janirakiw phaxsin qhanañapas munaskxaniti, jan ukasti naya, Tatitu Diosamaw juman wiñay qhanamäyäxa. 20 Intix janipuniw ch’amakt’kaniti, phaxsin qhanapas janirakiw chhaqtkaniti, naya, Tatituw juman wiñay qhanamäyäxa, llakisiñ urunakamas tukusxaniwa. 21 “Markamankir taqi jaqinakasti aski jaqinakäniwa, wiñayatakiw uka markax jupanakankxani; kawkïr alirutix nayax ayruntkäyätxa ukat sartirïpxtawa, amparaxampi uskutäpxtawa, ukhamat nayan jach’a kankañax uñacht’ayañataki. 22 Aka mä juk’a jaqinakasti waranqanakaruw tukupxani, aka mä qawqha jaqinakasti mä jach’a markaw tukuni. Nayätwa Tatituxa, nayaw taqi ukanak pachapar phuqhasiyä.”

61

1 Tatitun ajayupax nayxankiwa, jupaw nayarux yaqhachasitu; jan kunaninakar suma yatiyäwinak yatiyiriw khithanitu, llakt’atanakaru chuymachiri, katuntatanakar antutat sarnaqasiñ yatiyiri, carcelankirinakar antutat sarnaqasiñ churiri, 2 Tatitun suma amtäwip mara yatiyiri, kawkïri uruntix jiwasan Diosasax uñisirinakasat phuqsuskani ukkha. Taqi llakt’atanakar chuymachiriw khithanitu, 3 Sión qulluna llakt’atanakarux atipjatäñ lantxa, atipt’añ churiri, jachañ lantsti suma q’apkir kusisiñ qullanak churiri, chuyma kawkst’ata sarnaqaña lantsti, yupaychañ q’uchunak chuririraki. “Atipt’iri roble quqanaka” sasaw sutichapxarakïtam, pachpa Tatitun ayruntatanaka k’ajkir kankañap uñacht’ayañataki. 4 Nayra pacha t’unjat utanaksti wasitat utachxapxani, kawkïri jach’a utanakatix t’unjatäkän ukanaksa wasitat sayt’ayxapxani, kawkïri markanakatix t’unjatäkän ukanaksa wasitat utacht’xapxarakini. 5 Yaqha markat jutir jaqinakaw uywanakamsa, yapunakamsa, uva yapunakamsa uñjapxani. 6 Jumanakarusti: “Tatitun sacerdotenakapa” sasaw sutichapxätam, Tatitun luqtirinakapa sasaraki. Yaqha markanakankir qamir yänakapampiw kusisipxäta, uka k’ajkir yänakapampiw k’achachasipxäta. 7 Kunjämatix markaxax t’aqhisïnxa, pä ukkha p’inqachata, jisk’achataraki, ukat jichhax pä ukkha qamir yänak katuqani, wiñay kusisiñampiw kusisini. 8 Tatitusti kunatix chiqapäki uk muni, lunthatasiñampi, jaqi jiwayañampirux uñisiwa. Jupaw jumanakarux kunatix churañäki uk taqi chuyma churapxätam, ukatsti mä wiñay arust’äwi jumanakampix lurani. 9 Wawanakapasti taqi markanak taypinxa, wali jach’at uñt’atäpxaniwa; taqi jupanakar uñjirinakasti sapxaniwa: “Tatitun askip churat markawa” sasa. 10 ¡Tatitunkxasinxa wali kusisitätwa! Diosaxankataxatsti kusisiñan phuqt’atätwa, jupaw nayarux qhispiyitu, atipjañsa churarakitu. Kunjämatix mä jaqichasir waynax pillup uchaski ukhamätwa, kunjämatix mä jaqichasir tawaqux k’achacht’aski ukhamarakïtwa. 11 Kunjämatix uraqit alinakax sartanixa, mä panqar yapun ayrunakax ch’ichtanixa, ukhamarak Tatitux atipjañap sartayani, taqi markanakasti yupaychañ q’uchunak q’uchupxani.

62

1 Jerusalén markankirinaka, jumanakar munatax laykux janiw amukt’käti, jumanakar munatax laykusti janiw samarkäti, atipjañaman qhantati qhanar uñtat k’ajañapkama, qhispiyasiñaman mä nina wiyar uñtat qhanañapkama. 2 Markanakax qhispiyasiñam uñjapxani, reyinakasti k’ajkir kankañam uñjapxani. Ukapachaw jumatakix mä machaq sutix utjani, pachpa Tatituw uka suti churätam. 3 Tatitu Diosaman amparapansti, reyin mä suma pillupjamäyätawa. 4 Janirakiw mayampsa: “Apanukut marka” sasax siskxapxätamti, jan ukasti sutimaxa: “Nayan ajllisita” satäniwa, uraqimarus janirakiwa: “Tukjat uraqi” sasax siskxapxaniti, jan ukasti: “Tatitun munat warmipa” satäxaniwa. 5 Kunjämatix mä waynax mä tawaqumpi jaqichasixa, ukhamarakiw Tatitux jumarux warmimat katuqasxätam, wasitat sayt’ayxätam; jumampisti k’uchikiw jakasini, kunjämatix mä chachax warmipampi kusiski ukhama. 6 Jerusalén, pirqanakamarusti uñjirinak uchta, jupanakasti uruy arumaw sapxi: “Tatitur yupaychirinakax jan amukt’apxamti, 7 Jerusalenar wasitat sayt’ayañapkama, mä jach’a marka tukuyañapkamax Tatiturux jan samarayapxamti.” 8 Tatitusti ch’amani kupi amparap aytasaw juramento luri: “Janipuniw mayampsa uñisirinakamampix juman trigom manq’aykäti, kuna ch’amamampitix jikxataskta uka vinomsa janirakiw jaya markat jutir jaqinakampix umaykäti; 9 jan ukasti jumanakpachaw yapu apthapisisipkäta, manq’asisax nayaruw yupaychapxitäta; uvanaksti jumanakaw apthapisisipkäta, vinsa, qullan utaxan anqäxanakapan umasisipkäta.” 10 Mistupxam, punkunak chiq mistupxam, markaxatakisti thakhi wakichapxam. Uka thaksti wali amuyumpi lurapxam, qalanaksa q’al willsupxam; markanakar jawsañatakisti mä wiphal sayt’ayapxam. 11 Tatituw aka arunak yatiyaski taqi aka uraqin jakirinakaru: “Jerusalén markarusti, sapxam, ‘Qhispiyirimax purinxiwa’, Tatituw markapar qhispiyxi” sasa. 12 Israelitanakarusti: “Qullan marka”, “Tatitun qhispiyatanakapa” sasa, Jerusalenarusti: “Munat marka”, “Jan apanukut marka” sasaw sutichapxani.

63

1 ¿Khitis ukax Edom markan Bosrá qamañapat jutki ukaxa, wila samit isini, wali suma isthapt’ata, wali ch’amampi sartas jutki ukasti? Nayätwa, Israelan Diosapätwa, qhispiyañatakis ch’amanirakïtwa. 2 ¿Kunatarak wila isinïtasti, uvanaksa kayumpi takskasma ukhamasti? 3 Jïsa, nayaw uñisirinakaxar tukjaniwayta; vino apsuñatak uvax taksutax ukham taksuniwayta; wali phiñasitaw uñisirinakaxarux taksuniwayta, ukat wilapax isixarux q’al ch’allsutu. 4 Kutsuyasiñ uru wakichkta uka urux niya wakt’ayatäxiwa; markaxar qhispiyañ urus purinxarakiwa. 5 Uñatatastwa, ukatsti janiw khiti yanapiris utjkänti; jan khitis nayar yanapt’añ munatapatxa, muspharataw uñjasta. Ukampis nayan ch’amaxaw atipt’ayitu, phiñasiñaxarakiw wayxäsitu. 6 Wali q’apisiñaxampiw markanakarux t’unjta, wilanakapsti uraqinjam llumiyarakta. 7 Nayax Tatitun munasiñapat parlañ munta, yupaychañ q’uchunakap q’uchuña, taqi kuntix jupax jiwasanakatak lurki ukanaka, Israelan wawanakapatak khuyapayasiñapan jach’ätapata, kuntix khuyapayasiñapana, jach’a munasiñapansa lurki taqi ukanakata. 8 Tatitux siwa: “Jupanakax nayan markaxawa, aka wawanakaxax janiw ch’uxña lurapkitaniti” sasa. 9 Juparakiw taqi llakinakapat qhispiyi. Janiw jupan khithanitapati qhispiykixa; jan ukasti kipka Tatituw qhispiyi. Khuyapayasiñap layku, munasiñap laykuw jupax qhispiyi, jupaw amparat katt’asin wayti. Ukhampun luri. 10 Ukampis israelitanakax Tatitutakiw sayt’asipxi, q’uma kankañaparuw ñanqhachapxi; ukat jupanakatakix mä uñisirir tuku, nuwantañatakiw amtaraki. 11 Jupanakasti nayra pachanakat amtasipxi, khititix markapar qhispiyki uka Moisesat amtasipxi, jiskt’asipxarakïnwa: “¿Kawkinkarak Nilo jawirat Moisesar qhispiyki uka Diosasti? Uka Moisesax israelitanakan jilïripächixaya. ¿Kawkinkarak khititix Moisesar Qullan Ajayupa churki uka Diosasti? 12 ¿Kawkinkarak khititix uka jach’a ch’amapsa Moisesar churki ukasti?, ¿kawkinkarak khititix markap nayraqatansa jach’a qutsa payar jaljki, wiñayatak aytatäñap munki ukasti?, 13 ¿kawkinkarak khititix quta manqhanjam jan llust’tasa makhatayki, caballonakas wasaranjam sarkaspa ukhama, 14 uywanakas pampar saraqapkaspa ukham lurir Diosasti?” Pachpa Tatitun Ajayupaw jupanakarux irpäna. Ukham markaparux irpäna, ukatsti wali jach’a kankañ jikxatarakïna. 15 Israelasti Tatiturux akham sasaw mayisïna: Tatay, alaxpachatpach uñtanipxita, kawkha qullana, k’ajkiri chiqantix utjkta ukkhatpacha. Munasiñama, ch’amamay uñacht’ayapxita; khuyapayasiñama, munart’asiñamay uñacht’ayapxita. Nanakan ayquñanakaxat janikiy maysar uñtamti. 16 ¡Jumätaw nanakan awkixaxa! Abrahamax janisay nanakar uñt’apkitpan, Israelax janisay nanakat amtasipkitpan, ukampis Tatay, jumaw nanakan awkixätaxa; nayratpacha jumaw nanakan qhispiyirixätaxa. 17 Tatay, janiy jumat jithiqtat jakayapxistati, janirakiy chuymanakaxsa qalarayapxistati jumar jan jaysañatakixa. Luqtirinakamar munatam laykusay sum tukuyapxita, kawkïri ayllunakatix jumankki ukanak laykusay wasitat munasiñam uñacht’ayapxita. 18 Markamax mä juk’a urunakatakikiw uka qullan utamankänxa, ukampis jichhax uñisirinakaxaw uka qullan utam takisipxi. 19 Janis jumax kunapachas apnaqapkitasamän ukhamäpxtwa, janis kunapachas sutim apapkiriskäyät ukhamäpxtwa.

64

1 Alaxpach jist’arasma, ukat saraqanisma, juman ukankatamampix qullunaksa khathatiyarakisma, 2 kunjämtix ninax ch’aphi alinak nakhantki, jan ukax umsa wallxtayki ukhama. Ukapachaw uñisirinakamax sutim uñt’apxaspa, markanakasti juma nayraqatan khathatipxaspa. 3 Kunapachatix uka axsarkañanaka, kuntix nanakax jan suyapkäyätsa ukanak lurkta ukkha, kunapachatix jumax saraqankta ukapachaxa, qullunakax juma nayraqatan khathatipxäna. 4 Janipuniw kunapachas ist’askiti, janirakiw jumat sipana yaqha diosan utjatapsa uñjaskiti, khititix muspharkañanak lurkaspa, khitinakatix jupar iyawski ukanakatakixa. 5 Jumasti khititix kusisiñampi askinak lurki ukanakaruw katuqtaxa, kuntix jumax munkta uk lurki ukanakaru. Nanakan jucha lurapxatax laykuw jumax nanakatakix phiñasitätaxa; nayratpacharak jumarux chuymam usuyapxsma. 6 Taqi nanakasti mä q’añu lurir jaqir uñtatäpxtwa, taqi aski luräwinakaxasti q’añu isinakar uñtatarakiwa. Taqiniw ankuntat laphinakar uñtat willirtapxta, nanakan jucha luratanakaxasti thayar uñtataw apapxarakitu. 7 Janiw khitis jumar mayisirix utjkiti, janirakiw khitis jumar alkatirix utjkiti; ukatpï nanakat imantasxtaxa, jucha luratanakaxat apanukupxistaxa. 8 Ukampis Tatay, jumaw nanakan awkixätaxa; nanakax ñiq’ikïpxtwa, jumasti sañu lurirïtawa; ¡taqi nanakasti juman uchatäpxaraktwa! 9 Tatay, janikiy juk’ampi phiñasxamti, jucha luratanakaxatsa janikiy amtasxamti. ¡Uñtanipxitaya, nanakax markamäpxtwa! 10 Qullana markanakamax ch’usa wasarar tukuyatawa, Jerusalenasti laqayar tukuyata, q’ala tukjatarakiwa. 11 Nanakan suma qullan utaxasti, kawkhantix awkinakaxax yupaychapkäyätam uka chiqanakax ninampi q’ala tukjatawa. ¡Kuntix wal munasipkäyät ukanakasti laqayar tukuyatawa! 12 “Jichhasti Tatay, janikiy kunsa jan luras qhiparamti, janikiy amukis qhiparamti, janirakiy juk’ampi jisk’achjapxistati”

65

1 Tatitux siwa: “Khitinakatix jan kunsa mayipkitänxa ukanakaw nayan ukarux jutapxi; khitinakatix jan thaqhapkitänxa ukanakaw nayarux jikxatapxitu. Kawkïri markatix nayar jan art’asinkitänxa, uka markaruw ‘Nayax akanktwa’ saraktxa. 2 Mä uru phuqhatarakiw amparax luqatatat jikxatasta, nayatak sayt’asir markar katuqxañataki, uka markasti jan wali thakhinjam sararaki, pachpa amtatanakapar arkasa. 3 Uka markax nayarux ñanqhachapunituwa; k’ari diosanakaruw wilañchanak luqtaski, ladrillot lurat altaranakxan incienso q’uphicharaki. 4 Uka markax amay imat patanakan qunupxi, arumanakas jamas p’iyanakan qharapxi, jiwatanakar yupaychañatakiw ukankapxi; khuchhi aycha manq’apxi, phukhunakaparusti k’ari diosanakar luqtat manq’anakampiw phuqhantapxi. 5 Sapxarakiwa: ‘Ukar qhiparam, jan jak’achasistati, nanakax Diosan qullan ajllit markapäpxtwa’ sasa. Uka jaqinakax uru phuqhat nakhir ninar uñtatäpxiwa; nasatsa jiwq’ipax ch’isintayarakituwa. 6 Taqi ukanakasti naya nayraqatan qillqatawa, janirakiw ukhamak qhiparkäti; jan ukasti, mutuyapunïwa. 7 Uka markarux kunayman ñanqha juchanak luratapat mutuyä. Nayarux walpun chuyma ust’ayitu, jach’a qullunakana, jisk’a qullunakana k’ari diosanakar incienso q’uphichapxatapata. Ukat kunjämtix wakiski mutuyañax ukham mutuyarakï.” Kuntix arskta uk phuqhapunïwa. 8 Tatitux siwa: “Kunapachatix uvanakax suma puqurt’atäki ukkhax jaqix janiw maysa jalaqtaykiti, ukhamat walja vino apsuñataki. Ukhamarakiw nayax luqtirinakaxar munasitax laykux janiw taqinir tukjkäti. 9 Israelampi, Judämpix walja wawanakanïpxaniwa, jach’a qullunakani, jisk’a qullunakan uraqin jakasipxani. Ajllitanakax uraq katupxani, luqtirinakaxasti ukan jakapxarakini. 10 Sarón sat qhirwax uywanakampi phuqt’atäniwa, Acor sat qhirwansti uywanakax sum manq’art’asipxani, uka uywanakax nayar arkir markaxankiwa. 11 Ukampis jumanaka, khitinakatix Tatitut jayarst’apkta, qullana qulluxatsa armasipxta, Gad, Mení siski uka qamir yänak churiri diosanakaruw manq’sa, vinsa churapxarakta, 12 jichhax jumanakarux jan walt’añakiw suyt’apxtam; espadampi jiwarayatäpxätawa. Nayax jumanakaruw jawsapxsma, jumanakasti janiw ist’apkistati; arxayapxsmawa, janirakiw ist’apkistasa; kuntix nayax jan munktxa uk lurapxtaxa, kuntix nayarux jan kusisiykitu uk ajllipxaraktaxa. 13 Ukatpï Tatitux sixa: “Luqtirinakaxax manq’añanïsipkaniwa, jumanakasti janiw manq’añanïpkätati; luqtirinakatakix umañax utjaskaniwa, jumanakasti umat pharjataw sarnaqapxäta; jupanakax kusisitäpxaniwa, jumanakasti mä p’inqa jisk’achjataw uñjasipxäta; 14 jupanakax kusisiñat q’uchusipxani, chuymanakapan kusisiñ utjatap layku, jumanakasti chuyma p’akintataw ayqupxäta, jach’at wararipxarakïta. 15 Nayan ajllitanakaxarusti suma suti churä; ukampis jumanakan sutinakamasti mayninakar ñanqhachañatak aytatäniwa. 16 Khititix aka markan askinak katuqañ munanixa, chiqa aski Tatituruw mayini; aka markan mä juramento luriristi, chiqa aski Diosan sutipxaruw lurani. Nayra t’aqhisïwinakasti armatäxiwa, nayraqataxatsa chhaqtxarakiwa. 17 “Uñtapxam, nayax mä machaq alaxpachampi, mä machaq uraqimpi lurä. Kunatix utjkän ukax armatäxaniwa, janiw khitis ukanakat amtaskxaniti. 18 K’uchirt’asiñamp wiñayatak phuqhantasipxam, kuntix nayax lurkä ukat kusisipxam, nayasti mä kusiskañ Jerusalén marka lurä, uka markan jakir jaqinakasti k’uchikïpxaniwa. 19 Naya kipkaw Jerusalenat kusisï, markaxar uñjasinsti kusisirakïwa. Jachañax ukan janiw utjkxaniti, janirakiw llakisiñat ayquñas utjkxaniti. 20 Wawanakax ukan janiw jisk’pach jiwarapkaniti, janirakiw chuymani jaqinakas janïra maranakap phuqkasax jiwapkaniti. Patak marani jiwañasti, waynpach jiwañäniwa, janïra patak mara phuqkas jiwañasti mä ñanqhäniwa. 21 Jaqinakax utanak utachasipxani, ukan jakasipxani, uvanak yapuchasipxani, uka yaput manq’asipxani. 22 Janiw ukan maynix yaqhan jakasiñapatak utachkaniti, janirakiw maynix yaqhan askipatak yapuchkaniti. Markaxax mä quqar uñtata walja maranakaw jakasini; ajllitanakaxasti kuntix amparapampi lurasipki ukat manq’asipxani. 23 Janiw inamayak irnaqapkaniti, janirakiw wawanakapas jisk’pach jiwarapkaniti, Tatituw jupanakarusa, wawanakaparusa, allchhinakaparus suma waxt’asiñap churani. 24 Janïraw jupanakax jawsapkitaniti, ukkhax niyaw nayax jupanakar jaysä; janïraw parlañsa tukuyapkaniti, ukkhax niyaw jupanakar ist’ä. 25 Qamaqimpi, ovejampisti mayakiw manq’asipxani, leonasti vacar uñtataw chhuxlla manq’ani, kataristi laq’a manq’arakini. Nayan qullan qulluxansti janiw khiti ñanqha luriris utjkaniti.” Tatituw ukham arsu.

66

1 Tatitux siwa: “Alaxpachax nayan qunuñaxawa, uraqisti kayunakaxan takt’añapawa. Nayan samart’añaxatakix janiw khitis mä uta nayatak lurkaspati. 2 ¡Taqi akanak nayaw amparaxamp lurta, taqi kunas nayankiwa! Naya Tatituw uk arsta. “Kawkïr jaqirutix nayax uñtkta ukaxa, jan kunani, llakt’at sarnaqki, arunakaxsa sum phuqkaraki uka jaqiwa. 3 Ukampisa mä urqu vaca wilañcha luqtapki, jaqirus jiwayasipkaraki ukham jaqinakaw utji; mä ovejsa wilañcha luqtañatak kharinukupki, ukamp chiksti anurus jiwayasipkaraki, granonak luqtasasti, ukampi chikxa khuchhin wilapsa luqtasipki, inciensonak q’uphichasasti, k’ari diosanakarus yupaychasipkaraki. Uka jaqinakax kuntix munapki ukhampun lurapxi, ukham lurañ amtapxaraki. 4 Nayarakiw jupanakatak t’aqhisiñ ajllï, kuntix jupanakax wal axsarapki ukanak apayanï. Kunapachatix jawskäyäta ukapachax janiw jaysapkitänti, parlataxsa janirakiw ist’apkänti; kuntix nayax jan munktxa uk lurapxäna, kuntix nayarux phiñasiykitu uk lurañ ajllisipxäna.” 5 Tatitun arunakap ist’apxam, khitinakatix arunakap phuqhapkta ukanaka: “Jumanakan yaqhipa marka masinakamaxa, khitinakatix jumanakar uñisipktam, nayan sutix aytasipxatam layku arknaqapktam, ukanakasti sapxiwa: ‘Tatitux jach’a kankañap uñacht’aypan; jumanakarusti k’uchik uñjañ munapxsma’ sasa. Ukampis jupanakax mä p’inqa jisk’achjataw uñjasipxani. 6 Mä jach’a aruw markat ist’asi, wali jach’a aruw Tatitun utapat ist’asi, uka jach’a arux pachpa Tatitun arupawa, uñisirinakapar tuqintir arurakiwa. 7 “Jerusalén markax akatjamat wawachasi, janïra usuñapatak waytkataw wawachasi. 8 ¿Khitis ukar uñtasit arunak ist’ixa? ¿Khitich uka kipkak uñjarakixa? ¿Mä markax mä urunakti uñstaspaxa? ¿Mä markas mä juk’a pachanakcha uñstarakispaxa? Jerusalén markasti mä urunak uñsti. 9 Janiw nayax kunäkipansa uka markan uñstañap jark’kiriskäyätti, nayätwa jakañ churir Tatituxa.” Arsutaxax ukhamapunïniwa. 10 Tatitux siwa: “Jumanakax Jerusalén markarux wal munasipxta, jupamp chikaw jachapxta, jichhax wal kusisipxam, jupamp chikarak kusisipxam; 11 jupasti mä taykjamaw jumanakarux chuymachañampi uywapxätam, uka chuymachasiñampi phuqt’atäpxañamkama. 12 Ukatpï naya Tatitux sistxa: Nayaw jupxarux sumankañ mä jawirar uñtat jutayä, markanakan qamir yänakapasti, mä jach’a jawirjamaw jupxarux jutani. Jupaw jumanakarux manq’ayapxätam, amparaparuw ichxart’asipxätam, qunqurinakapxar qunt’ayasaw munart’asipxätam. 13 Kunjämatix mä taykax wawaparux chuymachixa, ukhamarakiw jumanakarux chuymachapxäma, Jerusalenansti chuymachasiñ jikxatapxarakïta.” 14 Kunapachatix jumanakax akanak uñjapkäta ukkhasti, chuymanakamax kusisiniwa; machaq ch’amanïpxätawa. Tatitusti arkirinakap taypin ch’amap uñacht’ayani, uñisirinakap taypinsti phiñasiñap uñacht’ayarakini. 15 Tatitux nina taypinjam purinini, carronakapasti mä tutuka thayar uñtatawa; wali ch’amampiw phiñasiñap uñacht’ayani, mutuyäwipasti aqkir ninjamäniwa. 16 Jïsa, Tatitux ninampiw taripäwi lurani, taqi akapacharusti espadapampiw uñjani, waljanirurakiw jiwarayani. 17 Tatitusti siwa: “Khitinakatix panqar yapunakar mantasa yaqha diosanakar yupaychapkta, khitinakatix khuchhi aycha manq’apkta, achakunakan aychapa, jan ukax, yaqha q’añu animalanakan aychapsa manq’apkta, ukanakax mäpita tukjatäpxätawa, nayasti amuyunakamsa, luratanakamsa yatiraktwa. “Ukapachasti naya kipkaw taqi jach’a markanakaru, jisk’a markanakar tantacht’añatak jutä, jupanakasti jutasin k’ajkir kankañax uñjapxani. 19 Nayax mä chimpu churapxäma: ukatsti yaqha markanakaruw khithapxäma, Tarsis, Libia, Lidia, Tubal, Grecia markanakaru, ukhamarak quta tuqinkir jaya markanakaru, uka markanakasti janipuniw nayxat parlir ist’apxirïkänti, janirakiw nayan jach’a kankañaxsa uñjapxirïkänti; uka khithatanakaw nayan jach’a kankañaxat markanakar yatiyapxani. 20 Jupanakax taqi markanakat jumanakan marka masinakamarux irpanxapxani, yaqhipanakarux caballonakxata, mayninakarusti carronakxata, mulanakxata, camellonakxat kuna. Jerusalén qullan qulluxanxa, jupanakax nayatak mä waxt’äwjamäniwa, kunjämtix Israelitanakax nayan utaxaru q’uma qirunakar waxt’äwi apanipki ukhama. Naya Tatituw ukham arsta. 21 “Jupanakatsti yaqhipanakarux sacerdotëpxañapatakiw ajllï, yaqhipanakarusti, Tatitun utapan yanapasirinak ajllirakï. Naya Tatituw ukanak arsta” 22 Tatitux sarakiwa: “Kunjämatix machaq alaxpachasa, machaq uraqisa, kunanaktix nayax lurktxa ukanakax wiñayatakïnixa, ukhamarakiw wawanakamasa, sutimas wiñayatakirakïni. 23 Sapa phaxsi qalltana, sapa sábado samarañ urunxa, taqi jaqinakax nayraqatar killt’asiriw jutapxani. Naya Tatituw uk arsta. 24 “Kunapachatix markaxax misttankan ukkhasti, khitinakatix nayatak sayt’asipkäna uka jaqinakan jiwat janchinakap uñjapxani. Ukanak manq’ir laq’unakasti janiw jiwapkaniti, jupanakar nakhantir ninasti janipuniw jiwt’kaniti. ¡Taqi jaqinakatakisti wali axtaskañäniwa!”