JOB

1

1 Uz sat chiqan mä chachaw utjäna Job sutini. Jupasti aski, chiqa jaqïnwa, Diosar axsartirïnwa; ñanqha lurañatsa jithiqtatarakïnwa. 2 Job chachax paqallqu yuqani, kimsa phuchhanïnwa, 3 jupax paqallqu waranqa ovejani, kimsa waranqa camelloni, phisqa pataka yunta vacani, phisqa pataka asnonakanïnwa. Walja uywatanirakïnwa. Jupasti inti jalsu tuqinkir jaqinakat wali qamirïnwa. 4 Job chachan yuqanakapax sapa mayniw urupan jach’a manq’äwinak utapan lurapxirïna, uka manq’äwirusti kimsa kullakanakap jawsapxirïna, jupanakamp chika kusisipxañapataki. 5 Uka manq’äwi qhipatsti, Job chachax wawanakap jawsayasinxa, wali willjtat sartasin nakt’at wilañchanak luqtirïna, ukhamat sapa mayni jupanakan juchanakapat q’umachatäñapataki, jupax chuymapan sänwa: “inampisa wawanakaxax jucha lurapxchi chuymanakapan Tatitur ñanqhachasina” sasa. 6 Mä urux Tatitun ukaruw uñstir jutapxäna alaxpachan luqtirinakapaxa, jupanakamp chikasti juchañchir angelax jutarakïnwa. 7 Tatitusti juchañchir angelaruw jiskt’äna: —¿Kawkitsa jumax jutta? —sasa. Juchañchir angelasti sänwa: —Nayax uraqi maysat maysa muytanïwit jutaskta —sasa. 8 Ukat Tatitux juchañchir angelar sarakïna: —¿Job luqtirixar uñjaniwaytati? Janiw khitis jupjamax uraqin utjkiti. Jupax chiqap jakiri aski jaqiwa, Diosar axsartiri, jan wali lurañat jithiqtatawa —sasa. 9 Ukxaruw juchañchir angelax sarakïna: —Jupax janiw inak jumar luqtktamti. 10 Jumax janiw khitin jupar llamkt’añapsa munktati, utapankirirusa, kuna yänakapatix utjki ukanakarusa; jumax taqi luratanakaparuw askimp phuqt’araktaxa, ukat jupax taqi aka uraqin walja uywanakani qamir jaqixa. 11 Kunanakapatix utjki ukanak apaqxam, ukapachaw uñjäta kunjämtix ñanqhachkätam ukxa —sasa. 12 Tatitusti juchañchir angelarux sarakïnwa: —Ukhamax walikiwa. Kunjämarutix jumax Job chachan taqi yänakapamp lurañ munkta ukhamar luram, ukampis juparux janiw kuna jan walsa lurätati —sasa. Ukat juchañchir angelax Tatitun nayraqatapat sarawayxäna. 13 Mä urusti, Job chachan yuqanakapampi, phuchhanakapampix mä jach’a manq’äwin jikxatasisipkäna jilïri jilapan utapana, ukchañkamasti 14 mä jaqiw Job chachan utapar purinïna akham sasa: —Nanakax vacanakampiw yapu qhullisipkäyäta, asnonakasti uka jak’an manq’asipkäna, 15 ukatsti akatjamat sabeo sat jaqinakax jutasin uywanak lunthatawayapxitu, uywatanakarusti cuchillompkamaw jiwaräwayapxi. Naya sapakiw jumar yatiyir jaltanxta —sasa. 16 Uka jaqix janïraw parlañsa tukuykänti, ukhamaruw maynix purinirakïna akham sasa: —Mä qhixu qhixuw awatirinakampiru, ovejanakampir jiwarayi. Naya sapakiw jumar yatiyir jaltanxta —sasa. 17 Uka jaqisti janïraw parlañsa tukuykänti, ukhamaruw maynix purinirakïna, akham sasa: —Kimsa tama caldeo jaqinakaw jutasin katuntapxitu, ukatsti camellonak lunthatawayapxi, uywatanakarusti cuchillompkamaw jiwaräwayapxi. Naya sapakiw jumar yatiyir jaltanxta —sasa. 18 Ukham parlkipan maynix purinirakïna, akham sasa: —Yuqanakamampi, phuchhanakamampix, jilïri yuqaman utapan mä jach’a manq’äwinkasipkänwa, 19 ukhamaruw akatjamat wasar tuqit thayax thayt’anisin utar pusi tuqitpach unxtayi, ukatsti jupanak patxaruw allxattayi. Jupanakasti taqiniw jiwarapxi. Naya sapakiw jumar yatiyir jaltanxta —sasa. 20 Job chachasti uk ist’asin, sayt’asïna, ukat wali llakt’ataw isinakap ch’iyanuqasïna, ñik’utapsa mururasïnwa, ukatsti uraqir puriñkamaw Diosar yupachañatak alt’asïna. 21 Ukat säna: —Nayax taykaxan purakapat q’alalakiw yurta, q’alalakirakiw sarxä. Tatit Diosaw taqi kun churitu, Tatituw apaqasxarakitu. ¡Tatitun sutipax jach’añchatäpan! —sasa. 22 Ukhamäkipansa, Job chachax janiw jucha lurkänti, janirakiw Diosarus ñanqhachkänti.

2

1 Yaqha urusti, alaxpachankir luqtirinakapax Tatitun nayraqatapar uñstiriw jutapxäna, juchañchir angelasti jupanakamp chikaw jutarakikïna. 2 Tatitusti juchañchir angelaruw jiskt’äna: —¿Kawkitsa jumax jutaskta? —sasa. Juchañchir angelasti sänwa: —Nayax uraqi maysat maysa muytanïwit jutaskta —sasa. 3 Ukat Tatitux juchañchir angelar jiskt’arakïna: —¿Job luqtirixar uñjaniwaytati? Janiw khitis uraqin jupjama chiqa, aski jaqix utjkiti, jupax Tatitur axsartir jaqiwa, ñanqha lurañat jithiqtataw jakasi. Jumax ina ch’usatsa yänakapa, uywanakap tukjaykchista ukasa; jupan aski sarnaqäwipax pachpakïskiwa —sasa. 4 Ukat juchañchir angelax Tatitur sarakïna: —Mä jaqin jakañaptix jan khitis llamkt’kani ukaxa, jupatakix taqi kunas walikïskaniwa, ukampisa jaqix jakañap qhispiyasiñ laykux kuns lurakispawa. 5 Jichhasti janchipar llamkt’am, ukapachaw uñjäta, kunjämtix juman ajanumar ñanqhachkätam ukxa —sasa. 6 Diosasti juchañchir angelar sarakïnwa: —Walikiwa, kunjämtix jumax munkta ukham jupampix luram, ukampis janiw jakañap apaqätati —sasa. 7 Ukatsti juchañchir angelax Tatitun ukat mistuwayxasin, Job chacharux jan qullkaña llixti usumpiw usuntayäna, uka llixti usux kayuta, p’iqikamaw katuntäna. 8 Ukat Job chachax qhilla taypir qunur saräna, ukatsti ñiq’i phukhu p’akit jik’illitampiw janchip jat’isïna. 9 Warmipasti jupar sänwa: —¿Jumax ukhampachas suma jaqïñ munaskaktati? ¡Diosar ñanqhacham, ukat jiwxam! —sasa. 10 Job chachasti sarakïnwa: —¡Warmi, jan ukham parlamti! Diosax apayankistu taqi uka askinak katuqstan ukasti, ¿kunatarak jan walt’añanak jan katuqkaraksnasti? —sasa. Ukhamäkipansa Job chachax janiw arsüwipampis jucha lurkänti. 11 Job chachan kimsa jilat masinakapaw utjäna: Temán chiqankir Elifaz; Súah chiqankir Bildad; Naamat chiqankir Zofar ukanaka. Jupanakasti Job chachan ukham jan walt’añanakar puritap yatisin, uka llakinakapan chuymacht’añatak uñjt’ir sarañatakiw amtasipxäna. 12 Job chachan ukar purisinsti, jan uñt’kaya jupar jikxatapxäna; ukham jan wali uñjasinsti jach’at jachañ qalltapxarakïna, isinakapsa llakisiñan phuqt’ataw ch’iyanuqasipxäna, p’iqinakaparus laq’ampiw willxatasipxäna. 13 Ukatsti Job chachamp chikaw qunt’asipxäna. Jupanakasti paqallqu urumpi paqallqu arumampiw ukankapxäna, janirakiw mä arsa arsupkänti Job chachan t’aqhisitapan sinti jan walïtap layku.

3

1 Job chachax janiw amukïrjamäkxänti ukat arsusxäna, yuritap uru ñanqhacharakïna akham sasa: 3 ¡Nayax jakañ qalltkäyät uka arumax ñanqhachatäpan! ¡Nayax yurkta uka urus ñanqhachatarakïpan! 4 ¡Uka urux ch’amakar tukukisapäna, Tatitus uka urut armasikisapäna, janirak qhanjtankasapänti! 5 ¡Khä arumax ch’iyär qinay ch’amakan chhaqtakisapäna, jan ukax, mä ch’iyar ch’amakax chhaqtayakisapäna, jan ukax, intin ch’amakt’atapas axsarañ phuqhantayasapäna! 6 ¡Uka arumax ch’amakanak taypir chhaqtakisapäna, uka urusti janirak phaxsinak taypinsa, maranak taypinsa jakhutäkasapänti! 7 ¡Uka arumax janik khitis yurisapänti, kusisiñat arnaqasiñas janirak utjkasapänti! 8 ¡Uka arumar layqanaka ñanqhachasapäna, Leviatán sat jach’a animalxar munañanïpki ukanaka! 9 ¡Ukärmanthina, qhantati warawaranakax jan k’ajasapänti, wali suyt’ata qhanas janirak purinkasapänti, qhantati qhanan k’ajatapas janirak uñjatäkasapänti! 10 ¡Yuriykitu uka arumax ñanqhachatäpan, janiw ukataq t’aqhisiñanak uñjkiriskäyätti! 11 ¿Kunatarak taykaxan purakapan jan jiwpachätsti, jan ukax, yuris ukspacha jan tukuspachätsti? 12 ¿Kunatarak nayarusti yuriñax horasan katuqapxpachïtänsti? ¿Kunatarak nayar ñuñuyapxpachïtänsti? 13 Nayatix ukapach jiwxiriskäyäta ukaxa, jichhax samaratakiw ikt’asiskiriskäyäta, sumakirakiw samart’asiskiriskäyäta, 14 samarañatak jach’a utanak utachasir reyinakamp chika, 15 jan ukax, jach’a utanakapsa qurimpi, qullqimp phuqhantir marka apnaqirinakamp chika. 16 ¿Kunatarak nayarusti sullunukut wawarjam jan imantxapxpachïtusti, jan ukax, qhana jan uñjas jiwxir wawanakarjamasti? 17 Qhuru jaqinakan jan wali lurañanakapax sepulturan tukusxi, qaritanakasti samarañ jikxatxapxaraki; 18 katuntat jaqinakas ukan samarañ jikxatapxaraki, janiw ukan t’aqhisiyir jaqin arnaqasitapas ist’askxiti; 19 ukan jisk’a jaqisa, jach’a jaqis mayakiw ukankapxi, t’aqhisiyat jaqisa, uywiripat qhispitaw jikxatasxaraki. 20 ¿Kunatarak Diosasti llakit jaqir qhana uñjayaskakisti? ¿Kunatarak t’aqhisirirusti jakayaskaki, 21 jiwañ wali muniritakis, jiwas janirak jupatak purinkiti, wali suma imantat yänakarjam thaqkchi ukasa? 22 Jiwa jikxatasaw uka jaqin kusisiñapax purini, amay imäwin jikxatasxi ukapacha. 23 Diosax juykhurjamaw sarnaqayi, taqi tuqit saräwip jist’anti. 24 Ayquñampi, jachampiw nayan manq’axaxa. 25 Kunarutix nayax axsarkta, kunatix nayar axsaraykitu, ukaw jichhax nayar katuntitu. 26 Janiw nayatak samarañax utjkiti; janiw sumankañsa, samarañsa jikxatkti, t’aqhisiñakiw katuntxitu.

4

1 Job, inas jumatak jan walïkchiniti maynin jumar parlxayañapaxa, ukampis janiw amukïñjamäkiti. 3 Jumax waljaniruw nayrax yatichäyätaxa, pisi ch’amaniruw ch’amañchäyätaxa; 4 arunakamampiw llakit jaqinakaru, aynacht’ir jaqinakar ch’amañchäyätaxa. 5 Jichhax jumaruw t’aqhisiñax puriraktam ¿axsarayasïtati, khathatirakïtacha? 6 ¿Janit iyawsañamasti Diosar axsartañ chuymäkxisti?, ¿janit chiqap sarnaqäwimasti suyt’añamäkxisti? 7 Amuyt’asim, amthapisirakim, ¿khiti jan juchan jaqirak tukusiyat uñjasisti? ¿kawkïr aski jaqirak t’unjat uñjasisti? 8 Nayarux sarnaqäwiw yatichitu, ñanqha lurañanakan sarnaqirinakax luratapatjam achunak apthapi. 9 Diosax phiñasiñapan jupanakxar phust’ani, samanapakiw jupanakar q’al tukji. 10 Leonanakar uñtatas jach’at wararisipkpan, Diosaw jupanakarux laka ch’akhanakap t’unaras amukt’ayani. 11 Manq’at awtjat leonanakar uñtataw jiwarani, wawanakapasti ananukutaw uñjasini. 12 Mä aruw jinchuxar purinitu, k’achat uxurjamak ist’ta. 13 Arumasti, ikix jaqinakar atipjki ukapachaw, mä jan wali samka uñjta. 14 Axsarañaw nayarux katuntxitäna; ch’akhanakaxas wal khathatirakïna. 15 Mä ch’uch’u thayaw ajanuxa sarakipawayi, ñik’utanakaxas q’alaw sayarawayi. 16 Mayniw ukankaskäna, sayatap uñjarakta, ukampis janiw ajanup uñkatkti. Taqi kunas ch’ujtatakïnwa. Ukatsti mä aru ist’arakta: 17 “¿Jaqix Diosan nayraqatapan askïspati? ¿Jupar irnuqasir Diosapan nayraqatapan q’umat jikxatasispa? 18 Diosax janiw angelanakaparus alkatkiti, jupanakan pantjasirïpxatap layku, 19 ¡ukatsa juk’ampiw jaqir jan alkatkaspati, jaqin t’ukhätap layku, laq’a patxar utachat ñiq’i utar uñtatätap layku, ukanakasti thuthar uñtat pallalljatäspawa! 20 Mä arumakiw t’unjat uñjasi, wiñayatakiw jiwawayxi, janiw khitirus jiwatapax llakisiykiti. 21 Jaqin jakañapax ch’ankhas t’aqaskaspa ukar uñtatakiw tukusi; yatiñ kankañ jan jikxatasakiw jiwawayxaraki.”

5

1 Job, art’asim, inach khitis ist’askiristam. ¿Kawkïr angelarurak jichhasti art’asïta? 2 Chuyma usuyasiñasa, uñisisiñasa jiwañarukiw jaqirux apxi. 3 Pisi amuyt’an jaqin qamiriptatap uñjta, ukampis utapax jank’akiw t’unjtawayxi. 4 Wawanakapax janiw khiti yanapt’irsa jikxataskiti; taripañ utanakansti janiw jupanakarux chiqapar uñjapkiti, janirakiw khiti arxatiris jupanakatak utjkiti. 5 Manq’at awtjat jaqinakaw yapu apthapitanakapsa manq’antxi, ch’aphi taypinakatpach apsusa, umat pharjatanakasti qamir yänakap munapayapxaraki. 6 Ñanqha lurañax janiw uraqit sartkiti; llakir puriñax janiw akapachat mistkiti. 7 Pachpa jaqiw llakir puriñ thaqhasiski, kamisatix pachpa nina taypit sank’anakax mistki ukhama. 8 Jumäsinxa, nayax Diosaruw makhatxirista, jan walt’añanakaxsti amparaparuw uchxirista; 9 ¡jupax muspharkañ jach’a luräwinak luri, uka luräwinaksti janiw khitis amuyt’irjamäkiti! 10 Jupaw akapachar jallu apayani, ukampiw yapunak qarpanti; 11 jupaw jisk’achatanakar jach’ar apti, jupaw llakitanakarus imaskaraki; 12 jupaw ñanqha jaqinakan amtatanakap t’unatati, jupanakarus aynacht’ayaraki. 13 Jupaw ñanqha chuyman jaqirux, pachpa ñanqha amtatanakapar jalantayi, uka ñanqha amtatanakapsa aynacht’ayaraki. 14 ¡Urunpach jupanakax juykhur uñtat payinaqapxi, ch’amakanakan muyuntata, arumäkaspas ukhama! 15 Diosaw qhispiyi, jan kunan jaqirusa, t’aqhisiyat jaqirusa, ñanqha jaqinakan amparapata; 16 jupaw t’ukhanakan suyt’äwipaxa, ¡jupaw ñanqha jaqinakan lakanakap lluphantaraki! 17 Khitirutix Diosax chiqachki uka jaqix kusisiñaniwa. Taqi ch’aman Tatitun chiqachäwiparux jan jisk’achamti. 18 Jupatix chhuxriñchjchixa, uka chhuxriñchjatarux qullxatarakiwa, Diosatix nuwantchixa, uka usuchjatarux juyartayarakiwa. 19 Mayamp, mayamp chijir puriñat qhispiyätam, ñanqhan jumxar jutañapsa janiw munkaniti. 20 Manq’at awtjat sarnaqañ urunakan, jiwañat qhispiyätam, ch’axwañ urunakansti jiwañat qhispiyarakïtam. 21 Jupaw jaqin jan wali parlatanakapat imätam, aynacht’añ purinkan ukasa, janiw axsarkätati. 22 Mach’anakatsa, chijinakatsa larusïtawa, janiw qhuru animalanakar axsarkätati. 23 Qalanakax janiw yapuman jan walt’aykätamti, qhuru animalanakasti jumampix sumankaniwa. 24 Utaman taqi phuqt’ataw sarnaqasïta, uywanakam tumpasïta ukkhasti, phuqhatpachäskaniwa. 25 Wawanakamax pampan utjir qurar uñtatäniwa. 26 Chuyman jaqïñarusti ch’amaniw puriskäta, suma puqt’ata trigo pichur uñtata. 27 Pachpa sarnaqäwisaw ukanakan ukhamätap yatichistu; ukanak ist’am, juma kipkaw ukhamätap yatïta.

6

1 Taqi llakisiñanakaxasa, aynacht’atanakaxasa mä tupur waytatäspa ukaxa, 3 quta iranankir ch’allat sipan juk’amp jathïspawa. Ukatpï ukham parlasktxa. 4 Taqi ch’aman Tatitux mich’inakapampiw nayar usuchjitu, jiwayiri qullapasti janchixanjam saratati. Diosax usuchjatapampiw axsarayañapampi phuqhantitu. 5 ¿Asnosti qura utjkipan qanchisiskakispati? ¿Jan ukax, urqu vacax qura patxankasin warariskakispacha? 6 ¿Khitirak jan jayunchat ch’aphaq manq’a manq’aspasti? ¿Kuna sumarak mä ch’aphaq manq’asti? 7 Kuntix nayax janipun manq’añ munirïkta ukaw jichhax manq’axaxa. 8 ¡Diosax mayitaxar churakitaspa; kuntix nayax munkta uksa phuqhakitaspa! 9 ¡Diosax mäpit nayar t’unjxitaspa, mäpit jiwayxitaspa! 10 Ukasa nayatak chuymachasiñaxäspawa, jan amuykaya t’aqhisiñax taypin kusisirista, qullan Diosan kamachinakap imas sarnaqatax layku. 11 Janiw ch’amax utjkxituti juk’amp jakaskañataki, nayan jakañaxax janiw kunatakis wakiskxiti. 12 Janiw ch’amaxax qarqar uñtat ch’ullqhïkiti, janirakiw janchixas broncer uñtat ch’ullqhïkisa. 13 Janiw nayapach sayt’asirjamäkxti, janirakiw khiti yanapt’irsa jikxataskxti. 14 T’aqhisiskir jaqi masirux munañawa, taqi ch’aman Tatitutak janis taqi chuymäkchi ukasa. 15 Ukampisa, jumanaka, jaqi masinakaxaxa, janiw yanapt’apkistati, waña jawirar uñtataw nayatak tukupxtaxa. 16 Umax qunchuw saraqani, chhullunkhayampi, khunumpi kituntata, 17 ukampis chhullunkhayax chullurawayxiwa, jawiranakasti wañsuwayxiwa; lupiw lupintxi, umasti wañsuwayxarakiwa. 18 Saririnakarus thakhipat maysaruw saranukuyi, wasar tuqir sarasin ukan jiwarxapxaraki. 19 Temá, Sabá markankir saririnakax wali suyt’añampiw uka jawiranak thaqhapxi. 20 Ukawjar purisinsti, mayjt’ataw uñjasipxi, suyt’añapasti ina ch’usaruw tukuwayxaraki. 21 Jumanakax nayatak ukhamäpxaraktawa: nayan t’aqhisitax uñjasin, axsarxapxaktawa. 22 Ukampis nayax janiw kunsa mayipksmati, nayar qhispiyañ layku qullqi churapxañamsa mayipksmati, 23 uñisirit nayar qhispiyapxañamsa mayipksmati, lunthatanakan amparapat nayar antutayapxañamsa mayipkaraksmati. 24 Jumanakay yatichapxita, nayasti amukïskäwa; pantjasitax uñachayapxita. 25 Jumanakatix arsutanakaman chiqätap uñachayapxasmaxa, janiw nayax ñanqhaskiristti; ukampis jumanakax jan kuna juchat juchañchapxistaxa. 26 Jumanakax arsusitanakaxat k’umipxistaxa, luqhi jaqin arsusitanakapjam thayax apasxaraki. 27 ¡Jumanakax wajcharus jiwayirjamäpxtawa, pachpa jaqi masimarus jumanakax aljantirjamäpxtawa! 28 Uñkatapxitaya, k’arisir jaqïtcha, sapxita. 29 Amuyt’asipxam, jan kunsa ina ch’usat parlapxamti; nayan chiqapar arsutax jaysapxam. 30 ¿Jumanakasti k’ari jaqïkirista ukhamti amuyapxista? Jan ukax, ¿jan amuyt’asakich parlpachätxa?

7

1 Jaqin jakañapax aka uraqin, luräwip phuqhir soldadon jakañapar uñtatawa, 2 t’aqhisiyat uywat jaqir uñtat ch’iwinkañ munasa, irnaqir jaqir uñtat qullqi iraqasiñ suyasa. 3 Phaxsi phaxsi t’aqhisis sarnaqañaw wakt’itu, arumanakasti paqar paqari t’aqhisiña. 4 Ikintxasasti, arumax janiw jank’as willjtanirapkituti; qhanjtaniñapkam uksar aksar jaqukipstasax qarjasiraktwa, ukat sarakta, ¿kunapacharak sartxästi? sasa. 5 Janchixax q’ala laq’untatawa, llixtimpi tukuntatawa, jinq’ikiw taqi chiqanakat aywiskitu. 6 Jiwañ urunakaxax niyaw jak’achasinki, janiw kuna suyt’äwis utjkxiti, sawurin jaxchañapar uñtataw urunakax nayatak jalaraki. 7 Amtasimay Dios Tata, jakañaxax samanampi sasikiwa, janiw mayampis kusisiñax nayatak utjkxaniti. 8 Jichhürux uñjaskistawa, qharürusti janiw uñjkxitätati; thaqhitätawa, nayasti janiw akankxäti. 9 Kamisatix qinayax sarxi, chhaqtawayxakiraki, ukhamaw chhaqtawayxi amay imäwir imantatäxi ukaxa. Janipuniw mayampis ukat kuttankxiti, utapankirinakax janiw mayampsa uñkatkxarakiti. 11 Ukatpï nayax jan amukt’irjamäktixa. Usuñaxansa, llakisiñaxansa, ayqutanakaxat arsusiskakipunïwa. 12 ¿Nayasti jach’a qutankir axsarkañ jach’a laq’utti, ukham nayar uñch’ukiskañamatakisti? 13 Nayax lup’iskta ukapachax sistwa: “Ikiñaxan samarañ jikxatxä, ikiw llakisiñanakax juyart’ayani” sasa, 14 ukampis jumax samkasitanakaxan axsarañampiw phuqhantistaxa; janiw ikthapiykistasa, ukkhat ukkhat thuqtayistaxa. 15 Nayar jaychjañamaw walïspa; akham t’aqhisis jakañat sipan, jiwxañakiw nayatak walïspa. 16 Ukhakamakïxtwa. Janiw jakañ munkxapunti. Samarayxita, jakañaxax samanamp sasikiwa. 17 ¿Kunarak jaqisti, jupat amtasiñamatakisti, jupat llakisiñamatakisa, 18 sapür jupar uñch’ukiñamataki, jupar sapa kuti yant’añamatakisti? 19 ¿Kunatarak nayar uñch’ukiskitätasti, thusunqayaksa jan mallintaykitätasti? 20 Jucha lurataxatix utjchi ukasti, jaqinakan uñjiripa, ¿kuna ñanqharak lursmasti? ¿Kunatarak nayamp katxatasistasti? ¿Jumatakix mä jathi q’ipjamätcha? 21 ¿Janit juchaxat pampachkitasmasti? ¿Jan wali luratax janit pampachkasmasti? Nayax jank’aw uraqir imantat uñjasxä, thaqhität ukapachasti, janiw jikxatkxitätati.

8

1 ¿Kunapachkamarak ukham parlaskakïtasti? Arunakamax mä jach’a thayampi sasiwa. 3 Taqi ch’aman Tatitux, janipuniw kunapachas kunatix chiqapäki uk maysar q’iwkiti. 4 Wawanakamatix Dios nayraqatan jucha lurapxchi ukaxa, jupax wawanakamar juchapatjam mutuyi. 5 Taqi ch’amani Diosar thaqtam, jumat khuyapt’ayasiñapatak mayim. 6 Jumatix q’uma kankañampi, chiqa kankañamp taqi kunsa luräta ukapachaxa, jupax jumar arxatätamwa, ukatsti kunatix utjkäyätam ukanak kutt’ayxarakïtamwa. 7 Kuna qamir yänakamatix utjkän ukax, janiw kunäkanisa, kunanakatix qhipat utjkätam ukamp kikipt’ayataxa. 8 Nayra jaqinakar jiskt’asim, nayra jaqinakan sarnaqäwinakapat yatiqarakim. 9 Jiwasax masür jaqinakakïtanwa, janiw kuns yatktanti, jakäwisax aka uraqin ch’iwjam sarakipirikiwa. 10 Ukampis nayra jaqinakaw taqi kunxat parlapxätam, yatichapxarakïtam. 11 Junco alimpi, papiro alimpix, walja umax utjki ukawjanakan jilanti, 12 ukampisa, ch’uxñpacha, janïra yawskataw, yaqha alinakat sipan nayra wañsuwayxaraki. 13 Uka pachparakiw ñanqha jaqinakampix lurasi, Tatitut armasirinakampixa: suyt’äwinakapax ina ch’usarukiw tukuwayxi. 14 Jupanakan suyt’añapampi alkatañapampisti, kusikusin simpapamp sasikiwa. 15 Uka simpat waythapisiñ munapxani, ukasti t’aqasxakiniwa, jan ukax, uka simpax janiw jupanakar katxäskaniti. 16 Ñanqha lurir jaqinakax, ch’uxña alinakampi sasiwa, lupin lupt’atax panqar uypachan saratati, 17 qarqa taypinakaruw saphinti, qalanakaruw wal katthapisi, 18 maynitix uka alinak jik’inukuspaxa, janiw khitis yatkaspati uka alinakan ukkhankatapxa. 19 Ukhamaw kusisit jakañapax tukusiwayxi, uka lantisti yaqha alinakaw ch’ichtanxaraki. 20 Tatitux aski jaqir janiw apanukkiti, ñanqha jaqinakarus janirakiw yanapt’kiti. 21 Jupaw jumarux wasitat larusiyxätam, kusisiñatsa arnaqasiyxarakïtam; 22 ukampisa, uñisirinakamax p’inqachjataw uñjasini, ñanqha jaqinakan utapasti t’unjataw uñjasirakini.

9

1 Nayax ukhamätap suma yatta; ¿kamisarak jaqisti Tatit nayraqatan jan juchanjam arsusispasti? 3 Maynitix jupamp ch’axwañ munaspaxa, waranqa jiskt’anakarux janiw maysa arusxatkaspati. 4 Diosan yatiñ kankañapax jach’awa, ch’aman kankañapas jach’arakiwa; ¿khitirak Tatit nayraqatan sayt’asispa, jupar atipjarakispasti? 5 Diosax phiñasiñapan qullunak unxtayi; pampa tukuyaraki, janiw khitis ukxa amuykiti. 6 Jupaw uraqsa unxtayi, uraqin utt’äwinakapsa khathatiyaraki. 7 Jupaw intirus jan mistuniñapataki mayi; warawaranakan jan qhanañapsa mayiraki. 8 Jupa sapakiw alaxpach janatati, jach’a quta mathapinaksa t’akuyaraki. 9 Jupaw jach’a qutu warawaranak luri: Osa Mayor, Orión, Pléyades sat warawaranaka, aynach tuqinkki uka qutu warawaranaksa. 10 ¡Jupaw walja jach’a muspharkañanak luri, uka luräwinakapsti janiw khitis amuyt’kaspati! 11 Tatitutix naya jak’a sarakipawayaspaxa, janiw jupar uñjkiristti, sarakipaskaspawa, nayasti janiw amuykiristti. 12 Jupatix mä kunsa katuntasispa ukasti, ¿khitirak juparusti “Jan uk luramti” saspasti? ¿Khitirak juparusti luratanakapat wayt’aspasti? 13 Tatitun q’apisitapax jan t’akurkayawa; jach’añchasirinakas Diosan nayraqatapan jisk’achjataw uñjasipxi. 14 ¿Kunjämarak nayasti Diosar arusxatiriststi? 15 Jan juchanïkirista ukasa, janiw arusxatkiristti; jupax nayan taripirixawa, khuyapt’ayasiñapak mayirista. 16 Nayatix jupar jawsirista, jupasti uñstanirakispa ukaxa, janjaw arunakaxarus ist’kaspati. 17 Mä jach’a thayampiw nayar t’aqhisiyitaspa, chhuxrinakaxsa jan kuna yänikiw jilxattayitaspa; 18 llakisiñampikiw nayar phuqhantitaspa, janirakiw samsuykitaspasa. 19 ¿Nayax ch’amampit sayt’asiristxa? Jupax jila ch’amaniwa. ¿Taripäwirut jupar jawsiristxa? ¿Khitirak jupar uñstayanispasti? 20 Nayax qawqha aski chiqa jaqïkirista ukasa, jupax nayar juchanitakpun mistuyaskitaspa. 21 Nayax aski jaqïtwa, ukasti janiw nayatakix kunäkxisa; jakañampis qaritäxtwa. 22 Taqi kunas pachpakiwa. Jichhasti ak lup’isirakta: Diosax juchanirusa, jan juchanirusa pachpak t’unji. 23 Mä chijisa akatjamat jan juchan jaqirux jiwarayi, Diosax jupanakan ayqutanakapat larusiwa. 24 Uraqix ñanqha jaqinakan amparapar katuyatawa, jupaw taripirinakan nayranakap ch’uqanti. Janitix Diosäkchi ukasti, ¿khitirak uk luristi? 25 Jakañ urunakaxax jalak jalarawayxi, kusisiñ jan uñt’asakiw jalarawayxi. 26 Qutan sarir barcor uñtataw jank’ak sarawayxi, katjañatak jaltir pakar uñtataw jaltawayi. 27 Nayatix llakinakax armasiñ munirista, k’uchik uñnaqañ munirista, 28 ukapachax ukataqi t’aqhisitaxax axsarayituwa, Dios nayaraqatan jupatak juchanipunïtax yatiraktwa. 29 Jupatix nayar juchanit uñt’chituxa, janiw nayan jupampi ch’am chikañaxax wakiskiti. 30 Nayax jabonampis amparanakax jariqasiskirista ukasa, lejiampis qaqsusiskirista ukasa, 31 Diosax ñiq’iruw nayar nukhuntitaspa, isixas nayat axtasitaspawa. 32 Janiw nayax Diosamp mä jaqi masimpjam irkataskiristti, janirakiw panpachan taripäwir sarañäni siskiristsa. 33 ¡Nanak taypin mä taripirix utjakispa, nanak panitak munañanïspa, 34 Diosax t’aqhisiykitu uksa, axsarañamp phuqhantkit uksa, suyt’ayxakispa! 35 Ukapachasti nayax jan kuna axsarasaw arsusirista, amuyataxat janjaw jupar kuna ñanqhsa lurkti.

10

1 ¡Jakañax nayatak ch’amäxiwa! Jachkäwiw tukusxä, t’aqhisitanakaxat taqi ch’amampiw arsusirakï. 2 ¡Dios Tatay, janikiy nayar juchanit uñt’istati! Sitaya, ¿kunatarak juchañchistasti? 3 Jumaxay nayar uskuschistaxa; ¿walikit ukham nayar jisk’achasin t’aqhisiyatamasti? ¿Walikit ñanqha jaqinakan nayatak jan wali amtatanakapasti? 4 ¿Jumasti janchi nayranïtati, jaqinakjam uñjañamatakisti? 5 ¿Jakañamasti jiwir jaqin jakañapjam juk’a urunakatakikiti? 6 Ukhamasti, ¿kunatarak pantjasitaxampi, juchanakaxamp thaqhas sarnaqtasti? 7 nayan jan juchanïtax yatkasasa, amparamat jan khitin nayar qhispiyañap yatkasasa. 8 Jumaw nayarux pachpa amparamampi irnuqista, ¡jichhasti t’unjañ munarakista! 9 Amtasimaya, nayarux ñiq’it luristaxa, jichhasti ¿wasitatti laq’ar tukuyxitäta? 10 Jumaw janchixan ukhamäñapatak luristaxa, kunjämatix lechex quesor tukuwaykxi ukhama; 11 jumaw patxa janchixsa, manqha janchixsa uchistaxa, ch’akhanakaxsa, ankunakaxsa k’anarakistaxa; 12 jumaw jakañ churistaxa, munasiñam churarakistaxa, nayar uñjatamaw jakayaskitu. 13 Ukampis jichhax amuytwa, chuyma manqhaman imxäsiskatätaxa: 14 jucha lurtti, janicha uk uñch’ukisinkistästaxa, juchaxat nayar juchañchañataki. 15 Nayatix juchanïsta ukasti, nayatak kunakïkani; jan juchanïksta ukasti, janiw p’iq waytkiristti, llakimp phuqhantat uñjasitax layku. 16 Nayatix sayt’asiristxa, jumax leonar uñtataw qhamisiyitasma, nayar t’unjañatakix kunsa lurirjamätawa. 17 Nayar irkatir jaqinakax janiw jumatak pist’arapktamti; nayatak q’apisitamax juk’ampiw jilxatti, ¡ejercitor uñtataw jan inakt’as katuntañ munistaxa! 18 ¿Kunatarak nayarusti yuriyistasti? Khitinsa janïr uñjkat jiwxañaxaw walïsapäna. 19 Taykaxan purakapat amay imäwir chiqak sarxañaxaw walïsapäna, janis kunapachas nayax utjkiriskäyät ukhamäsapänwa. 20 Jakañ urunakaxax jakhutäxiwa, ¡janiy juk’amp t’aqhisiyxistati! Mä juk’aksay kusist’ayita, 21 jan mayampitaki sarxañäki ukar janïr sarxarkipana, ch’amakan markaparu, ch’iyär qinayanakan markaparu, 22 ch’iwin markaparu, jan walt’añan markaparu, kawkhantix pachpa qhanasa ch’amakampix mayakïki ukaru.

11

1 Ukataqi arunakxarusti ¿janit arusxatañ wakiskaspasti?, ¿aka jaqix ukataqi parlatap laykukiti jan juchanïkaspa? 3 ¿Jumasti amuytati ukataqi parlatamamp nanakar amukt’ayañxa? ¿Janis khitis sawkasitanakamar arusxatirjamäkaspa ukti amuyta? 4 Jumax saraktawa: “Nayan yatichäwixax chiqapawa; Tatitun nayraqatapan q’umätwa” sasa. 5 ¡Diosax jumar arusxatañatak arsunispa! 6 Jupaw yatiñ kankañan imantatanakap yatichiristam, ukanak amuyt’añax wali ch’amawa. Ukapachaw yatirakisma luratamatjam Diosan jumar jan mutuyatapa. 7 ¿Jumasti amuytati Tatitun amtäwinakap uñt’aña, taqi munañ kankañap yatiñkam puriñsa? 8 ¿Kuns lurasma?, ukax alaxpachat sipan juk’amp amstawa. ¿Kunarak jumast yattasti?, ukax mik’ayat sipan juk’amp manqhawa. 9 Uraqit sipan juk’amp jach’awa, jach’a qutat sipan juk’amp jach’arakiwa. 10 Diosatix jutasin katuntiristam, ukatsti taripäwir jawsiristam, ¿khitirak jupar jark’aspasti? 11 Khititix k’arïki uk jupax yati, jupax ñanqha lurir uñjaraki, ¿jan ukax amuytacha Diosan jan ukanak amuyatapxa? 12 Kunürutix ch’uminkir asnox suma asnor tukxani, uküruw pisi chuyma jaqix amuythapisini. 13 Jichhax taqi kunsa chiqapar lurañ amtasim, Diosat mayisirakim. 14 Jumatix juchamp phuqhantatäsksta ukkhasti, uka jucham apanukum; utamansti ñanqha lurañax jan utjkpati. 15 Ukapachaw jan khitinsa kun sata sayt’asïta, janiw kuna axsarañamas utjkxarakiniti; 16 t’aqhisitanakamsa armasxätawa, jalir umax jalakipki ukar uñtataw ukanak armasxäta. 17 Jakañamax chika uru k’ajir intit sipan juk’ampiw k’ajani; wali ch’amaka urunakamasti willjta qhantatir uñtatäxaniwa. 18 Suyt’añamas utjaskaniwa jan kuna axsarasaw jakasïta, Diosan uñjataw jan kun axsaras ikt’asirakïta. 19 Khitir jan axsarasaw samart’äta, waljaniw juman yanapam thaqhir jutapxani. 20 Ukampis ñanqha lurir jaqinakax, inamayakiw yanap thaqhani; janiw kawkhar imantasiñsa jikxatapkaniti, suyt’añapasti jiwañakïxaniwa.

12

1 ¡Jumanakax chiqpachaw jaqinakan sutipxar arsupxtaxa, jumanakax jiwarxapxät ukapachax janiw khiti yatiñan jaqis utjkxaniti! 3 Ukampis nayax amuyt’asiñ yatiraktwa, janiw jumanakat pisïkti. ¿Khitirak taqi ukanak jan yatkisti? 4 Mä urunakan, Diosar art’askäyät ukapachaxa, jupax mayisitaxar ist’apunitänwa; ukampis jichhax, masinakaxamppachaw nayat larusipxitu; nayax jan kuna juchanïkta ukasa, taqiniw nayat sawkasipxitu. 5 Taqi kun yatir jaqixa, aynacht’at jaqirux jisk’achiwa; liwisirjamäki uka jaqirusa, juk’ampikiw nukt’xaraki. 6 Lunthatanakax utanakapan k’uchikiw jakasipxi; Diosar ñanqhachirinakasti jan llakiniw jakasipxi, jupanakas Tatitur apnaqkaspa ukham amuyasipxaraki. 7 Uywanakar jiskt’asim, ukanakasti yatichätamwa; alaxpach jamach’inakar jiskt’asim, ukanakasti yatiyätamwa; 8 uraqimpi parlam, uraqisti yatichätamwa; jach’a qutankir chawllanakamp parlam, chawllanakasti yaticharakïtamwa. 9 Ukanakax sum yatipxi Diosan taqi kun amparapamp luratapa. 10 Taqi jakirinakan jakañapax jupan amparapankiwa. 11 Jinchux arunak ist’i, laxrasti manq’an sumätap katjaraki. 12 Ch’ama qarit jaqinakax, yatiñ kankañanïpxiwa, walja maranakanïtapaw jupanakar amuyt’a kankañ churi. 13 Diosasti yatiñ kankañani, ch’amanirakiwa; jupax amtiwa, amtäwinakapsti phuqhiwa. 14 Kuntix Diosax t’unjki ukxa, janiw khitis wasitat sayt’aykaspati; khitirutix Diosax katuntki ukarux, janiw khitis antutaykaspati. 15 Jupatix jallun purxatañap jark’xäschi ukaxa, pampanakax taqpachaw wañsuwayxi; jallu apayanki ukkhasti, taqi uraqpachaw umampi phuqhantat uñjasi. 16 Ch’amapax jupar atipjayapuniwa. Sallqjayasir jaqisa, sallqjir jaqisa, jupan amparapankiwa. 17 Jupaw yatiñani jaqinakarux yatiñ kankañap apaqi taripirinakarus luqhirayaraki. 18 Reyinakarusti munañanïñap apaqi, q’alala, katuntat yaqha markar apayxaraki. 19 Sacerdotenakarus lurañanakap apaqi, munañan jaqinakarus marka apnaqäwit jaquqaraki. 20 Amuyt’ayirinakarusti jan arun antuti, chuyman jaqinakatsa amuyt’a kankañap apaqi. 21 Munañan jaqinakarus jisk’achjiwa, ch’amaninakarus jan ch’aman lurjaraki. 22 Kunanakatix jan yatitäkän ukanak qhanar apsu, kunanakatix jamasan luratäkän ukanaksa qhanaruw apsuraki. 23 Jupaw markanakar jach’añchi, tukjaraki, jupaw ananuku, ukatsti anthapiraki. 24 Mä markan jilïr irpirinakapatsti yatiñ kankañap apaqi, ukatsti wasararuw jan kawksaru sarañani jupanakar antutaraki, 25 ukan ch’amakanak taypin kumpunaqapxi, machantat jaqinakjamaw liwinaqtapxi.

13

1 Taqi akanak pachpa nayraxampiw uñjta, pachpa jinchuxampiw ist’arakta. 2 Jumanakax yatipkta ukanakxa, nayax yatiraktwa; janiw kunansa jumanakat pisïkti. 3 Ukampis nayax Diosampiw parlañ munirista, taqi ch’aman Tatitumpiw nayax arusxatañ munarakirista. 4 Jumanakax chiqapäki ukxa k’arisiñampiw imt’apxtaxa, jan khitirus waliptayir qullirinakäpxtawa. 5 ¡Amukt’apxakismasa, aski yatiñan jaqinakat uñt’ayasipxasma! 6 Jichhax sum ist’apxam, nayax arst’asirakïwa. 7 ¿K’ari amuyunak arsusati Diosampi askit uñt’ayasiñ munapxtasti? ¿sallqjañanakampit jupar arxatañ munapxäta? 8 Jumanakax Diosat arxatasiriw tukupxtaxa, jupan arxatiripäpkasmas ukham amuyasipxtaxa. 9 Ukampisa, ¿kunas kamachaspa Diosatix jumanakar chuymanakam uñantapxiristam ukkhaxa? ¿Jumanakasti mä jaqirjamati sallqjapxasmaxa? 10 Diosax tuqinuqapxiristamwa, jumanakatix k’arinakampi jupar arxatañ munapxasma ukaxa. 11 Diosan ch’amapax sinti jach’awa, jumanakarusti axsarañat khathatiyapxiristam. 12 Jumanakan arunakamax jan kunatak inamay laq’amp sasiwa, ñiq’i pirqanakampi jark’aqasiñ munksnas ukhamakiwa. 13 Jichhasti, ¡amukt’apxam, nayaw arsusirakï, kunasaya, kawkisaya nayatak utjaskpan! 14 Jiwañaxas wakisinixa janiw axsarkäti, taqi kun apt’asirjamäkä ukas arsusiskakïwa. 15 Jupax jiwaykitani ukasa, sayt’asiskakïwa, ajanuy ajanuw jupan nayraqatapan sarnaqäwixat arsusï. 16 Inas ukhamat qhispiskirista, janiw mä ñanqha jaqix nayraqatapar uñstkaspati. 17 Jichhasti sum ist’apxam, kuntix sapkäm uka arunaka. 18 Arsusiñatak wakicht’atäxtwa, Diosan jan juchanïtax uñjañap yatirakta. 19 Maynitix nayar kunatsa juchañchañ munchituxa, nayax amukïxäwa, janipuniw wasitat arskxäti. 20 Dios Tatay, pä amuyuxaruki jayst’ita, jaysitäta ukaxa, janiw nayax jumat imantaskäti: 21 Jan juk’amp mutuykxistati, janirak ukataq axsaraykxistati. 22 Jawsitaya, nayasti ist’ämawa, munsta ukaxa, naya nayraqat arsü, ukat jumax jaysanitäta. 23 Jichhasti sitaya, ¿kunarak juchaxasti? ¿Kunarak jan wali luratanakaxasti? 24 ¿Kunatarak nayatak imantastasti? ¿Kunatarak nayar uñisirimarjam uñjistasti? 25 Nayax waña laphimpi sasiktwa, ¿kunatarak nayar t’unjañ munistasti? Nayax waña jichhumpi sasiktwa, ¿kunatarak nayar arknaqistasti? 26 T’aqhiskañ juchañchäwinak nayatak apantaxa; wayna kankañaxan pantjasitaxat t’aqhisiyaskistaxa. 27 Kayunakaxarus maniyampiw ñach’antistaxa, chillqtatanakaxsa uñch’ukisktawa, takt’atanakaxsa uñakiparaktawa. 28 Ñusantatäkiristsa ukhamaw nayax tukusiskta, thuthan thutjat isir uñtataw tukusiskarakta.

14

1 Jaqin jakäwipax mä juk’a urutakikiwa, t’aqhisiñanakampi phuqhantata. 2 Panqarar uñtataw panqart’i, ukatsti wañsuwayxakiwa; ch’iwir uñtataw chhaqtawayi. 3 ¿Ukham jaqiruti uñtanta, jupatakit taripäwi wakichañ muntasti? 4 Janiw khitis q’añu kankañatxa, q’uma kankañ apskaspati, 5 Jumaw jaqirux qawqha pacha jakañapatakis arstaxa, uka arsutamarusti janiw jilakipaykaspati, 6 janiy jupar juk’amp uñch’ukxamti; samarayxamaya, ¡ch’amapamp jikxatasit qullqipamp kusispan, samaya! 7 Mä quqaru khuchhunuktan ukapachax, ch’ichtaniñapaw suyt’atäski, ch’ich’iqiripan utjañapax suyt’atäskapuniwa. 8 Saphipax achachïskpasa, alipas uraqin ñusantaskpan, 9 umampi warxatatax, ch’uxñtanxaniwa; mä machaq quqar uñtataw layminakapax jilantxani. 10 Ukampisa, jaqix jan mayampitakiw jiwxi; jiwxasinsti, ¿kawkirurak sarxisti? 11 Jach’a qutan umapas wañsuwayxakispawa, jawiranakas wañantawayxakispawa, 12 ukampis alaxpachan utjañapkamasti, jaqix janiw amay imäwipat sartkaniti; janirakiw ikïwipatsa p’arxtkaniti. 13 ¡Q’apisiñam t’akuñapkamax, manqha pachar imantitasma, nayat amtasiñamatak mä uru wakt’ayasma! 14 ¿Mä jaqisti jiwxasin wasitat jaktanxaspati? Nayasti qawqhaya wakischispa ukkhakamaw suyt’irista, t’aqhisiñanakaxan tukusiñap puriniñapkama. 15 Jumatix jawsitasmaxa, nayax jaysirismawa; munasiñampiw uñtanitasma, jumaxay nayar irnuqaschistaxa. 16 Jichhax sapa chillqtatax uñch’ukiskistaxa, ukapachasti janiw nayan juchanakax amuykasmati; 17 pantjasitanakaxsa armanukxasmawa, jucha luratanakaxat q’umachxarakitasma. 18 Qullunakas lluxitattiwa, qarqanakas yaqha chiqaruw jittapxi. 19 Umax qalar mirq’suwa, jallu umasti uraqit laq’anak aptawayi, ukar uñtat jumax jaqin suyt’añap tukjtaxa. 20 Jan mayampitakiw jaqir tukusiytaxa, uraqipatsa apanuktawa, jupasti q’ala tukjataw amay imäwir sarxi. 21 Wawanakapax jach’añchatäsipkpasa, janiw jupax uk yatkiti; jan walt’añarus purisipkpan, janiw jupax uk amuykiti; 22 jupan janchipan usutapak yati, jupa kipkan t’aqhisitapak yatiraki.

15

1 Yatiñan jaqixa, janiw ina ch’usa arunakamp arsuskiti, janirakiw thayan apañ aliq arunakampikis arsuskiti. 3 Janiw inamayak kunsa parlkiti, janirakiw ina ch’usa arsüwinaksa parlkiti. 4 Ukampis jumax Diosar axsartañ apanukxtawa. ¡Tatitur taqi chuyma jak’achasiñsa t’unjtawa! 5 Jan wali amtäwinakamaw ukham parlaytamxa, k’ari arunak parlayaraktamxa. 6 Nayan jumar juchañchañaxas janiw wakiskiti, juma pachpaw arunakamamp juchañchasisktaxa. 7 ¿Jumat nayrïr yurir jaqïtasti?, ¿qullunakan nayrapti yurtasti? 8 ¿Tatitun amuyt’ayiripjamti amuyastasti? ¿Jan ukax, jumakis akapachan yatiñanïkasma ukhamcha amuyastaxa? 9 ¿Kuntix nanakax jan yatipkta uk yattati? ¿Kuntix nanakax jan uñt’apkta uk uñt’tati? 10 ¡Nanakax jilïr jaqinakäxapxtwa, awkimat sipan juk’amp yatiñanïpxaraktwa! 11 ¿Janit jumatak walikïki, pachpa Diosan jumar chuymachatapasti, suma arunakamp jumar parlxayatanakaxasa? 12 ¿Kunatarak q’apisiñampi atipjayasta, nayranakamatsa ninanakjam chhukhutataytasti? 13 ¿Kunatarak Diosatak mayjt’astasti, ukataqi jupatak tuqisiraktasti? 14 Q’uma jaqix janiw maynis utjkiti, jan juchan jaqisa janirakiw utjkiti. 15 Jupatakix janiw angelanakas askïkiti, janirakiw nayrapatakix alaxpachas q’umäkiti, 16 ¡jaqix ukanakat sipan jan walinak lurañ yatintatawa, jisk’achkañarakiwa, ñanqha lurañatakix umatsa pharjayaskaspa ukhamawa! 17 Job, jichhax ist’itaya, sarnaqäwixan yatiqkta uk säma, 18 ukax amuyt’an jaqinakan yatichäwipawa. Jupanakax nayra awkinakapat yatiqapxatayna. 19 ¡Janiw yaqha markankir jaqinakat yatiqapkänti! Ukat Tatitux jupanakar uraqi churäna, mä churawïkaspas ukhama. 20 Ukampis qhuru ñanqha lurir jaqinakan churäwipax, t’aqhisiñampi, axsarayasiñampiwa. 21 Axsarayir uxutanak ist’apuni; sumak samart’asiski ukapachaw lunthatanakas jalxati. 22 Janiw jupatakix ch’amakat jaltañax utjkxiti; ¡espadampi jiwayat uñjasiñaki suyaski! 23 Jiwat janchipasti siwiq’aranakan manq’aparuw tukuni; tukusiñ urupa jak’ankatap yatisi. 24 Ch’amakanakaw juparux axsarayani, llakisiñampi jan walt’añanakampiw katuntarakini, nuwasïwin jank’aki katuntir reyir uñtata. 25 Diosatak sayt’asiritakix ukhamaw lurasi, taqi ch’aman Tatitur saykatiritakisa, 26 escudopampi jark’aqasisa tuqisiñampi Diosatak sayt’asiritakis ukhamaw lurasiraki. 27 Ajanupasa, ch’illapas lik’imp phuqhantatawa. 28 Jakkani uka markanakax q’ala t’unjataw uñjasini; utanakax apanukutaw qhiparani, laq’a phinaruw tukuni. 29 Qamir kankañapax janiw jayatakïkaniti; uraqinakapsa, qamir yänakapsa tukjasiniwa. 30 Janiw ch’amakanakat jaltirjamäkaniti; ninaw ch’ichtir alinakap naksuni; may phust’asakiw Tatitux tukjani. 31 Ñanqha lurir jaqinakax sallqjañar jan alkataspati, jupakiw sallqjat uñjasxani. 32 Janïräkipan layminakapax wañantxani, janiw mayampis ch’uxñtankxaniti. 33 Jan puqurir uva achun yapur uñtatäniwa, willirtir panqaranakan olivo quqar uñtatäniwa. 34 Ñanqha jaqinakan saraqirinakapax janiw utjkaniti, qullqi chilltayasitanakamp qamirkiptat utanakapasti ninan nakhani. 35 Jupanakax ñanqha lurañampi wallq’iptatäpxiwa, aynacht’añanak wawachasipki; achupasti sallqjañawa.

16

1 Walja kutiw uka parlatanakam ist’xta. Jumanakax nayar chuymachkamayaxa, t’aqhisiyxapxakistawa. 3 Ukham ina ch’usa parlanakasti ¿janit tukuskani? ¿Kunatsa jumanakax ukham nayar kutipayapxista? 4 Jumanakatix nayjam jikxatasipxasmaxa, nayax jumanakjamaw parlarakirista; sawkasiñampiw p’iqi uksar aksar khiwirista, kunayman walja arunak sapxirisma, 5 suma chuymachasiñ arunak sapxirisma, jumanakar ch’amacht’añataki. 6 Ukampis janiw parlañas t’aqhisitaxar samaraykiti, janirakiw amukïñas juyart’aykituti. 7 Diosax ch’amsa pist’ayxituwa; jilat masinakaxsa apaqasxituwa, 8 muyuntataw uñjasta, nayatakiw sayt’asi, k’ari irkatañ arunak nayatak sartayi. 9 Tatitux jisk’a jisk’a tukjitu; nayar katuntañatakiw arktitu, qhuru animaljamaw axsarayitu, uñisirixäkaspas ukhamaw uñkatitu. 10 Jaqinakax nayatak arsuñatakiw aywthapipxi, kunayman sinqch’ukipxitu jisk’achjasaw t’axllintapxarakitu. 11 Diosax qhuru jaqinakan amparaparuw jalt’ayitu, jaqi jiwayirinakan amparaparuw katuyitu. 12 Nayax kusisitaw jakaskäyäta, ukhamaruw jupax kunkat katuntitu; jisk’a jisk’a tukjitu, mich’inakapampiw antutjanirakitu. 13 Taqi tuqit antutjanitu; jan khuyapt’ayasisaw janchixar chhuqhunuqitu, jiphillanakaxas uraqin jiskhasiskaraki. 14 Mayampi mayamp janchixar chhuxriñchjitu, nuwasir ch’aman jaqjamaw nayar jalxatarakitu. 15 Llakin phuqhantataw chhankha isinakamp isthapista, p’iqixsa laq’aruw muqintarakta. 16 Ajanuxasti jachkäwis p’usuntxituwa; nayraxas juykt’xarakituwa, 17 janiw nayan khitir ñanqha lurataxas utjkiti, jupar mayisitaxasti q’umawa. 18 Nayar akham jan wali luratax uñjatäñapawa; ¡uraqi, janiy nayan arnaqasitax imantamti! 19 Alaxpachan maynis nayat arsurix utjapunpachawa. 20 Dios nayraqatan chuymaxan amtatanakap qhanañchiri, ukhamat jachatanakax jupan uñjañapataki; 21 nayat arxatasis Dios nayraqatan arsuri, kunjämtix mä jaqin nayraqatapan maynit arxatasis arsuski ukhama. 22 Juk’a maranakakiw nayan jakañaxatak utjxi, uka maranakasti jank’akiw sarakipawayxi, jan mayampi kuttaniñatak sarañampïsktwa.

17

1 Jan ch’amaniw uñjasxta, jakañaxax tukusiñampïxiwa, jiwañakiw nayar suyt’askitu. 2 Naya jak’ansti, jan walt’ayir jaqinakakiw utjaski, jupanakax jan khuyapt’ayasisaw t’aqhisiyapxitu. 3 Ukampis jumax, Tatay, nayat arxatasitasmawa, jan jumäkät ukasti, ¿khitirak nayar arxatitaspasti? 4 Jumax jupanakan lup’ïwinakap mayjt’aytawa, janiy jichhax jupanakan nayar atipjañap munamti. 5 Khitinakatix kunsa katuqt’asiñ laykuki, jilat masipatak sayt’apki ukanakan wawanakapax manq’at t’aqhisipxani. 6 Jumaw taqinirus nayataki jan wali parlaytaxa, ajanutsa thuskatayarakistaxa. 7 Nayranakaxas t’aqhiskäwix chhurkt’xituwa; janchixas juk’atakikïxarakiwa. 8 Ukanak uñjasinsti, aski jaqinakax muspharataw uñjasipxi; ñanqha lurir jaqinakatakiw q’apisipxaraki. 9 Jupanak pachpaw askit uñt’asipxi, jan kuna juch luririw tukupxaraki. 10 Jumanaka, taqpachan aksar jutapxam, janiw jumanak taypin mayni yatiñan jaqsa jikxatkäti. 11 Jakañ urunakaxax saraki sarawayxi, amtatanakaxasa ina ch’usaruw tukusiwayxaraki. 12 Ukampis jumanakax arumarux ururuw tukuyapxtaxa; ¡ch’amakansa: “Qhanäxiwa” sasipkaktawa! 13 Jichhasti jiwañak suyxirista, ch’amakanakan liwitattasin ikt’awayxañ suyxarakirista. 14 ¡Awkixasa, taykaxasa, jilanakaxasa laq’unakampi sepulturampikïxiwa! 15 ¿Kawkinkarak suyt’añaxasti? ¿Kawkinkarak nayatak suma jakañasti? 16 ¿Nayampi chikati ukanakasti jiwañar saraqani, ukhamat mayaki laq’an samarapxañaxataki?

18

1 ¿Kunapachkamarak ukataqi parlaskakïtasti? Nayraqat sum amuyt’asim, ukat parlasiñäni. 3 ¿Kunatarak nanakar animalanakarjam uñjapxistasti? ¿Kunatarak pisi chuyma jaqinakarjam uñjapxistasti? 4 ¿Jumasti amuytati, janchim ukham jurqhinuqasis aka uraqin ch’usa wasarar tukuñapa, jan ukax, qarqanakan yaqha chiqar sartañapsa? 5 Ñanqha lurir jaqinakan jakañapax micha qhanar uñtataw jiwt’awayxi; 6 uta qhanar uñtatawa, akatjamat jiwt’awayxi. 7 Kayunakapas khathatxakiniwa, pachpa sipitaparuw jalt’arakini. 8 Sartataparusti mä qäna uskusini, uka qänamp katuntataw uñjasirakini. 9 Kayunakaparusti mä wiskampiw chint’asini, kayu muqunakapasti ñach’antatarakïniwa. 10 Sipitasti thakhin imantatäskaniwa, saraskani ukapach jupar katjañataki. 11 Taqi tuqit axsarayataw uñjasi; sapa sartäwipan arknaqat amuyasi. 12 Ch’amanakapax manq’atjam tukusiwayxi, aynacht’añasti jupxar puriñatakix jank’akiwa. 13 Usux janchip juk’at juk’at manq’anti; jiwañasti amparanakampi, kayunakamp manq’suskaraki. 14 Samarat jakasiñ utapat waysutaw uñjasi, axsarayir reyin nayraqatapar qatatitaw uñjasi. 15 Utaparusti ninampiw wiyantasi; yänakapasti azufrempi ch’axchsutawa. 16 Ñanqha lurir jaqinakax waña saphini, suwarat layminakani quqamp sasiwa. 17 Jan mayampi amtaskañatakiw aka uraqit chhaqtxani, sutipasti janirakiw mayampis aytaskxaniti. 18 Qhanat ch’amakar jaqunukutaw uñjasini; akapachat apanukutaw uñjasirakini. 19 Markap taypinsti janiw wawanakapax utjkxaniti; utapankirinakas taqiniw jiwarat uñjasipxani. 20 Ukham tukusiñap yatipxani ukapachasti, inti jalsu tuqinsa, inti jalanta tuqinsa, axsarañat khathatkiriw uñjasipxani. 21 Ñanqha jaqin jakañapax ukhamaw tukusi, Diosar jisk’achir jaqin jakañapas tukusiraki.

19

1 ¿Kunapachkamarak jumanakasti t’aqhisiyapxitäta, arunakamamp chuym usuchjapxitätasti? 3 Mayampi, mayampi nayar jisk’achjapxistaxa. ¿Janit ukham nayar lurapxatamatsti p’inqasipkta? 4 Juchanïrista ukasa, juchaxax nayxankakispawa. 5 Jumanakax nayat sipan juk’amp suma jaqiw tukupxtaxa, aynacht’ataxsti ajanuxaruw qhant’apxistaxa. 6 Jichhasti yatipxam, pachpa Diosaw nayarux aynacht’ayitu, jupaw nayarux sipitar jalt’ayarakitu. 7 “¡Jiwayañ munapxitu!” sasaw arnaqasta, janiw khitis yäqkituti; yanap mayta, janiw khitis nayarux chiqapar uñjkituti. 8 Diosax thakhixsa jist’antxiwa; sarnaqañaxsa ch’amakt’ayxarakiwa. 9 Yänakaxsa q’alpun aparasxitu; jach’añchäwinakaxsa apaqxarakituwa. 10 Q’ala aynacht’atpun apanukutu; ¡Jan saphin tukjat quqar uñtat lurjawayitu! 11 Nayatak q’apisitapax sinti jach’apuniwa, uñisiriparjamaw uñjarakitu. 12 Mä ejercitor uñtataw katuntitu, taqi tuqit muyuntataw uñjasta. 13 Diosax jilanakaxsa, jaqi masinakaxsa, jayaruw nayat apaqxitu, jupanakampisti jan uñt’ata jaqirjamaw uñjayarakitu. 14 Wila masinakaxasa, jilat masinakaxas apanukxituwa; utaxankirinakas armxapxituwa. Nayan uywatanakaxas jaya jaqirjamaw uñjapxitu; jan uñt’iriw tukupxitu. 16 Mayni uywataxar jawsta ukapachasti janiw ist’kxituti, wali achikt’askipansa janiw ist’kxituti. 17 Samanaxax warmixar axtasiyiwa; wawanakaxatakis axtaskañakïxtwa. 18 Jisk’a wawanakamppachaw jisk’achapxitu; sartasiskta ukkhax jan walinakak nayxat parlapxi. 19 Wali munata jilat masinakaxas uñisipxituwa; nayan wali munat masinakamppachaw apanukupxitu. 20 Janchixax ch’akhanakaruw lip’katxitu, jan ch’amani, niyas jiwirjamäxaraktwa. 21 Jilatanaka jumanakakisay nayat khuyapt’ayasipxita, Diosax q’apisiñapampiw chhuxriñchjitu. 22 ¿Kunatarak jumanakasti Diosjam arknaqapxistasti? ¿Janit jakkirpachar nayar chhuxriñchjatanakamamp sist’asipkta? 23 ¡Khitikis nayan arunakax qillqaspa, uka arunaksti mä metalaru qillqantat jaytaspa! 24 ¡Khitikis hierro qillqañampi uka arunak plomo metalar qillqantaspa, jan ukax mä qalxarus wiñayatak qillqantarakispa! 25 Nayax Diosaxan jakaskatap yattwa, jupaw aka uraqin nayan arxatirixäni. 26 Janchixas jisk’a jisk’a willirtaskpan, nayasti Tatiturux uñkatapunïwa. 27 Pachpa nayraxampiw uñkatä, naya kipkaw uñjä, janiw yaqhati uñjkani. 28 Parlatanakam ist’asaxa, ch’amaxax thayjtawayituwa. Jumanakax nayar arknaqañak amtasipktaxa, nayax juchanïkirista ukham amuyapxaraktaxa; 29 ukampis wal amuyasipxam, Diosax taqi jiwasanakan taripirisawa; jupax jumanakar taripapkätam ukkhasti, jiwañampiw mutuyapxätam.

20

1 Arunakamampix chuymaxsa mayjt’ayistawa, ukat jichhax jumar sañ munsma. 3 Tuqisitanakamampix jisk’achistawa, ukampis jumar kunjäm arusxatañsa nayax yatiraktwa. 4 Jumax ukhampunïtap yattawa, jaqix aka uraqin utjki ukkhatpacha: 5 ñanqha lurir jaqin kusisiñapax juk’atakikiwa; kusist’añapasti jank’a tukusirikirakiwa. 6 Uka kusisiñapax alaxpachjam jach’äskpasa, p’iqipas qinayanakkam puriskpan, 7 wanur uñtatakiw tukusxani masinakapasti janiw kawkhankatapsa yatipkaniti. 8 Samkjamakiw chhaqtawayxani, arum uñjäwir uñtatakiw jaltxani, janipuniw khitis jikxatirjamäkaniti. 9 Khitinakatix jupampi jakapkäna, jupar uñjapkarakïna, jupanakasti janiw mayampis uñjkxapxaniti. 10 Kuntix jupax jan kunani jaqinakar lunthatkatayna ukxa, wawanakapaw kuttayxani. 11 Ch’aman waynpachakiw amay imäwi manqharu mantani. 12 Ñanqha lurañax jupatak wali sumjamakiwa, muxsjam mallt’araki; 13 suma muxsapsti lakaparuw mallxäsi, k’achat k’achat mallirt’araki. 14 Purakankxi ukapachasti, katarin mich’iparuw tukxaraki. 15 Kuna qamir yänaktix manq’antkatayn ukanak kutsuyanxi; Tatituw ukanak purakapat apsuyanxi. 16 Katarin mich’ip ch’amuskäna, uka mich’iw jiwayarakini. 17 Umjam jalaskir lechempita, misk’impit janiw kusist’kaniti. 18 Taqi kuntix jikxatkatayna ukanaksti kuttayxaniwa; janiw uka qamir yänakapat kusist’kaniti. 19 Jan kunani jaqinakan ch’amapamp qamiriptasin, jupanakar apanukuwayxatap layku, jupan jan utachat utanak katuntasitap layku. 20 Janipuniw kunampis inampst’añ chuymapax sisthapkänti, janirakiw kunas kusist’aykänti; 21 juk’ampsa munaskakïnwa, ukatpï kusisiñapax juk’atakikïnixa. 22 Utjir yänakapas jilxataskaniwa, juk’amp llakitaw sarnaqani; ch’amampiw chijinakax jupatak utjarapini. 23 Purakap phuqt’asiñ munaskani ukapachaw, Tatitux q’apisiñap jupxar puriyanini. 24 Hierrot lurat jiwayañ yänakatsa jaltaskaniwa, broncet lurat mich’inakaruw jalt’ani. 25 Antutt’at mich’iw janchip maysat maysa chhuqsuni, ukan k’achipasti k’iwchap chiqaw misturakini. Axsarañampi phuqhantataw uñjasini; 26 axsarkañ ch’amakaw juparux muyuntani. Jan khitin naktayat ninaw jupampir utapampir nakhantani. 27 Alaxpachax jupan juchap qhanaruw uñstayani, uraqisti juchañchañatakiw sartasirakini. 28 Tatitun q’apisiñapax jupxar purinkan ukapachaxa, qamir yänakapax taqpachaw chhaqtawayxani. 29 Tatitux ukanak ñanqha lurir jaqitak wakichi; ukanakaw ñanqha lurir jaqirux suyt’askaraki.

21

1 Nayatakix kusisiñäspaw jumanakatix nayar ist’apxitasma ukaxa. 3 Nayan parlañaxkamax llamp’u chuymampiy ist’apxita, uka qhipat larusiñ munapxäta ukasa, larusisipkäta. 4 Nayan arsusitaxax janiw khiti jaqitakïkisa; janiw aliqat arsuskaraktti. 5 Jumanakatix ist’apxitätaxa, axsarañatsa amutuw uñjasipxäta. 6 Naya pachpaw ukanak lup’isax axsarayasta, janchixas khathatirakiwa. 7 ¿Kunatarak ñanqha lurir jaqinakasti jakasipkakisti, chuyman tuqirus ch’aman phuqt’atäsipkarakisti? 8 Wawanakaparusa, allchhinakaparus jilarir uñjasipkaraki; uka wawanakapasa, allchhinakapasa jupa jak’an janiw kunatsa llakisipkiti. 9 Janiw kunas jupanakar ñanqt’aykiti, Tatitus janirakiw jupanakar mutuykiti. 10 Uywanakapax jupanakatak wal miranti; uywanakapan qallunakapasti janirakiw jiwarkiti. 11 Wawanakapasti oveja qallunakjamaw uksa aksa chhukhunaqas sink’usipxi, 12 kusisitaw thuqhupxi, t’isktapxaraki arpana, tamboranakana, pinkillunakan phust’asitapampi. 13 Wali qamiriw sarnaqawayapxi; jan kuna llakiniw jiwawayxapxaraki. 14 Diosarux sapxiwa: “¡Jan parlapxistati, janiw nanakax kamachinakam yatiñ munapkti! 15 ¿Khitirak taqi ch’aman Diosasti jupar luqtaskañasatakisti? ¿Kuna askirak jikxattan jupa nayraqatan killisisasti?” sasa. 16 Ukampis ñanqha lurir jaqinakatakix kusisiñanakapax janiw amparapankkiti. ¡Ñanqha lurir jaqinakjam amtañax nayat jayankpan! 17 ¿Kunapacharak ñanqha lurir jaqinakast janïräkasin jiwapxisti? ¿Kunapacharak jupanakasti chijinakar puripxisti? ¿Kunapacharak Tatitusti jupanakatak q’apisisin t’aqhisiyisti? 18 ¿Kunapacharak jupanakasti tutuka thayampi jichhur uñtat willinukut uñjasipxisti? 19 Satarakiwa: “Diosax awkinakapan juchanakapat wawanakaruw t’aqhisiyi” sasa. Ukampis pachpa ñanqha lurir jaqiw t’aqhisiskañapa, juchapatsa phuqhaskañaparaki. 20 Jupaw Taqi ch’amani Tatitut mutuyäwip katuqaskañapa. 21 Jiwatap qhipatsti, wila masinakapax janiw jupatakix kuna llakïkxisa. 22 Ukampisa, ¿khitirak Diosar yatichaspasti?, jupax alaxpachan utjirinakarus juchañchiwa. 23 Yaqhipanakax k’uchikiw jiwawayxapxi, ch’amani, kusisita, jan kuna llakini, 24 wali k’umara, qamir yänakan phuqt’ataraki. 25 Yaqhipanakasti aynacht’atakiw jakasipxi, kusisiñ jan uñt’asakiw jiwawayxapxaraki. 26 Ukampisa, amay imäwin mayakïxapxiwa; taqinirus laq’unakaw manq’antxi. 27 Nayax jumanakan lup’itanakam yatta, nayar ñanqha lurañ amtatanakamsa amuyaraktwa. 28 Jiskt’asipxaraktawa: “¿Kawkinkarak uka ñanqha jaqin utapasti?” sasa. 29 ¿Janit thakhi sarir jaqinakar jiskt’asipktasti? ¿Janit jupanakan parlatap ist’apktasti? 30 Jupanakax sapxiwa: “Diosax q’apisiñapan mutuyäwi apayani, ukampis ñanqha lurir jaqirux, janiw kunas kamachkiti” sasa. 31 Janiw khitis ñanqha luratanakap ajanupar irkatkiti, janiw khitis juchapatjam mutuykarakiti. 32 Jiwxi ukapachasti, walja jaqinakaw imäwipar sarapxi jupan nayraqatapa, jupan qhipapa, amay imäwi jak’ansti uñjirinakaw uñjapxi, jupatak uraqi allsuñas jasakirakiwa. 34 ¡Jumanakax inamayaw nayar chuymachañ munasipkistaxa! ¡Jumanakan arsutanakamax k’arikamakiwa!

22

1 Jumax wali yatiñan jaqïskasmawa, ukasti Diosatakix janiw kuna askïkisa. 3 ¿Taqi ch’aman Diosasti kunarak jikxati juman chiqa aski jaqïtamatsti? 4 Jumatix chiqpachapun Diosar jaysasmaxa, jupax janiw kunatsa wayt’kiristamti. 5 ¡Ukampis jan wali luratanakamax sintipuniwa, juchanakamasti jan jakht’kayawa! 6 Jumaxa, juk’a manunakatsa, isinakap katuntastaxa jan kunan jaqirux q’alalpach apanuktaxa. 7 Janiw umat pharjat jaqir uma churktati; manq’at awtjat jaqirusti janiw manq’a churktati. 8 ¡Jumax ch’amani, axsarat jaqïyätawa, uraqix jumankkaspas ukham amuyasïyätaxa! 9 Ijma warminakarux uksak khithanukurïtaxa, wajcha wawanakarusti t’aqhisiyirïtawa. 10 Ukatpï jichhax jan walt’añax jumar muyunttamxa, akatjamat axsarañampi phuqhantat uñjastaxa, 11 ch’amakanakan sarnaqkasmas ukhama, ch’amampi jalir uman jawiras qatatkiristam ukhama. 12 Diosax alaxpachankiwa, juk’ampi alayana; juk’amp alayankir warawaranakas kayu takt’äwipankiwa. 13 ¿Kamisarak sätasti: “Diosax janiw amuyaskiti, jach’a qinayanakaw taripañatak juparux jan uñjaykiti” sasasti? ¿Kamisarak sätasti: “Diosax janiw uñjkiti, alaxpachan mä thiyat mä thiy saranaqaski” sasasti? 15 ¿Ñanqha lurir jaqinakax arkapkäna uka ch’amak thakhinjamti jumax arkañ munarakta? 16 Jupanakax jank’akiw jiwarxapxi, jawirat phuqharir uman apatjama. 17 Jupanakax Diosar sapxänwa: “¡Jan arxayapxistati! ¿Kunarak taqi ch’aman Diosasti jiwasatak luraspasti?” sasa. 18 Ukampis Diosaw jupanakan utap taqi suma yänakampi phuqhantäna. ¡Ñanqha lurir jaqinakjam amtañax nayat jayankpan! 19 Aski, jan juchani jaqinakax ñanqha lurir jaqinakat larusipxi, jan walt’añankapxatap uñjasax sapxiwa: 20 “¡Ninaw uñisirinakasan qamir yänakap t’unji!” sasa. 21 Job, Diosamp sumar mantxam; jupasti wasitat qamiriptayxätam. 22 Jupamp yatichayasim, arunakap p’iqimar katuqam. 23 Jumatix alt’at chuyman tukxäta, taqi ch’amani Diosar makhatxarakïta, utamatsa uka ñanqhanak apanukxarakïta, 24 wali suma qursa, laq’äkaspa ukham uñjarakïta, jawir qalanakäkaspas ukham uñjarakïta ukapachasti, 25 taqi ch’aman Diosaw jumatak walja qurimänisa, walja qullqimänisa. 26 Jupaw jumar kusisiyätam, taqi iyawsañampiw jupar uñtarakïta. 27 Jupax mayisitanakam ist’ätam, jumasti arsutanakam phuqharakïta. 28 Taqi luräwinakaman walt’askakïta; qhanasti sarnaqäwiman k’ajani. 29 Diosax jach’a jach’a tukurirux jisk’achiwa, alt’at chuymanirusti jach’añcharakiwa. 30 Diosax jan juchanirux qhispiyiwa, jumatix jan juchanïksta ukaxa, qhispiyarakïtamwa.

23

1 Nayan arsusitaxax chuyma ust’kayakïskiwa, Tatitux nayar mutuyaskakituwa. 3 ¡Nayax yatikirista kunjämat jupar jikxatañsa, kawkhantix utjaski ukar kunjämat puriñsa! 4 Jupa nayraqatan arsusirista, arsusiñaxasti walipuniw utji. 5 ¡Nayasti yatxiristwa kunjäm jupan arsutapar arusxatañsa! 6 Jupasti janiw ch’amani kankañapampik atipjkitaspati, jan ukasti ist’itaspawa; 7 nayan arsusitaxan chiqapätap yatispa; nayarusti chiqaparuw uñjitaspa, ¡jan mayampitakiw antutnukxarakitaspa! 8 Ukampis nayax inti jalsu tuqin Diosarux thaqta, janiw jupax ukankkiti; inti jalanta tuqin thaqta, janiw jupar jikxatkti. 9 Amsta tuqiruw sarta, janiw jupar uñjkti; aynach tuqiruw kuttanta, janiw jupar uñjkaraktti. 10 Jupaw sarnaqäwixa yati; yant’atasti suma qurir uñtat q’umaw mistü. 11 Nayax jan maysar saranukusapuniw arkta jupax uñacht’aykitu uka thakhinjama. 12 Kamachinakapsa, kamachi arunakapsa phuqhapuntwa, janiw nayan munañaxak luraskti. 13 Jupax kuna lurañsa amtasi ukapachasti, uka amtatapxa phuqhapuniwa. Kuntix jupax lurañ munki uk luri. 14 Kuntix jupax nayampi lurañ amtki uk lurani, yaqha amtatanakapsa nayampix luraskakiniwa. 15 Ukanak lup’ista ukapachasti, jupan nayraqatapar uñstañ axsarayastwa. 16 ¡Taqi ch’aman Diosax axsarañat khathatiyitu! 17 ¡Arum ch’amakas nayar chhaqtayxitaspa, laxa ch’amakas nayar muyuntxitaspa!

24

1 ¿Kunatarak taqi ch’aman Diosasti juchañchañatak urunak jan wakt’aykpachasti, ukhamat jupar munasirinakan uñjapxañapatakisti? 2 Ñanqha lurir jaqinakax qurpanakap jithiyapxi, ovejanak lunthatapxi, tamanakapar yapt’asiñataki, 3 wajchanakatsa, ijma warminakatsa uywanakap aparapxaraki. 4 Jan kunan jaqinakarux thakhitsa maysaruw saranukuyapxi, jan yäqat jaqinakasti imantasxapxarakiwa. 5 Jan kunan jaqinakasti, wasarankir asnonakar uñtataw wali ch’ama tukusin manq’añap thaqhir mistupxi, wawanakapatakix wasarat manq’añ apsupxaraki. 6 Yaqha jaqinakan yapunakapat cebada puyanak apthapisir sarapxi, qhuru jaqinakan uva yapunakapat achunaksa pallasipxi. 7 Arumanakasti jan kunampi janxatasiñaniw qhantatipxi, janiw thayan llawuntasiñatak kunapas utjkiti. 8 Jallumpiw qullunakan ch’aranjayasipxi; jan jark’aqasiñ utjipansti qarqanakarukiw imantasipxi. 9 Ijma warminakat asu wawanakap aparapxi, pisin jakasirinakat qullqi manutsa isinakap lluch’supxi. 10 Pisin jakasirinakax q’alalakiw sarnaqxapxi, jaqin trigo yapup apthapkäwisti manq’atjam jiwarasipki. 11 Aceite apsuñatak aceitunanak piqapxi, vino apsuñatak uvanak takipxi, ukañkamasti umatjam jiwarasipkaraki. 12 Chhuxriñchjata, niyas jiwirpacha, markat jayanakan Tatitun yanapap mayisis wararisipki, ¡ukampis Diosax janiw jupanakan mayisitap ist’kiti! 13 Qhanar uñisir jaqinakaw utji, taqi sarnaqäwipan qhanat jithiqtapxaraki. 14 Jaqi jiwayirixa, jan kunanir jiwayirix willjtat sartasi, arumthapirusti lunthataruw tukxi. 15 Jaqin warmipampi sarnaqir jaqixa, ch’amakthapiñap suyi, ajanupsti sum imantasiraki: janiw khitis uñjkitaniti, sasa. 16 Lunthatax arumaw utanakar manti; urusti janiw mistupkisa; jupanakax qhanar uñisipxiwa. 17 Uru qhanasti jupanakatakix arum ch’amakawa; arum ch’amakan jan walinakak lurañ munasipki. 18 Ñanqha lurir jaqix umampi apatawa. Uraqinakapas ñanqhachataw uñjasi, janiw khitis uva yapupan irnaqkxiti. 19 Lupin junt’upampiw khunux chullutati; juchani jaqix amay imäwiruw chhaqtawayxaraki. 20 Pachpa taykapaw jupat armasxani; laq’unakaw jupar manq’antxarakini, janiw khitis jupat mayampi amtaskxaniti. Ñanqha lurir jaqix khuchhunukut quqjamaw tinkuni. 21 Jan wawachasiri warminakaru, ijma warminakaruw chhuxriñchjapxi, janipuniw kunapachas ijma warmin askip munapkiti. 22 Ukampis Diosax ch’amapampiw munañaninakar tinkuyi; jupax sartasi ukkhasti, janiw khitis jakañapat yatiskiti. 23 Diosaw jupanakarux sumak jakayaski, ukampis sapa chillqtatap uñch’ukiski. 24 Ñanqha lurir jaqix mä juk’atakikiw sarti, ukampis akatjamat jiwawayxi. Jik’inukut alir uñtataw pharsuwayxi, k’umuptat trigo puyar uñtataw ankuntawayxaraki. 25 Ukatix jan ukhamäkchi ukasti, ¿khitirak sitaspa: “Janiw ukhamäkiti” sasasti? ¿Khitirak qhanañcharakitaspa nayan pantjasitaxsti?

25

1 Diosax ch’amaniwa, axsarkañarakiwa; jupaw alaxpachan sumankañ utjayi. 3 Ejercitonakapax jan jakht’kayawa, qhanapasti taqinxaruw qhant’araki. 4 ¡Dios nayraqatanxa, janiw khitis q’umätwa siskaspati! 5 Diosan nayraqatapan janiw phaxsis qhananïkiti, janirakiw warawaranakas k’ajkirïkiti, 6 ¡jaqix ukanakat sipan juk’amp jan kunatak askiwa, mä jan yäqkañ laq’umpi sasikiwa!

26

1 ¡Jumax wali sumsa jan ch’amanirux yanapt’irïtätaxä, wali sumsa ch’amap pist’ayasirirus qhispiyirïtätaxä! 3 ¡Wali sumsa iwxanaksa churirïtätaxä, pisi amuyunirusa amuyt’ayirïtätasä! 4 ¿Khitirak uka arunak arsuñatak yanaptamsti? ¿Khitirak ukham parlañatak amuyt’aytamsti? 5 Jach’a quta manqhan utjir jiwatanakax, uka jach’a quta manqhan axsarañat khathatipxi. 6 Janiw khitis Diosat imantaskaspati, janirakiw t’unjir jiwas imantaskaspati. 7 Diosax alaxpach jan kunxarukiw janatatäna, akapachsa jan kunxarukiw warkt’arakïna. 8 Jupaw umanak qinayar apxäsiraki, qinayanakas janiw uka jathi umampix phallkiti; 9 mä qinayampi imantasaw phaxsina ajanupsa ch’amakt’ayi. 10 Qhanampina, ch’amakampin qurpapsti jach’a quta tukuyaruw uskuraki. 11 Axsarkañ arunak Diosax arsuni ukapachasti, alaxpach apxäsir qullunakas axsarañat khathatipxi. 12 Ch’amapampiw jach’a quta apnaqi; ch’ikhi kankañapampiw Rahab axsarkañ animalarus atipji. 13 Samanapampi phust’asakiw alaxpach qinayanaksa chhaqtayi; amparapampiw qatatnaqtir katarirus jiwayaraki. 14 Taqi ukanakasti, luräwinakapat mä uñacht’äwikiwa, ist’ktan ukasti, k’achat arxayat arsutakiwa. ¿Khitirak jach’a ch’amampi arsutap amuyt’aspasti?

27

1 ¡Diosax chuyma ust’ayitu, janiw chiqapar uñjañ munkituti, ukampis sutipxaruw arsta, 3 jupan nayar jakañ churañapkamasti, 4 janipuniw k’ari arunak siskäti, janirakiw jan chiqap arunak arskäti! 5 Jakañaxkamax, jan juchanïtaxat arsusiskakipunïwa; ¡janiw jumanakan juchañchatanakamarux jayskäti! 6 Aski kankañanïtaxat arsusiskakipunïwa, janiw kunat p’inqasiñaxas utjkituti. 7 ¡Nayar uñisirinakasti, ñanqha lurir jaqinakan puriñapar purpan! 8 ¿Kuna suyt’äwirak juchan jaqitakisti utjaspa, Diosax jakañap apaqxani ukapachasti? 9 Jupax jan walt’añanakan jikxataskani ukapachax, Diosax janiw achikt’asitanakap ist’kaniti. 10 Ñanqha lurir jaqix janiw Diosar munaskiti, janiw kunapachas jupar art’askarakiti. 11 Nayax Diosan jach’a ch’amap uñacht’ayapxäma, Taqi ch’aman Diosan amtatanakap yatiyapxäma. 12 Jumanakatix ukanak yatxapxsta ukasti, ¿kunatarak ukataq luqhi arunak parlapxtasti? 13 Diosax suyt’askiwa ñanqha jaqinakar mutuykani ukapacha; mutuyäwipax akäniwa: 14 wawanakapas waljanïskpan, nuwasïwin jiwarxapxani jan ukax, manq’atjam jiwarxapxarakini. 15 Jiwañat qhispirinakarusti usunakaw jiwarayani, ijma warminakapasti janiw jupanakat jachapkaniti. 16 Ñanqha lurir jaqix laq’ar uñtatsa qullqip qutuchaskpan, isipas walja q’ipinaka utjaskpan; 17 uka isinaksti aski jaqiw isisxani, uka qullqsa aski jaqiw katusxarakini. 18 Ñanqha lurir jaqin utapax, jamach’i tapar uñtata t’unjtirikiwa, yapunak uñjirin chhujllapar uñtatakiwa. 19 Jupax qamiriw ikintaskani; qhipür willjtasti, jan kunaniw sartxani. 20 Axsarañax uru qhanan jupatak purinini, arum ch’amakan jach’a thayax apasxarakini. 21 Inti jalsu ch’aman thayaw utapat jaqunukuni; 22 jaltañ munaskani ukasa, jan khuyapt’ayasisaw jupatak thayt’anini. 23 Ukhamaw ñanqha lurir jaqinax tukusipxani, khuych’ukita, p’inqachjata.

28

1 Qullqimpi, qurimpix qhuyanakat apsutawa, ukanakasti ninampi q’umachatarakiwa. 2 Hierrox uraqit apsutawa; cobresti qalanak umatatayasin apsutarakiwa. 3 Jaqix ch’amakanak tukusiyi: uraqi manqhanakaruw manti; uka ch’amak manqhin suma qalanak thaqharaki. 4 Mä wiskat warkuqtasin uraq manqhanakaruw mantapxi; qarqanak p’iyantapxi, kawki chiqantix jaqis jan sarnaqki uka chiqana, markanakat jayana. 5 Uraqix, patxan trigo achuyaski, manqhatsti ninampjam muyuntatawa. 6 Ukan zafiro sat suma qalanakax utji, quris laq’ampi kittatarakiwa. 7 Janipuniw pakalinakasa, aycha manq’an jamach’inakas uka chiqanak uñjapkiti. 8 Jaqi manq’an animalanakas janipuniw uka chiqar takt’apkiti; janirakiw leonanakas uka chiqan aywinaqapkiti. 9 Jaqix ch’ullqhi uraqi amparapamp katji, qullunakan saphip tinkuyi. 10 Qarqanakansti p’iyanak jist’ji, ukansti wali suma imatanak jikxati. 11 Kawkittix jawiranakax sartanki ukakamaw puri, imantat yänaksti qhanaruw apsuraki. 12 Ukampisa, ¿kawkitarak yatiñ kankañast jutisti? ¿Kawkhanarak ch’ikhi kankañast utjasisti? 13 Jaqix janiw yatkiti ukanakan wali jila alanïtapxa, janirakiw akapachansa ukanak jikxatkiti. 14 Jach’a lamar qutax siwa: “Janiw akankkiti” sasa. Jisk’a qutasti sarakiwa: “Janiw amparaxankkiti” sasa. 15 Janiw qurimpi jikxatatäkaspati, janirakiw qullqimpis alatäkaspati. 16 Janiw wali suma qurimpis alatäkaspati, janirakiw cornalina, zafiro suma qalanakampis alatäkaspati. 17 Cristalat sipana, qurit sipan juk’ampi jila alaniwa; janiw suma quri yänakampis lantitäkaspati. 18 Yatiñ kankañax coral suma qalat sipan juk’amp sumawa, perlanakat sipan juk’ampi jila alanirakiwa. 19 Etiopiankir crisólito suma qalasa janiw yatiñ kankañampix kikipaskaspati, janirakiw suma q’uma qurimpis alatäkaspati. 20 ¿Kawkitarak yatiñ kankañasti jutisti? ¿Kawkinkarak ch’ikhi kankañasti? 21 Taqpach jakirinakan uñjatäñat imantasi, alaxpach jamach’inakan uñjatäñat imantasiraki. 22 Manqhapachampi, jiwampix sapxiwa: “Nanakax jupat parlirik ist’apxta” sasa. 23 Ukampis Diosax yatiñ kankañan thakhip uñjiwa; jupa sapakiw yati kawkhan jikxatañsa. 24 Diosax akapach mä thiyat mä thiykam uñji, alaxpachat aynachan utjki taqi ukanaksa uñjarakiwa. 25 Kunapachatix Diosax thayar ch’amapa churkäna, umanakan qurpapsa uskkarakïna, 26 jalluna puriñapatakis pachanak utt’aykäna, jach’a thayarus thakhipa uñacht’aykarakïn ukapachaxa; 27 yatiñ kankañarux uñjarakïnwa, askïtap yatïna, sum uñakipäna, ukatsti walikiw sarakïnwa. 28 Jaqinakarusti Diosax sänwa: “Yatiñ kankañax: Tatitur taqi chuyma jaysañawa; ch’ikhi kankañax: ñanqhat jithiqtañawa” sasa.

29

1 ¡Nayra pachanakanjam sarnaqañar kuttirista, Diosax nayar imkitän uka urunakanjam wasitat jakirista! 3 ¡Janiw ch’amakax axsaraykïtänti Diosaw qhanapamp sarnaqäwixar qhant’ayaniskïtäna; 4 nayax waynaskäyätwa, ch’amanïskarakïyätwa, Diosasti utaxarux munasiñapampiw uñjäna; 5 khä urunakan wawanakaxax naya chikäsipkänwa, taqi ch’aman Diosasti naya jak’axankaskänwa; 6 manq’asiñax chiqansti lechex janiw pist’irïkänti, p’iqixansa q’apkir qullax utjapunirïnwa; 7 markan tantachasïwinakapan jilïrin qunt’asiñaparuw qunt’asirïta. 8 Nayar purir uñjasax, waynanakax maysaruw jittapxirïna, chuyman jaqinakasti sayt’asisaw nayar katuqapxirïna. 9 Wali aytat jilïr jaqinakas naya ukankipan amukt’apxirïnwa, 10 Mark apnaqirinakasti, jisk’atak parlasipxirïna laxranakapas lakanakaparuw lip’kattarakïna. 11 Nayar parlir ist’irinakasti, suma arunakampiw nayar jallallt’apxirïna. 12 Nayasti ukapachax wajcharusa, pisin jakasir jaqirusa yanapt’apunirïyätwa; 13 ijma warminakampi, jan kunan jaqinakampix yuspagarapxitänwa, yanapataxasti chuymanakap kusisiyirïna. 14 Chiqapar uñjañ kankañampipuniw mayninakar uñjirïta; ukham lurañasti nayatakix, isthapiskiristsa ukhamänwa. 15 Juykhunakan irpiripäyätwa, kayu muruqatanakan yanapt’iripäyätwa; 16 pist’ata sarnaqirinakan awkipäyätwa, yaqha markat jutir jaqinakan arxatiripäyätwa! 17 Qhuru jaqinakan munañan kankañap tukjtwa, jan wali lurañanakapsa apanukuytwa. 18 Nayax säyätwa: “Walja maranakaw jakä, wali chuymaniw pachpa utaxan jiwxarakï. 19 Jaliri uma thiyankir quqar uñtatätwa, sullax layminakap arum tuqir sullantki ukhama. 20 Nayan aytat kankañaxax nayamp chikaw machaqkipstaskani, janiw ch’amaxas tukuskarakiniti” sasa. 21 Taqiniw nayar ist’apxitäna, amukiw iwxa arunakaxsa suyt’apxirïna. 22 Janiw khitis arsutaxar kutipaykänti. Arunakaxax chuymanakapar purkirïnwa, 23 jupanakasti nayan arunakax wali suyt’apxirïna, lupi urunakan jallux suyt’atäki ukhama. 24 Lart’asis jupanakar uñkatkäyät ukkhasti, janis chiqäkasp ukham amuyapxäna, kusisita ajanuxax jupanakar ch’amañchänwa. 25 Nayaw jupanakar sarañ thakhip uñacht’ayirïyäta, jupanakan lurañanakapäki ukanaksa sarakïyäta, ejercitop taypinkir reyir uñtataw jupanak taypin jakasïyäta. Llakisit jikxatasipxipansti, nayaw chuymachirïyäta.

30

1 Jichhasti sullka waynanakakiw nayat larusipxitu, uka waynanakan awkinakaparux janiw ovejanakax uñjir anunakamp chikas nayax jaytkirïskäyatti. 2 ¿Kunatakis nayax ch’amap muniriskäyätxa? Jupanakax janiw kuna ch’amanïpkänsa 3 manq’atjam aynacht’atäpxatap layku, pist’añan jikxatasipxatap layku. Ch’usa wasaran arumanakax, waña saphinakak t’urusipkäna; 4 alinak taypit k’allk’u quranakak jik’iqasipxäna, retaman saphinakapamppach manq’apxäna. 5 Taqi jaqinakansa jupanakax uñisitaw sarnaqapxäna, lunthatanakarjam jach’at arnaqañampi arknaqataw uñjasipxäna; 6 qarqa putunakana, q’awanakana, qarqanak taypin jakapxañapäna; 7 alinak taypin wararisa, ch’umi taypin qutuchasisa. 8 Jan kunatak aski jaqinakäpxänwa, pachpa uraqipat jaqunukut jaqinakänwa. 9 Ukampisa jichhax jupanakaw nayat sawkasipxi, nayxat kunayman sawkasisaw larusipxaraki. 10 Axtasisaw nayat jithiqtawayapxi, ajanuxatsa thuskatasipkakituwa. 11 Jan yäqata, jisk’achjataw uñjasta, jan axsartañampiw uñjapxitu. 12 Jak’axaruw tantacht’asipxi, liwisiyapxituwa, nuwantapxituwa, jiwayañ munapxarakitu. 13 Thakhixsa nayar t’unjañatakiw jark’antapxi, janiw khitis jupanakaru jark’irix utjkiti. 14 P’iyantat pirqa chiqas jutantapkaspa ukhamaw jach’at warart’asis nayar chhukxatanipxitu. 15 Axsarañaw nayar khathatiyitu; nayan jaqi kankañaxax mä thayjamakiw sarawayxi, qamir kankañaxas qinayjamakiw chhaqtawayxi. 16 Janiw jakañatak ch’amaxax utjkxituti; llakisiñakiw nayarux katuntxitu. 17 Usuñax ch’akhakamaw puritu; arumanakas wal t’aqhisiyarakitu. 18 Diosax nayar kunkat katuntitu; ch’amampiw isixa ch’iyanuqaraki. 19 Ñiq’iruw liwintitu, laq’äkiristsa, qhilläkiristsa ukhama. 20 Dios Tatay, jumaruw art’asinsma, jumasti janiw ist’kistati; nayraqatamaruw uñstanta, jumasti janiw sumsa uñkatkistati. 21 Nayatakisti wali qhuruw tukxtaxa, jan khuyapt’ayasisaw arknaqarakistaxa. 22 Thayampiw apayista, jach’a thayampiw thalsuyarakista, 23 juman nayar jiwañar apañ munatam yatistwa, taqi jaqin puriñapäki ukaru. 24 ¿Janit nayasti pisin jakasir jaqir yanapkatätsti janit aynacht’at uñjasitapat yanapt’katätsti? 25 ¿Janit t’aqhisir jaqit jachkatätsti? ¿Janit pist’ayasir jaqit khuyapt’ayaskatätsti? 26 Nayax kusisiñ suyt’askäyäta, ukampis t’aqhisiñakiw jutxi; qhanan puriniñap suyt’askäyäta, ukampis ch’amakakiw purinxi. 27 Chuymaxax walpun usutu; jan samart’asaw putuqitu, llakisiñ urunakakiw nayarux suyt’askitu. 28 Sarnaqäwixax llakisiñakiwa, urpuntat urur uñtatawa; taqinin nayraqatapan yanap mayista. 29 Qamaqinakan jilapäkiristsa ukhamätwa, suri jamach’inakan masipäkiristsa ukhamätwa. 30 Janchixas ch’iyäraw tukuwayxi, ninjamaw nakharakitu. 31 Arpanakana, pinkillunakan phust’asitapasti, nayatakix jachañaru, t’aqhisiñarukiw tukuwayxi.

31

1 Naya pachpaw chuymaxan amtasta, mä tawaqur jan uñch’ukiñataki. 2 ¿Kunarak nayast alaxpachankir taqi ch’aman Diosat katuqtsti? 3 ¡Ñanqha jucharar jaqir wakt’ki uka t’aqhisiñaki! 4 Amuyatax Diosax janis uñjkitaspa ukhama janiraki luräwinakax uñjkaspa ukhamawa. 5 Nayax juramentompiw arsta, janipuniw khitirus ñanqha amtañamp kuns lurkti, janiw khitirus sallqjañ amtkaraktti. 6 ¡Diosax nayar yant’itpan, ukhamat nayan jan juchanïtax yatirakini! 7 Nayatix chiqa thakhit saranuksta, inampst’añanakampi atipjayasiraksta, jaqin kuna yänakapsa katuntasiraksta, 8 ukapachasti, yaqhanak yapuxat manq’pan, ayrusitanakaxsa saphitpach jik’inukupxpan. 9 Mä warmimpitix sallqjayastxa, jan ukax, uta jak’ankir masixan warmipar uñch’ukiskaraksta ukasti, 10 warmixax yaqha jaqin uywatapar tukpan, jan uñt’at jaqinakarak warmixampix ikintpan. 11 Uka luräwinakax jach’a p’inqäspawa; mutuñ katuqañas wakisirakispawa. 12 Tukjir ninar uñtatäspawa, ukhamarakiw taqi kunaxsa tukjaspa. 13 Uywatanakaxatix kunsa mayipkitän ukapachaxa, nayax mayitanakapar ist’apunïyätwa. 14 Jan ukasti, ¿kunjämatsa nayax Diosan nayraqatapar uñstiristxa? Jupatix lurataxat jiskt’itaspa ukapachasti, ¿kamsasarak arsusiriststi? 15 Pachpa Diosakiw taykasan purakapan irnuqasistu, jupanakarusa, nayarus jupakiw jakañ churarakistu. 16 Jan kunan jaqirux pist’ayasiñapan yanapt’apunïyätwa, janirakiw ijma warminakan manq’at awtjat sarnaqañapsa munkäyätti. 17 Janipuniw naya sapaki manq’ataxax utjkiti wajchar manq’a jan waxt’asa. 18 Awkipäkiristsa ukhampun wajcharux uñjäyäta, ijma warminakan arxatiripapunïyätwa. 19 Kunapachatix maynix jan isin uñjasïnxa, jan ukax, jan kunan jaqix kunampi janxatasiñapas jan utjkän ukapachasti, 20 ovejanakaxan t’awrapat isi lurasin churirïyäta, jupasti walpun nayar yuspagart’irïna. 21 Janipuniw kunapachas taripirinakamp sumankataxat wajcharux axsarayirïkti. 22 Uka arunakatix jan chiqäkchi ukaxa, amparanakaxax p’akirtitpan, kallachitsa jalaqtarakitpan. 23 Nayax Diosan mutuyäwip axsarayätwa; ¡Janiw ch’aman kankañaparus ch’urkhiskiriskäyätti! 24 Janipuniw qamir kankañar alkatasis sarnaqkäyätti. 25 Janipuniw walja qamir yänakäniñax kusisiñaxäkänti, jan ukax walja qullqi jikxatañasa. 26 Intin k’ajatap uñjta, phaxsin suma qhanapamp saraskir uñjarakta, 27 ukampis janipuniw ukanakarux jamasansa qhanansa yupaychkti. 28 Uka lurañax mutuñ katuqañatakïsapänwa, ¡alaxpachankir Diosar jan uñt’ir tukuñäsapänwa! 29 Janipuniw uñisirixan aynacht’atapat kusiskäyätti, jan walt’añ jupar puritapatsa kusiskäyätti. 30 Janipuniw uñisirixarux ñanqhachkäyätti, janirakiw jiwañapsa munkäyätti. 31 Nayamp chika utjirinakatix jaya markat jutirinakar jan walinak lurañ munapxäna ukapachasti, 32 nayax janipuniw uka jaqirux anqar ikiyirïkti. Thakhi saririnakarux utaxarupuniw katuqirïyäta. 33 Janipuniw mayninakjamax jucha luratanakax imantkäyätti, janirakiw chuymaxarus imt’askäyätti, 34 jaqinakar axsaratax layku. Janipuniw wila masinakaxamp jan jisk’achayasiñ laykux kunapachas ukanakxa jamasar imxäskäyätti. 35 ¡Khitikis nayar ist’itaspa! Arsutaxsti, sutixamp qillqantasaw “Ukhamaw” sarakta; jichhasti, ¡taqi ch’amani Diosax sitpan! Nayar juchañchañanaksti qillqasin arsunipxpan, 36 ukanaksti taqi chuymaw katuqä, mä pillükaspas ukham uchasirakï. 37 Nayax taqi lurataxat Diosar katuyä, jan kuna axsarasaw jupa nayraqatarux jak’achasï. 38 Uraqinakaxax janiw nayatak arnaqasis alaxpachar mayipkiti, janirakiw sukanakapas llakisiñat jachapkiti. 39 Ukampis maynirutix achunakap nayax lunthatsta, jan ukax, irnaqirinakar t’aqhisiysta ukaxa, 40 ¡uraqinakaxan trigo lantix ch’aphinak achpan, cebada lantis quranakarak jilantpan! Uka arunakampiw Job chachax arsusiñap tukuyäna.

32

1 Uka kimsa jaqinakasti, Job chachar jan juchan aski jaqïtap arsusiri ist’asinxa, janiw jupamp parlañ munkxapxänti. 2 Ukat mayni jaqix Elihú sutini, Buz markankiri, Ram chachat saraqir Baraquel jaqin yuqapax Job chachatak mayjt’asïna, Job chachan ukhama jan juchanïtap amuyasitapata, Diosar juchañchatap ist’asina. 3 Job chachan kimsa masinakapatakis mayjt’asirakïnwa, Job chachar jan suma arusxatasin Diosaruw jan wal uñjayapxatayna. 4 Elihú chachax taqinit sipan juk’amp waynakïnwa, ukat suyt’äna mayninakan Job chachampi parlañ tukuyañapkama; 5 ukampisa, jupanakan Job chacharu jan suma arunakampi arusxatirjamäpxatap uñjasasti walpun q’apisïna, janiw amukt’irjamäkxänti 6 ukat parlañ qalltäna: Nayax sullkäsktwa, jumanakasti chuyman jaqinakäpxaraktawa; ukat nayax kun arsuñsa axsaräyäta. 7 Chuymaxan säyätwa: “Jila mara sarnaqäwini jaqinak parlpan; walja marani jaqinakax yatiñ kankañap uñacht’ayapxpan” sasa. 8 Mä tuqitsti taqi jaqiw amuyt’a kankañani, taqi ch’aman Diosaw taqinir amuyt’a churaraki. 9 Walja maranak jakañax janiw khitirus yatiñ kankañan tukuykiti, jaqix qawqhas sunkhanïskpan, janiw ukax suma amuyt’a churkapunirakispati. 10 Ukat sarakta: “Jichhax nayar ist’apxitpan, nayan kuna arst’añaxas utjarakituwa” sasa. 11 Nayax jumanakan arsutanakam amukiw ist’askta, wali suma amuyt’a arunak thaqhirsa uñjapxaraksmawa, 12 janiw jumanakat maynisa Job chachan amuyt’äwipar wakiskir arunakampi arusxatirjamäpktati. 13 Jumanakan wali yatiñanjam jan tukusipkañamatakisti, janiw mä jaqiti, jan ukasti Diosaw juparux suma arunak churani. 14 Ukampis, janiw Job chachati nayarux maykitu, janirakiw nayax jupar jumanakjam parlkäti. 15 Job, aka kimsa jaqinakax pantjasipxiwa, janirakiw jupanakan kuna arunakas arusxatañatakix utjkiti; 16 ukampis jan jumax amuyamti jupanakan jan aruni uñjasipxatap layku nayan amukt’añaxa. 17 Nayan arsuñaxax utjarakituwa, kunatix sañaxäki uk sarakï. 18 Parlañaxax waliw utji, janiw amukt’irjamäkxti; 19 vino imañ machaq wayaqar uñtat phallirjamätwa. 20 Chuymaxat mistuñapatakiw arsü; amuyumar arusxatañatakiw lakax jist’arä. 21 Janiw khitirus arsutaxamp sumachkäti; taqinirus khuskhak uñjarakï. 22 Nayax janiw khitirus sumachañ yatkti; ¡khitir sumachirista ukapachaxa, alaxpach Diosax mutuyitaspawa!

33

1 Ukhamasti, Job, arunakax ist’ita, arsutanakaxar amuyump isch’ukim. 2 Lakaxankxiw jumar sañaxa: 3 Taqi chuymaw jumar sarakïma, nayan amuyt’a arunak qhan sarakïma. 4 Taqi ch’aman Diosaw nayarux irnuqitu, ajayupampiw jakañ churarakitu. 5 Wakischi ukax, arsusim; arsusiñatak wakichasim. 6 Jumampi, nayampix Diosan nayraqatapan mayakïtanwa; nayas ñiq’ita luratakirakïtwa. 7 Ukhamax janiw kunat axsarañamas utjañapäkiti, janiw nayax jumat sipan juk’amp yatiñanïkti. 8 Jumarux ist’asamachaksmawa, akham siri: 9 “Nayax q’umätwa, janiw juchanïkti, janiw pantjasitaxasa, juchaxas utjkituti. 10 Ukampis Diosax kunat juchañchañsa thaqhapuniwa, mä uñisiriparjamaw uñjarakitu; 11 kayunakaxarusti cadenampiw ñach’antitu, sapa chillqtäwixa uñch’ukirakitu” sasa. 12 Amuyam, janiw uka arsutamax chiqapäkiti, Diosax jaqinakat sipan juk’amp jach’awa. 13 ¿Kunatarak Diosatak arsustasti? ¿Arsusitanakamar jan jaysatapatti ukham parlta? 14 Diosax kunayman tuqit jiwasarux parlistu, jiwasasti janiw amuyasktanti. 15 Yaqhip pachanakax arumanakaw parlistu, mä samka tuqi, jan ukax mä unañchäwi tuqi, jaqinakax ikimpi atipjayasipki ukapacha. 16 Diosax jinchu jak’atak jaqinakarux parli; arsutanakapampi iwxt’asax axsarayiwa, 17 jan wali luräwinakat jithiqtañapataki, jach’a jach’a tukuñat jithiqtañapataki. 18 Ukhamat jupax sepulturar puriñat qhispiyi, jiwañatsa qhispiyaraki. 19 Yaqhip kutinakax Diosax usuñanakampiw jaqirux chiqachi, janchiparus wali usuyasaraki. 20 Manq’añanakax qawqhasa sumäskpan, jan manq’kañaw tukurapxi. 21 Janchipas q’alaw tukusiwayxi, ch’akhanakapas uñstxarakiwa. 22 Jakañapax amay imäwiruw jak’achasiski, jiwañana punkupankarakiwa. 23 Ukampis jupa jak’antix mä angelax utjchi, waranqat maynikis jupat arxatasis parlpan, chiqa aski jaqïtapat arsurakpan; 24 jupat khuyapt’ayasisarak Diosar sarakpan: “Jiwañat qhispiyam, qhispiyasiñap jikxatta” sasa. 25 Ukapachaw janchipax wasitat k’umar uñjasxani, ukatsti wayna urunakaparuw kutjtani. 26 Diosaruw mayisini, jupasti ist’arakiniwa; kusisiñampiw Diosarux ajanuy ajanu uñkatani, jaqinakarusti Diosan khuyapayasiñapat q’uchuni. 27 Sarakiniwa: “Juchachastwa, kunatix jan chiqapäki ukanak lurta, ukampis Diosax janiw mutuyañ munkituti; 28 ukat sipana, nayarux jiwañat qhispiyitu, qhansa uñjaskaraktwa” sasa. 29 Diosax jaqirux ukham uñji, mayampi, mayampi ukham uñji; 30 jiwañat qhispiyi, qhansa uñjayaskarakiwa. 31 Job, jichhax amuyump ist’ita; arsutanakaxar amuk isch’ukim. 32 Kuna arsusiñam utjipansa, arsuskakita; arsusitamatix chiqapäni ukapachax, taqi chuymaw iyawsäma; 33 janitix chiqapäkchi ukapachasti, amuki ist’ita, nayaw jumarux yatiñ kankañat yatichäma.

34

1 Jumanaka, yatiñan ch’ikhi jaqinaka, arunakax ist’apxita. 3 Jinchux arunak ist’asin amuyiwa, kunjämtix lakax manq’a mallt’ki ukhama. 4 Ukhamarakiy jiwasax aka luräwi purapat amuykipapxañäni, ukatsti kunjämarus uñjañäspa uk amtarakiñäni. 5 Job chachax sistuwa: “Nayax janiw juchanïkti, ukampis Diosax janiw chiqapar uñjañ munkituti; 6 nayax aski jaqïtwa, ukampis k’arisir jaqjamätwa; janiw kuna juchsa lurkti, ukampis Diosax walpun janchixar chhuxriñchjitu” sasa. 7 ¡Janiw khitis Job chachjamax utjkiti! Umsa umt’kaspa ukham Diosat sawkasi; 8 jupatakix ñanqha jaqinakamp chikachasiñasa, jan wali jaqinakamp chik sarnaqañas sumawa. 9 Jupax siwa: “Janiw jaqitakix kuna askis utjkiti, Diosar axsartas sarnaqasaxa” sasa. 10 Wali amuyt’an jaqinaka, ist’apxita: ¡Taqi ch’aman Diosax janiw kuna jan walsa lurkaspati, janirakiw kunatix jan chiqapäki uksa lurkaspati! 11 Jupax sapaqat jaqirus irnaqatapatjam churi; jaqin sarnaqataparjamaw uñjaraki. 12 Chiqpachansa taqi ch’amani Diosaxa, janiw kuna ñanqhsa lurkiti, janirakiw jan chiqapäki uksa lurkiti, 13 taqi aka uraqpacha apnaqañatakix janiw khititsa ch’ama katuqkarakiti. 14 Jupatix jaqinakat jakañ samanap apaqaspaxa, taqiniw jupanakax jiwarapxaspa, taqiniw laq’ar kuttapxarakispa. 16 Job, jumatix amuyt’asirïsta ukaxa, ist’ita; arsutanakaxar amuyump ist’am. 17 Diosatix chiqa kankañar uñisispaxa, janiw akapach apnaqkaspati. ¿Kunjämaraki juchañchasmasti khititix q’umansa q’umapäki ukarusti? 18 Reyinakampi, jilïrinakampitix qhurüpxchixa, Diosax janiw ajanupar irkatañ axsarkiti. 19 Jupax janiw marka apnaqirinakat arxataskiti, janirakiw qamirinakarus jan kunaninakat sipan juk’amp khuyapayaskiti, jupaw taqpachanir irnuqasistu. 20 Jaqinakax akatjamatak mä arum jiwt’awayxapxi; jaqix uxtiwa ukatsti chhaqtawayxarakiwa; munañan jaqisti jan kunaki jaqunukutawa. 21 Diosax jaqin luräwip uñch’ukiski; taqi sarnaqäwip yatiskaraki. 22 Ñanqha lurir jaqinakax janiw sinti ch’amak arumansa imantasipkaspati. 23 Diosax jaqitak janiw mä uru wakt’aykiti jupa nayraqatapar uñstañapatakixa. 24 Janiw kuna yatxatañanakarus uchaskiti ch’aman jaqinakar jaquqañatakixa, ukat yaqhanakar jupa lanti uchañatakisa. 25 Diosax jupanakan luräwip yatiwa, mä arumakiw jupanakar t’unji. 26 Jaqi jiwayir jaqinakarjamaw taqinin uñjkat jupanakar mutuyi, 27 jupar jaysañ jan munapxatap layku, arunakaparjam sarnaqañsa jan munapxatap layku. 28 Jupanakax jan yäqat jaqinakaruw t’aqhisiyapxäna, wararitanakapax Diosan nayraqatapkamaw purïna, ukat jupax jupanakar ist’äna. 29 Diosatix amukïspa ukasti, ¿khitirak juchañchaspasti? Jupatix ajanup imantasispa ukasti, ¿khitirak uñjaspasti? Jupaw markanakarusa, jaqinakarus uñch’ukiski, 30 ñanqha lurir jaqinakan markar jan apnaqañapataki, markar jan sallqjañapataki. 31 Juchanïtamsa uñt’askäta ukasa, 32 ukatsti jan juk’ampi jucha lurañatak arsuskäta ukasa, 33 Diosax janiw jumarux walikiw siskätamti. Jumaw juparux apanuktaxa, janiw nayati jumat arskäxa, ukhamasti, kuntix jumax lup’kta uk sapxita. 34 Yatiñan jaqinakax sapxitpan, jumanaka, amuyt’an jaqinakasti ist’apxitpan: 35 “Job chachax jan amuyt’asisakiw parli; arunakapax jan amuyumpi arsut arunakawa. 36 ¡Job chachat suma yatxataspan, arsusitanakapax qhuru jaqin arunakapjamawa! 37 Job chachax janiw juchakti lurkixa, jan ukasti Diosaruw saykati; jiwasan nayraqatasanpach Diosat sawkasi, Diosampis jaychasirakiwa” sasa.

35

1 Job, ¿Diosatak arsutaxax walikïskiwa satamasti, amuyatamat chiqap amuyukïskiti? 3 Jumax Diosarux sistawa: “Nayatix jucha lursta ukasti, ¿kunansa jucha lurataxax jan walt’aytamxa?” sasa. 4 Jichhasti nayaw sarakïma, jumarusa, masinakamarusa. 5 Alaxpach uñtam, sum amuyarakim; qinayanakax jumat sipan juk’amp alayankiwa. 6 Jumatix jucha lurstaxa, ukax janiw Diosarux kuna ñanqhsa lurkiti; qawqhas jach’a juchanak luraskam, janiw juparux kunsa kamächktati. 7 Jumatix askinak lursta ukasti, janiw juparux kuna asksa lurktati 8 Juman jucha luratamax jaqi masimaruw ñanqhachi, aski luratanakamasti jaqi masimatak askirakiwa. 9 T’aqhisiyat uñjasisaw jaqinakax yanap mayisipxi; munañan jaqinakat qhispitäñ thaqhapxaraki; 10 ukampis janiw jupanakar irnuqir Diosarux thaqtapkiti, t’aqhisiñan ch’ama churir Diosaru; 11 jiwasar animalanak tuqi amuyt’ayiri, jiwasar jamach’inak tuqi yatichir Diosaru. 12 Wararisipkiwa, ukampis Diosax janiw jupanakar ist’kiti, jupanakan qhuru, jach’a jach’a tukur jaqinakäpxatap layku. 13 Taqi ch’aman Diosax janiw k’ari arunakarux ist’kiti. 14 Jumax “Janiw Diosarux uñjkti” saskamsa, uka arsutamax jupa nayraqatankiwa jupar suyt’am, jupaw jumar uñjätam. 15 Saraktawa: “Jupax janiw phiñaskiti, janirakiw mutuykisa, jucharus janiw ukakam uñjkiti” sasa. 16 ¡Job, jumax jan parlañ parlasktaxa, sintpun parltaxa, jan amuyt’asisaw taqi kuns arstaxa!

36

1 Llamp’u chuymamp suyt’ita, ukat yatichäma, Diosat arxatasis arsuñaxax utjaskakipuniwa. 3 Nayar irnuqasir Diosax chiqaparuw uñji; nayan taqi yatiñ kankañaxax jupat juti, uksti uñacht’ayämawa. 4 Janiw kuna k’ari arunaksa jumar siskämati, juma nayraqatansti wali yatiñan jaqiw sayt’atäski. 5 Diosax ch’amaniwa, yatiñ kankañapax jach’awa, janiw khiti jaqirus jisk’achkiti. 6 Jan yäqat jaqinakarux chiqaparuw uñji; ukampis ñanqha lurir jaqirux janiw jakañap pampachkiti. 7 Aski jaqinakarux arxatapuniwa; reyinakampi chikaw qunuñapar qunt’ayi, jach’ar aptataw uñjasipxi. 8 Llakitanakarusa, jan ukax carcelar jist’antat uñjasirinakarusa, 9 Diosaw jupanakarux juchap uñacht’ayaski, jach’a jach’a tukuñampi atipjayasipxatapata. 10 Jupanakan chiqachasiñapatakiw parli, ñanqha luräwinakap apanukupxañapatakiw mayiraki. 11 Jupanakatix Diosar ist’apxani, jaysapxarakini, kusisita, askimp phuqt’ataw sapür sarnaqapxani. 12 Janitix Diosar jaysapkani ukasti, jiwax jupanakan jan amuykataw purinini. 13 Jucharar jaqinakax ñanqhasirinakawa, katuntatäkasas janiw yanap mayipkiti. 14 Waynpachaw jiwarapxi; mä p’inqaw tukusiwayxapxaraki. 15 Diosasti t’aqhisirirux t’aqhisiñ tuqi qhispiyi; jaqirux llakisiñ tuqi amuyt’ayaraki. 16 Jumarusti jan walt’añanakat qhispiyaraktam, taqi kunan phuqt’ata, suman sarnaqasiñ churtam; manq’añamsa jilarkir churaraktam. 17 Jumanwa ñanqha lurir jaqin juchañchäwipax phuqhasi, taripatäñampita, juchañchatäñampit janiw qhispkasmati. 18 Amuyasim, qamir yänakamp jan sallqjayasimti, qullqi chilltayasiñamp jan atipjayasimti. 19 T’aqhisiñan ukanakax inamayakïniwa, wararitamasa, ch’amamasa. 20 Aruma puriniñap jan suyamti, arum ch’amakax janiw jumar imantkätamti. 21 Ñanqha lurañar kuttañat wal amuyasim, ukat jumax t’aqhisiñampi yant’at uñjastaxa. 22 Diosan jach’a ch’amap uñtam; janiw jupjam khiti yatichiris utjkiti. 23 Janiw khitis kunatix lurañapäki uk siskaspati, janirakiw khitis ajanupar jan wali luratapsa qhant’kaspati. 24 Taqi jaqiw jupan luräwinakap jach’añchi; jumasa luräwinakap jach’añchañat amtasirakim. 25 Taqi jaqinakaw luratanakap uñjaspa, jayatpachsa uñjarakispa. 26 Diosax jach’a kankañaniwa, janiw amuyt’irjamäktanti, janirakiw qawqha maranïtapsa yatksnati. 27 Jupax mayawjaruw uma ch’aqanak apthapi, uka uma ch’aqanaksti jalluruw tukuyi. 28 Jallux qinayanakat waraqtani, ukatsti akapacharuw purintaraki. 29 ¿Khitirak qinayanakan kunat unxtatapsa, qhixu qhixunakan kunat alaxpachan qhixuqitapsa amuyt’aspasti? 30 Diosaw lliju llijunak jach’a qutxar saratatayi, ukatsti uka jach’a quta manqharuw chhaqhayaraki. 31 Diosaw markanakarux apnaqi, manq’añsa jilarkir churaraki. 32 Jupaw lliju llijurus amparapar katxäsi, kawkharutix puriñapäki ukawjaruw antutnuku. 33 Qhixu qhixux Diosan utjatap yatiyaski, jach’a thayasti jupan q’apisitap qhanañchaskaraki.

37

1 Jach’a thaya uñjasax chuymaxax putuqiwa, chuymax mistuñ munxarakitu. 2 Diosan jach’a ch’amampi arsutap ist’apxam, lakapat mistki uka jach’a arupa. 3 Jupaw lliju llijunak alaxpachan saratatayi, uraqinsti mä thiyat mä thiykam ukanak puriyaraki. 4 Uka qhipatsti mä jach’a qhixu qhixuw ist’asi, jupax jach’a arupa arski ukkhaxa; uka qhixu qhixunakan ist’asiñapkamasti, lliju llijunakax janiw sayt’kiti. 5 Diosax arunakap ist’asiyki ukapachasti, jach’a muspharkañanakaw lurasi; jan khitinsa amuyt’kaya jach’a luräwinakaw utjaraki. 6 Khunurux uraqxar puriniñapatakiw arsu, jallurusti ch’amampiw purxatayaniraki. 7 Jaqinakarusti utanakaparuw qhiparayi, ukhamat taqinis amuyapxañapataki, jupan taqi ukanak luraskatapa. 8 Animalanakax putunakaparuw mantxi, ukaruw imantasxapxaraki. 9 Jach’a tutukax aynach tuqit juti, amsta tuqitsti wali thayaw jutaraki. 10 Diosan phust’atapampiw umax chhullunkt’i, walja umanakas luxuntaraki. 11 Jupaw qinayanakarux umampi phuqhanti, uka qinayanakat qhixu qhixunaksa mistuyaniraki; 12 qhixu qhixunakasti q’iwi q’iwiw alaxpachanjam sari, taqi aka uraqpachar phuqhantasa, Diosan arsutanakaparjam phuqhasa. 13 Diosax taqi ukanakxa akapachar t’aqhisiyañatakiw utjayi, jan ukax, khuyapayasiñap uñacht’ayañatakiraki. 14 Job, jumax llamp’u chuymamp ist’am. Diosan muspharkañ luräwinakap amuyt’am. 15 Jumax yattati ¿kunjämsa Diosax taqi ukanak luri, kunjämsa lliju llijunakas qinayan llijtkaraki ukxa? 16 Jumax yattati, ¿kunjämsa qinayanakax alaxan tuynaqapxi, ukax Diosan aski luräwipätapxa? 17 Aynach thayax uraqir samarayki ukkhax, jumax isimamp isintatax junt’jata jikxatastaxa. 18 ¿Jumax Diosar yanapt’asmati alaxpach janatatañanxa, metalar uñtat ch’ullqhi tukuyañsa? 19 Kuntix Diosar sapkä uk yatichapxita, janiw kuns yatipkti, janiw kuna arsuñas utjapkituti. 20 Nayax janiw kun arsuñsa munkiristti, ukasti t’unjayasiñsa munkirista ukhamäspawa. 21 Janiw intin qhanapax uñjañjamäkiti, qinayanakax imantki ukapachaxa; ukampisa thayt’anki ukapachasti, alaxpachax q’aljtawayxiwa. 22 Quri lliphipirinakaw amsta tuqit uñstani, Diosax jach’a kankañapamp muyuntayaski ukapachaxa. 23 Taqi ch’aman Diosax jan amuyt’kayawa, jupax jach’a ch’amani chiqaparakiwa; chiqapar uñjañ kankañapax jach’awa, janiw khitirus t’aqhisiykiti. 24 Ukat jaqinakax jupatak axsartapxi; yatiñan jaqinakax janiw jupatakix kunäpkisa.

38

1 Tatitusti Job chacharux mä jach’a thaya taypitpach parlanïna: 2 ¿Khitïtas jumax nayan yatiñ kankañaxat pächasiri, pachpa arunakamamp jan yatitamsa uñacht’ayañatakixa? 3 Jichhax jan axsarirïtam uñacht’ayita, aka jiskt’anakar arusxatarakita. 4 Nayax aka uraqi utt’aykäyäta ukapachasti ¿kawkinkarakïyätasti? ¡Jumatix chiqpacha sum yatsta ukapachax sitaya! 5 ¿Khitirak aka uraqin ukch’äñapatak arsusti, khitis aka uraqi ukham lurixa? 6 ¿Kunxar utt’ayatas taqpach uraqixa? ¿Khitis thurxäsir qala uchantixa? 7 ¡Jumax janiw ukankkäyätati, qhanjtanir warawaranakan q’uchuñapkama, alaxpacha angelanakaxan kusisiñapkamaxa! 8 Jach’a qutax uraqi manqhat mistunkän ukapachax, ¿khitis uka umanak jark’añatak punkunak uchantixa? 9 Nayaw ukarux mä isimpjam qinayanak muyuntayta, wawa isimpjamaw urpumpi llawuntarakta. 10 Nayaw jach’a qutarux qurpa uskta, punkunakapsa jist’añampiw jist’antarakta. 11 Ukatsti qutarux saraktwa: “Akakamakiw purinïta, ukat khursarusti janiw makhatätati; akkharuw jach’a mathapinakamas t’unasirakini” sasa. 12 Jan ukax ¿kunapachach jumax uru qhanjtaytaxa, intirusa mistuniñapatak mayiraktaxa? 13 ¿Kunapachach jakañaman aka uraqir sista, ñanqha lurir jaqinakar jaqunukuñapatakixa? 14 Kunapachatix machaq urun qhanapax, qullu qhipäxanakat uñstaniwayi ukapachasti; 15 ñanqha lurir jaqinakax janiw urun qhanapamp walt’asipkiti; ukapachaw ch’aman kankañapax tukusiwayxi. 16 ¿Jumax jach’a quta manqhanakkam manttati, kawkhattix jach’a qutanakax sartanki uk uñjtati? 17 ¿Kawkhankis axsarkay jiwañan punkupaxa, uk yattati? 18 ¿Aka uraqin jach’ätapsa amuytati? ¡Chiqpachan taqi kun yatsta ukax, sitaya! 19 ¿Kawkin imatäskis qhanampi, ch’amakanakampixa? 20 ¿Jumasti ukanakar mä thiyakam puriyañ yattati, ukat utjäwipar kuttayaniñsa? 21 ¡Walja maranakanïxatam laykux jumax yatpachätawa, uka pachatakix niy yurpachätawa! 22 ¿Jumax purtati kawkharutix nayax khunumpi, chhijchhimp imkta uk uñjirixa? 23 Nayaw llaki pachanakatak taqi ukanak imta, jan walt’añ urunakan apayaniñataki, ch’axwäwi urunakan apayaniñatakisa. 24 ¿Qhixu qhixunakan kawsaru saratapsa yattati? ¿Inti jalsu thayan uraqir kunjäm thayt’atapsa yattati? 25 ¿Khitin jallu purxatayatapsa, jach’a thayarus thakhip uñacht’ayatap yattati?; 26 ¿Khitin wasar uraqin jallu puriyatapsa, kawkhantix jan khitis jakki, 27 uka waña uraqinak qarpatapsa, ukan quranak ch’ichtayatapsa yattati? 28 ¿Khitirak jallumpiru, sullampiru utjayisti? 29 ¿Khitirak chhullunkhayampiru, qaqawarampiru utjayarakisti? 30 ¿Khitirak umanak chhullunkt’ayisti, jach’a qutanaksa luxt’ayarakisti? 31 ¿Jumätati Pléyades warawaranakar tantachirixa, Orión warawaranakar willitatirisa? 32 ¿Jumätati qhantati warawarar wakisitapar mistuyirixa? ¿Jumätati Osa Mayor, Osa Menor, sat warawaranakar irpirixa? 33 ¿Yattati jumax alaxpach apnaqäwi kamachinakxa? ¿Jumati uka kamachinakarjam aka uraqin apnaqaraktaxa? 34 ¿Jumasti qinayanakan ist’añapkam art’asismati jumaru umampi chhaqtayañapatakisti? 35 ¿Jumati qhixu qhixunakar sarañap uñacht’aytaxa? ¿Qhixu qhixusti “Akäsktwa” sasati jaysaraktamsti? 36 ¿Khitirak ibis jamach’ir yatiñ churi, wallparus amuyt’a churarakisti? 37 ¿Khitirak wali ch’ikhi kankañani qinayanak jakht’añatakisti? ¿Khitirak uka qinayanakat jalluyanirakispa, 38 laq’ax ñiq’ir tukuñapataki, khulanakas mayaruk tukuñapatakisti? 39 ¿Jumat qachu leonanakatak manq’añ thaqharaptaxa, qallunakapan sist’asiñkam manq’apxañapataki, 40 putunakapar imantasipki ukapacha, jan ukax, qura taypin qhamisiyasipki ukapachasti? 41 ¿Khitirak allqamarinakar manq’ayisti, chhiwchhinakapax manq’a thaqhas aywinaqapki jach’at ch’isiqis manq’añ mayipkitu ukapachasti?

39

1 ¿Kunapachas ch’uminkir cabritonakax qalluchapki uk yattati? ¿Qachu tarujanakan wawachasitap uñjaraktacha? 2 ¿Qawqha phaxsitsa wawachasipki uk yattati? 3 Wawachasiñatakix k’umthapipxiwa, ukat qallunakapax yuripxi. 4 Uka qallunakasti wali ch’amaniw jilarapxi, pampan jach’aptapxi, ukatsti jan mayamp kuttaniñatakiw sarxapxi. 5 ¿Khitirak ch’uminkir asnor antutnukusti? ¿Khitirak ukham antutnukut sarnaqayisti? 6 Nayaw ukarux kawkhantix jakañapäki uk uñacht’ayta, wasarampi, qullpa pampanakamp uñacht’ayta. 7 Janiw ukanakax markan uxutanakaparux yäqkiti, janirakiw uywa anakirinakan jariyataparus ist’kiti. 8 Qullu patanakan quranak thaqhasaw sarnaqi, ch’uxña alinak jikxatañkama. 9 ¿Amuyatamat ch’uminkir urqu vacax jumar luqtiristamti, juman uywa uyuman mä arum ikt’añ munarakispati? 10 ¿Jumasti uka urqu vacar yapt’asina qhulliyasmati, jan ukax, juman qhipäxam jutasincha uraqi unxtayaspaxa? 11 ¿Jumasti uka urqu vacan ch’amanïtap layku alkatasismati, juman lurañanakam jupar lurayarakismati? 12 ¿Amuyatamat yapum apthapiñatak walikïspati, pirwamarkam granonak apthapiñapatakis walikïspati? 13 Uñtam, suri jach’a jamach’iru, chhiqhanakap kusisitaw jawq’asi, cigüeña jamach’in chhiqhapat chhiqhanïkaspa ukhama, 14 k’awnanakapsa ch’alla patarukiw apanukuwayi, lupin junt’upampi chhiwchhi qallunakap ansuñapataki. 15 Jupax janiw amuykiti mä khitinsa ukanakar takxatañapxa, pampankir kuna animalan takxatat uñjasiñapsa. 16 Chhiwchhinakapatakix wali qhuruw tuku, janis chhiwchhinakapäkasp ukham uñji, janiw jupatakix inamaya ch’ama tukutapax kunäkisa. 17 Nayaw juparux amuyt’a jan churkti; suma amuyt’asiñsa jan churkaraktti. 18 Ukampis chhiqhanakap janatataski ukkhasti, caballonakat sipan juk’amp jaltañ yati. 19 ¿Jumat caballor ch’am churtasti, jumati kunkapar suma t’asampi k’achacht’araktasti? 20 ¿Jumat caballor t’iju t’ijunakar uñtat thuqnaqaytasti, axsarkaña jixisiñapatakisti? 21 Wali jach’a tukuñampiw uraqin thawirasi, nuwasïwirusti jan axsarasaw jalawayi. 22 Janiw kunarus axsarkiti, janiw mulljaskarakisa, janiw espadataki qhipar kuttawaykiti. 23 Jupa patan anttut’añ mich’inakax suxuqiski, lanzanakampi, jabalinanakampis paqaskaraki. 24 Janis kunäkasp ukhamak wali jaya thakhinak jalawayi; trompeta phust’asipansti janiw inakt’irjamäkiti. 25 Trompetan phust’atap ist’asasti qanchisiwa, jayatpach nuwasïwirux mukt’i, jilïrinakan jach’a arunakap ist’i, arnaqasitanak ist’araki. 26 ¿Jumasti wali yatiñanipunïtati pakalirus jalnaqañ yatichañataki, aynach tuqir tuytawayañapatakisti? 27 ¿Jumati pakali jach’a jamach’iru, qullu patanakar tapachasiyaraktasti? 28 Pakalix uruy arumaw jach’a qarqa patanakan jaki, qarqanakan ch’utupan utjäwip utt’ayasi. 29 Uka patatpach uñch’ukisini katuntkani ukar qhamisiyaraki. 30 Pakali qallunakapax wila juchhapxi, kawkhantix jiwatanakax utjki ukawjan tantachasipxi.

40

1 Jumax nayar taripäwi qalltañ munäyätaxa, naya, taqi ch’aman Diosar juchañchaña, ¿jichhax arsusiñ munaskaktati? 3 ¿Kunarak naya jan kunatak aski jaqisti arsusiriststi? Nayax amukt’xakïwa. 5 Mayampi, mayamp nayax arsusxta, janiw kuna arsusiñaxas utjkxituti. 6 Tatitux jach’a thaya taypitpach Job chachar wasitat parlxayani: 7 Jichhax jan axsarirïtam uñacht’ayita, ukatsti jiskt’käma ukanakar arusxatanim. 8 ¿Jumax nayar jan chiqapätaxatti juchañchañ munista, ukhamat jumax jan juchani mistuñamatakixa? 9 ¿Jumax nayjam ch’amanïtati? ¿Jach’at arsutamas nayan arsutaxjamati? 10 Ukhamächi ukasti, jach’a kankañam uñacht’ayam, ¡ch’aman kankañam uñacht’ayarakim. 11 Taqi jach’a jach’a tukur jaqinakar uñtam: jupanakar jisk’achjam, q’apisiñaman samarasim. 12 May uñtasak ukanakarux jaqurpayam, ñanqha lurir jaqinakarux kawkhan jikxatasas takxatam. 13 Uraqirkam taqpachanir imantam, jiwatanakan utjäwipar jist’antarakim. 14 Ukapachasti naya kipkaw yatirakï ch’amamamp juman atipjaskatama. 15 Behemot sata jach’a axsarkañ animalar uñtam, ukax nayan irnuqatawa, kamisatix jumar irnuqksma ukhama: urqu vacanakjam quranakarak manq’i; 16 uñtam kunja ch’amanis kallachipaxa, janchinakapax kunja ch’amanirakisa. 17 Wich’inkhapax cedro quqar uñtata ch’ullqhiwa, kayu ankunakapas taqi tuqir k’anantatawa. 18 Ch’akhanakapax broncet luratjamawa, charanakapas hierrot luratjamarakiwa. 19 Ukax nayan wali suma lurataxawa; naya sapa, jupar irnuqirikiwa, juparux t’unjiristxa. 20 Kawkhantix pampa animalanakax anatasipxi; uka ch’uminakat quranak manq’añapatak apanirapipxi. 21 Alinak k’uchuruw jipt’asi, juqhun utjir suqusanak taypiruw imantasiraki. 22 Quqanakaw ch’iwicht’ayi, jawir thiyankir saucenakaw muyuntaraki. 23 Jawir uman jilxattanitapatsa janiw mulljaskiti; umax nasakamas makhataskpa, janiw axsarkiti. 24 ¿Khitirak ch’amanïspa katuntasin nayrap k’ilsuñataki, jan ukasti, nasapatsa wiskampi chinuntañatakisa?

41

1 ¿Cocodrilo sata animalarusti anzuelompi katjasmati? ¿Laxrapsa mä ñach’añampi ñach’antasmati? 2 ¿Nasapat mä wiskampi chinuntasmati, jan ukax, laka änkhapsa p’iyjasmacha? 3 ¿Uka animalax jumar achikt’asir jutaspati, jan ukax, axsarañampicha parliristamxa? 4 ¿Jumasti ukarux juman uywatamäñapatakit arsuyarakisma? 5 ¿Mä jisk’a jamach’impjamat jupamp anatasmasti? ¿Imill wawanakaman anatasiñapatakit chinkatarakismasti? 6 ¿Alakipa jaqinakax jisk’a jisk’a ukar jalanuqasax aljapxaspati? 7 ¿Mich’inakampit lip’ichip chhuqsusmasti, jan ukax, maxañanakampich p’iqipat jununtasmaxa? 8 Jumatix jupar luqxatasmaxa, jan mayampis armaskañamatakiw nuwjiristamxa, ukatsti janiw mayampsa jumax uk lurkxasmati. 9 Cocodrilo animalar uñjasakiw, khitis axsarañat jiwt’añ munaspa. 10 Maynin turiyataxa, jupax luqhiptiwa; janiw khitis jupampi nuwasiñ munkaspati. 11 ¿Jupampi nuwasiñ munirix, jan kuna kamacht’atakit uñjasispasti? ¡Janiw maynis aka uraqin jupampi nuwasirix utjkiti! 12 Kayunakapat parlañsa, jach’a ch’amapat parlañsa janiw amukt’käti. 13 ¿Khitirak janchip imt’iri lip’ichip iqaraspasti, jan ukax khitich imxatir lankhu janchipsa maysat maysar junsuspasti? 14 ¿Khitis lakap ansatatayaspa, ari laka ch’akhanakap uñjañatakisti? 15 Jikhanipax jach’a ch’akhanakan siqintatawa, qalar uñtat ch’ullqhirakiwa. 16 Sinti jak’apurar ñiqintatawa, janiw samanas uka chiq mantkaspati. 17 Wali jak’ar k’anantatawa, janiw khitis jaljtaykarakispati. 18 Ujurt’asitapas lliju llijur uñtatawa; nayranakapasti willjta intir uñtataw k’aji. 19 Nina lawranakaw nasa p’iyanakapat mistsuni nina sank’anakaw willisiniraki. 20 Nasapat jiwq’iw mistuni, wallaqir phukhut jiwq’ix mistki ukar uñtata. 21 Samanapax sank’anak aqtayi, nasa p’iyapatsti ninaw mistuniraki. 22 Ch’amapax kunkapankiwa, jupa nayraqatan taqiniw axsarayasipxi. 23 Janchipasa wali qhuluwa, jan jununtkayawa, hierror uñtat ch’ullqhirakiwa. 24 Chuymapasti qarqar uñtat ch’ullqhiwa, k’iyañ qalar uñtat ch’ullqhirakiwa. 25 Jupax thalaraski ukapachasti, juk’amp ch’amaninakas axsarañat chhuktawayxapxi. 26 Janiw espadasa, lanzasa, mich’inakas jupar katuntañatakix kunatakïkisa. 27 Jupatakix hierrosa mä ch’illiwäkaspasa ukhamakiwa, bronces ñusantat lawäkaspas ukhamakiwa. 28 Antutt’at mich’inakax janiw juparux jaltaykiti, qalampi jaqt’añasti, jichhumpis jaqt’atäkasp ukhamakiwa. 29 Hierro k’uphañampi jupar k’uphantañasa, mä suqusampi jawq’antatäkaspa ukhamakiwa, mich’inakan khuyusis saratap ist’asas larusiwa. 30 Ñiq’in qatatnaqtki ukapachasti, qhulliñampjamaw sukanak sukachsu. 31 Jach’a quta manqhir jalantki ukapachasti, umax wallaqir phukhur uñtatawa. 32 Umsti janq’uk jupuqtäwayi, k’ajkir qaqa ñik’utanakjama. 33 Janiw aka uraqin jupjamax utjkiti; jan kuns axsarañatak irnuqataw jupaxa. 34 Jupat juk’ampi ch’amaninakarus saykataskakiwa, taqi jach’a axsarkañ animalanakan jilïripawa.

42

1 Nayax yattwa, jumax taqi kunatakis ch’amanïtawa, janiw jumatakix kunas jan lurkayäkiti. 3 ¿Khitïtsa nayaxa, juman jach’a kankañamat pächasiñatakixa, ukhamat pisi amuyt’an jaqïtax uñacht’ayañatakixa? Nayax jan amuyt’käyät ukanakat parlaskäyäta, muspharkañ yänakata, nayatak jan amuyt’añjamäk taqi ukanakat parlaskäyäta. 4 Jumax sarakistawa: “Ist’ita, nayax parlañ munsma; aka jiskt’anakar arusxatanim” sasa. 5 Jichhakamasti, nayax mayninakan parlatap tuqik jumarux uñt’ayäsmaxa, ukampis jichhax pachpa nayraxampiw uñkatsma. 6 Ukatpï jichhax laq’a taypina, qhilla taypin qunt’ata taqi arsutanakaxat chuym liq’istxa. 7 Tatitusti Job chachampi parlasin, Elifaz chacharuw parlarakïna, akham sasa: “Jumatakix wali q’apisitätwa, ukhamaraki uka pani masimatakisa; jumanakax janiw nayxatxa kunatix chiqapäki uk parlapktati; kunjämtix Job luqtirixax parlki ukhama. 8 Jichhasti paqallqu urqu vacampi, paqallqu urqu ovejampi katupxam, ukatsti Job luqtirixan ukaru sarapxam, ukatsti nakt’ata wilañcha jumanakataki luqtapxarakim. Job luqtirixaw jumanakatak mayini, nayasti jupan mayitapxa ist’arakïwa, janiw kuna ñanqhsa jumanakarux lurapkämati, jumanakar mutuyañas wakiskchi ukasa, nayxat jan chiqapar qhanañchapxatam layku, kunjämtix Job luqtirixax qhanañchki ukhama” sasa. 9 Ukatsti Elifazampi, Bildadampi, Zofar chachampix, kunjämarutix Tatitux siskatayna ukhamarjamaw phuqhapxäna, Tatitusti Job chachan mayisitapar ist’arakïnwa. 10 Job chachan, jilat masinakapataki mayirapkän uka qhipatsti, Diosax Job chacharux nayra qamir kankañap kuttayxänwa, qawqha yänakapatix nayrax utjkän ukat sipan pä ukkhampi churxäna. 11 Ukatsti taqi jilanakapa, kullakanakapaw jupar tumpt’ir sarapxäna, ukhamaraki nayra pacha uñt’at jaqinakasa; ukatsti utapan mä jach’a manq’äwi lurapxarakïna. Taqi jan walt’añanakapat Job chachar chuymachapxäna, kuna t’aqhisiñanaktix Tatitux jupxar apayankatayna taqi ukanakata; jupanakat sapa maynirakiw mä qawqha qullqimpi, mä quri anillompi jupar churapxäna. 12 Diosasti Job chacharux nayra maranakat sipan aski waxt’äwinak juk’amp churxarakïna. Ovejapas tunka pusini waranqäxänwa, camellonakapasti suxta waranqa, urqu vacanakapas pä waranqa, qachu asnonakapasti waranqarakïxänwa. 13 Ukxarusti tunka pusin yuqall wawani, kimsa imill wawanïxarakïnwa. 14 Jilïr phuchhaparux Paloma sutimpiw sutichäna, ukxarüki uka phuchhaparusti Jazmín sutimpi, sullkïr phuchhaparux Azucena sasaw suticharakïna. 15 Job chachan phuchhanakapjama wali suma uñnaqt’ani warminakax janipuniw aka uraqpachan utjkänti. Awkipasti jupanakampiru, jilanakapampirux yänakap churxäna. 16 Uka qhipatsti Job chachax patak pusi tunkan marampiw jakaskäna, wawanakaparus uñjasiwaykänwa, allchhinakan allchhinakapkama. Ukatsti Job chachax wali chuymankam jakasaw jiwxäna.