GÉNESIS

1

1 Taqi kunan qalltäwipanxa Diosax alaxpacha, akapacha luräna. 2 Aka uraqix jan uñtani ch’usakïnwa, taqi manqha ch’amakanakax umakamakïnwa, Diosan ajayupasti uma patxan unxtäna. 3 Diosasti sänwa: “Qhanax utjpan” sasa. Qhanasti ukspachaw utjxäna. 4 Diosax qhanan wali sumätap uñjasinxa, qhanxa ch’amakat jaljtayäna, 5 ukatsti qhanarux “uru” sutimpiw uchäna, ch’amakarusti “aruma” sutimpiw ucharakïna. Ukhamaw mayïr urux phuqhasïna. 6 Ukxarux Diosax sarakïnwa: “Umanakar jaljtayirix utjpan, ukhamat umanakan payar jaljtañapataki” sasa. 7 Ukatsti ukhamapunïnwa. Diosasti umanak jaljtayir uchäna, ukhamat mä chikat uman aynachankañapataki, mä chikat umasti alayankañapataki. 8 Diosasti uka jaljtayatarux “alaxpacha” sutimpiw uchäna. Ukhamaw payïr urux phuqhasïna. 9 Ukatsti Diosax sänwa: “Alaxpachat aynachankki uka umanakax mayawjar tantacht’aspan, ukhamat wañan uñstañapataki” sasa. Arsutapasti ukhamapuniw phuqhasïna. 10 Diosasti wañarux “uraqi” sutimpiw uchäna, tantachat umanakarusti “lamar quta” sutimpiw ucharakïna. Diosax taqi kunan wali sumätap uñjasinxa, 11 sänwa: “Uraqinxa kunayman alinak utjpan, jathanak churir alinaka, ukhamarak achu churir quqanakasa” sasa. Arsutapasti ukhamapuniw phuqhasïna. 12 Uraqinxa kunayman alinakaw jilantäna: Jathanak churir alinaka, ukhamarak achunak churir quqanaka. Diosasti taqi kunan wali sumätap uñjäna. 13 Ukhamaw kimsïr urux phuqhasïna. 14 Ukatsti Diosax sarakïnwa: “Urumpi arumampi yaqhachañatakix alaxpachan qhanirinakax utjpan, uka qhanan pachanaka, urunaka, maranak chimpjañapataki, ukhamarak alaxpachatpach aka uraqir qhananiñapataki” sasa. Arsutapasti ukhamapuniw phuqhasïna. 16 Diosasti pä jach’a qhanirinak luräna, intix urun qhanañapataki; phaxsisti aruman qhanañapataki. Warawaranaksa lurarakïnwa. 17 Diosasti uka qhananakxa alaxpacharuw usküna, 18 urusa, arumasa uraqir qhant’aniñapataki, ukhamarak qhanaru ch’amakat yaqhachañapataki. Ukham lurasinsti Diosax ukanakan wali sumätap uñjäna. 19 Ukhamaw pusïr urux phuqhasïna. 20 Ukxarusti Diosax sarakïnwa: “Umanxa kunayman jakir animalanak utjpan, uraqinxa alayanjam thuqnaqir jamach’inakas utjarakpan” sasa. 21 Arsutapasti ukhamapuniw phuqhasïna. Diosasti qutan jakir wali jach’a axsarkay animalanak usküna, qutan kunayman jakir animalanakampi, ukhamarak kunayman jamach’inakampi. Diosasti ukanakan wali sumätap uñjäna. 22 Taqi uka animalanak lurkatayna ukanakarusti aka aski arunak arsüna: “Qutanakar phuqhantañkam mirantapxpan, jamach’inakasti taqi akapachar phuqhantañkam mirantapxarakpan” sasa. 23 Ukhamaw phisqïr urux phuqhasïna. 24 Diosasti sarakïnwa: “Kunayman animalanak aka uraqin utjpan: uywañ animalanaka, pampankir animalanaka, uraqinjam qatatnaqtir animalanaka” sasa. Arsutapasti ukhamapuniw phuqhasïna. 25 Diosasti taqi uka animalanak luräna, ukatsti taqi kunansa sumätap uñjäna. 26 Ukatsti Diosax sarakïnwa: “Jichhax jaqi lurarakiñäni, uka jaqisti jiwasar uñtasitäniwa, jupaw qutan utjir chawllanakaru, jamach’inakaru, uywañ animalanakaru, pampankir animalanakaru, uraqinjam qatatnaqtir animalanakarus apnaqani” sasa. 27 Kunapachatix Diosax jaqi lurkäna ukkhaxa, jupar uñtasit luräna, chacha, warmi luräna. 28 Ukatsti jupanakarux aski waxt’äwinak churäna: “Mirantapxam, walja wawanakanïpxam, aka uraqirusti phuqhantapxam, ukat apnaqapxam; taqi chawllanakarusa, jamach’inakarusa, uraqinjam qatatnaqtir animalanakarus apnaqapxarakim” sasa. 29 Ukxarusti sarakïnwa: “Jichhax jumanakaruw churapxsma kunayman jathachir alinaka, kunayman achunak churir quqanaka. Taqi ukanakasti jumanakan manq’añamatakïniwa. 30 Ukampis pampankir animalanakaru, uraqinjam qatatnaqtir animalanakaru, jamach’inakarusa manq’añapatakix quranak churarakta” sasa. Arsutapasti ukhamapuniw phuqhasïna, 31 Diosasti taqi kuntix lurkatayna ukanakan wali sumätap uñjäna. Ukhamat suxtïr urux phuqhasïna.

2

1 Ukhamaw alaxpachasa, akapachasa, ukanakan taqi kunanakatix utjki ukanakas tukuyatäxäna. 2 Paqallqür urusti Diosax taqi luräwinakap tukuyasin samaräna. 3 Uka paqallqüri ursti Diosax jach’achänwa, qullanañcharakïnwa, uka urun taqi luräwinakapat samaratap layku. 4 Ukhamaw alaxpachana, akapachan lurasïwipaxa. Kunapachatix Tatit Diosax alaxpacha, akapacha lurkatayna ukapachaxa, 5 janïraw alinakax utjkänti, quranakas uraqit alirkataynati. Diosasti janïraw jallxa uraqir puriykataynati, ukhamarus janirakiw khiti irnaqiris utjkänti. 6 Ukampisa, uraqitxa umaw jalsüna, uka umaw uraqir qarpäna. 7 Ukxarusti Diosax laq’at jaqirux luräna, nasapat phust’asin jakañ churäna. Ukhamat jaqix jakxäna. 8 Ukatsti Diosax Edenat inti jalsu tuqirux achu churir quqanakan mä chiqa wakichäna, ukaruw jupax lurkatayna uka jaqir uchäna. 9 Diosasti kunayman achunak churir suma quqanak jilayäna, ukanakasti manq’añatakïnwa. Achu churir quqanakan chika taypirusti jakañ quqa uskurakïna, ukatsti askimpi ñanqhampi yatiñ churir quqänwa. 10 Edén chiqat mä jawiraw jalsüna, ukaw achu churir quqanakan chiqarux qarpäna, uka jawirasti pusi tuqiruw jaljtäna. 11 Nayrïr jawirax Pisón satänwa, uka jawirasti Havilá sat uraqpacha muyti, kawkhantix qurix utjki uka chiqa. 12 Uka chiqan utjir qurix sinti sumawa, ukansti resina sat q’apkir qullampi, ónice sat suma qalampiw utjaraki. 13 Payïri jawirasti Guihón satänwa, uka jawirasti Cus sat uraqpach muyti. 14 Kimsïri jawirasti Tigris satawa, uka jawirasti Asiria tuqit inti jalsu tuqiruw muytaraki. Pusïri jawirasti Éufrates satawa. 15 Kunapachatix Tatit Diosax jaqir Edén chiqan uskkatayna yapuchañapataki, uñjañapataki ukapachasti, 16 juparusti akham sänwa: “Aka chiqan utjir taqi quqanakan achupat manq’asïta, 17 ukampisa askimpi, ñanqhampi yatiñ churir quqat janiw manq’ätati. Uka quqan achunakap jan manq’amti, manq’äta ukapachasti, chiqpachan jiwäta” sasa. 18 Ukxarusti, Tatit Diosax sänwa: “Janiw walïkiti jaqin sapakïñapaxa. Nayasti jupatakix mayni jupampi chika jakiri, ukhamarak jupar yanapt’iri lurarapï” sasa. 19 Diosasti, taqi pampankir animalanaka, jamach’inaksa laq’at luräna; ukatsti jaqin ukaruw sutichañapatak apäna. Jaqisti sutinakap usküna taqi uywanakaru, taqi jamach’inakaru, pampan utjir uywanakarusa, uka sutimpi uñt’atarakiwa. Ukampisa uka uywanakatxa janiw kawkïrisa jaqir yanapt’irjamax utjkänti. 21 Ukatsti Tatit Diosax jaqirux ikjayänwa, jaqin ikiñapkamasti Tatitux jaraphinakapat maya apsüna, ukatsti wasitat janchipxa jist’thapxarakïna. 22 Uka jaraphit Tatit Diosax mä warmi luräna, ukatsti chacharuw uñstayäna, 23 chachasti uñjasinxa, sänwa: “¡Akapï chiqpachansa janchixat janchinixa, ch’akhaxat ch’akhanisa! Jichhasti jupax ‘warmi’ satäniwa, Diosan chachat apsutap layku” sasa. 24 Ukatpï chachax awkipsa, taykapsa jaytxanixa, warmipampi mayachasxañataki, panpachanisti mä sapa janchïpkaspas ukhamäniwa. 25 Ukapachasti chachasa, warmisa q’alalakïsipkänwa, ukampis jupanakat janiw kawkïrisa ukham sarnaqañ p’inqaskänti.

3

1 Diosasti taqi laq’unak lurkatayna uka taypinxa, asirux taqi uka laq’unakat sipan wali sallqänwa, ukatsti warmirux akham sasaw jiskt’äna: —¿Ukhamasti Diosax sapxtamti: “Janiw kawkïri quqan achunakapsa manq’apxätati” sasa? 2 Warmisti ukxarux sarakïnwa: —Kawkïri quqan achupatsa manq’asipkakiristwa, 3 chika taypinkki uka quqan achunakapak janix manq’apkiristti. Diosasti sapxarakituwa: “Janiw uka quqan achup manq’apxätati, llamkt’apxätasa, uktix lurapxätaxa, jiwapxätawa” —sasa. 4 Kataristi warmirux sänwa: —Janiw ukax chiqäkiti, k’ariwa. Janiw jiwapkätati. 5 Diosax sum yati, kunapachatix jumanakax uka quqan achunakapat manq’apxasma ukkhaxa, kunatix askïki, kunatix ñanqhäki ukanak yatipxasma, ukatsti Diosjamäpxasmawa —sasa. 6 Warmisti uka quqan achupan manqt’añatakisa, yatiñanïñatakisa sumätap uñkatäna. Ukhamasti jupax mä achu apaqasin manq’antäna. Ukatsti chachaparurakiw churäna, jupasti manq’antarakïnwa. 7 Ukspachaw jupanakan nayranakapax jist’artäna, ukatsti panpachaniw q’alaläsipkatap amuyasipxäna. Ukhamasti higo quqan laphinakap ch’ukthapipxäna, ukampirakiw imxatasipxäna. 8 Chachampi warmimpisti, achu churir quqanakan chika taypin jayp’u thayamp chik Tatit Diosar sarnaqaskir ist’apxäna, ukatsti Tatitumpi jan uñjayasiñatakix quqanak taypiruw imantasir jaltxapxäna. 9 Ukampis Tatit Diosax chacharuw jawsäna, ukat jiskt’arakïna: —¿Kawkinktasa? —sasa. 10 Chachasti sänwa: —Aka chiqan sarnaqatam ist’ta, ukat axsarayasta, q’alala uñjasitax laykuw imantasxarakta —sasa. 11 Ukat Diosax jiskt’äna: —¿Khitirak q’alalätaw sistamsti? ¿Janiw manq’ätati sisksma uka quqan achupatti manq’taxa? —sasa. 12 Chachasti sarakïnwa: —Nayamp chika jakañatak churkista uka warmiw uka quqan achup churitu, ukat nayax manq’antta —sasa. 13 Ukat Tatit Diosax warmir jiskt’arakïna: —¿Kunatsa jumax uk lurta? —sasa. Warmisti sarakïnwa: —Katariw nayarux sallqjitu, ukat nayax manq’antta —sasa. 14 Ukat Tatit Diosax katarir sarakïna: —Aka luratamatxa, taqi animalanak taypin ñanqhachatäyätawa. Jichhat uksarux uraqinjam qatatnaqtäta, laq’a manq’arakïta. 15 Warmimpi jumampisti wiñayaw timasipxäta, uka warmin wawanakapampi, juman wawanakamampis timasipxarakiniwa. Warmin wawapasti p’iqit takxatätam, jumasti kayu wintut achjarakïta —sasa. 16 Warmirusti sarakïnwa: —Wawachaskäta ukkhasti wali t’aqhisiñampiw ususïta. Ukampis chachamampix wawanïñ munaskakïtawa, jupasti jumaruw apnaqätam —sasa. 17 Chacharusti sarakïnwa: —Warmimar ist’atam layku, ukhamarak “Janiw manq’ätati” sisksma uka quqan achupat manq’atamatxa, jichhax jucham laykuw uraqix ñanqhachatäni; taqi jakawimanxa, wali ch’am tukusaw manq’añam achuyasïta. 18 Uraqisti ch’aphinaka, jan wali quranak achurapïtam, ukatsti pampankir alinakan achunakap manq’äta. 19 Sapüru manq’añamsti jump’imampiw jikxatäta, ukax jiwañamkamäniwa, laq’ata luratäkta uka laq’ar kuttañamkama, laq’ätawa, laq’arurakiw tukxäta —sasa. 20 Chachasti warmiparux Eva sutimpiw uchäna, jupan taqi jakirinakan taykapätap layku. 21 Ukatsti Tatit Diosax uywanakan lip’ichipat isi lurarapïna, chachampina warmimpin isthapt’asiñapataki, 22 sarakïnwa: “Jichhax jaqix jiwasat maynïkaspas ukhamaw tukxi, kunatix askïki, ñanqhäkaraki uksa yatxiwa. Jichhasti jakañ quqan achupatsa manq’antapxakispawa, ukhamat wiñay jakañataki” sasa. 23 Ukat Tatit Diosax Edén chiqat jaqirux jaqunuküna, ukatsti kuna laq’at luratäkäntix uka uraqi irnaqañapatakiw usküna. 24 Edén chiqat chachampiru warmimpiru jaqunukusinsti, Diosax uka chiqat inti jalsu tuqirux querubines sat chhiqhaninak usküna, ukansti mä aqkir espada uchäna, ukaw taqi tuqit muytarakïna, ukhamat jan khitis jakañ quqar jak’achasiñapataki.

4

1 Ukatsti chachax Eva warmipampiw mayachasxäna. Warmisti usur jaqiptxänwa, ukat Caín sat wawap wawachasxäna, ukatsti sarakïnwa: “Jichhax mä yuqall wawanïxtwa. Tatituw churitu” sasa. 2 Ukxarusti Evax Abel sat wawaparuw wawachasïna, jupasti Cainan jilapänwa. Abelax ovejanak uywirïnwa, Cainasti yapu yapuchiriraki. 3 Mä qawqha pachatsti, mä urux Caín chachax Tatitur waxt’a chuririw yapupat achunak apäna. 4 Abelasti ovejanakapat suma lik’ïkis uk aparakïna, ukatsti Tatituruw luqtäna. Diosasti Abelan waxt’aparux sum katuqäna; 5 ukampis Tatitux janiw Caín chachan waxt’aparux sum uñtankataynati, ukat Cainax wal phiñasïna, uñnaqapas mayjt’awayarakïnwa. 6 Ukatsti Tatitux sänwa: “¿Kunatarak phiñastasti, uñnaqamas mayjt’awayarakisti? 7 Jumatix askïki uk lurasmaxa, jach’ar aptatäsmawa; ukampisa juman jan aski luratamatxa, juchax jumar apnaqañatakix jak’amankaskiwa, ukampis jumax atipjañamawa” sasa. 8 Mä urusti, Cainax Abel jilaparuw säna: “Pampar saraskañäni” sasa. Kunapachatix panpachani pampankasipkän ukkhaxa, Cainax Abel jilaparuw jiwayañkam nuwjäna. 9 Ukat Tatitux Caín chacharux jiskt’äna: —¿Kawkinkis Abel jilamaxa? —sasa. Cainasti sarakïnwa: —Janiw yatktti. ¿Nayax jilaxan uñjiripätti? —sasa. 10 Tatitusti sarakïnwa: —¿Kunatsa jilamar jiwayta? Jilaman wilap wartkta ukax kunatix chiqapäki uk nayan uñjañaxatakiw art’asinitu. 11 Ukat jichhax jumax ñanqhachat uñjasïta, jilaman wilapax wartaski uka uraqitsa jaqunukutaw uñjasïta, jilamar jiwayatam layku. 12 Wal yapuchkäta ukasa, janiw achunakax achurapkätamti. Aka uraqi muyusarakiw jan samart’añ jikxatas sarnaqäta. 13 Ukatsti Caín chachax Tatiturux sarakïnwa: —Janiw nayax uka jach’a mutuyäwi t’aqhiskiristti. 14 Jichhax aka uraqit jaqunukxistawa, ukatsti aka uraqinxay jumat jayarst’at muychï, janiraki nayatakix samarañas utjkchiniti. Ukhamarak khititix jikxatkitani ukax jiwayakchitaniya —sasa. 15 Ukampis Tatitux jupar sarakïnwa: —Khititix jumar jiwaykätam ukax paqallqu kuti mutuyatäniwa —sasa. Ukatsti Tatitux mä chimpu Caín chacharux uchäna, ukhamat khitis jupar jikxatasin jan jiwayañapataki. 16 Ukatsti kawkhantix Caín chachax Tatitumpi parlaskäna uka chiqat mistuwayxänwa, ukat Nod sata chiqar jakiriw sarxäna, ukasti Edén chiqat inti jalsu tuqinkiwa. 17 Ukatsti Cainax warmipampiw mayachasxäna, warmisti usur jaqiptasax Henoc sat wawaparuw wawachasïna. Ukatsti Caín chachax mä marka sayt’ayäna, uka markarusti Henoc wawapan sutipampiw suticharakïna. 18 Caín chachat saraqirinakax akïrinakawa: Henoc, Irad, Mehujael, Metusael, Lámec, ukanaka. 19 Lámec chachasti pä warminïnwa. Maynïrix Adá sata, maynïristi Sila sataraki. 20 Adá warmin wawapasti Jabal satänwa, jupasti chhujllanakan jakapki, uywanak uywapki ukanakan awkipawa. 21 Jabal sat jaqisti mä jilanirakïnwa Jubal sutini, jupasti arpanaka, qinanaka toct’asirinakan awkiparakïnwa. 22 Sila warmisti, Tubal-caín sat wawaruw wawachasïna, jupasti bronceta, hierrota yänak lurir jaqïnwa. Jupax Naamá sata mä kullakanïnwa. 23 Mä urusti, Lámec chachax warminakaparux akham sänwa: “Adá, Sila nayan warminakaxa, kuntix sapkäma uk sum ist’apxam: Nayax mä jaqiruw jiwayta, nayar chhuxrinchatapata, mä waynaruw jiwayta, nayar nuwatapata. 24 Caín chachar chhuxrinchiritix paqallqu kuti mutuyatächinixa, nayar chhuxrinchjirix paqallq tunka paqallquni kutiw mutuyatäni” sasa. 25 Adanampi Evampisti wasitat wawanïxapxäna, uka wawasti Set sutinïnwa, ukat Adanax sarakïna: “Tatitux yaqha wawa churxitu, Cainax jiwaykäna uka Abel lanti” sasa. 26 Set chachasti mä wawanirakïnwa, jupasti Enós satänwa. Uka urunakatpach jaqinakax Tatitun sutip art’asis yupaychañ qalltapxäna.

5

1 Diosax jupar uñtasit jaqirux luräna. 2 Chacha, warmi luräna, ukatsti aski waxt’äwi churarakïna. Jupanakarusti “Jaqinaka” sutimpiw uchäna. 3 Adanasti patak kimsa tunkan maranïnwa kunapachatix Set sat wawapax yurkän ukapachaxa, uka wawapasti jupa kipkakipunïnwa. 4 Uka qhipatsti Adanax kimsaqallq patak marampiw jakaskäna, ukatsti walja yuqall wawani, imill wawanakanïnwa, 5 ukhamasti Adán chachax llätunk patak kimsa tunkan maranïkän ukkhaw jiwxäna. 6 Set chachasti patak phisqan maranïnwa kunapachatix Enós sat wawapax yurkän ukapachaxa. 7 Uka qhipatsti Set chachax kimsaqallq patak paqallqun marampiw jakaskäna, ukatsti walja yuqall wawani, imill wawanakanïnwa. 8 Ukhamasti Set chachax llätunk patak tunka payan maranïkän ukkhaw jiwxäna. 9 Enós chachasti llätunk tunka maranïnwa kunapachatix Cainán wawapax yurkän ukapachaxa. 10 Uka qhipatsti Enós chachax kimsaqallq patak tunka phisqan marampiw jakaskäna, Enós chachax walja yuqall wawani, imill wawanakanïnwa. 11 Ukhamasti Enós chachax llätunk patak phisqan maranïkän ukkhaw jiwxäna. 12 Cainán sat chachasti paqallq tunk maranïnwa, kunapachatix Mahalalel wawapax yurkän ukapachaxa. 13 Uka qhipatsti Cainán chachax kimsaqallq patak pusi tunka marampiw jakaskäna, ukatsti walja yuqall wawani, imill wawanakanïnwa. 14 Ukhamasti Cainán chachax llätunk patak tunkan maranïkän ukkhaw jiwxäna. 15 Mahalalel chachax suxta tunk phisqan maranïnwa, kunapachatix Jared sat wawapax yurkän ukapachaxa. 16 Uka qhipatsti, Mahalalel chachax kimsaqallq patak kimsa tunkan marampiw jakaskäna, ukatsti walja yuqall wawani, imill wawanakanïnwa. 17 Ukhamasti Mahalalel chachax kimsaqallq patak llätunk tunka phisqan maranïkän ukkhaw jiwxäna. 18 Jared chachax patak suxta tunk payan maranïnwa, kunapachatix Henoc wawapax yurkän ukapachaxa. 19 Uka qhipatsti, Jared chachax kimsaqallq patak marampiw jakaskäna, ukatsti walja yuqall wawani, imill wawanakanïnwa. 20 Ukhamasti Jared chachax llätunk patak suxta tunk payan maranïkän ukkhaw jiwxäna. 21 Henoc chachax suxta tunk phisqan maranïnwa, kunapachatix Matusalén wawapax yurkän ukapachaxa. 22 Henoc chachasti Tatit Diosan munañaparjamapuniw sarnaqäna. Matusalén wawapan yuritapatsti, Henoc chachax kimsa patak maranakampiw jakaskäna, yuqanakani, phuchhanakani kuna; 23 ukhamasti kimsa patak suxta tunk phisqan maranakaw jakäna. 24 Henoc chachan Tatit Diosan munañaparjam sarnaqatapatxa, mä uruw chhaqtxäna, Tatiturakiw juparux irpasxatayna. 25 Matusalén chachax patak kimsaqallq tunk paqallquni maranïnwa, kunapachatix Lámec sat wawapax yurkän ukapachaxa. 26 Uka qhipatsti Matusalén chachax paqallq patak kimsaqallq tunk payan marampiw jakaskäna, ukatsti walja yuqall wawani, imill wawanakanïnwa 27 Ukhamasti Matusalén chachax llätunk patak suxta tunk llätunkan maranïkäna ukkhaw jiwxäna. 28 Lámec chachax pataka kimsaqallq tunk payan maranïnwa kunapachatix wawapax yurkän ukkhaxa, 29 uka wawaparusti Noé sasaw sutichäna, sarakïnwa: “Tatit Diosaw aka uraqirux ñanqhachi, yapuchañasatakisti wali ch’ama tukuñasawa; ukampis aka wawaw uka ch’ama tukutasatxa samarayxistani” sasa. 30 Noen yuritapatsti, Lámec chachax patak llätunk tunk phisqan marampiw jakaskäna, ukatsti walja yuqall wawani, imill wawanakanïnwa; 31 ukhamasti paqallq patak paqallq tunk paqallquni maraw jakäna. Ukapachaw jiwxarakïna. 32 Noesti phisqa patak maranïxänwa, kunapachatix Sem, Cam, Jafet wawanakapax yurkän ukkhaxa.

6

1 Kunapachatix jaqinakax aka uraqir phuqhantxapxän ukkhaxa, phuchhanakanïpxänwa, 2 Diosan wawanakapasti uka warminakan jiwakïpxatap uñjapxäna. Ukat uka warminak ajllisipxäna, ukanakampiw jaqichasipxäna. 3 Ukampis Tatitux sänwa: “Janiw jaqirux wiñayatak jakaykäti, jupasti janchikiwa. Ukhamasti patak pä tunkan marakiw jakani” sasa. 4 Kunapachatix Tatit Diosan wawanakapax jaqinakan phuchhanakapampi wawanïñatak mayachasipxän ukkhaxa, wali jach’a tansa jaqinakaw aka uraqin uñstäna. Jupanakasti nuwasiñatakix wali ch’amani jaqinakänwa, wali aytata jaqinakat nayratpach uñt’atänwa. 5 Tatitux jaqinakan sinti jan walinak lurapxatap uñjäna, jaqin ñanqha lurañakpuni amtaskatapa, 6 jupasti jaqir luratapxa wal amtäna. Chuymapsa walirak usuyasïna, 7 ukat säna: “Nayan lurat jaqirux aka uraqit q’al chhaqtayä, ukhamarak uywañ uywanakaru, uraqin qatatnaqtir animalanakaru, jamach’inakarusa. ¡Walpun ukanak lurataxat amtta!” sasa. 8 Ukampisa, Tatitux Noé chachan aski sarnaqäwip uñtasinkäna. 9 Noé chachan sarnaqäwipax akhamänwa. Noé chachax aski jaqïnwa, Diosar jaysasapuniw sarnaqirïna. Jaqinak taypinsti, jupa sapakiw Diosan munañaparjam sarnaqäna. 10 Noé chachax kimsa wawanïnwa, Sem, Cam, Jafet satäpxänwa. 11 Diosatakix aka uraqix ñanqhana, kunayman jan wali lurañanakan phuqhantatänwa, 12 jaqinakasti jan walïpxapunïnwa. Diosax taqi ñanqha lurañanakan aka uraqin phuqhantatätap uñjasin, 13 Noé chacharux sänwa: “Taqi jaqinak tukjañ amtta. Jupanakan jucha luratanakap laykusti aka uraqin jan walt’añanakaw utjxi, ukhamasti jupanakarusa, akapacharusa q’al tukjä. 14 Jichhax resinosa sat lawat mä arca luram, arca manqharusti utanak lurarakim, arcarusti, uman jan mantañapatakix manqhatsa, anqäxatsa alquitranampi sum lluch’ikipam. 15 Arcax akham tupunakanïñapawa: Sayt’urux patak kimsa tunka phisqan metroni, iranarusti pä tunka payan chikatan metroni, alayarusti tunka kimsan chikatan metroniraki. 16 Kimsa pisoni luräta, mä ventanani, uka ventänsti uta patat chika metrorjamaw uchäta, maysa tuqirusti mä punku ucharakïta. 17 Nayasti mä jach’a jallu apayanï, uka jallun umapaw taqpach uraqi chhaqtayani, aka uraqin taqi kunatix jakki uksa q’al tukjani. Aka uraqin jakirinakas taqiniw jiwarapxani. 18 Ukampis jumampix mä suma arust’äwi lurä, uka arcarusti yuqanakamampi, warmimampi, yuxch’anakamampi, jumampi ukanakaw mantapxäta. 19 Jumamp chikasti, arcarux aka uraqin utjki taqi uka animalanakat mä qachumpi, mä urqumpi irpantäta, jamach’inakatsa, uywañ animalanakatsa, ukhamarak uraqin qatatnaqtir animalanakatsa, ukhamat uka animalanakan jakasipkañapataki. 21 Ukxarux kunayman manq’añanak apthapisin imam, ukhamat jumasa, uywanakas manq’añanïpxañamataki” sasa. 22 Noé chachasti kunjämtix Diosax siskatayna ukhamarjamaw taqi kunsa luräna.

7

1 Uka qhipatsti Tatitux Noé chacharuw sarakïna: “Taqi jaqinak taypin juma sapakiw aka pachan nayan munañaxarjam sarnaqtaxa. Uka layku, jichhax wila masinakamamp arcar mantam. 2 Q’uma uywanakatsti, paqallq qachumpi, paqallq urqumpi irpantam, jan q’uma uywanakatsti mä qachumpi mä urqumpi irpantarakim. 3 Taqi jamach’inakatsti paqallqu urqumpi, paqallqu qachump irpantam, ukhamat taqi uka kunayman jamach’inakax aka uraqin utjaskañapataki, 4 akat paqallq ururusti nayax mä jach’a jallu puriyanï, ukasti pusi tunka urumpi, pusi tunka arumampiw jallux purintani. ¡Aka uraqitsti taqi kunatix jakki, kuntix nayax lurkta ukanak q’al tukjä!” sasa. 5 Noé chachasti, kunjämtix Tatitux siskatayna ukham luräna. 6 Kunapachatix umax aka uraqi chhaqtaykän ukkhasti, Noé chachax suxta patak maranïnwa. 7 Uma taripäwit qhispiñatakisti, Noé chachax arcaruw mantxäna yuqanakapampi, warmipampi, yuxch’anakapamp kuna. 8 Q’uma animalanaka, jan q’uma animalanaka, thuqnaqir animalanaka, uraqinjam qatatnaqtir animalanaka, taqi ukanakaw 9 Noé chachamp chikax arcar mantapxäna, payat payata, urquni qachuni, kunjämtix Diosax siskatayna ukhamarjama. 10 Paqallq uru phuqhasxipansti, jallux walipuniw purintäna, uraqsa chhaqtayxarakïnwa. 11 Payïr phaxsitsti, tunka paqallqun uruw saraqxäna. Noé chachasti ukapachax suxta patak maranïnwa. Uka pachpa uruw manqhankir jach’a qutan jalsunakapax phalläna, alaxpachatsa jallux walipuniw purintäna. 12 Pusi tunka urumpi, pusi tunka arumampiw jallux uraqxar purintäna. 13 Uka pachpa uruw Noé chachax arcar mantxäna: Sem, Cam, Jafet yuqanakapampi, warmipampi, kimsa yuxch’apamp kuna. 14 Jupanakamp chikasti pampankir kunayman animalanaka, uywañ animalanaka, uraqin qatatnaqtir animalanaka, kunayman jamach’inak kunaw mantapxäna. 15 Taqi animalanakaw Noé chachamp chikax payat payata arcarux mantapxäna. 16 Taqi animalanakatsti mä urqumpi, mä qachumpiw mantapxäna, kunjämtix Diosax Noé chachar siskatayna ukhamarjama, ukat Tatitux arcan punkup jist’antxäna. 17 Jallusti pusi tunka uruw uraqir purintäna. Uman alayar makhatatapatxa arcax uraqit tuytxänwa, ukatsti uma patan tuyxäna. 18 Umax juk’amp juk’ampiw makhatäna, arcasti uka uma patan tuyuskakïnwa. 19 Umasti sintipuniw makhatxäna, jach’a alay qullunaksa q’al chhaqtayxäna, 20 taqi jach’a qullunak chhaqtayatatsa, umax mä paqallqu metrompjam makhataskakïnwa. 21 Ukhamaw aka uraqin taqi jakir jaqinakax jiwarapxäna, jamach’inakasa, uywañ animalanakasa, pampankir animalanakasa, uraqinjam qatatnaqtir animalanakasa. 22 Taqi kunatix uraqin utjkäna, jakapkäna, samsupkarakïna, ukanakas taqiw jiwarapxäna. 23 Khitinakatix Noé chachampi arcankapkän jupanakakiw qhispipxäna, ukat uksarusti, jaqisa, uywañ animalanakasa, jamach’inakasa, uraqinjam qatatnaqtir animalanakas q’ala tukjataw uñjasipxäna. 24 Uraqisti, patak phisqa tunkan urunakaw umampi chhaqtayat uñjasïna.

8

1 Diosasti, Noé chachata, jupamp chika arca manqhankapkän taqi uka animalanakat amtasïna. Uraqirusti mä thaya thayt’ayanïna, ukatsti umax wañaqañ qalltxäna; 2 lamar qutan jalsunakapasa, alaxpachan punkunakapas jist’antasxänwa. Jallux janiw purkxänti, 3 umasti juk’at juk’at wañaqañ qalltäna. Patak phisqa tunkan urunak qhipatsti, umax juk’at juk’at wañaqaskakïnwa; 4 paqallqüri phaxsina, tunka paqallqun uru saraqatarusti, arcax Ararat sata qullunak pataruw sayt’xäna. 5 Umasti wañaqaskakïnwa, tunkïr phaxsina, mä uru saraqatarusti, jach’a qullunakax uñstxarakïnwa. 6 Pusi tunka urunak saraqxipansti, Noé chachax kuna ventantix arcar uskkatayna, uka ventana jist’aräna, 7 ukatsti allqamar jamach’i antutnuküna; ukampisa uka jamach’ix uksar aksaruw uma patxan jalnaqäna, uma wañaqañapkama. 8 Ukatsti, Noé chachax mä paloma antutnukurakïna, uraqix wañäxpachati janicha uk yatiñataki, 9 ukampis paloman kawkharus jan puriñjamätapatxa, arcaruw kuttanxäna, uraqisti uman chhaqtayatakïskänwa. Noé chachasti amparap aysusin palomarux katuqxäna, ukatsti arcaruw irpantxäna. 10 Noé chachasti yaqha paqallqu urumpiw suyt’äna, ukatsti wasitat palomar antutnuküna. 11 Ukampis ch’amakthapiruw palomax kuttanxäna, mä olivo laphis acht’asita. Ukhamat Noé chachax uraqin niya wañäxatap amuyäna. 12 Yaqha paqallqu urump suyt’askakïnwa, ukatsti wasitat palomarux khithanuküna, ukampis palomax janiw kuttankxänti. 13 Kunapachatix Noé chachax suxta patak mayan maranïxän ukkhaxa, uraqix wañäxänwa. Nayrïr phaxsina, mä uru saraqatarusti, Noé chachax arcan uta patxap apaqasin uraqin wañäxatap uñjäna. 14 Payïr phaxsina, pä tunka paqallqun uru saraqatarusti, uraqix suma wañäxänwa. 15 Ukat Diosax Noé chachar säna: 16 “Arcat mistxam, warmimampi, yuqanakamampi, yuxch’anakamampi. 17 Jumamp chikäki uka animalanaka, jamach’inaka, uywañ animalanaka, uraqinjam qatatnaqtir animalanaksa irpsxarakim, ukhamat aka uraqir aywitatxapxañapataki, ukatsti wal mirantapxañapataki” sasa. 18 Ukhamasti Noé chachasa, warmipasa, yuqanakapasa, yuxch’anakapasa arcat mistxapxäna. 19 Ukhamaraki, uywañ animalanakasa, pampankir animalanakasa, uraqinjam qatatnaqtir animalanakasa, thuqnaqir animalanakasa, taqiw mistxapxäna. 20 Ukatsti jank’akiw Noé chachax Tatitutak mä altar lurt’äna, ukatsti q’uma animalanakata, jamach’inakatsa mayakam katüna, ukatsti Tatituruw mä nakt’ayat wilañcha luqtäna. 21 Kunapachatix uka suma q’aphix Tatitun ukar purïna ukkhasti, Tatitux akham sänwa: “Janipuniw mayampsa aka uraqirux jaqin jucha luratap laykux ñanqhachkxäti, jaqix waynatpacha ñanqha lurañak amtaski. Janirakiw animalanakarus mayampsa tukjkxäti, kunjämtix jichhax lurktxa ukhama. 22 “Aka uraqin utjañapkamasti, yapuchañasa, yapu apthapiñas utjapuniniwa, junt’usa, thayasa, juyphipachasa, jallupachasa, urusa, arumasa utjaskakipuniniwa” sasa.

9

1 Diosasti Noé chachampiru, wawanakapampirux aka arunakampiw aski waxt’äwinak churäna: “Jichhax walja wawanakanïpxam, aka uraqirusti phuqhantapxam. 2 Aka uraqinkir taqi animalanakasti jumanakatakix axsarañat khathatipxaniwa. Thuqnaqir animalanakasa, wañankir animalanakasa, qutankir animalanakas jumanakan apnaqatäniwa. 3 Taqi animalanakampi, ch’uxña alinakampix jumanakan manq’añamatakïniwa. Nayaw ukanak churapxsma. 4 Ukampis wilanpach aychxa janiw manq’apxätati, jakañan wilankatap layku. 5 Nayasti, sapaqat jaqiru, sapaqat animalaruw sapa mayni jumanakan wilanakamat wayt’ä. Sapaqat jaqiruw jaqi masipan jakañapat wayt’arakï. 6 “Maynitix mä jaqir jiwayanixa, juparux yaqha jaqiw jiwayarakini, jaqin Diosar uñtasit irnuqt’atätap layku. 7 Ukhamasti jumanakax ¡walja wawanakanïpxam, aka uraqpachar phuqhantapxam!” sasa. 8 Diosasti Noé chachampiru wawanakapampirux sarakïnwa: 9 “Ist’apxam, nayaw jumanakampi, wawanakamampix mä arust’äwi lurä, 10 ukhamarakiw jumanakamp chika arcat mistunkän taqi uka animalanakampi, jamach’inakampi, uywañ animalanakampi, pampankir animalanakampi, taqi akapachankir animalanakampiw mä arust’äwi lurä. 11 Nayan jumanakampi arust’äwir mantataxasti janiw mayjt’kaniti; janipuniw jaqinakarusa, animalanakarusa mayampis uma taripäwimpix tukjkäti. Aka uraq tukjañatakix janiw yaqha uma taripäwix utjkxaniti. 12 Kuna arust’äwtix nayax jumanakampi, animalanakampi wiñayatak lurkta ukan unañchapax akawa: 13 Nayax qinaya taypin kürmi uskta, ukasti mä unañchäniwa kuna arust’äwtix aka uraqimpi lurkta ukata. 14 Nayax uraqxaru qinay apayankä ukkhaxa, uka kürmiw qinay taypin uñstani. 15 Ukapachaw nayax kuna arust’äwtix jumanakampi, taqi animalanakampi lurkta ukat amtasï, janirakiw jumanakar tukjañatakix kuna uma taripäwisa utjkxaniti. 16 Kunapachatix kürmix qinay taypin uñstkani ukapachaxa, uka kürmi uñjasin kuna arust’äwtix taqi jaqinakampi, taqi aka uraqin utjir animalanakampi lurkta ukat amtasï. 17 Ukaw jaqinakampi, animalanakampi lurkta uka arust’äwin unañchapaxa” sasa. Ukhamwa Diosax Noé chachamp parläna. 18 Noé chachan yuqanakapax Sem, Cam, Jafet ukanakänwa, khitinakatix arcat mistupkäna ukanaka. Cam jaqisti Canaán sata mä yuqanïnwa. 19 Noé chachan yuqanakapax uka kimsanïnwa, jupanakan wawanakapampiw wasitat aka uraqix phuqhantatäxäna. 20 Noé chachax yapuchir jaqïnwa, juparakiw uva yapuchañ uñstayäna. 21 Mä urusti Noé chachax vino umantasin machjasïna, ukatsti chhujllap taypin q’alalpachaw liwisiskarakïna. 22 Canaanan awkipa, Cam jaqisti ukham q’alalpacha awkipar uñjasaxa, pani jilanakapar yatiyiriw saräna. 23 Ukatsti Sem, Jafet uka wawanakapax awkipar janxatañatak mä isi katupxäna, q’alala jan uñjañ munasasti, jupanakax qhipäxat jitkatasaw awkipar uka isimpi janxatapxäna, maysa tuqi uñtasa. 24 Noé chachasti machatap apaqtayasisin sartxasinxa, kuntix sullka yuqapax jupar lurkatayna uk yatisax 25 akham sänwa: “¡Canaán jaqix ñanqhachatäpan! ¡Jupax pani jilapan sinti jan yäqat uywataparuw tukuni!” 26 Ukatsti saskakïnwa: “Sem chachan Tatit Diosapax qullanäpan, Canaán jaqisti jupan uywatapar tukpan. 27 Tatitux Jafet chachan uraqip jach’aptaypan, jupasti Sem chachan chhujllanakapan jakpan, Canaán jaqisti jupan uywataparakïpan” sasa. 28 Uma taripäwi qhipatsti, Noé chachax kimsa pataka phisqa tunkan marampiw jakaskäna; 29 jupax llätunk pataka phisqa tunka maranïxän ukapachaw jiwxäna.

10

1 Uma taripäwi qhipatsti, Noé chachan Sem, Cam, Jafet yuqanakapax wawanakanïnwa. Jupanakan wawanakapasti akanakänwa: 2 Jafet jaqin wawanakapaxa: Gómer, Magog, Madai, Javán, Tubal, Mésec, Tirás ukanakänwa. 3 Gómer jaqin wawanakapasti: Asquenaz, Rifat, Togarmá ukanaka. 4 Javán jaqin wawanakapasti: Elisá, Tarsis, Quitim, Rodanim ukanaka. 5 Jafet chachan wawanakapaw jach’a quta thiyan jakapxäna, pachpa uraqipana, marka masinakaparjama, wila masinakaparjama, pachpa arupani. 6 Cam jaqin wawanakapasti: Cus, Misraim, Fut, Canaán ukanakänwa. 7 Cus chachan wawanakapasti: Sebá, Havilá, Sabtá, Raamá, Sabtecá ukanaka. Raamá jaqin wawanakapasti Sabá, Dedán ukanakänwa. 8 Cus jaqisti Nimrod chachan awkipänwa, jupasti aka uraqinxa munañani nayrïr jaqirakïnwa. 9 Tatitun munañapatxa, Nimrod chachax pampankir animalanak jiwayirïnwa. Ukatpï aka arsüwix jutixa: “Nimrod chachjam Tatitun munañapat pampankir animalanak jiwayiri” sasa. 10 Jupan apnaqat jach’a markanakasti akanakänwa: Babel, Erec, Acad, Calné ukanaka, uka markanakasti Sinar tuqin jikxatasïna. 11 Uksa tuqit Nimrod chachax Asur tuqir mistüna, ukatsti Nínive, Rehobot-ir, Quélah uka markanak sayt’ayäna, 12 ukhamarak Resen jach’a marka, ukasti Nínive, Quélah uka markanak taypinkiwa. 13 Misraim chachat saraqirinakax, ludeo, anameo, lehabita, naftuhíta, 14 patruseo, casluhíta, caftorita taqi jupanakawa, filisteonakasti jupanakan saraqiriparakiwa. 15 Canaán jaqisti pä yuqanïnwa, jilïr yuqapax Sidón sata, sullkïristi, Het sataraki. 16 Canaán jaqit saraqirinakasti, jebuseo, amorreo, gergeseo, 17 heveo, araceo, sineo, 18 arvadeo, semareo, hamateo ukanakawa. Ukatsti cananeonakax tam tamaw aywitatxapxäna. 19 Cananeo jaqinakan uraqinakapasti, Guerar tuqikamaw purïna, Sidón markatpacha, Gaza sat markakama, ukhamarak Sodoma, Gomorra, Admá, Seboím markanakkama, Lesa sat uka markakamaraki. 20 Cam chachan wawanakapasti ukanakänwa, sapa markasa, pachpa uraqipana, marka masinakaparjama, wila masinakaparjama, pachpa arupani. 21 Jafet jaqin jilïr jilapa Sem chachasti wawanakanirakïnwa. Éber chachan wawanakapasti Sem chachat saraqirinakkamakïnwa. 22 Sem chachan wawanakapasti Elam, Asur, Arfaxad, Lud, Aram ukanakänwa. 23 Aram chachan wawanakapasti Us, Hul, Guéter, Mas, ukanakänwa. 24 Arfaxad jaqisti Sélah chachan awkipänwa, Sélah chachasti Éber jaqin awkiparakïnwa. 25 Uka qhipatsti Éber chachax pä yuqanïnwa, maynïrix Péleg sata, maynïristi Joctán sataraki. Péleg chachan urunakapan jaqinakax jaljtapxäna, ukhamat walja ayllunakasa, walja markanakas uñstäna. 26 Joctán chachasti Almodad, Sélef, Hazar-mávet, Jérah, 27 Hadoram, Uzal, Diclá, 28 Obal, Abimael, Sebá, 29 Ofir, Havilá, Jobab, taqi ukanakan awkipänwa, 30 jupanakasti Mesá sat chiqata, Sefar sat chiqakam utjir taqi uka uraqinakan jakapxäna, ukasti inti jalsu tuqi qullunkir uraqinakawa. 31 Ukanakänwa Sem chachan wawanakapaxa, sapa markasa, pachpa uraqipana, marka masinakaparjama, wila masinakaparjama, pachpa arupani. 32 Ukanakaw Noé chachan wawanakapan wila masinakapaxa, tunu awkit saraqiriparjama, uraqinakaparjamaraki. Uma taripäwi qhipatsti, jaqinakax taqi tuqiruw aywitatawayxapxäna, ukatsti jach’a markanak aka uraqin sayt’ayapxarakïna.

11

1 Khä urunakansti taqi jaqisa mä laxraki parlapxäna. 2 Kunapachatix jaqinakax inti jalsu tuqit mistunipkän ukapachaxa, Babilonia uraqin mä qhirwa uraqi jikxatapxäna, ukatsti ukan jakiriw qhiparapxäna. 3 Mä urusti jupanakkamaw aruskipasipxäna akham sasa: “Ladrillonak lurañäni, ukatsti ninaruw phichsuñäni” sasa. Ukhamat ladrillonakxa qalanak lanti apnaqapxäna, mezcla lantsti asfalto apnaqapxarakïna. 4 Ukatsti sapxarakïnwa: “Jutapxam, jichhax mä jach’a marka sayt’ayañäni, torrepas alaxpachar puriñapkama lurapxañäni. Ukhamat taqininsa jach’at uñt’atäñäni, ukatsti janirakiw taqi aka uraqpacharux aywitatkañäniti” sasa. 5 Ukampisa Tatitux uka marka uñjiriw saraqanïna, ukhamarak jaqinakan torre lurasipkatap uñjiri, 6 ukatsti sänwa: “Jupanakax mä sapa markakïpxiwa, mä sapa laxrak parlapxaraki, ukatpï uka lurañ qalltapxixa, jichhasti jupanakarux janiw kunas uk lurañ jark’kaspati. 7 Ukhamasti parlanakap mayjt’ayir saraqañäni, ukhamat jupanakkama jan kuna parlatanakapsa amuyasipxañapataki” sasa. 8 Tatitusti ukhamwa taqi aka uraqpacharu jaqinakar ananuküna, ukatsti jupanakax uka marka lurañsa apanukxapxarakïnwa. 9 Uka chiqanwa Tatit Diosax taqi jaqinakan parlanakap mayjt’ayxäna, uka chiqatwa jaqinakarux aka uraqpachar ananukxäna. Ukat uka markax Babel sataxa. 10 Sem chachan wawanakapax akanakänwa. Uma taripäwit pä mara saraqxipansti, Sem chachax pataka maranïxän ukkhasti, Arfaxad sat wawapaw yurïna. 11 Uka qhipatsti Sem chachax phisqa patak marampiw jakaskäna, ukatsti yaqha yuqanakampi, phuchhanakampiw jupan utjäna. 12 Arfaxad chachasti kimsa tunka phisqani maranïnwa kunapachatix Sélah wawapax yurkän ukkhaxa. 13 Uka qhipatsti, Arfaxad chachax pusi pataka kimsani marampiw jakaskäna, ukatsti yaqha yuqanakampi, phuchhanakampiw jupan utjäna. 14 Sélah chachax kimsa tunka maranïnwa kunapachatix Éber wawapax yurkän ukkhaxa. 15 Uka qhipatsti Sélah chachax pusi patak kimsani marampiw jakaskäna, ukatsti yaqha yuqanakampi, phuchhanakampiw jupan utjäna. 16 Éber chachasti kimsa tunka pusini maranïnwa, kunapachatix Péleg wawapax yurkän ukkhaxa. 17 Uka qhipatsti Éber chachax pusi patak kimsa tunkan marampiw jakaskäna, ukatsti yaqha yuqanakampi, phuchhanakampiw jupan utjäna. 18 Péleg chachax kimsa tunka maranïnwa, kunapachatix Reú wawapax yurkän ukkhaxa. 19 Uka qhipatsti Péleg chachax pä pataka llätunkani marampiw jakaskäna, ukatsti yaqha yuqanakampi, phuchhanakampiw jupan utjäna. 20 Reú chachasti kimsa tunka payan maranïnwa, kunapachatix Serug wawapax yurkän ukkhaxa. 21 Uka qhipatsti Reú chachax pä patak paqallquni marampiw jakaskäna, ukatsti yaqha yuqanakampi, phuchhanakampiw jupan utjäna. 22 Serug chachasti kimsa tunka maranïnwa kunapachatix Nahor wawapax yurkän ukkhaxa. 23 Uka qhipatsti Serug chachax pä patak marampiw jakaskäna, ukatsti yaqha yuqanakampi, phuchhanakampiw jupan utjäna. 24 Nahor chachasti pä tunka llätunkani maranïnwa kunapachatix Térah wawapax yurkän ukkhaxa. 25 Uka qhipatsti Nahor chachax patak tunka llätunkan marampiw jakaskäna, ukatsti yaqha yuqanakampi, phuchhanakampiw jupan utjäna. 26 Térah chachasti paqallq tunka maranïnwa, kunapachatix Abram, Nahor, Harán wawanakapax yurkän ukkhaxa. 27 Térah chachan wawanakapax akanakänwa, Abram, Nahor, Harán ukanaka. Harán chachasti Lot jaqin awkipänwa, 28 Harán chachasti Caldea uraqinkir Ur sat chiqan jiwxäna, awkipa jakaskipana, kawkhantix yurkatayna uka pachpan jiwxarakïna. 29 Abram chachasti Sarai warmimpiw jaqichasxäna, Nahor chachasti Milcá warmimpirakiw jaqichasxäna, Milcá warmisti Harán chachan phuchhapänwa, Iscá warmin kullakaparakïnwa. 30 Sarai warmisti janiw wawanïkänti, jan wawachasirïtap layku. 31 Térah chachasti caldeonakan uraqipankir Ur sat chiqat mistusin, Canaán uraqiruw sarxäna, jupamp chiksti Abram yuqapampiru, Lot allchhipampiru, Sarai yuxch’apampiruw irpasxäna. Ukampisa, Harán markar purisinxa, jupanakax ukan jakiriw qhiparxapxäna. 32 Térah chachasti pä patak phisqani maranïkän ukkhaw Harán chiqan jiwxäna.

12

1 Mä urusti Tatitux Abram chacharux akham sänwa: “Uraqima, wila masinakama, awkiman utapsa apanukuwayxam, kawkïr uraqtix nayax uñacht’aykäm ukar sarxañamataki. 2 Wawanakamampisti mä jach’a marka tukuyäma, aski waxt’äwinakampiw phuqt’äma, sutimsa jach’aruw aptarakï, mayninakatakisti askirakïniwa. 3 Jumar jach’añchirinakarux, jach’añcharakïwa, jumar ñanqhachirinakarusti, ñanqhacharakïwa; juma tuqiw aka uraqin utjir wila masinakax jach’añchat uñjasipxani” sasa. 4 Abram chachasti Tatitux siskatayna ukhamarjamaw Harán uraqit mistuwayxäna. Uka uraqit Canaán uraqir sarxañataki mistuwaykän ukkhasti, jupax paqallq tunka phisqan maranïnwa. 5 Jupampi chiksti, Sarai warmiparu, Lot sobrinoparu, qawqha jaqinaktix Harán chiqan jikxatkatayna taqi jupanakaruw irpxäna, yänakapsa taqi apasxäna. Kunapachatix Canaán uraqir puripkän ukkhasti, 6 Abram chachax taqi uksa uraqinak sarakipawayaskakïnwa, Siquem sat chiqar puriñkama, kawkhankkäntix encina qullan quqax Moré sat chiqana. Ukapachasti cananeo jaqinakaw uka uraqinakan jakapxäna. 7 Ukawjan Tatit Diosax Abramar uñstäna, ukatsti sarakïnwa: “Jumat saraqir wawanakamaruw aka uraq churä” sasa. Ukatsti Abram chachax mä altar uka chiqan wakichäna, Tatitur jach’añchasa, jupar uñstatap layku. 8 Ukatsti Betel markat inti jalsu tuqiruw sarxäna, kawksantix qullunakax utjkän uksaru, uka chiqan chhujllanakap sayt’ayäna. Betel markat inti jalanta tuqiru, Ai markat inti jalsu tuqiru. Uka chiqansti Abram chachax yaqha altar lurt’äna, ukansti Tatituruw art’asirakïna. 9 Ukatsti juk’at juk’at Négueb wasara tuqirux saraskakïna. 10 Uka urunakansti Canaán taqi uksa tuqinakan mä jach’a mach’aw utjäna, Abram chachasti uka chiqan jan kuna manq’añas utjatapatxa, Egipto markaruw mä qawqha pachatak jakir sarxäna. 11 Egiptor puripkän ukkhasti, Abram chachax Sarai warmiparuw säna: “Nayax juman mä suma uñnaqt’an warmïtam yatta, 12 egipcionakax uñjapkätam ukkhaxa, sapxaniwa: ‘Aka warmix uka jaqin warmipawa’ sasa. Ukatsti nayarux jiwayapxitaspawa, ukampis jumampïñ laykux janiw jumarux jiwayapkätamti. 13 Uka layku, jiskt’apkätam ukkhaxa, ‘kullakapätwa’ samaya, ukhamat nayatakix taqi kunas walikïskani, jiwañatsa qhispïwa” sasa. 14 Kunapachatix Abram chachax Egiptor purkän ukkhax, Egiptonkir jaqinakax Sarai warmirux wali suma uñnaqt’ani warmïtap uñjapxäna. 15 Egiptonkir faraón reyin yanapirinakapas Sarai warmirux uñjapxarakïnwa, ukatsti uka warmin wali suma uñnaqt’anïtap yatiyiriw sarapxäna. Ukat faraonan utapar irpapxäna. 16 Sarai laykusti faraonax Abram chacharux wali sum uñjäna. Ukatsti ovejanaka, vacanaka, asnonaka, luqtirinaka, camellonak kun juparux churarakïna. 17 Ukampis Sarai warmi laykurakiw Tatitux faraonampiru, wila masinakapampirux jach’a t’aqhisiñanakamp mutuyäna. 18 Ukat faraonax Abram chacharux jawsayanïna, ukatsti sarakïnwa: “¿Kunatsa ak lurista? ¿Kunatsa jan sista aka warmin juman warmimäskatapxa? 19 Jumasti kullakaxaw sistawa, ukatsti nayax warmixäñapatakiw irpasiriskäyäta. ¡Akax, jichhax irpasxam! ¡Ukatsti sarxam!” sasa. 20 Faraonasti jaqinakaparuw khithäna, Abram chachampiru, warmipampiru, taqi yänak utjiripampir khithanukuñapataki.

13

1 Kunapachatix Abram chachax Egiptot warmipampi, taqi yänakapampi mistuwayxän ukkhaxa, Négueb tuqiruw kuttanxäna. Lot sobrinopasti jupanak chikarakiw saräna. 2 Abram chachax wali qamirïnwa, quri, qullqi, ukhamarak walja uywanakaw jupan utjäna. 3 Négueb tuqitsti juk’at juk’at kuttanxäna, Betel markar puriniñkama, ukatsti kawkharutix nayraqatax utjnuqtkatayna uka chiqaruw kuttxäna, Betel, Ai sata markanak taypiru. 4 Uka chiqan nayrax Tatitur yupaychañatak mä altar luratayna, ukan Tatitur yupaycharakïna. 5 Lot sobrinopasti, Abram tiopjam wali qamirirakïnwa, ovejanakani, vacanakani, jaqinakapas jupamp chikaw chhujllanakan jakapxarakïna; 6 ukampis kawkhankapkäntix uka chiqax ukataq walja uywanakatakix jisk’akïnwa. Janiw panpachanix jakirjamäpkänti, 7 Abram chachan uywap awatirinakasti, Lot sobrinopan awatirinakapampiw jan walt’ayasipkänti. Ukhamarus uka urunakan cananeo, ferezeo jaqinakaw uksa tuqinakan jakasipkäna. 8 Ukhamasti Abram chachax mä urux Lot sobrinoparuw säna: “Jumampi nayampix wila masïtanwa, ukhamasti janiw walïkiti jiwas taypin jan walt’añanakan utjañapaxa, janirakiw awatirinakasas ch’axwapxañapäkiti. 9 Uraqix ajllisiñamatakiw utjaski. Jumasti nayat saraqxitaya. Jumatix amsta tuqir sarxätaxa, nayax aynach tuqiruw sarxä; jumatix aynach tuqir sarxätaxa, nayax amsta tuqiruw sarxarakï” sasa. 10 Lot chachasti Jordán jawir tuqinkir qhirwa, Sóar sata uka markakamaw uñatatäna, uka qhirwasti wali umanïnwa, mä panqar uyur uñtatänwa. Egipto uraqjamänwa. (Uka uraqisti Tatitux Sodoma, Gomorra sat markanak janïra t’unjkän ukhamänwa). 11 Lot chachasti taqi uka Jordán tuqinkir qhirwa uraqinak ajllisïna, ukatsti kawkhankapkäntix ukawjat inti jalsu tuqiruw sarawayxäna. Ukham Abram chachampi Lot sobrinopampix jaljtxapxäna. 12 Abram chachax Canaán uraqiruw qhiparxäna, Lot chachasti qhirwa tuqinkir markanakar jakiriw sarxarakïna, Sodoma marka jak’aru, 13 kawkhantix jaqinakax jan walïpkäna, Tatit nayraqatansti sinti jach’a juchanak lurapkarakïna ukaru. 14 Lot chachan sarxatapatsti, Tatitux Abram chacharux sänwa: “Kawkhankktatix ukkhata, amstaru, aynacharu, inti jalsu tuqiru, inti jalanta tuqir wal uñatatam; 15 uñjktas uka uraq nayaw jumar churäma, wiñayatakiw jumankani, wawanakamankarakini. 16 Nayaw jupanakarux waljanir tukuyä, uraq laq’ar uñtata. Kunjämatix laq’ax jan jakt’kayäkixa, ukhamarakiw wawanakamax jan jakt’kayäni. 17 ¡Sartasim, ukatsti uksaru aksaru uñatatas saram, nayaw jumar aka uraq churäma!” sasa. 18 Ukhamasti Abram chachax chhujllap apthapisiwayasax Hebrón markar jakiriw sarxäna, Mamré sat ch’umi jak’aru. Ukan Tatitun sutip jach’añchañatak mä altar sayt’ayäna.

14

1 Uka urunakan Amrafel chachax Babilonia uraqin reyipänwa; Arioc chachasti Elasar uraqin reyipänwa; Quedorlaómer chachasti Elam uraqin reyipänwa; Tidal chachasti Goím uraqin reyiparakïnwa. 2 Akanakasti nuwasisipkänwa, Sodoma markan Bera reyipampi, Gomorra markan Birsá reyipampi, Admá markan Sinab reyipampi, Seboím markan Seméber reyipampi, Bela markan reyipampi, kawkïri markatix Sóar satäkaraki taqi ukanakampi. 3 Aka phisqa reyisti Sidim qhirwan ejercitonakap tantachapxäna, kawkhankkitix jichhax Mar Muerto sat qutax ukkhana. 4 Quedorlaómer reyisti jupanakarux tunka payan maraw apnaqatayna, ukampisa tunka kimsan mara qhipatsti, uka phisqa reyix jupatak sayt’asiñ amtapxatayna. 5 Qhipa marasti, Quedorlaómer reyimpi, jupampïpkän uka reyinakampix Astarot Carnaim tuqiruw sarapxäna, ukansti refaitanakaru, Ham sat uka chiqan zuzitanakar atipjapxäna; Savé-quiriataim chiqansti emitanakaruw atipjapxarakïna; 6 Seír qullunak tuqinsti horeonakaruw atipjapxäna, ukatsti El-parán uraqkamaw arktapxäna, ukasti wasara tuqinkiwa. 7 Kuttanxasin Quedorlaómer reyimpi, jupampïpkän ukanakasti, En-mispat chiqaruw puripxäna, kawkha chiqatix Cadés satäkäna ukaru. Ukansti amalecitanakan uraqip tuqin taqi kuntix thakhin jikxatapkän ukanak t’unjapxäna, uka kipkarakiw Hasesón-tamar sat uksa tuqin jakir amorreonakampix lurapxäna. 8 Ukhamasti Sodoma, Gomorra, Admá, Seboím, Bela, tuqinkir reyinakax Seboím qhirwaruw sarapxäna. Ukan uka phisqa reyix, Quedorlaómer, Tidal, Amrafel, Arioc sutini pusi reyimpix nuwasipxäna, jupanakasti Elam, Goím, Babilonia, Elasar markanakan reyinakapänwa. 10 Taqi uka Sidim qhirwa tuqinsti walja asfalto phuch’unakaw utjäna, kunapachatix Sodoma, Gomorra markan reyinakapax nuwasïwit jaltapkäna ukkhaxa, uka asfalto phuch’unakaruw jalantapxäna. Mayni reyinakasti qullunakaruw jaltxapxäna. 11 Ukatsti uka pusi reyix, Sodoma markatxa, Gomorra markatsa taqi manq’añanaka, qamir yänakapsa q’al lunthatsuwayapxäna, ukat sarxapxäna. 12 Abram chachan Lot sobrinopax Sodoma markan jakäna, juparus katuntat apasxapxarakïna, taqi utjir yänakapamp kuna. 13 Ukampisa mä jaqiw uka nuwasïwit jaltanxatayna, Abramar taqi ukanak yatiyiri; Abram chachasti Mamré jaqin quqa ch’umipan jakasïna. Uka Mamré chachasti amorreo jaqïnwa; Escol, Aner chachanakan jilaparaki, jupanakasti Abram chachat arxatasipxarakïna. 14 Kunapachatix Abram chachax sobrinopan katuntatätap yatïn ukkhasti, kawkïr uywatanakatix utapan yuripkatayna, nuwasiñatakis wakicht’atäpkarakïna ukanakaruw tantacht’äna, jupanakasti taqpachanix kimsa pataka tunka kimsaqallqunïpxänwa, ukatsti jupanakampiw uka pusi reyir arktäna, Dan markakama. 15 Arumasti, Abram chachampi, jaqinakapampix akatjamat uka pusi reyirux jalxatapxäna, ukatsti Hobá markakamaw arktapxäna, ukasti Damasco markat amstäxankiwa, 16 ukatsti taqi kuntix apapkatayna ukanak aparanipxäna. Ukhamat Abram chachax Lot sobrinoparux qhispiyanïna, ukatsti taqi kunatix sobrinopankki ukanak kuttayanxäna. Ukhamarak warminakarusa, yaqha jaqinakarus qhispiyanxäna. 17 Kunapachatix Abram chachax Quedorlaómer, ukhamarak jupampïpkän uka reyinakar atipjasin kuttankän ukkhaxa, Sodoma markankir reyiw katuqir mistunïna, Savé reyin qhirwaparu. 18 Salem markankir Melquisedec reyisti, khititix alaxpachankir Diosan sacerdotepäki ukax t’ant’ampi, vinompi apsunirakïna, 19 Ukatsti Abram chacharuw aka arunakampi aski waxt’äwi churäna: “Alaxpachankir Diosaw aski waxt’äwinak churätam, jupasti alaxpacha, akapacha luririwa; 20 Alaxpachankir Diosasti yupaychatäpan, jupaw uñisirinakamarux atipjaytam” sasa. Ukxarusti Abram chachax kuntix aparankän ukanakatxa, sapa tunkat maya Melquisedec reyir churäna. 21 Ukatsti Sodoma markankir reyix Abram chacharux sarakïnwa: —Jaqinakax churxita, jumasti yänakampi qhiparaskam —sasa. 22 Ukampis Abram chachax sarakïnwa: —Alaxpacha, akapach lurir jach’a Diosaruw juramentompi arsta, 23 kunatix jumankki ukanakatxa, ch’ankhäpasa, jan ukax wiskhunakan chinuñapäpasa, janipuniw kunsa katuntaskäti, juman wiñay jan saskañamataki: “Nayaw Abrahamar qamiriptayta” sasa. 24 Janiw nayax kunsa nayatak munkti, kuntix uywatanakaxax manq’antapki ukanakak katusï. Kawkïri jaqinakatix nayamp chika jutapkäna, Aner, Escol, Mamré ukanakasti, kunatix jupanakar wakt’ki ukxa katusxapxaniwa —sasa.

15

1 Ukanak qhipatsti Tatitux Abram chacharuw mä unañchäwi tuqi uñstäna, ukatsti sarakïnwa: —Abram, jan axsaramti, juman arxatirimax nayätwa, juman katuqäwimax wali jach’apunïniwa —sasa. 2 Ukampis Abram chachax sarakïnwa: —Dios Tatay, ¿kunatakirak walïni uka churatamasti? Jumax askiw yattax nayan jan wawanïtaxa. Jumax janiw mä wawsa churkistati, taqi kunatix utjkitu ukxa, Damasconkir Eliézer uywataxakiw katxani —sasa. 4 Tatitusti sarakïnwa: —Juman tuti katuqirimax juman pachpa wawamäniwa, janiw mä jaya jaqïkaniti —sasa. 5 Ukatsti Tatitux Abram chacharux anqaruw irpsu, ukat saraki: —Alaxpach sum uñtam, ukatsti jakt’añjamächi ukkhaxa, taqi warawaranak jakt’am. Jïsa, ukhamäniw juman wawanakamaxa —sasa. 6 Abram chachasti Tatiturux iyawsänwa, ukat Tatitux jupar aski jaqit katuqäna, 7 sarakïnwa: —Nayätwa Tatituxa; nayaw Ur sata Caldea uraqit irpsunsma, aka uraqi jumar tutit churañataki —sasa. 8 Abram chachasti sarakïnwa: —Ukampis Dios Tatitu, ¿kunjämatarak yatiriststi aka uraqi nayan tutit katuqañaxsti? —sasa. 9 Tatitusti ukxarux sarakïnwa: —Mä qachu vaca qallumpi, mä cabrampi, mä urqu ovejampi apanim, ukanakasti kimsa marankamäñapawa, ukhamarak mä qhurukutu, mä paloman chhiwchhipa kuna —sasa. 10 Abram chachasti taqi uka animalanak Diosan nayraqatapar apanïna, ukatsti payar jaljtayasaw purapat uñthapisita pä chiqar uchäna, ukampisa jamach’inakxa janiw jaljtaykänti. 11 Uka aychanak uñjasinsti, jach’a pakanakaw ukawjar jutapxäna, Abram chachasti ukanakarux jark’arakïnwa. 12 Kunapachatix arumäxän ukkhasti, Abram chachax ikt’asxänwa. Ukatsti akatjamat mä jach’a ch’amakan muyuntat uñjasïna, ukatsti Abram chachax wal axsarayasïna. 13 Tatitusti ukapachax sarakïnwa: —Jichhax yatiñamaw wakisi, wawanakamax yaqha markan jakapxani, ukansti irnaqañampi t’aqhisiyatäpxaniwa, pusi patak maraw ukan t’aqhisiyatäpxani. 14 Ukampis nayarakiw t’aqhisir jaqir tukuyir markarux mutuyä, ukatsti wawanakamax qhispiyataw mistunxapxani, walja qamir yänakampi phuqt’ataw jutxapxarakini. 15 Jumasti wali chuymanïxäta ukkhaw mä suma samarañan jiwxarakïta, ukhamaw jumax nayra awkinakamamp chikachasxäta. 16 Pusi patak mara qhipatsti, wawanakamax aka chiqaruw kuttanxapxani, ukkhakamasti amorreonakan jucha luratanakapax janïraw sinti jan walïkaniti. 17 Kunapachatix arumäxäna, wali ch’amakäxarakïna, ukapachax mä hornow wali jiq’iskir uñstäna, mä nina wiyarakiw uka jaljat animalanak taypi sarakipäna. 18 Uka pachpa uruw Tatitux Abram chachampix mä amtäwir mantäna, sarakïnwa: —Wawanakamaruw aka uraq churä, Egipto jawirata, Éufrates sata jach’a jawirkama. 19 Quenita, quenizita, cadmoneo, 20 hitita, ferezeo, refaíta, 21 amorreo, cananeo, gergeseo, jebuseo taqi ukanakan uraqinakap wawanakamar churä —sasa.

16

1 Sarai warmisti Abram chachapatakix janiw wawanïrjamäkänti, ukampis mä egipcia uywatapaw utjäna, Agar sata. 2 Ukat Abram chachaparux säna: —Tatitux janiw wawa apaykituti, ukampisa Agar uywatasampi mayachasiñamatakiw maysma, inach ukhamat jupa tuqi wawanïrista —sasa. Abram chachasti kuntix Sarai warmipax siskatayna uk phuqhäna, 3 ukatsti Sarai warmix Egiptonkir Agar uywataparuw Abram chachaparux warmipäñapatak irpkatäna, kunapachatix jupanakax niya tunka mara Canaán uraqin jakxapxäna, ukapachaw ukax lurasïna. 4 Abram chachasti Agar warmimpiw mayachasxäna, ukatsti Agar warmix usur jaqiptxänwa, ukampisa kunapachatix jupax usur jaqiptxatap amuyasxän ukkhaxa, Sarai warmirux jisk’achañampiw uñjxäna. 5 Ukatsti Sarai warmix Abram chachaparuw säna: —¡Jumaw juchanïta Agar warmin nayar jisk’achañapatakixa! Naya kipkaw juparux warmimat chursma, jichhasti wawanïxasin nayatsa juk’ampïkxaspas ukham amuyasxi. Tatituy sispan khitis juchanïtan ukxa, jumati jan ukax nayacha —sasa. 6 Abramasti warmiparux sarakïnwa: —Akaxay uywatamax amparamankiwa, kuntix munta uk jupampix luraskakim —sasa. Sarai warmisti uywataparux sinti jan walpun uñjxäna, ukat Agar warmix sarxäna. 7 Ukampis Tatitun mä angelapaw wasaran juparux jikxatäna, Sur satäkis ukar sarki uka thakhi jak’ana mä uma jalsu thiyana, 8 ukat jiskt’arakïna: —Agar, Sarai warmin uywatapa, ¿kawkitsa jutaskta, kawkirus saräta? —sasa. Agar warmisti sarakïnwa: —Sarai uywirixan utapat jaltanta —sasa. 9 Ukatsti Tatitun angelapax sarakïnwa: —Uywiriman utapar kuttam, ukatsti taqi kunansa jupar ist’arakim —sasa. 10 Ukxarusti Tatitun angelapax saskakïnwa: “Wawanakamax waljanïniwa, jan khitinsa jakt’kayarakïniwa. 11 Usur jaqïtawa, ukatsti mä yuqall wawa wawachasïta, juparusti Ismael sasaw sutichäta, Tatitun juman t’aqhisitam ist’atap layku. 12 Jupasti pampankir uri caballjamäniwa, taqinimpiw nuwasini, taqinis jupampirakiw nuwasini; ukampisa jupax utap sum utt’ayani, jilanakapax janisay munkpan ukasa” sasa. 13 Kunjämatix Agar warmix Tatitumpi parlkatayna ukkhaxa, “Uñjiri Dios” sasaw sutichäna, jupasti sarakïnwa: “Diosaw nayarux uñjitu, ukat jichhas jakaskarakta” sasa. 14 Ukat uka uma phuch’ux: “Jakir Tatitun phuch’upa, taqi kun uñjirin phuch’upa” sataxa. Uka phuch’usti Cadés, Béred uka markanak taypinkiwa. 15 Agar warmisti Abramatakix mä yuqall wawa wawachasïna, Abram chachasti “Ismael” sasaw sutichäna. 16 Kunapachatix Ismael wawapax yurkän ukkhaxa, Abram chachax kimsaqallq tunka suxtan maranïnwa.

17

1 Kunapachatix Abram chachax llätunk tunka llätunkani maranïxän ukkhaw Tatitux jupar uñstäna, ukatsti sarakïnwa: —Taqi ch’amani Diosax nayätwa; jumasti nayan nayraqataxan askipun sarnaqam, 2 nayasti jumampix mä arust’äwi lurä; wawanakamax waljanipunïniwa —sasa. 3 Ukapachasti Abram chachax ajanup uraqir puriñkamaw alt’äna, Diosasti ukchañkamax parlxayaskakïnwa: 4 —Jumampi mä suma amtäwiru mantataxaxa akawa: Jumax walja markanakan awkipäyätawa, 5 janirakiw Abram satäkxätati. Jichhat uksarux Abraham satäxätawa, walja markanakan awkiparuw tukuyäma. 6 Wawanakamsti waljanirupuniw tukuyä; jumatsti reyinakampi, markanakampiw mistuni. 7 Kuna arust’äwtix jumampix lurktxa, ukhamarak akat qhiparusa wawanakamampi lurkä ukax akawa: Nayax juman Diosamapunïyäwa, wawanakaman Diosaparakïyäwa. 8 Canaán uraqisti, kawkhantix jichhax jakkta uka uraqix jumampiru, wawanakamampir wiñayatak churatäniwa, nayasti jupanakan Diosaparakïyäwa —sasa. 9 Diosasti Abraham chacharux saskakïnwa: —Jumampi, wawanakamampix nayan arust’äwixarux phuqhapxapunim. 10 Akaw jumanakampi arust’äwiru mantataxaxa, ukatsti wawanakaman uka arust’äwi phuqhañapapunïniwa: Taqi chachanakaw circuncisión katuqapxäta. 11 Jumanakasti chhuxurasiñaman lip’ich janchip kharirasipxäta, ukaw mä chimpüni kuna arust’äwirutix jumanakampi nayampi mantapktan ukatxa. 12 Jichhat uksarusti taqi yuqall wawaw yuritapat kimsaqallqu urur circuncisión katuqañapa, uka kipkarakiw utaman yurki uka yuqall wawasa, qullqimpi alasit uywataman yuqall wawapasa, jaya markat jutir jaqin yuqall wawapas circuncisión katuqañapa. 13 Taqi yuqall wawapuniw circuncisión katuqañapa. Ukhamaw nayan arust’äwixax jumanakan janchiman chimpuntatäni, wiñayataki mä arust’äwjama. 14 Ukampisa khititix circuncisión jan katuqkani ukax jumanak taypit apsutäxañapawa, nayan arust’äwixaru jan phuqhatap layku. 15 Diosasti Abraham chacharux sarakïnwa: —Warmimax janiw jichhat uksarux Sarai sutinïkxaniti. Jan ukasti Sara sutinïxaniwa. 16 Nayaw juparux aski waxt’äwinak churä, jupa tuqsti mä wawa churarakïma. Jupasti walja markanakan taykapäniwa, wawanakapasti walja markanakan reyiparakïniwa —sasa. 17 Ukatsti Abraham chachax uraqir p’iqip puriyañkamaw alt’asïna, ukatsti akham sasaw larusïna: “¿Patak maran jaqisti wawanirakïspati? ¿Sarasti llätunk tunka maranirusti wawanirakïspati?” sasa. 18 Ukatsti Diosarux sarakïnwa: —¡Ismael wawaxax aski waxt’äwimampi jakaspa ukaxa walïspawa! —sasa. 19 Tatitusti sarakïnwa: —Sara warmimax mä wawa wawacharapïtam, jumasti Isaac sutimpiw uchäta. Jupampiw arust’äwix sum sayt’ayä, wawanakapampisti wiñayatakiw arust’äwix utjayarakï. 20 Ismael tuqitsti mayisitam ist’araksmawa, juparux aski waxt’äwinak churarakïwa; wawanakapas waljanipunïniwa. Ismael chachasti tunka payani jach’a jilïrin awkipäniwa, jupatsti mä jach’a marka tukuyarakï. 21 Ukampis nayan arust’äwix Isaac wawamampikiw utjayä, kawkïri wawtix akat mä mararux Sara warmimax wawacharapkätam ukampi. 22 Diosasti Abraham chachampi parlañ tukuyasinxa, uka chiqat sarxänwa. 23 Ukürpacharakiw Abraham chachax Ismael wawaparux circuncisión katuqayäna, ukhamarak qawqha uywatanakapatix utapan yurkatayna, kawkïri jaqinaktix qullqipampi alaskatayna jupanakarus circuncisión katuqayäna. Utapan jakapkäna taqi uka chachanakasa, yanapapkän ukanakas taqiniw circuncisión katuqapxäna, kunjämtix Tatit Diosax siskatayna ukhamarjama. 24 Abrahamax llätunk tunka llätunkani maranïnwa, Ismaelasti tunka kimsani maranirakïnwa, kunapachatix chhuxurasiñapan lip’ichipax khariqatäkän ukapachaxa. 26 Abraham chachasa, Ismael wawapasa ukürpacharakiw circuncisión katuqxapxäna, 27 utapan utjir taqi jaqinakampi, utapan yurir uywatanakapampi, qullqimpi alat jaya jaqinakamp chika.

18

1 Tatitux Abraham chacharux Mamré sat ch’umi jak’an wasitat uñstäna; Abrahamasti kawkhantix utjaskän uka punkun qunt’atäskänwa, niya chika ururakïnwa. 2 Abrahamax uñatatasin kimsa jaqiruw jupa nayräxan sayt’atäskir uñjäna. Uñjasinsti, mäkiw uka jaqinakar katuqir sarthapïna, killt’asisaw p’iqipsa uraqir puriñkam alt’äna, 3 ukatsti sarakïnwa: —Tatanaka, achikt’apxsmawa, janikiy mäki sarapxamti. 4 Jumanakatak walikïchi ukaxa, mä juk’a uma mayï kayunakam jariqasiñataki, ukatsti aka quqa ch’iwir samart’apxam. 5 Niyakixay jumanakax naya luqtiriman utapankapxstaxa, manq’a apanirapipxäma, ukhamat ch’amani sarasipkakiñamataki —sasa. —Walikiw ukhamaxa —sasaw uka jaqinakax ukkhar samarapxäna. 6 Abrahamasti kawkhantix utjaskäna ukkhar mäkiw jalantawayäna, ukatsti Sara warmiparuw sarakïna: —¡Jank’aki! Mä pä tunka kilo jak’ut t’ant’anak lurt’am —sasa. 7 Ukatsti Abrahamax kawkhankkäntix uywanakapax ukaruw jank’ak jalarakïna, ukatsti lik’i vaca qallükis uk irptanïna, ukat maynïr uywataparuw churäna, jupasti jank’akiw manq’añatak wakicht’anïna. 8 Uka vaca qallxarusti, Abrahamax quesompi, lechempi churarakïna, jupanakan quqa ch’iwin manq’añapkamasti, Abrahamax jank’ak kunsa luqtañatakiw ukkhan sayt’atäskäna. 9 Manq’añ tukuyxatatsti, uka jaqinakax Abrahamaruw jiskt’apxäna: —¿Kawkinkis Sara warmimaxa? —sasa. —Khä chhujllankaskiwa —sasaw Abrahamax säna. 10 Ukatsti maynïrix sarakïnwa: —Akat mä mararuw jumar tumpt’ir kutt’anï, ukkhatakisti Sara warmimax mä wawanïniwa —sasa. Ukañkamasti, Sara warmix Abrahaman qhipäxapan chhujllar mantañawjan taqi uka arsutanak isch’ukiskäna. 11 Abrahamampi, Sara warmipampisti wali chuymanïxapxänwa, ukhamarus Saran phaxsi wilapas chhaqtatäxänwa. 12 Ukat Sarax larusisaw sarakïna: “Kunjämarak wawanïriststi, chachaxasa, nayasa wali chuymanïxapxstxaya” sasa. 13 Ukampis Tatitux Abrahamarux sarakïnwa: —¿Kunatsa Sarax larusi? ¿Janit chuyman tuqir wawanïñ iyawski? 14 ¿Tatitutakisti kuna lurañas ch’amäspati? Akat mä mararuw tumpt’ir kutt’anï, ukkhatakisti Sarax wawanïxaniwa —sasa. 15 Uk ist’asinsti, Sarax axsarthapïnwa, ukat k’arisisaw akham säna: —Janiw nayax laruskäyätti —sasa. Ukampis Tatitux juparuw sarakïna: —Jumax larustawa —sasa. 16 Ukxarusti uka jaqinakax sayt’asxapxänwa, ukatsti Sodoma marka tuqiruw sarxarupxarakïna. Abrahamasti jupanakamp chikaw khithanukxañatak sartäna. 17 Ukampis Tatitux akham lup’irakïna: “Abraham chachar kuntix lurkä ukxa janiw imt’kiristti, 18 niyakixay jupax mä jach’a ch’amani markan awkipächinixa. Jupa tuqiw taqi markanakar aski waxt’äwinak churañatak arsurakta. 19 Nayaw juparux ajllirakta, wawanakaparu, ukhamarak taqi wila masinakaparu nayan yatichäwinakaxar jaysañ yatiqapxañapataki, ukhamarus kunatix chiqapäki, askïkaraki uk lurapxañapataki, ukhamat nayan taqi arsüwinakaxar phuqhañaxataki” sasa. 20 Ukhamasti Tatitux juparux sänwa: —Sodomankiri, Gomorrankiri jaqinakax sinti jan wali jaqinakat uñt’atäpxiwa, juchanakapasti sinti jan walipuniwa, 21 jichhax nayax khayar uñjiriw sarä, kunjämtix sapkitäna uka jucha luratanakapax chiqpachapunit sintïpacha janich uk yatiri. Ukhamat yatirakï —sasa 22 Uka jaqinakasti uka chiqatxa Sodoma tuqiruw sarxapxäna, ukampis Abrahamax Tatitun nayraqataparuw qhiparäna. 23 Jupar mä juk’ampi jak’achasisax jiskt’änwa: —¿Jan juchani jaqinakarux jucharar jaqinakamp chik t’unjarakïtati? 24 Inas uka markan phisqa tunkan jan juchan jaqinakax utjchispa. Ukhamäkipansa, ¿uka markarux t’unjaskakïtati, janit uka phisqa tunkan jan juchan jaqinak laykux pampachkäta? 25 ¡Janiw wakiskaspati jan juchaniru, juchanimpi chika jiwarayañamaxa, panpachanis pachpa jucha lurapkaspa ukhama! ¡Jan uk luramti! Jumax aka uraqpachan jach’a taripirïtawa, ¿janit chiqapar uñjkäta? —sasa. 26 Ukatsti Tatitux sarakïnwa: —Phisqa tunka aski jaqinaktix uka Sodoma markan jikxatä ukkhaxa, uka jan juchan jaqinak laykuxa, taqi uka markan jakir jaqinakarux pampachäwa —sasa. 27 Ukampis Abrahamax saskakïnwa: —Tatay, nayan ukham jumar arsutaxat pampacht’ita, jumaw Diosätaxa, nayasti juman nayraqataman jan yäqañ jaqikïtwa; 28 Ukampis ¿pusi tunka phisqani jan juchani jaqinakak aka markan utjaspa ukax aka marka t’unjaskakïtati? —sasa. Tatitusti juparux sarakïnwa: —Pusi tunka phisqani jan juchan jaqinaktix jikxatäxa, janiw uka markarux t’unjkäti —sasa. 29 Abrahamasti saskakïnwa: —Inas pusi tunka jan juchan jaqinakak utjchispa —sasa. Tatitux sarakïnwa: —Uka pusi tunkan laykux janiw uka markarux t’unjkäti —sasa. 30 Ukampis Abrahamax Tatiturux achikt’askakïnwa: —Tatay, jan nayatak phiñasimti, nayan uka tuqit arsuskakitaxata, inas kimsa tunka jan juchan jaqinakak jikxatchisma —sasa. Tatitusti mayamp saskakïnwa: —Uka kimsa tunkan jan juchan jaqinak laykux, janiw uka markarux t’unjkäti —sasa. 31 Abrahamasti wasitat saskakïnwa: —Tatay, jan axsartas arsutaxampix p’iq usuysma, ukampis, pä tunkan jan juchan jaqinakak jikxatasma ukkhax ¿kuns lurasma? —sasa. Tatitusti sarakïnwa: —Uka pä tunkan laykux janiw markarux t’unjkäti —sasa. 32 Abraham chachax mayamp saskakïnwa: —Tatay, jan nayatak q’apisimti, mä kutimpikiw arst’äxa, ukatsti janiw mayampsa arskxäti: “¿kunsa lurasma tunka jan juchani jaqinakak jikxatasma ukkhaxa?” sasa. Tatitusti sarakïnwa: —Uka tunkan laykux janiw markarux t’unjkäti —sasa. 33 Kunapachatix Tatitux Abraham chachampi parlañ tukuyxän ukkhaxa, uka chiqat sarawayxänwa; Abrahamasti utjasïwiparuw kutt’xäna.

19

1 Kunapachatix uka pä angelax Sodoma markaru puripkän ukapachax niya ch’amakthapxänwa, Lot chachasti markar mantañ punkun qunt’atäskänwa, kawkhantix jaqinakax tantachasipxirïkäna ukkhana. Uka pani angelar uñjasasti katuqañatakiw sayt’asïna, ukatsti killt’asisaw p’iqip uraqir puriyañkam alt’asïna, 2 ukat jupanakarux sarakïna: —Tatanaka, achikt’asipxsmawa, jichhärmax nayan utaxanay qurpacht’asipxam. Ukan kayunakam jariqt’asipxäta, ukatsti arumanthiw wali willjtat sarxapxäta —sasa. Ukampis jupanakax sapxänwa: —Walikïskaniwa, nanakax jichhärmax anqak ikt’awayapxä —sasa. 3 Ukampis Lot chachax utapan qurpachasipxañapatakix saskakïnwa, ukat jupanakax iyawsas jupamp chik utapar sarapxäna. Puripxän ukkhasti, Lot chachax mä suma manq’ampi, jan levaduran t’ant’anakamp wakicht’arapïna, utar sart’ir uka angelanakasti manq’asipxarakïnwa. 4 Ukampisa janïr ikintapkipan Sodoma markankir taqi jaqinakax Lot chachan utapar muyuntapxäna, wayna jaqinakat qalltasin chuyman jaqinakkama, 5 ukatsti Lot chacharuw arnaqapxäna: —¿Kawkinkapxis jichhärma utamar purinipki uka jaqinakaxa? ¡Irpsunim! ¡Jupanakampiw ikintañ munapxta! —sasa. 6 Lot chachasti jupanakamp parliriw mistunïna, punku wali sum jist’katasaw 7 jupanakarux sarakïna: —Munat jilatanaka, achikt’asipxsmawa, janikiy uka jan walinak lurapxamti. 8 Nayan pä phuchhaxaw utjaski, jupanakasti janïraw chacha uñt’apkiti; jupanakaruw irpsunï, jumanakasti kuntix munapkta uk jupanakamp lurapxarakisma, ukampis aka chachanakarux janipun kuna ñanqhanaksa lurapxamti, jupanakax nayan utaxar qurpachañatak jawsatanakawa —sasa. 9 Ukampis jupanakax sasipkakïnwa: —¡Sartam ukkhata! ¿Khitïtas jumax kuntix lurapxañaxäki uk sañatakixa? ¡Jumax yaqha markat jutir jaqikïtawa! ¡Jichhasti jumarux uka jaqinakat sipansa juk’ampi jan walinak lurapxäma! —sasa. Ukatsti Lot chacharux nuwjañ qalltapxäna, punku t’unsuñatakiw jak’achasipxarakïna, 10 ukampis Lot chachar sart’ir angelanakax juparux waythapisin uta manqharuw wayuntxapxäna; punksti mäkiw jist’katapxäna. 11 Ukatsti anqankir jaqinakarux utar jan mantapxañapatakix juykhuptayapxänwa. Jupanakasti punku thaqkäwiw qarirapxäna. 12 Ukatsti uka pä angelax Lot chacharuw sapxarakïna: —¿Aka markan yaqha wila masinakamax utjtamti? Yuqanakamampi, phuchhanakamampi, tullqanakamampir irpxarusiwayxam, ukhamarak taqi kunatix aka markan utjktam ukanaksa apasxam, ukatsti akat jayar sarxapxam, 13 aka marksti t’unjapxäwa. Jaqinakan jucha luratanakapax sintipunïxiwa, ukat Tatitux aka markar t’unjir khithanipxitu —sasa. 14 Lot chachasti tullqanakapan ukaruw saräna, jupanakasti phuchhanakapampi jaqichasiñatak parlatäpxänwa, ukat jupanakarux sarakïna: —¡Sarxarupxam, aka markat jayar sarxapxam, Tatituw aka marka t’unjani! —sasa. Ukampisa tullqanakapax janiw Lot chachan aruparux yäqapkänti. 15 Willjtanxipansti, uka angelanakax Lot chacharuw sapxäna: —¡Jank’ak sartasim! Ukatsti warmimampiru, pä phuchhamampir irpxarusiwayas sarxam. Jan ukasti, aka markamp chika t’unjataw uñjasipxäta —sasa. 16 Ukampisa Lot chachax janiw jank’achaskänti, ukat angelanakax juparusa, warmiparusa, pä phuchhaparusa amparat katxarusaw markat waysuwayapxäna. Tatitun khuyapayasiñap laykuw ukham qhispit uñjasipxäna. 17 Kunapachatix marka anqäxankxapxän ukkhasti, maynïr angelaw säna: —¡Jiwañ jan munapksta ukax jaltapxam! Janipun qhiparux uñtanipxamti, janirak qhirwa chiqa sarkasas sayt’apxamti. Qhispitäñ munapxsta ukaxa, qullunakar jaltxapxam —sasa. 18 Ukampis Lot chachax jupanakarux sänwa: —¡Tatanaka, janiw wakiskaspati! 19 Jumanakax taqi kunan yanapt’apxista, nayatakisti sinti suma jaqinakäpxtawa, jakañaxsa qhispiyapxistawa, ukampis janiw nayax qullunakar sarkiristti, t’unjäwisti thakhin katjarakitaspawa, ukatsti nayax jiwiristwa. 20 Aka jak’an mä jisk’a markaw utji, ukaruw jaltxirista. ¡Ukar jaltxam sapxita jakañax qhispiyasiñataki! ¡Chiqpachansa uka markax mä jisk’a markakiwa! —sasa. 21 Ukatsti uka angelanakat maynïrix sänwa: —Walikiwa, mayitamarux jaysämawa. Kawkïr markattix parlkista uksti janiw t’unjkäti, 22 mäpitay uka markar jaltxam, uka markar puriñamkamasti, janiw kuns lurkäti —sasa. Ukat uka markax Sóar sas sutichata, ukasti “jisk’a marka sañ muni”. 23 Kunapachatix qhanjtankäna, Lot chachas Sóar markar purkxän ukkhaxa, 24 Tatitux Sodoma, Gomorra markanakxarux aqkir azufrempiw jallur uñtat purintayäna; 25 ukatsti taqi khitinakatix uka markanakan jakapkäna jupanakampiru, ukhamarak taqi kunatix uka qhirwan jilkäna ukanakampirus q’al tukjäna. 26 Ukampisa Lot chachan warmipax qhipapat jutaskäna, jupasti qhipäx uñtäna, ukatsti uka pachparuw jayu qalar tuküna. 27 Qhipärmanthisti, Abrahamax willjtaw sartasïna, ukatsti kawkhantix Tatitumpi parlkatayna ukkharuw saräna; 28 ukatsti Sodoma, Gomorra markanak uñtäna, ukhamarak taqi uka qhirwa tuqinak uñtarakïna, uksa tuqit walt’at jiwq’i makhatir uñjäna, mä jach’a hornotsa nina jiwq’ix mistkaspa ukhama. 29 Ukham Diosax qhirwa tuqinkir markanak t’unjäna, kawkhantix Lot chachax jakkäna uka markanaka, ukampis Abrahamat amtasisin Lot chacharux uka chiqat irpsuwayxarakïna. 30 Uka qhipatsti Lot chachax Sóar markan qhiparañ axsarayasxänwa, ukatsti pä phuchhap irpxarusiwayasin qullu tuqir sarxäna, ukan kimsanpacha mä putun jakapxäna. 31 Mä urusti jilïr phuchhax sullkaparuw säna: —Awkisax chuymanïxiwa, janirakiw aksa tuqinakan mä chachas jiwasamp jaqichasiñatak utjkiti, kunjämatix wakiski ukhama; 32 ukhamasti awkisar machjayañäni, ukat jupampiw ikintasiñäni, ukhamat jupatak wawanïñasataki —sasa. 33 Ukatsti arumpachaw awkiparux vinompi machjayapxäna, ukat jilïr phuchhax jupampi ikintäna; ukampis awkipax janiw amuyaskänti, kunapacha jupamp ikintatapsa, sartxatapsa. 34 Qhipürusti, jilïr phuchhax sullkaparux sarakïnwa: —Wasayp’ux nayax awkisampiw ikintta, jichhärmax machjayarakikiñäni, ukatsti jupampiw jumax ikintarakïta; ukhamat panpachaniw jupatak wawanïñäni —sasa. 35 Uka arumasti wasitat awkiparux vinomp machjayapxäna, sullka phuchhasti awkipampiw ikintarakïna; ukampis janirakikiw Lot chachax amuyaskänti, kunapacha phuchhapan jupamp ikintatapsa, sartxatapsa. 36 Ukhamaw Lot chachan phuchhanakapax awkipatak usur jaqiptapxäna. 37 Jilïr phuchhasti mä yuqall wawa wawachasïna, juparusti Moab sutimpiw uchäna, jupasti moabitanakan awkipawa. 38 Sullka phuchhasti mä yuqall wawa wawachasirakïna, juparusti Ben-amí sutimpiw uchäna, jupasti amonitanakan awkiparakiwa.

20

1 Abraham chachax kawkhankkäntix ukkhat mistuwayasin Négueb tuqiruw sarxäna, ukat Guerar markan jakxarakïna, uka markasti Cadés, Sur markanak taypinkiwa. 2 Uka markan jakkasinsti, Abrahamax Sara warmipatxa jupax “kullakaxaw” sakïnwa. Ukat Guerar markan Abimélec reyipax Sara warmir warmipäñapatak irptayanïna; 3 mä arumasti, Abimélec reyirux Diosaw mä samkan uñstäna, juparusti sarakïnwa: “Jichhax jiwätawa, kawkïr warmtix irptayasinkta ukax chachan warmiwa” sasa. 4 Ukampisa, Abimélec reyix janiw uka warmir llamkt’kataynati, ukat jupax sarakïna: “Tatay, ¿jan kuna ñanqha lurir jaqirusti jiwayasmati? 5 Abraham kipkaw nayarux situ, ‘kullakaxawa’ sasa, jupasa Abrahamax ‘jilaxawa’ sarakiwa. Ukhamasti nayax taqi kunsa walik luraskta, janirakiw kuna jan wali amtañampis lurkti” sasa. 6 Diosasti uka samkan sarakïna: “Nayax taqi kunsa mä suma chuymampi luraskatam yatta, ukat uka warmirux jan llamkt’ayksmati, ukhamat nayatak jan juchachasiskañamataki. 7 Jichhasti, uka warmir chachapar irpxaruyxam. Jupax profetawa, juman jakañamatakis mayirapïtamwa. Janitix warmipar irpxaruykäta ukaxa, jumasa, wila masinakamas jiwarapxätawa” sasa. 8 Qhipärmanthi willjtasti, Abimélec reyix sartasisin uywatanakapar jawsäna, ukatsti kuntix samkaskatayna ukanak yatiyäna. Uywatanakapasti uk ist’asin wal axsarayasipxäna. 9 Ukatsti Abimélec reyix Abrahamaruw jawsäna, ukat juparux sarakïna: —¿Kunatsa ukham lurapxista? ¿Kuna jan walsa jumar lursma, ukhamat nayxaru, jaqinakaxxaru mä jach’a juchañchäwi apaniñamatakisti? Ukham lurañax janiw wakiskiti. 10 ¿Kunatsa ukham lurta? ¿Kuns lup’iskäyäta? —sasa. 11 Abrahamasti sarakïnwa: —Nayax aka chiqankir jaqinakan Diosar jan axsarirïpxatap amuyäyäta, inas ukata warmix apaqañ layku nayax jiwayatïrista uka. 12 Jupax kullakaxäskapuniwa, awkixan phuchhapawa, janis taykaxan phuchhapäkchi ukasa; ukatpï nayax jupampix jaqichasïyätxa. 13 Kunapachatix Diosax awkixan utapat irpsunkitu ukkhaxa, nayax juparux sistwa, kawkharutix purkañäni ukanxa, nayatxa “jilaxawa” sañapapuni —sasa. 14 Abimélec reyisti, Abrahamarux Sara warmip irpxaruyxäna. Ukhamarus ovejanaka, vacanak churawayxäna, ukhamarak chacha, warmi uywatanaka irpxaruyarakïna, 15 Abrahamarusti sarakïnwa: —Uñjam akaw markaxaxa, kawkhantix jakasiñ munkta uka chiq ajllisim —sasa. 16 Sararusti sarakïnwa: —Jilamarux waranqa qullqi katuyaskta, ukasti khitinakatix jumampïki ukanak nayraqatan sumat uñt’atäñamatakïniwa. Janiw khitis jumat kuna jan walsa arsuñapäkiti —sasa. 17 Ukatsti Abrahamax Diosaruw mayïna, Diosasti Abimélec reyimpiru, warmipampiruw k’umarachxäna. Jupan uywat warminakarus wawanïpxañapatakiw k’umarachxarakïna, 18 Sara warmi laykuw Tatitux Abimélec reyin utapankir warminakan jan wawanïpxañapatak arsutayna.

21

1 Tatitux arsutaparux Sara warmir ist’asax phuqhänwa, 2 ukat Sara warmix usur jaqiptxäna, Abrahamatakisti mä yuqall wawa wawachasïna kunapachatix Abrahamax wali chuymanïxän ukkha. Wawasti Diosan arsutaparjamaw pachapar yurïna. 3 Abrahamasti Sara warmipat yurir wawarux Isaac sutimpiw uchäna; 4 yuritapatsti, kimsaqallqu uru saraqataruw circuncisión katuqayäna, kunjämtix Diosax sawaykatayna ukhamarjama. 5 Kunapachatix Isaac wawax yurkän ukkhasti, Abrahamax patak maranïnwa. 6 Ukatsti Sara warmix sarakïnwa: “Diosaw nayarux larusiyitu, jichhasti taqi khitinakatix wawanïtax yatipkani ukanakaxa, nayampiw larusipxarakini. 7 ¿Khitis amuyasapänxa, nayan Abrahamatak wawanïñaxsti? Jichhasti jupatakix mä yuqall wawanïtwa, jupax sinti chuymanïkxchi ukasa” sasa. 8 Isaac wawasti jilsxänwa, ukat ñuñut t’aqatäxarakïna. Kunürutix ñuñut t’aqatäkän uka urusti, Abrahamax mä jach’a phunchhäwi luräna. 9 Mä urusti, Sara warmix Egiptonkir Agar warmimpina, Abrahamampin Ismael wawapan Isaac wawat sawkasiskir uñjäna. 10 Ukatsti Sara warmix Abrahamaruw säna: “¡Uka uywat warmimpi, wawapampix utasat sarxapxpan! Isaac wawaxax janiw uka uywatan wawapamp chikax tutim katuqkaspati” sasa. 11 Abrahamasti uk ist’asax walpun chuymapax usüna, Ismaelan wawaparakïtap layku. 12 Ukampis Tatitux Abraham chacharux sänwa: “Jan jumax uka wawatsa, uywatamatsa llakiskamti. Kuntix Sara warmimax mayktam ukanak phuqhaskakim, wawanakamasti Isaac tuqit sartani. 13 Uywataman wawaparusti, nayaw wawanakapatxa mä jach’a marka tukuyä, juman wawamarakïtap layku” sasa. 14 Qhipärmanthi willjtasti, Abrahamax Agar warmirux t’ant’ampi, mä uman lip’ichi wayaqampi churäna, ukanak q’ipxaruyasasti, Ismael wawapar irpxaruyasaw khithanukxäna. Agarasti sarawayxänwa, Beerseba wasara tuqinarak khuy aka sarnaqäna. 15 Kunapachatix uka lip’ich wayaqan umax tukusxän ukkhaxa, wawaparux mä ali k’uchuruw qunt’äwayäna, 16 jupasti ukkhata jaya chiqar qunt’asiriw sarxäna wawapar jiwir jan uñjañ munasa. Kunapachatix jupax qunt’asxän ukkhasti, wawax walpun jachañ kalltäna. 17 Diosasti uka wawan jachatap ist’arakïna, ukatsti alaxpachatpach Diosan angelapax Agar warmir jawsasaw sarakïna: “Agar ¿kunas kamachtam? Jan axsaramti, Tatit Diosax wawaman jachatap ist’iwa. 18 Saram, wawamar amparat wayxarum. Janiw jiwkaniti, jupat saraqirinakasti mä jach’a markaw tukuni” sasa. 19 Ukatsti Diosax Agar warmiruw mä uma phuch’u uñacht’ayäna. Jupasti lip’ichi wayaqaparux umampi phuqt’iriw jaläna, ukatsti Ismael wawaparuw umt’ayarakïna. 20 Diosasti uka wawarux yanapänwa, jupax Parán sat wasaran jilsüna, ukan jakarakïna, jupax mich’inak antutt’añ sum yatiqäna. Qhiparusti taykapax Egiptonkir mä warmimpiw juparux jaqichxarakïna. 22 Uka urunakansti Abimélec chachax Abrahamampi parliriw saräna. Ejercitopan jilïripa Ficol chachasti jupa chikaw sararakïna. Abimélec chachax Abrahamarux sänwa: —Nanakax Diosan taqi luräwiman jumar yanapatap uñjapxta. 23 Ukhamasti, Dios nayraqatan jichhpach mä juramento lurarapita, jan kuna ñanqhsa nayarusa, wawanakaxarusa, wawanakaxan wawanakaparusa luraskañamataki. Kunjäm suma chuymampitix nayax jumar uñjksma ukham uñjitäta, kawkïr markar jakiritix jutkta uka markankir jaqinakampix ukhamarak luräta. 24 Ukatsti Abrahamax juramento lurarapïna. 25 Ukampis Abrahamax Abimélec chacharux mä uma phuch’xat arsusirakïna, uka uma phuch’sti jupan uywatanakapaw Abrahamat aparapxatayna. 26 Abimélec chachasti ukxaruw sarakïna: —Jichhakamax janipuniw uk yatkayätti, janirakiw jumas yatiykistati. ¿Khitirak uk lurasapänsti? —sasa. 27 Abrahamasti Abimélec chacharux ovejanaka, vacanak churäna; uka urpacharakiw panpachanix mä suma arust’äwi lurapxäna. 28 Ukampisa Abrahamax oveja tamapata paqallqu ovejanak yaqhachäna, 29 ukat Abimélec chachax Abrahamar jiskt’äna: —¿Kunatakis aka paqallqu ovejanak yaqhachta? —sasa. 30 Abrahamasti sarakïnwa: —Aka paqallqu ovejanak churksma ukax, nayan aka uma phuch’u allitaxat mä qhanañchäwïñapatakiwa —sasa. 31 Ukat uka chiqax Beerseba sutimpi uchata, uka chiqan panpachani juramento lurapxatapata. 32 Berseba chiqan arust’äwi luratatsti, Abimélec chachampi, ejercitopan jilïripäki uka Ficol chachampisti, filisteonakan uraqiparuw kuttxapxäna. 33 Beerseba chiqansti Abrahamax mä tamarisco quqa ayruntäna, ukatsti wiñay jakir Tatit Diosaruw art’asirakïna. 34 Jaya pacharakiw Abrahamax filisteonakan uraqipan jakäna.

22

1 Mä qawqha maranak qhipatsti, Diosax Abrahaman iyawsañap yant’äna, ukat sarakïna: —¡Abraham! —sasa. —Akankasktwa —sasaw Abrahamax säna. 2 Tatitusti sarakïnwa: —Isaac sapa yuqall wawamar irpxarum, sinti munat wawamaru, ukatsti Moria uraqir saram. Uka chiqar purisinsti, kawkïri qulltix nayax uñacht’aykäma uka qullun nayar wawam mä nakt’ayat wilañcha luqtäta —sasa. 3 Qhipärmanthi willjtasti, Abrahamax sartasisin phäña lawa ch’iyjäna, nakt’ayat wilañchataki. Ukatsti asnopa karunt’asin kawkharutix Diosax siskatayna uka chiqaruw saräna. Isaac wawapampi, pani uywatapamp chika. 4 Kimsa uru saratatsti, Abrahamax jayatpach puriñapäkän uka chiqa uñjäna. 5 Ukat uywatanakaparux säna: —Jumanakax akkhar asnomp chika qhiparapxam. Wawaxampi nayampisti sarasipkakïwa, Tatit Diosaruw yupaychanipxä, uka qhipat kuttanxapxarakï —sasa. 6 Abrahamasti phäña aptasin Isaac wawaparuw q’ipxaruyäna; jupasti cuchillompi, ninampi apxarurakïna, ukatsti panpachaniw sarawayapxäna. 7 Ukampis Isaacax Abrahamar sänwa: —Tatay, lawasa, ninasa utjistuwa, wilañcha luqtañatakisti ¿kawkinkarak ovejasti? —sasa. 8 Awkipasti sarakïnwa: —Wawa, Diosaw wilañchatakix mä oveja uskuskani —sasa. Jupanakasti panpachan sarasipkakïnwa. 9 Kawkharutix Diosax uñacht’aykatayna uka chiqar purisinsti, Abrahamax mä altar luräna, ukxaruw phäña lawanak sum wakicht’arakïna; ukatsti Isaac wawapar ñach’antasaw phäñan wakicht’at altar patxar wayxatäna; 10 ukampis kunapachatix wawapar kharinukuñatak cuchillo aytkäna ukkhaxa, 11 Tatitun angelapaw alaxpachat art’anïna: —¡Abraham! ¡Abraham! —sasa. Jupasti sänwa: —Akankasktwa —sasa. 12 Tatitun angelapasti sarakïnwa: —Jan kuna ñanqhsa wawar luramti, Diosar axsaratam yatxtwa, janirakiw “Janiw” sisktati, sapa wawamar nayar luqtaniña —sasa. 13 Abrahamasti uñatatasisinxa, mä urqu oveja uñjäna alinak taypin waxranakat achuntatäskiri; ukat uka oveja aptir sartawayäna, ukatsti uka oveja Tatitur nakt’at wilañcha wawap lanti luqtäna. 14 Uka chiqarusti Abrahamax akham sutichäna: “Tatitux kunatix wakiski ukxa churasiriwa” sasa. Ukat jichhakamaw ukawjax sutichatäski: “Tatitux qullupan kunatix wakiski ukxa churasiriwa” sasa. 15 Tatitun angelapasti wasitat alaxpachatpach Abrahamar art’anïna, 16 ukatsti sarakïnwa: —Tatitux akham siwa: “Jichhax ukham luratamata, mä sapa wawam nayar luqtañsa, jan ‘Janiw’ satamatxa, naya kipkaw juramentomp arsta, 17 jumar aski waxt’äwinak churañataki. Wawanakamarusti alaxpacha warawaranakjam waljanirupuniw tukuyä, quta thiyan utjir ch’allar uñtata. Ukhamarus jupanakax uñisirinakaparux atipjapxapuniniwa, 18 aka uraqinkir taqi markanakarakiw jupanak tuqi aski waxt’äwinak katuqani, nayar ist’atamata” —sasa. 19 Uka qhipatsti, Abrahamax kawkharutix uywatanakapax qhiparkatayna ukkharuw kuttxäna. Ukatsti taqpachaniw Beerseba chiqar sarxapxäna, kawkhantix Abrahamax jakkäna ukaru. 20 Mä qawqha pachatsti, Abrahamaruw yatiyapxäna, Nahor jilapan Milcá warmipan kimsaqallqu wawanïtapa. 21 Jilïri wawapax Us sutini, jupan jilapasti Buz sata, ukxarusti Quemuel sataraki, Aram chachan awkipäki uka. 22 Ukxarusti Quésed, Hazó, Pildás, Idlaf, Betuel jupanakaw yuripxarakïna. 23 Uka Betuel sat chachapï Rebecan awkipänxa. Milcá warmix uka kimsaqallqu wawanak Abrahaman jilapa Nahor chachapatak wawachasïna. 24 Ukhamarus Nahor chachax Rumá sat uñt’atapampix wawanirakïnwa. Jupanakasti Teba, Gáham, Tahas, Maacá sutinakanïnwa.

23

1 Sara warmix patak pä tunk paqallqun maraw jakäna, 2 jupasti Quiriat-arbá sat chiqan jiwxäna, Hebrón markana, Canaán uraqina. Abrahamasti warmipan jiwatap amtasax wal jachäna. 3 Ukatsti kawkhankkäntix Sara warmin jiwat amayapax, uka chiqat mistunisasti, uka uraqin jakir hitita jaqinakamp parliriw saräna, jupanakarusti sarakïnwa: 4 —Nayax jumanak taypin yaqha markat jutir jaqikïkta ukasa, amay imäwi uraqi aljt’apxita, warmixan jiwat amayap imt’xañataki —sasa. 5 Hitita jaqinakasti Abrahamarux sapxänwa: 6 —¡Tata, ist’apxita! Jumax nanak taypin Diosan ajllit wawapätawa. Kawkharutix munkta uka chiqar warmiman amayap imt’askakim, janiw nanakat khitis jark’apkätamti —sasa. 7 Abrahamasti sayt’asisin, hitita jaqinak nayraqatan wali yäqañampiw alt’asïna, 8 ukatsti jupanakar sarakïnwa: —Chiqpachapuni jumanakaxa, nayan aka chiqar warmixaru imt’asiñax munapxsta ukaxa, Sóhar chachan Efrón yuqaparuy sarapipxita, 9 Macpelá chiqankki uka putup nayar aljañapataki, uraqinakap thiyankki uka. Nayasti uka putun alapxa churaskäwa, ukhamat aka chiqan amay imäwix nayan utjani —sasa. 10 Efrón sata hitita chachasti uka jaqinak taypin qunt’atäskänwa, ukat Abrahamar jach’at arusxatäna, ukhamat kawkïri jilïr hitita jaqinakatix qunt’atäsipkäna ukanakan ist’añapataki: 11 —¡Tata, ist’ita, janiw aljkirismati! Nayax uka uraqi inakiw churäma, uka uraqinkkis uka putupamppacha. Marka masinakaxas uka arsutax ist’asipkituwa. Warmiman jiwat janchip uka chiqar imt’asiskakim —sasa. 12 Abrahamasti hitita jaqinak nayraqatan wali yäqañampiw wasitat alt’asïna, 13 Efrón chacharusti taqi jaqinak nayraqatan sarakïna: —¡Tata, ist’akitaya! Kuna qullqtix uka uraqit churäma sisksma ukxa katuqt’akitaya, ukat warmixan jiwat amayap uka chiqar imt’asxä —sasa. 14 Ukxaruw Efronax sarakïna: 15 —Ist’ita, tata. Uka uraqin alapax pusi patak qullqiwa. Janiw jichhax uka qullqit ch’axwkañäniti, ukhamasti warmiman jiwat amayap imt’asiskakim —sasa. 16 Abrahamasti Efrón chachan mayitaparux jaysarakïnwa, ukatsti hitita jaqinak nayraqatan jupax phuqhatpach qullqi jakt’äna. 17 Ukhamat Efronan uraqipaxa, kawkïritix Macpelá chiqan jikxataskäna, Mamré ch’umi inti jalsu uñkatasina, uka uraqin utjir putumppacha, quqanakamppachasa, 18 Abrahaman uraqipäxänwa. Uka uraqsti hitita jaqinakan jilïrinakapan uñjkañaw jupax alasïna. 19 Uka qhipatsti Abrahamax Macpelá uraqinkir puturuw Sara warmipan jiwat amayap imt’xäna, Mamré ch’umit inti jalsu tuqiru, Hebrón satäkaraki uka chiqaru, ukasti Canaán uraqinkiwa. 20 Ukhamaw jupax uka chiqan utjkatayna uka uraqimpi, uka putumpi katusxäna, kuna uraqtix hitita jaqinakax amay imt’añatak aljkatayna uka.

24

1 Abrahamax sinti chuymanïxänwa, Diosasti juparux taqi kunan aski waxt’äwinakapamp phuqt’atayna. 2 Mä urusti, Abrahamax uywatanakapat jilïrïki ukaruw jawsäna, khititix taqpach yänakap uñjirïkäna ukaru, ukat jupar sarakïna: —Nayan lankhu chara manqhäxar amparam ucham, 3 ukatsti alaxpacha, akapach Diosan sutipxar juramento lurarapita, Isaac wawaxaru, jan aka Canaán uraqinkir warmimpi jaqichañamataki, 4 uraqixaruw saräta, ukansti nayan wila masinakax taypit jupatak mä warmi ajllinirapïta —sasa. 5 Uywatasti sarakïnwa: —Warmitix nayamp chika jutañ jan munkaspa ukasti, ¿kuns luriristxa? ¿Yuqamcha irpirista, jupan thaqhasiñapataki? —sasa. 6 Abrahamasti sarakïnwa: —¡Janiwa, janiw yuqaxar uka markar irpätati! 7 Alaxpachankir Dios Tatituwa, khititix nayan awkixan utapatsa, wila masinakaxan uraqipatsa irpsunkitu, ukatsti aka uraqi nayampiru, wawanakaxampiru churañatak arskitu, jupaw angelap juma nayräxar khithanirakini, yuqaxatak mä warmi uka uraqit irpaniñamataki. 8 Warmitix jumampi chika jan jutañ munkani ukkhaxa, jumax juramento luratamat janiw llakiskxätati, ukampisa, ¡janipun kunäkipansa yuqaxarux irpamti! 9 Ukatsti uywatax Abraham uywiripan lankhu charap manqharuw amparap uchäna, ukatsti kunjämtix Abrahamax maykatayna, ukhamarjam phuqhañatakiw juramento luräna. 10 Ukatsti uywiripan utjkäna uka suma yänakat ajlliwayäna, ukatsti tunka camellompi irpxaruwayasin Mesopotamia tuqinkir Nahor markaruw saräna. 11 Uywatax marka jak’ar purkän ukkhasti, niya ch’amakthapxänwa. Warminakasti ukapachaw uma apsuri sarapxirïna. Uywatasti mä uma phuch’u jak’aruw camellonak samart’ayäna, 12 ukatsti Tatitut mayisïna: “Abraham uywirixan Tatit Diosapay, jichhürux jumakiy yanapt’ita, uywirixar munatamsa uñacht’ayarakita. 13 Nayax aka uma phuch’u jak’ankasktwa, aka markankir tawaqunakan uma apsuri jutañapkama. 14 Kawkïr tawaqurutix nayax siskä: ‘Wakullamat umay umt’ayita’ sasa, ukatsti jupax sarakitaspa: ‘Akax umt’askakim, camellonakamarus umart’ayarakï’ siskani, ukäpan Isaac luqtirimatak juman ajllita warmixa. Ukhamat nayax yatï, uywirixar juman khuyapayatama” sasa. 15 Uywatax janïraw Tatitut mayisiñ tukuykänti, ukkhaw mä tawaqur kallachipxar uma wakullas apt’at jutaskir uñjäna. Uka tawaqusti Betuel chachan Rebeca sat phuchhapänwa. Betuel chachasti Milcá warmimpina, Abrahaman jilapa Nahor chachampin wawapänwa. 16 Rebecasti wali suma uñnaqt’an tawaqünwa, janirakiw khiti chachas juparux llamkt’kataynati. Uma phuch’xar alt’asisinsti uma wakullap phuqhantaskäna, niya kuttañampiskänwa 17 ukhamaruw uywatax jupar jikxatäna, ukat sarakïna: —Wakullamat mä juk’a umay umt’ayita —sasa. 18 —Umt’askakim tata, —sasaw Rebecax säna. Ukatsti wakullap wayuqasin amparapampi katt’asaw uywatar umt’ayäna. 19 Umt’añ tukuyipansti, Rebecax sarakïnwa: —Camellonakamatakis umxa apst’anirakïwa, qawqtix munapki ukkha umt’apxañapataki —sasa. 20 Ukatsti jank’akiw uywa umañawjaru wakullapat uma warsüna, ukatsti walja kutirakiw phuch’ut uma waysunïna, camellonakar umart’ayañataki. 21 Ukchañkamasti uywat jaqix amukiw uñch’ukiskäna, jupasti sum yatiñ munarakïna, Tatitux jupar uka saräwin yanapaskatapa. 22 Camellonakax umañ tukuyxipansti, uywat jaqix suxta gramon quri surtija tawaqun nasapar uchäna; ukxarusti qurit lurat pä chipana amparanakapar ucharakïna, ukasti patakat jila gramonïnwa, 23 ukatsti jiskt’arakïnwa: —Kullaka, ¿khitin phuchhapätasa? ¿Awkiman utapan jichha aruma jaqinakaxampi, nayampi qurpacht’asiñ chiqax nanakatak utjaspati? —sasa. 24 Tawaqusti sarakïnwa: —Betuel chachan phuchhapätwa, jupax Milcá warmimpina, Nahor chachampin yuqapawa. 25 Utaxan mä chiqax juman qurpachasiñamatak utjiwa, camellonakamatakis manq’ax waljarakiwa —sasa. 26 Ukat uywat jaqix killt’asisin Tatitur yupaychäna, 27 sarakïnwa: “¡Abraham uywirixan Tatit Diosapax jach’añchatäpan, jupax Abraham uywirixar munasiñapsa khuyapayasiñapsa uñacht’ayapuniwa, nayarusti juparakiw thakhin irpasinkitu, uywirixan wila masinakapan utapkama!” sasa. 28 Uk ist’asasti, Rebecax utaparuw jaläna, taykapar yatiyiri. 29 Jupasti mä jilanïnwa, Labán sata, uka jilapasti surtijampi, chipanamp uñjäna, kuntix kullakapan amparapankkän ukanaka, ukhamarus kuntix uka jaqix siskatayna ukanak taykapar yatiyaskir sum ist’arakïna. Ukat jupax uka uywat jaqir jikxatir jaläna, uywatasti phuch’u jak’an camellonakap thiyan sayt’atäskänwa. 31 Uywatar uñjasasti, Labanax jupar sänwa: —Walikpun juttax tata, Tatituw aski munasiñapampi akar puriyantam. Utaxar jutaskakim; ¿kunjämarak aka anqan qhiparätasti? ¡Nayax jumatakix utaxan mä chiqa wakichta, camellonakamatakis wakicharaktwa! —sasa. 32 Ukhamasti uywatax utaruw saräna, ukan Labanax camellonakat khumunakap apaqäna, ukatsti manq’a churarakïna, uywat chachampiru, jupampi chik saririnakampirux kayunakap jariqasiñapatakiw uma waxt’äna. 33 Manq’a churapkän ukkhasti, Abrahaman uywatapax sänwa: —Janiw nayax manq’kiristti, kunatix sañäki uk janïr arskasaxa —sasa. Labanasti sänwa: —Arsuskakim —sasa. 34 Uywatasti sarakïnwa: —Nayax Abrahaman uywatapätwa. 35 Tatitux uywirixar aski waxt’äwinakap walpun churi, juparusti qamiriptayiwa. Jupaw churi: ovejanaka, vacanaka, quri, qullqi, uywatanaka, camellonaka, asnonaka, taqi ukanaka. 36 Ukhamarus Sara warmipax wali chuymanïxasaw mä yuqall wawa wawacharapi, uywirixasti uka wawaparuw taqi kun jaytawayxi. 37 Uywirixasti mä juramento lurayitu, sarakituwa: “Jan munamti wawaxan aka Canaán uraqinkir warminakampi jaqichasiñapxa, kawkhantix nayax utjaskta ukana, jan ukasti 38 awkixan wila masipan ukar saram, ukatsti nayan jach’a wila masix taypit mä warmi wawaxatak thaqhanirapim” sasa. 39 Nayasti saraktwa: “Tata, inas uka warmix nayamp chika jan jutañ munkchiniti” sasa. 40 Jupasti sarakituwa: “Nayax Tatitun thakhipan sarnaqawayta, jupaw mä angelap khithanini, saräwiman yanapañapataki, ukhamat wila masix taypita, awkixan wila masinakap taypit mä warmi wawaxatak irpaniñamataki. 41 Ukampisa, janitix wila masinakaxax uka tawaqu irpxaruyaniñ munapkätam ukkhakiw juramento luratamat jan llakiskxätati” sasa. 42 “Jichhürusti uma phuch’u jak’aruw purinta, ukat Abraham uywirixan Tatit Diosapar mayt’asis sarakta: ‘Jumatix aka saräwixan yanapatam uñacht’ayitäta ukaxa, 43 aka uma phuch’u jak’an jikxatasisin akhamäñapatak nayax achikt’asïma: Kawkïr tawaqutix uma phuch’ur uma aptasiri jutkani, ukarux nayax sirista: Kullaka, wakullamat mä juk’a umay umt’ayita sasa, 44 ukatsti jupax sitaspa: Umt’askakim tata, camellonakamatakisti aptanirakïwa sasaxa, juma Tatitun ajllita warmix uka warmïpan uywirixan yuqapatakixa’ sasa. 45 Janïraw nayax Tatitut mayisiñ tukuykäyätti, ukapachaw Rebeca tawaqur kallachipxaru wakullas apt’at jutaskir uñjta. Jupasti phuch’xaru alt’asisin uma apsuskäna, ukat nayax sarakta: ‘Umay waxt’ita’ sasa. 46 Jupasti jank’akiw wakullap apaqasisin situ: ‘Umt’askakim tata, camellonakamatakis aptanirakï’ sasa. Ukatsti umt’ayituwa, camellonakaxarus umt’ayarakiwa. 47 Ukxaruw jiskt’arakta: ‘¿Khitin phuchhapätasa?’ sasa. Jupasti situwa: ‘Betuel chachan phuchhapätwa, jupasti Nahor chachampina, Milcampin wawapawa’ sasa. Ukat nayax mä surtija nasapar uchta, amparanakaparusa pä chipananak ucharakta, 48 ukatsti Abraham uywirixan Tatit Diosaparuw killt’asisin yupaycharakta; nayar chiqaki thakhinjam irpanitapata, ukhamat uywirixan wila masipankiri phuchhapa yuqapatak irpañaxataki. 49 Jichhax sapxita: ‘Jumanakax uywirixar aski lurapxasmati, janicha, jan wakiskchi ukasti sapxarakita, nayan kuna lurañsa amuyt’asiñaxataki’ sasa. 50 Ukatsti Labanampi, Betuelampix sapxänwa: —Taqi akanakax Tatitun munañapawa, janiw nanakax “Janiw” sapkirismati; janirakiw “Jïsa” sapkirismasa. 51 Ukaxay Rebecaxa, nayraqatamankaskiwa; irpxaruwayam ukatsti uywiriman yuqapan warmiparakïpan, Tatitun amtataparjama —sasa. 52 Uka arunak ist’asinsti, Abrahaman uywatapax killt’asisin Tatitur yuspagaräna, p’iqipsti uraqir puriyañkamaw alt’asïna. 53 Ukatsti walja yänak apsüna, qurit lurata, qullqit lurat yänaka, ukhamarak isinaka, ukanaksti Rebecaruw churäna. Jilapampiru, taykapampirusti jila alani yänak churarakïna. 54 Uka qhipatsti jupampi, jaqinakapampix manq’asipxänwa, umapxarakïnwa, uka arumasti ukan qhantatipxäna. Qhipärmanthisti, sartxapxatapatxa, uywatax utankirinakaruw säna: —Uywirixan utapar kuttxä, khithanukxapxita —sasa. 55 Ukampisa Rebecan jilapampi taykapampix sapxänwa: —Mä tunka urumpi Rebecax nanakamp chikäpan, ukat jumamp chika sarxani —sasa. 56 Ukampis uywatax sänwa: —Janiy jark’apxistati. Diosaw nayarux saräwixan yanapaskitu, ukhamasti uywirixan utapar khithanukxapxita —sasa. 57 Ukat jupanakax sapxarakïna: —Ukhamax Rebecar jiskt’añäni, jupay kamschini —sasa. 58 Ukatsti Rebecaruw jawsapxäna, jiskt’apxarakïna: —¿Aka jaqimp chik sarxañ muntati? —sasa. Rebecasti: —Jïsa —sarakïnwa. 59 Ukatsti Rebecarux khithanukxapxänwa, wawatpach jupar uywirïkän uka warmir kuna, ukhamarak Abrahaman uywatapampiru, jaqinakapampiru. 60 Rebecan wila masinakapasti aka aski arunak arsusaw khitxapxäna: “Munat kullaka, ¡Jumasti waranqa, waranqanakan taykapar tukum! ¡Wawanakamasti uñisirinakapan markanakapsa katuntapxarakpan!” sasa. 61 Ukatsti Rebecampi, uywatanakapampix camellonakar qunxatasaw Abrahaman uywatapan qhipap sarapxäna. Ukhamwa uka uywatax uka chiqat Rebecar irpanïna. 62 Isaacasti Négueb chiqan jakäna, uka jayp’usti “Uñjkitu, jakkaraki” satäki uka phuch’ukamaw jupax purïna. 63 Jupasti pampa tuqinak muytt’iriw saratayna. Ukatsti akatjamat uñtäna, mä camellonakar jak’achasisinkiri. 64 Rebecasti uñtarakïnwa, Isaacar uñjasinsti, camellot saraqäna, 65 ukatsti uywataruw jiskt’äna: —¿Khitirak khä pampanjam jiwas tuqir jutaski uka jaqisti? —sasa. Uywatasti sarakïnwa: —Uywirixan yuqapawa —sasa. Ukat Rebecax ajanup mä velompiw imt’asïna. 66 Uywatasti Isaacarux taqi kuntix lurkatayna ukanak yatiyäna. 67 Ukatsti Isaacax Sara taykapan chhujllaparuw Rebecarux irpasxäna, ukatsti jupampiw jaqichasirakïna. Isaacasti walpun Rebecarux munasïna, ukhamat Isaacax taykapan jiwatapat chuymachasïna.

25

1 Abrahamasti qhipa warminïnwa, uka warmisti Queturá satänwa. 2 Uka qhipa warmipan wawanakapasti: Zimrán, Jocsán, Medán, Madián, Isbac, Súah sutininakänwa. 3 Jocsán chachasti Sebá, Dedán chachanakan awkipänwa. Dedán chachat saraqir wawanakapasti asureo, letuseo, leumeo uka jaqinakänwa. 4 Madián chachan wawanakapasti Efá, Éfer, Hanoc, Abidá, Eldaá. Taqi jupanakaw Queturá warmin wawanakapäna. 5 Abrahamax jakaskipan yänakap Isaac wawapar jaytxäna. 6 Qhipa warminakapan wawanakaparusti, Abrahamax waxt’äwinak churäna, jakkasinsti uka wawanakxa Isaac wawapat yaqhachänwa, inti jalsu tuqinakar khithanukusa. 7 Abrahamasti pataka paqallq tunka phisqani maraw jakäna, 8 ukatsti sinti chuymanïxän ukkhaw jupax jiwxarakïna. Ukhamaw nayra awkinakapamp chikachasxäna. 9 Isaac, Ismael wawanakapaw awkipar Macpelá sat putur imt’xapxäna, Mamré sat ch’umi jak’ana, Sóhar hitita jaqin Efrón yuqapan uraqipana. 10 Uka uraqsti Abrahamaw hitita jaqinakat alatayna. Uka chiqarurakiw Abrahamar imt’xapxäna, Sara warmip thiyaru. 11 Abrahaman jiwxatapatxa, Tatit Diosax Isaacar aski waxt’äwinakap churarakïna, jupasti “Uñjkitu, jakkaraki” sat uma phuch’u jak’aru jakiriw qhiparxatayna. 12 Ismaelan wawanakapax akanakawa, jupasti Abrahamampina, Agar warmimpin wawapänwa, khititix Sara warmin egipcia uywatapäkän uka warmin yuqapa. 13 Ismaelan wawanakapasti yuritatkamax akanakänwa: Nebaiot sutinix jilïr yuqapänwa; ukxarusti Quedar, Adbeel, Mibsam, 14 Mismá, Dumá, Masá, 15 Hadar, Temá, Jetur, Nafís, Quedmá ukanaka. 16 Ismaelan tunka payani yuqanakapan sutinakapax ukanakawa, uka pachpa sutinakampirakiw uraqinakapsa, chhujllanakapsa uñt’asïna. Jupanakasti sapa mayniw jaqinakapan jilïriparakïna. 17 Ismaelasti pataka kimsa tunka paqallquni maranïnwa kunapachatix jiwxän ukkhaxa, juparusti nayra awkinakap thiyaruw imt’xapxäna. 18 Saraqir wawanakapasti Havilá sat uraqita, Sur sata uraq taypin jakapxäna, Egipto qurpa uñkatasina, Asiria tuqir sarañ uraqina. Ukawjan jupanakax utjantasipxäna, jilanakapax jan munapkchïna ukasa. 19 Isaacan sarnaqäwipax akawa, jupasti Abrahaman yuqapänwa. 20 Isaac chachasti pusi tunka maranïnwa, kunapachatix Rebecampi jaqichaskän ukkhaxa, Rebecasti Betuel chachan phuchhapänwa, Labán chachan kullakaparakïnwa. Padán-aram chiqan jakir arameo jaqinaka. 21 Rebecasti janiw wawanïrjamäkänti, ukat Isaacax Tatitur jupataki mayïna. Diosasti Isaacan mayisitap ist’äna, ukatsti Rebecax usur jaqiptänwa. 22 Jupasti ispa wawanïñ amuyasïna, purak manqhan wawanakan nuwasipxatapata. Ukat jupax lup’irakïna: “Akatix ukhamäskanixa, ¿kunatakirak jakästi?” sasa. Ukatsti Tatituruw jiskt’asïna, 23 Tatitusti sarakïnwa: “Purakaman pä markaw ukankaski. Janïra yurkasin jupanak pura ch’axwir pä marka. Jupanakat maynïrix maynit sipansa jila ch’amanïniwa, jilïriw sullkarux jaysani” sasa. 24 Rebecan wawachasiñap urusti purinxänwa, ukatsti jupax ispa wawanak wawachasïna. 25 Nayraqat yurkän uka wawasti wila ñik’utanïnwa, janchipasti wali t’arwararänwa, Esaú sutimpiw uchapxäna. 26 Ukxarusti jilapaw yurirakïna, Esaú jilapan kayu wintupat katt’ata, ukat uka wawarux Jacob suti uchapxarakïna. Isaacax suxta tunka maranïnwa kunapachatix Rebeca warmipax ispa wawanak wawachaskäna ukkhaxa. 27 Wawanakax jiltxänwa. Esausti pampan sarnaqir jaqïnwa, animalanak jiwayañsti sum yatirakïna; ukampisa Jacobux llamp’u chuyman jaqïnwa, jupax chhujllan qamasiskirïna. 28 Isaac chachasti Esaú wawaparuw juk’amp munasïna, pampat katunkatayna uka aychanak manq’añax jupatak sumätap layku; ukampis Rebecax Jacob yuqaparuw munasirakïna. 29 Mä urusti, Jacobux manq’a phayaskäna, ukapachaw Esaú jilapax wali qarjat pampat purinïna, 30 ukat jilapar säna: —Uka suma wilalu manq’amay waxt’ita, manq’at sintipun awtjitu —sasa. (Ukat Esaurux Edom sutimpi uñt’ataraki). 31 Jacobusti sarakïnwa: —Jilïri kankañam nayraqat churxita —sasa. 32 Esausti ukxaruw säna: —Manq’atjamaw jiwaskta, ¿kuna askirak nayatak jilïr yuqa kankañaxasti? —sasa. 33 Jacobusti saskakïnwa: —Ukhamax jichhpachay juramento lurarapita —sasa. Esausti juramento lurarapïna, ukhamat Jacoburux jilïr yuqa kankañap churxäna. 34 Ukatsti Jacobux t’ant’ampi, lenteja wayk’animpi Esaú jilapar churäna. Esausti manq’aña, umañ tukuyxasinsti, sartasisin sarawayxäna; jilïr yuqa kankañax janiw jupatakix kunäkänsa.

26

1 Uka urunakansti mä jach’a mach’aw uksa uraqinakan utjäna, kunjämatix Abrahaman urunakapan utjkäna ukhama. Ukat Isaac chachax Guerar markar sarxäna. Kawkhantix filisteonakan Abimélec reyipax jakkäna uksaru. 2 Ukampis Tatituw Isaacar uñstäna, ukat sarakïna: “Egiptor jan sarkamti. Jan ukasti, Guerar sat uraqir mä qawqha pachatak sarxam, kawkintix filisteonakan Abimélec reyipax jakki ukaru. 3 Nayaw jumampïskä, aski waxt’äwinak churarakïma, ukhamarus jumampiru, wawanakamampirux taqi aka uraqinak churapxäma. Ukhamat kuntix Abraham awkimar arskäyäta uka arsutaxar phuqhä. 4 Wawanakamarusti alaxpacha warawaranakjam waljaniruw tukuyä, jupanakarusti taqi aka uraqinak churarakï. Wawanakam tuqiw aka uraqinkir markanakax jach’añchat uñjasipxani, 5 Abrahaman nayar ist’atapata, arsutanakaxsa, kamachi arunakaxsa, kamachinakaxsa, yatichäwinakaxsa phuqhatap layku” sasa. 6 Ukhamaw Isaacax Guerar chiqar Abimélec reyimp parlir saräna, ukatsti ukan jakiriw qhiparxarakïna. 7 Uksankir jaqinakasti Isaacarux Rebecat jiskt’apxäna, jupasti warmixawa sañ axsaränwa, ukat jupax “kullakaxawa” säna. Rebecasti suma uñnaqt’an warmïnwa, ukat Isaacax chuymapan lup’ïna; akankir jaqinakax inampis Rebeca layku jiwayapxchitaspa sasa. 8 Mä urusti, filisteonakan Abimélec reyipax ventanapat uñch’ukiskäna, ukatsti Isaacaruw Rebeca warmipar munart’asiskir uñjäna. 9 Ukat jupax Isaacar jawsayanisin säna: —Rebecax warmimäskarakitaynasä. ¿Kunatarak: “kullakaxaw” sistasti? —sasa. Isaacasti sänwa: —Inampis warmix layku nayar jiwayapxchitaspa, sasaw lup’ïyäta —sasa. 10 Abimélec reyisti sarakïnwa: —¿Kunatsa uk lurapxista? Markachir jaqinakat warmimampi khitis ikintasapäna ukasti, jumax nanakarux jucha lurayapxitasamäna —sasa. 11 Ukatsti Abimélec reyix markachir jaqinakaparuw säna: —Khititix aka jaqiru jan ukax warmiparusa kuna ñanqhsa lurani ukaxa, jiwayatäniwa —sasa. 12 Uka marasti Isaacax uka chiqan yapuchäna, ukatsti walpun yapunakat juyranak apthapïna, Tatituw juparux aski waxt’äwinak churäna. 13 Jupasti wali qamiriptxäna, yänakapas waljarakïnwa. 14 Ovejanakapasa, vacanakapasa, uywatanakapas waljapunïnwa, filisteonakasti ukham uñjasax jupar uñisiñ qalltapxäna. 15 Ukat filisteo jaqinakax, kuna phuch’unaktix Abrahamax uywatanakapampi allsuykatayna uka uma phuch’unakarux laq’ampiw phuqhantapxäna. 16 Abimélec reyisti Isaacarux sarakïnwa: —Aka uraqit sarxam, jumax nanakat sipan sintiw qamiriptxtaxa —sasa. 17 Isaacasti Guerar markat sarxänwa, ukampis qhirwa chiqan jakiriw qhiparxäna. 18 Abrahamax jakaskasaw uka chiqan uma phuch’unak allsuyatayna, ukampis jiwxatap qhipatxa, filisteonakaw allthapipxatayna. Isaacasti wasitat uka phuch’unak allsurakïna, ukatsti kuna sutinaktix Abraham awkipax uchkatayna uka pachpa sutinak ucharakïna. 19 Mä urusti, Isaacan uywatanakapax uka qhirwan mä phuch’u allisipkäna, ukatsti mä uma jalsu jikxatapxäna. 20 Ukampis Guerar chiqankir oveja awatirinakax Isaacan awatirinakapampiw ch’axwapxäna, jupanakasti uka umax “Nanakankiw” sasaw sapxäna. Isaacasti ukat uka phuch’urux “Ch’axwaña” sasa sutichäna. 21 Ukatsti Isaacan uywatanakapax wasitat yaqha phuch’u allsupxäna, ukatsa ch’axwapxarakikïnwa, ukat Isaacax uka phuch’ur “Uñisisiña” sas sutichäna. 22 Isaacasti uka chiqat jayaruw sarxäna, ukat yaqha uma phuch’u allsurakïna, janiw khitis ch’axwkänti. Ukat jupax uka phuch’ur “Samaraña” sutimpiw uchäna. Sarakïnwa: “Jichhax Tatituw samarat sarnaqañ churistu, aka chiqan nayrar sartañasataki” sasa. 23 Isaacasti uka chiqat Beerseba chiqaruw sarxäna. 24 Uka arumpachaw Tatitux jupar uñstäna, ukat sarakïna: “Nayätwa Abraham awkiman Diosapaxa. Jan axsaramti, nayaw jumampïskta. Abraham luqtirix laykuw jumarux aski waxt’äwinak churäma, wawanakamsa mirtayarakïwa” sasa. 25 Ukhamasti Isaacax uka chiqan mä altar luräna, ukatsti Tatituruw art’asïna. Uka chiqarurakiw chhujllap sayt’ayäna, uywatanakapasti yaqha phuch’u allsupxarakïna. 26 Mä urusti, Abimélec reyix Isaacamp parliriw Guerar chiqatpach jutäna. Jupa chikasti Ahuzat masipampi, ejercitopan Ficol sat jilïripampiw jutarakïna. 27 Isaacasti jupanakarux sänwa: —Jumanakax uñisipxistawa, markamatsa jaqunukunipxistawa, ¿kunarak jichhasti munapxtasti? —sasa. 28 Jupanakasti ukxaruw sapxarakïna: —Nanakax uñjapxtwa Tatitun jumampïskatapa, ukat jumampi mä arust’äwi lurir jutapxta. Juramento lurañäni. Arust’äwisti akäniwa: 29 “Janiw jumax kuna ñanqhsa lurapxitätati, janiw nanakax jumar kuna jan walsa lurapkäyäsmati. Ukatsipana, sumpun jumarux uñjapxäyäsma, sumatakirak khithanukunxapxsma, jichhasti Tatit Diosax aski waxt’äwip churasktamwa” sasa. 30 Ukhamasti Isaacax mä jach’a manq’äwi luräna, jupanakasti manq’apxäna, umapxarakïnwa. 31 Qhipärmanthisti, Isaacampi, Abimelecampix sartasisin purapat jan kuna ñanqha lurasiñatakiw juramento lurapxäna. Ukatsti Isaacax jupanakar khithanukxänwa, jupanakasti sumakirakiw sarxapxäna. 32 Isaacan uywatanakapax uka pachpa ururakiw jupar yatiyir jutapxäna, sapxarakïnwa: —¡Uma jikxatapxta, kawkhantix phuch’u allisipkäyät ukkhana! —sasa. 33 Isaacasti uka phuch’urux “Juramento” sasaw sutichäna. Ukat uka markax jichhakama Beerseba satäski, ukasti “Juramenton phuch’upa” sañ muni. 34 Esaú chachax pusi tunka maranïkän ukkhaw, Judit warmimpi jaqichasïna, jupasti Beerí sat mä hitita jaqin phuchhapänwa. Basemat warmimpix jaqichasirakïnwa, jupasti Elón sat yaqha hitita jaqin phuchhapänwa. 35 Uka pä warmisti Isaacampiru, Rebecampirux janipuniw walt’aykänti.

27

1 Isaacasti sinti chuymanïxänwa, ukhamarus juykhüxarakïnwa. Mä uruw jupax Esaú jilïr yuqapar jawsäna, juparusti sarakïnwa: —¡Wawaxa! —sasa. Esausti: —Saskakita, tata —sasaw säna. 2 Isaacasti sarakïnwa: —Uñjaskistawa, nayax sinti chuymanïxtwa, kunürus, jiwxakiristwa. 3 Ukhamasti qulluruy saram, mich’i antutt’añam apxart’asiwayam, ukatsti mä animal katunirapita. 4 Ukatsti mä suma manq’a phayt’arapita, kunjämtix munirïktxa ukhama, ukatsti nayan manqt’asiñaxatak apanirapita. Ukat nayax janïr jiwkasin aski waxt’äwinak churawayxäma —sasa. 5 Ukampisa Rebecax kuntix Isaacax Esaú wawapar siskäna uk sum ist’askäna. Ukat kunapachatix Esaux qullur mistuwayxän ukkhasti, 6 jupax Jacob sullka yuqapar jawsasin sarakïna: —Ist’ita, nayax awkimaruw ist’ta Esaú jilamar akham saskiri: 7 “Qulluruy saram, mä animal katunirapita, ukatsti mä suma manq’a phayt’arapita manqt’asiñaxataki, ukat janïr jiwkasa Tatit nayraqatan aski waxt’äwinak churawayxäma” sasa. 8 Jichhasti, wawa, kuntix siskäma uka arunak sum ist’ita. 9 Kawkhankkitix uywanakasax ukar saram, ukatsti suma lik’i cabritonakat paya aptanim; nayaw awkimatak mä suma manq’a phayt’arapï, jupax munirïki ukhama. 10 Jumaw uka manq’xa manqt’asiñapatak aparapïta, ukhamat janïr jiwkasin aski waxt’äwip jumar churawayxätam, —sasa. 11 Ukampis Jacobux taykapar akham sarakïna: —Jilaxan janchipax wali t’arwararächixaya, nayansti janiw ukhamäkiti. 12 Awkixatix llamkt’itaspa ukat katjarakitaspa ukax, jupax nayan sawkasitax amuyaspa; ukatsti aski waxt’äwinak churkamayaxa, ñanqhachxakitaspawa —sasa. 13 Taykapasti saskakïnwa: —Wawa, uka ñanqhachäwix nayxaruw puriskani. Jichhasti kuntix sisksma uk jumax luram, uka cabritonak aptanirapita —sasa. 14 Jacobusti cabritonak aptiriw saräna, ukatsti taykapan ukaruw apanïna. Rebecasti mä suma manq’a phayt’äna, kunjämtix Isaacax munirïki ukhama. 15 Ukatsti Esaú jilïr yuqapan suma isip apsunïna, ukatsti uka isimpiw Jacob sullka yuqapar isintayäna. 16 Ukatsti, cabritonakan lip’ichipampiw Jacobun amparanakapsa, kunkapsa apakipäna, 17 ukatsti wakichkatayna uka suma manq’ampi, t’ant’ampi Jacobur apxaruyäna. 18 Ukat Jacobux awkipan ukar mantasin, sarakïna: —Tata —sasa. Isaacasti sänwa: —Akankasktwa, ¿wawa, kawkïrïtas jumaxa? —sasa. 19 Jacobusti sarakïnwa: —Esaú jilïr yuqamätwa. Kuntix maykista uk wakicht’anta. Qunt’asimaya, kuna animaltix katunirapksma uk manqt’asim, ukatsti aski waxt’äwim churawayxita —sasa. 20 Isaacasti jiskt’änwa: —Wawa, ¿jank’akit jikxatantasti? —sasa. Jacobusti sarakïnwa: —Tatit Diosamaw jank’ak jikxatañ yanapt’itu —sasa. 21 Ukampisa Isaacax saskakïnwa: —Jak’achasinim wawa, llamkt’äma, Esaú wawaxapunïsktati janicha —sasa. 22 Jacobusti awkipan jupar llamkt’añapatakiw jak’achasïna. Ukat Isaacax sarakïna: “Arux Jacobun arupawa, amparanakasti Esaun amparapawa” sasa. 23 Ukhamasti Isaacax janiw Jacobur amuyirjamäkänti, amparanakapan Esaunkirjam t’arwararätapata. Ukampis aski waxt’äwi churañampïskän ukkhaw, 24 wasitat Jacobur jiskt’äna: —¿Esaú wawaxäskapuntati? —sasa. Jacobusti ukxaruw sarakïna: —Jïsa, Esaú wawamäskapuntwa —sasa. 25 Ukat awkipax säna: —Waxt’itay wawa, kuna animaltix jiwayasin phayt’ankta uk manqt’asï, ukatsti aski waxt’äwi churxarakïma —sasa. Jacobusti awkiparux manq’a churäna, vino churarakïna, awkipasti manq’asïnwa, umt’asirakïnwa. 26 Ukatsti akham säna: —Jak’achasinim wawa, jamp’att’ita —sasa. 27 Jacobusti jak’achasisin awkipar jamp’att’äna. Isaacasti Jacobun isip mukt’asin aka arunakampiw aski waxt’äwi churäna: “Jïsa, aka q’aphix wawaxan q’aphipawa. Diosan jach’añchat pampanakan q’aphipjamawa. 28 Diosay jumarux alaxpach jallu apayanpan, suma achu churir uraqsa churpan. Walja trigompi, walja vinomp jumar churarakpan. 29 Taqi jaqinakax jumar luqtirïpxpan; jach’a markanakas juma nayraqatan killt’aspan. ¡Pachpa wila masinakamas juma nayraqatan killt’asipxpan, jupanakan jilïripätam uñt’apxpan! ¡Jumar ñanqhachirinakax ñanqhachatäpan! ¡Jumar jach’añchirinakasti jach’añchatäpan!” sasa. 30 Isaacax Jacobur aski waxt’äwinak churañ tukuyxataynawa, Jacobusti awkipan ukat mistuskän ukapachaw Esaux pampat purinirakïna. 31 Jupasti mä suma manq’a phayt’arakïna, ukatsti awkipan ukaruw apäna, juparusti sarakïnwa: —Sartasim tata; kuna animaltix jiwayasin phayt’arapksma uk manqt’asim, ukatsti aski waxt’äwim churxita —sasa. 32 Ukat Isaacax jupar jiskt’äna: —¿Jumast khitirakïtasti? —sasa. Esausti sarakïnwa: —Nayax Esaú jilïr yuqamätwa —sasa. 33 Isaacasti wal mulljasïna, ukatsti khathatt’asisaw sarakïna: —Ukhamasti, ¿khitirak mä animal katur saristi, ukat nayatak mä suma manq’a phayt’arakisti? Nayasti janïra juma purinkipan taqpach manq’antxta, ukhamarus juparuw aski waxt’äwix churxta, jichhasti jupaw uk katuqxi —sasa. 34 Esausti awkipan arunakap ist’asinxa, jach’at jachäna, wali llakt’at chuymampiw awkipar sarakïna: —¡Tata, nayarux aski waxt’äwim churarakitaya! —sasa. 35 Ukampis Isaacax ukxaruw sarakïna: —Jilamaw jutasin nayar sallqjitu, ukatsti jupaw kunatix jumatakïkän uka aski waxt’äwinak katuqxi —sasa. 36 Ukxarusti Esaú yuqapax sarakïnwa: —¡Ukatpï sutipas “Jacob” satäpachaxa, jupax mä sallqjiriwa! ¡Akampix pä kutiw niy sallqjitu! Nayraqatax jilïr yuqall wawa kankañ apaqitu, jichhasti kuna aski waxt’äwitix nayatakïkän uk apaqarakitu. ¿Janit nayarusti aski waxt’äwim churkarakitasmasti? —sasa. 37 Isaacasti ukxaruw sarakïna: —Nayasti Jacoburux juman uywirimar tukuyta; taqi wila masinakamaw juman uywatamäni saraktwa, ukxarusti walja trigonïñapa, walja vinonïñap arsurakta. ¿Wawa, kunarak jichhasti jumatak lurästi? —sasa. 38 Esaú yuqapasti saskakïnwa: —¡Nayarux aski waxt’äwim churakitaya! ¿Mä sapa waxt’äwikit utjtamsti? —sasa. Ukatsti jach’at warart’asisaw jachäna. 39 Ukat Isaac awkipax sarakïna: “Suma uraqinakat jayan jakäta, alaxpachat jutir jallut jayana. 40 Espadamampiw sayt’asirakïta, jilaman uywatapäyätawa; ukampis ch’amani tukxäta ukkhawa, jupan munañanïñapat qhispirakïta” sasa. 41 Ukürut uksaruw Esaú chachax, Jacob jilapar uñisïna, awkipan jupar aski waxt’äwinak churatapata, jupasti akham amtarakïna: “Awkixax niyaw jiwxani; uka qhipat Jacob jilaxarux jiwayä” sasa. 42 Rebecasti Esaú yuqapan ukham amtaskatap yatisinxa, Jacob yuqaparuw jawsayanïna, juparusti sarakïnwa: —Esaú jilamax jumar jiwayañ amtaski, kuntix lurkta uk phuqsusiñataki. 43 Wawaxay, ist’ita; jichhpach Harán chiqar jaltxam, Labán jilaxan utaparu. 44 Jupampi ukan mä qawqha pacha jakam, jilaman q’apisiñapan t’akurañapkama, 45 kuntix jupar lurkta uk armasiñapkama, nayaw kuttanxañamataki yatiyanïma. ¡Janiw panpach wawaxar mä urunak apt’asiñ munkti! —sasa. 46 Rebecasti Isaacar sarakïnwa: —Aka hitita warminakampi jakañata qaritäxtwa, kawkïrinakampitix Esaú yuqasax jaqichaski ukanakampi. Janiw jakañsa munkxtti. Jacobutix aka Canaán uraqin utjir warminak taypit mayni hitita warmimpi jaqichasispa ukasti, ¡jiwxañaxakiw walïxaspa! —sasa.

28

1 Ukatsti Isaacax Jacoburuw jawsayanïna, juparusti aski waxt’äwinak churasin sarakïna: “Aka Canaán uraqinkir warminakampix janipun jaqichasimti. 2 Padán-aram uraqir sarxam, Betuel achachilaman utaparu, ukansti Labán tioman mayni phuchhapamp jaqichasim. 3 Taqi ch’aman Tatit Diosaw jumar aski waxt’äwi churätam, walja wawanak jumar churarakïtam, ukhamat jumat walja markanak uñstañapataki. 4 Tatituy kuntix Abraham awkisaru arsuwaykän uka aski waxt’äwinaksa jumampiru, wawanakamampir churpan. Ukhamat kawkhantix jichhax jaya jaqjam jakasktan uka uraqi katusipxañamataki, Dios kipkaw ukxa Abrahamar arsuwayi” sasa. 5 Ukhamasti Isaacax Jacob yuqapar Padán-aram chiqaruw khitxäna. Jacobusti Labanan utaparuw purïna, jupasti Betuel sata arameo jaqin yuqapänwa, Rebecan jilapa, jupasti Jacobumpina, Esaumpin taykaparakïnwa. 6 Esaú chachasti, kunjämtix Isaac awkipax Jacobur aski waxt’äwip churkäna uk uñjatayna, ukhamarak Padán-aram uraqin jaqichasiñapatak khitxatap uñjäna. Jupasti sum amuyäna, kunapachatix Jacob awkipax aski waxt’äwip churkäna ukkhax janipun uka Canaán uraqinkir warminakamp jaqichasiñapa iwxt’atapa, 7 ukat Jacobun Padán-aram chiqar sarxatapa, kunjämatix awkipasa, taykapasa jupar sapkatayna ukhama. 8 Ukhamat Esaux amuyasirakïna, awkipatakix Canaán uraqinkir warminakan jan walïtapa. 9 Ukat jupax Ismaelan ukar saräna, uka Ismaelasti Abrahaman yuqapänwa, ukatsti Mahalat phuchhapampiw jaqichasïna, Nebaiot chachan kullakapampi, cananea warminakanïkasinsa. 10 Jacobux Beerseba chiqat mistuwayasin Harán chiqar sarkis uka thakhinjam sarxäna. 11 Mä chiqar purisinsti, ch’amakthapxipan uka arumax uka chiqar ikt’iriw qhipart’äna. Mä qala ch’ijmacht’asisin uka chiqan ikt’äna. 12 Uka arumasti mä samka samkasïna, uka samkansti mä escalera uñjäna, uraqit alaxpachkam makhataskiri, ukanjamsti Diosan angelanakapaw makhatasipkäna, saraqasinipkarakïna. 13 Ukhamarus Tatituruw jupa jak’an sayt’atäskir uñjäna, akham jupar sarakïna: “Nayätwa Tatit Diosaxa, Abraham achachilaman Diosapa, Isaac awkiman Diosapaxa. Jumampiru, wawanakamampiruw kawkhantix ikt’atäkta uka uraqi churapxäma. 14 Jumat saraqir wawanakamasti uraq laq’ar uñtata sinti waljapunïniwa, jupanakasti amstaru, aynacharu, inti jalanta tuqiru, inti jalsu tuqiruw saratatani, uka uraqin utjir wila masinakasti juma tuqiwa, wawanakam tuqirakiw aski waxt’äwinak katuqani. 15 Nayaw jumampïskta; kawkirutix sarkäta ukan imaskapunïmawa, ukatsti aka pachpa uraqiruw kuttayanxäma. Arsutaxar phuqhañkamax janipuniw antutkämati” sasa. 16 Samkat sartxasinsti, Jacobux wali mulljataw sarakïna: “Chiqpachapuniw Tatitux akawjankaski, janiw nayax uk yatkayätti” sasa. 17 Jupasti wal axsaräna, sarakïnwa: “Aka chiqax wali axsarkayawa. Akawjax Diosan utapawa; ¡alaxpach punkurakiwa!” sasa. 18 Qhipärmanthisti, Jacobux wali willjtaw sartasïna, ukatsti ch’ijmt’askatayna uka qalxa mä pilaräkaspas ukham sayt’ayäna, ukatsti aceitempi warxatasin Tatitur luqtäna. 19 Uka chiqansti nayrax mä markaw utjatayna, uka markasti “Qhana” satänwa, ukampis Jacobux Betel sasaw uka markar sutichäna, ukasti ‘Tatit Diosan utapa’ sañ muni. 20 Uka qhipatsti Jacobux aka arunak arsüna: “Diosatix nayampïni, aka saräwinsa yanaparakitani, manq’añsa, isisiñsa churitani, 21 awkixan utaparus sumakirak kuttayxitani ukapachax, chiqpachansa Tatitux Diosaxäniwa. 22 Aka qala mä pilarar uñtata akawjar sayt’ayataxasti, Diosan utapäniwa. Dios Tatay, taqi kunanaktix churkitäta ukatxa, sapa tunkat maya churapunïmawa” sasa.

29

1 Jacobux thakhinjam saraskakïnwa, ukatsti inti jalsu tuqinkir jaqinakan uraqiparuw sarxäna. 2 Purisasti, uka pampan mä uma phuch’u uñjäna, uka phuch’u jak’ansti kimsa tama ovejanakaw ananukutäskäna. Uywanakasti uka phuch’ut umapxirïna. Uka phuch’usti mä jach’a qalampi atxatatänwa, 3 kunapachatix taqpach awatirinakax oveja tamanakap ukawjar anakinipkäna, ukkhakiw jupanakax uka qala atiqasin ovejanakapar umart’ayapxirïna, ukatsti wasitat phuch’ur qalamp atxatapxirïna. 4 Jacobusti awatirinakaruw jiskt’äna: —Jilatanaka, ¿kawkinkirïpxtasa? —sasa. Awatirinakasti ukxaruw sapxäna: —Nanakax Harán markankirïpxtwa —sasa. 5 Jacobusti jiskt’askakïnwa: —¿Jumanakax Nahor chachan Labán yuqapar uñt’apxtati? —sasa. —¡Jïsa, uñt’apxtwa! —sasaw awatirinakax sapxäna. 6 —¿Jupax walikïskiti? —sasaw Jacobux jiskt’askakïna. Awatirinakasti sarakïnwa: —Jïsa, Labanax walikïskiwa. Uñtam, akaxay Raquel phuchhapax ovejanak anakisinki —sasa. 7 Ukat Jacobux sarakïna: —Urüskiwa, ukhamarus ovejanak uyur anantañax janïräkiwa, uma umart’ayasin awatisipkakim —sasa. 8 Ukampis awatirinakax ukxaruw sapxäna: —Janïraw uma churapkiristti, oveja tamanakan taqpach akankañap suyapxirïta, ukat qala atiqasin ovejanakar umart’ayasipkirïta —sasa. 9 Jacobun jupanakampi parlañkamasti, Raquelax awkipan ovejanakapas ant’ataw purinïna, jupaw uka ovejanak awatirïna. 10 Jacobusti Raquelar Labán tiopan ovejanakap ant’at purinir uñjasaxa, jank’akiw phuch’ut qala atiqäna, ukat ovejanakar uma umart’ayarakïna; 11 ukatsti Raquelarux jamp’att’asaw aruntäna, ukat jachatatäna. 12 Kunapachatix Jacobux Raquelar yatiykäna Rebecan yuqapätapa, Labanan sobrinopätapa ukkhasti, Raquelax jank’akiw awkipar yatiyir jaläna. 13 Labanasti, kullakapan Jacob yuqapat parlir ist’asinxa, katuqiriw jalsuwayäna, jamp’att’asaw qhumantarakïna, ukatsti utaparuw irpäna. Jacobusti taqi kunatix luraskatayna ukanak yatiyäna. 14 Labanasti sarakïnwa: “Chiqpachapuniw jumax nayan wila masixätaxa” sasa. Jacobun Labanan utapankatapax mä phaxsïxänwa, 15 Labanasti Jacoburuw säna: —Janiw jumax nayatak wila masixätamat inak irnaqkasmati. Sita, qawqha qullqsa irnaqatamat munta —sasa. 16 Labanax pä phuchhanïnwa. Jilïrix Lía sata, sullkasti Raquel sataraki. 17 Lía tawaqux wali suma nayranakanïnwa, ukampis Raquelax suma uñnaqt’ani, jiwa tawaqukïnwa. 18 Jacobusti Raquelaruw munasïna, ukat Labanarux säna: —Sullka phuchhamampiw jaqichasiñ munta. Iyawsität ukasti, paqallq maraw jumatak irnaqarapïma —sasa. 19 Labanasti sarakïnwa: —Walikiwa, jan uñt’at jaqimp jaqichaskpachaxa, jumamp jaqichasiñapax askïniwa. Ukhamax nayampi chika qhiparam —sasa. 20 Ukhamaw Jacobux Raquel layku, paqallqu mara irnaqäna, Raquelar sinti munatapata, jupatakix juk’a maranakjamäkchïn ukasa. 21 Paqallqu mara phuqhasxipansti, Jacobux Labanaruw säna: —Jichhax jaqichasxañataki phuchham churxita, qawqha mara irnaqañtix nayax arskta ukax phuqhasxiwa —sasa. 22 Labanasti phuchhapa jaqichañatakix mä jach’a phunchhäwi luräna, ukarusti uka chiqankir taqpach jaqinakaruw jawst’ayasirakïna. 23 Arum tuqirusti, Labanax jilïr Lía phuchhapak Jacoburux irpkatxäna, Jacobusti uka arumax Liampikiw ikxäna. 24 Ukhamarus Labanax mayni uywataparuw Lía phuchhapar yanapañapatak churäna, jupasti Zilpá satänwa. 25 Qhipärmanthikiw Jacobux Liampi ikitap amuyasïna, ukat Labanar säna: —¿Kuns lurista? ¡Nayax Raquelampi jaqichasiñatakiw irnaqarapsma! ¿Kunatarak sallqjistasti? —sasa. 26 Labanasti sarakïnwa: —Aka markan saraparjamax janiw sullka phuchhax jilïr phuchhat nayra jaqichaskaspati. 27 Lian jaqichasïwip urunak phuqham, ukat Raquelarux churäma, jumatix nayataki yaqha paqallqu marampi irnaqañataki arsurakïta ukapacha —sasa. 28 Jacobusti iyawsänwa, ukatsti paqallq urut jupax Raquelampi jaqichasxäna. 29 Labanasti Raquelarux uywatanakapat mayniruw yanapañapatak churarakïna, jupax Bilhá satänwa. 30 Jacobusti Raquelampi mayachasxasax walpun jupar munasïna, Liat sipana, paqallq maras Labanatak irnaqañapäkchïna ukasa. 31 Diosasti Jacobun Lía warmipar jisk’achatap uñjäna, ukat Lía warmirux wawa apayanïna, ukampis Raquelarux janiw wawa apayankänti. 32 Liasti usur jaqiptasin mä yuqall wawa wawachasïna, juparusti Rubén sutimpiw uchäna, sarakïnwa: “Tatitux llakisitax uñjitu. Jichhasti chachaxax munasxitaniwa” sasa. 33 Uka qhipatsti Liax yaqha wawa wawachasirakïna, uka wawarusti Simeón sutimpiw uchäna, sarakïnwa: “Tatit Diosax nayar jisk’achapkitu uk ist’äna, ukat jichhax mä wawamp apayanitu” sasa. 34 Liasti kimsïr kutimpiw usur jaqiptäna, ukatsti yaqha wawampi wawachasirakïna, juparusti Leví sutimpiw uchäna, sarakïnwa: “Jichhakuchaw chachaxax nayar munasxitani, kimsa wawa jupatak wawachasxataxata” sasa. 35 Uka qhipatsa Liax yaqha wawamp wawachasirakïna, juparusti Judá sutimpiw uchäna, sarakïnwa: “Jichhax Tatituruw yupaychä” sasa. Ukatsti janiw juk’amp wawanïkxänti.

30

1 Raquelasti Jacobutak jan wawanïrjam amuyasisinsti, Lía kullakapampiw uñkatasïna, ukat chachaparux sarakïna: —Janitix wawaniptaykitäta ukkhaxa, jiwañaruw purï —sasa. 2 Jacobusti Raquel warmipatakix phiñasïnwa, ukat säna: —¿Nayasti Diosätti? Jupaxay wawa jan apaykstamtixa —sasa. 3 Raquelasti ukxaruw sarakïna: —Bilhá uywataxamp mayachasim, wawanïxani ukkhasti, wawapax nayan wawaxäkaspas ukhamäniwa. Ukhamat wawanïyä —sasa. 4 Ukhamwa Raquelax Bilhá uywatap Jacobun warmipäñapatak churäna. Jacobusti Bilhá warmimpiw mayachasïna, 5 jupasti Jacobutakix mä wawa wawachasïna. 6 Ukat Raquelax säna: “Aka wawax Dan satäniwa, Tatit Diosan mayisitaxar ist’atapata, nayar mä wawa apayanisax chiqapar uñjatapata” sasa. 7 Uka qhipatsti Bilhá warmix yaqha wawampi Jacobutakix wawachasirakïna, 8 Raquelasti ukat säna: “Aka wawax Neftalí satäniwa, kullakaxampi ch’ama chikataxata, jupar atipjataxata” sasa. 9 Lía warmisti jan wawachasxatap uñjasinsti, Zilpá uywatap Jacob chachaparux warmipäñapatak irpxaruyäna. 10 Kunapachatix Zilpax Jacobutaki mä wawa wawachasïna ukkhasti, 11 Lía warmix sänwa: “¡Kunja kusiskañas akaxa! Ukat aka wawax Gad sutinïni” sasa. 12 Uka qhipatsti Zilpax mä wawampi Jacobutak wawachasïna, 13 Liasti sänwa: “¡Kunja kusisiñasa! Jichhasti warminakax, kusisiñanïtawa sapxitaniwa. Ukat aka wawax Aser satäni” sasa. 14 Mä urusti, trigo yawthapiña pachan, Rubenax pamparuw saraskäna, ukansti muxsa achunak jikxatäna, ukanaksti Lía taykapan ukaruw apäna. Kunapachatix Raquelax uka muxsa achunak uñjkän ukkhasti, Liaruw säna: —Wawamax apanirapktam uka muxsa achunakay waxt’ita —sasa. 15 Ukampis Liax ukxaruw sarakïna: —Nayat chacha irpaqkasasa, jichhasti ¿wawaxax apankatayna uka muxsa achunakamppachti aparañ munistasti? —sasa. Raquelasti sarakïnwa: —Jumatix uka muxsa achunak churitätaxa, Jacobux jumampiw jichhärmax ikiskani —sasa. 16 Jayp’urusti, kunapachatix Jacobux pampat kuttasinkän ukkhasti, Liax jupar katuqiriw mistüna, ukat säna: —Jichhärmax nayampiw ikïta, wawaxax churkitu uka muxsa achunakampiw alassma —sasa. Uka arumasti Jacobux Liampiw ikïna. 17 Liasti Jacobutakix phisqïri yuqall wawa wawachasïna, Tatitux mayisitap ist’atap layku. 18 Ukat Liax säna: “Aka wawax Isacar satäniwa, Tatituw nayarux ist’arakitu chachaxar uywatax churataxata” —sasa. 19 Uka qhipatsti Liax wawanïskakïnwa, suxtïr wawa Jacobutakix wawachasïna, 20 ukat sarakïna: “Tatit Diosaw nayarux mä suma waxt’äwi churitu, jichhasti chachaxax juk’amp munasitani, jupatakisti suxtani wawacharapta. Ukat aka wawax Zabulón satäni” sasa. 21 Qhiparusti Liax mä imill wawa wawachasïna, juparusti Dina sasaw suticharakïna. 22 Ukampisa Diosax Raquelat amtasitaynawa; mayisitapsa ist’ataynawa, ukat juparux wawanak apayarakïna. 23 Kunapachatix nayrïr wawapax yurkän ukkhaxa, Raquelax sänwa: “Diosaw jan wawanïtaxat p’inqax apaqxitu, 24 mayampsa wawanikïrista” sasa. Ukat wawaparux José sasa sutichäna. 25 Raquelax José wawapar wawachaskän ukapachasti, Jacobux Labán awkch’iparuw säna: —Markaxar khitxita. 26 Wawanakaxsa, warminakaxsa churxita, uka laykuw nayax jumatak irnaqarapsma, “sarxam” sita. Kunjämtix jumatak irnaqarapksma ukxa, askiw jumax yattaxa —sasa. 27 Ukampis Labanax ukxaruw säna: —Janikiy saramti, akankaskakiñäni. Tatituw uñjayitu juma tuqi aski waxt’äwinak nayar churatapa. 28 Qawqsa munta, uk churaskakïmawa —sasa. 29 Ukat Jacobux sarakïna: —Jumax sum yattaxa kunjämtix jumatak irnaqarapksma, uywanakamsa uñjarapksma ukanakxa. 30 Nayax janïr purinkäyät ukkhax uywanakamax juk’akïnwa, jichhasti waljäxiwa, nayax purinkta ukat aksarusti Tatitux aski waxt’äwipampiw phuqt’tam, ukampisa ¿kunapacharak nayasti utaxankirinakatak irnaqasxästi? —sasa. 31 Labanasti saskakïnwa: —¿Irnaqatamat qawqsa muntasti? —sasa. Jacobux sarakïnwa: —Jan kunsa churkistati. Ovejanakam awatiskakïwa, jumatix siskäma ukar jaysitäta ukaxa: 32 Jichhürux ovejanakam taypit uñart’ayita, ukatsti ch’iyar oveja qallunaka yaqhar laksü, ch’ixi cabritonak laksurakï. Ukasti qullqsa churkitasma ukhamäniwa. 33 Ukatsti jumax jutañ munkäta ukkhasti, nayan chiqa chuymampi jumar uñjatax yatïta; tamaxantix jan ch’iyar ovejanaksa, jan ch’ixi cabritonaksa jikxatkäta ukaxa, lunthatpachïtuwa sätawa —sasa. 34 Labanasti ukxaruw sarakïna: —Walikiwa, mayitamarux jaysämawa —sasa. 35 Uka urpachaw Labanax ch’ixi chivonaka, ch’ixi cabranaka, taqi ch’iyar ovejanaksa laksüna, ukatsti wawanakaparuw uñjapxañapatak katuyäna. 36 Ukatsti jupax uka tamampiw sarawayxäna, kawkhankkäntix Jacobux ukkhat mä kimsa uru sararu. Jacobusti ukchañkamax Labanan ovejanakapxa awatiskakïnwa. 37 Jupasti álamo, almendro, castaño quqanakan ch’uxña layminakap khuchhuräna, ukatsti allqäñapatakiw sillq’iräna; 38 ukatsti uka sillq’irat layminakxa oveja tamanak nayräxaruw uchäna, uma umarapxirïkän ukawjaru. Ukkhan urqu ovejanakax qachu ovejanakar katupxirïna, uka layminak nayräxan katusipxatapatsti qallunakapax ch’ixinaka, allqanaka ukhamaw yurïna. 40 Ukhamasti Jacobux ukanakarux yaqhachänwa, ukatsti Labanan allqa, ch’iyar tamanakap nayraqataruw ananuqäna. Ukhamaw Jacobux Labanan tamapat jupan pachpa yaqha tamap yaqhachasxäna. 41 Sapa kuti lik’i uywanakax qallunïñatak katusipkän ukkhaw Jacobux layminak uskurïna, uywanakax uma umapxirïkän ukawjaru, ukhamat katusipki ukapacha layminak uñtapxañapataki; 42 ukampisa t’ukha uywanakak katusiñ munapkän ukkhasti, Jacobux janiw kuna layminaksa uskurïkänti. Ukhamat t’ukha uywanakax Labanatak qhiparäna, lik’inakäki ukanakasti Jacobutakirakïnwa. 43 Ukhamat Jacobux qamiriptawayxäna, jupax walja ovejanakanïnwa, camellonakani, asnonakan kunänwa, uywatanakapas chachanakata, warminakat utjäna.

31

1 Ukampis Jacobux Labanan yuqanakapan akham parlasipkatap yatirakïna: “Jacobux taqi kunatix awkisankkäna ukanak katuntasisaw qamiripti” sasa. 2 Ukhamarus Jacobux amuyarakïnwa Labanan jupar jan nayrjama uñjatapa. 3 Ukat Tatitux Jacobur säna: “Awkiman uraqipar kuttxam, kawkhankkitix wila masinakamax ukaru, nayaw jumampïskä” sasa. 4 Jacobusti Raquelampiru, Liampiruw jawsayanïna, kawkha pampantix jupax ovejanakapampi jikxataskäna ukar jutapxañapataki, 5 jupanakarusti akham säna: —Amuyasxtwa, awkimax janiw nayrjama nayar sum uñjkxituti; ukampis awkixan Diosapax nayampïskapuniwa. 6 Jumanakax askiw yatipxta kunjämtix nayax awkimatak irnaqkta uka, 7 jupax sapa kutiw sallqjitu, irnaqatat churañapäki uksa janiw phuqhat churkituti. Ukampisa Tatitux janiw jupampi kuna ñanqhsa luraykituti, 8 jan ukasti, kunapachatix jupax siskäna: “Irnaqatamat ch’ixi uywanak churäma” sasaxa, qachu uywanakasti ch’ixikamaki wawachäna; ukxarusti sarakïnwa: “Irnaqatamat taqi allqa uywanak churäma” sasa, qachu uywanakasti ukapachax allqakamak wawacharakïna. 9 Ukhamwa Diosax uywanakap jupat apaqxäna, nayar churxañataki —sasa. 10 “Mä urusti, kunapachatix uywanakax katusiñampïsipkän ukapachaw nayax mä samka samkasïyäta, ukansti uñjarakïyätwa qachunakaru katupkän uka urqunakasti ch’ixinaka, allqanakänwa. 11 Uka samkansti Diosan angelapaw nayarux sutixat jawsitu, nayasti saraktwa: “Akankasktwa” sasa. 12 Ukat angelax sarakitu: “Wal uñch’ukim, kawkïr urqunakatix qachunakar katupki ukanakax allqanaka, ch’ixinaka ukhamkamakiwa, nayax sum amuyarakta kuntix Labanax lurktam ukxa. 13 Nayasti Betel chiqan uñstksma uka Diosätwa, kawkhantix jumax mä qala sayt’aykta, ukatsti ukxar aceitempi warxatasin mä arsüwi arsurakista ukätwa. ¡Aka chiqat sarxam, yurïwi uraqimar kuttxam!” sasa. 14 Ukat Raquelampi Liampix sapxäna: —Nanakanxa janiw kuna tuti katuqañas awkixan utapan utjkxapxituti. 15 Ukhamarus janis nanakax wawapäpkirista ukham uñjapxitu. Kuna aljañ yänakäpkirista ukham aljasipxitu, ukhamarak kuna qullqtix jumax nanakampi jaqichasiñataki churkta uksa jupakiw katuntasxaraki. 16 Chiqpachansa, kuna qamir yänaktix Tatitux awkixat apaqki ukasti, nanakampina, wawanakaxampinkiwa. Ukhamax kuntix Tatit Diosax sisktam ukham luraskakim —sasa. 17 Jacobusti Canaán uraqir kuttxañatakiw wakichasxäna, kawkhantix Isaac awkipax jakkäna ukkharu. Wawanakapsa, warminakapsa camellonakaruw qunxatayäna, ukatsti taqi yänakap apthapisxäna, ukhamarak kuna uywanaktix Padán-aram uraqin irnaqatapat jikxatkatayna ukanak anxart’asisin sarxarxäna. 19 Labanasti uka urux yaqha chiqaruw ovejanakapat t’awra yawir saräna, ukchañkamasti Raquelax tatapan diosanakap lunthatsuwayäna. 20 Ukhamwa Jacobux Labán arameo jaqirux sallqjäna jan “sarxä” sasa. 21 Taqi kunapatix utjkäna ukanak apasxasaw jaltxäna. Jank’akirakiw Éufrates jawira makhatäna, ukatsti Galaad qullu tuqinakaruw sarxäna. 22 Kimsa uru qhipatsti, ukkhakiw Labanax Jacobun sarxatap yatïna. 23 Ukatsti wila masinakapamp chikaw Jacobur arktir saräna, paqallqu uru sarasasti Galaad qullunakan jikxatäna. 24 Ukampis uka arumaw Diosax Labán arameo jaqir samkan uñstäna, juparusti sarakïnwa: “Ist’ita, jan qhuru arunakampi Jacobur parlxayamti” sasa. 25 Labanasti Jacoburux Galaad qullunakan jikxatäna, kawkharutix Jacobux utjnuqtkatayna uka chiqaru. Labanasti uka chiqarurakiw wila masinakapampix utjnuqtarakïna, 26 Labanasti Jacoburux akham säna: —¿Kuns lurista? ¿Kunatsa sallqjista? ¡Phuchhanakaxarux nuwasïwin katurat jaqinakäkaspas ukham irpasintaxa! 27 ¿Kunatsa sallqjista, jan kun nayar yatiyas jamasat jaltanta? Nayax sarxañam yatisax mä suma kusisiñ phunchhäwimpiw khithanxiriskasamäna. 28 Jumasti janiw phuchhanakaxarusa, allchhinakaxarus jamp’att’aykistati. ¡Jan walpun lurtaxa! 29 Nayax muniristxa, kunsa lurapxakirismawa; ukampisa, wasayp’uw awkiman Tatit Diosapax parlxayitu, sarakituwa: “Ist’ita, jan qhuru arunakampi Jacobur parlxayamti” sasa. 30 Jumatix awkiman utapar kuttañpun munchïyäta, jichhax niyarak sarxta ukasti, ¿kunatarak diosanakax lunthatanistasti? —sasa. 31 Ukat Jacobux Labanar säna: —Axsarañaxaw utjitäna. Sarakïyätwa: “Inas phuchhanakapxa ch’amampiki irparasxchitaspa” sasa. 32 Ukampisa inas akan kawkïrisa diosanakam katuskchi, jupasti ¡jiwayatäpan! Nayan wila masinakaxax uñjasipkiwa, saskakita, kuncha jumankïr katutätxa, jichhax apasxam —sasa. Ukampis Jacobux janiw yatkänti Raquelan uka diosanak lunthatanitapxa. 33 Labanasti Jacobun chhujllaparuw mantäna, ukxarusti Lian chhujllaparuw mantarakïna, ukatsti pani uywatan chhujllaparu, ukampis janiw idolonakap jikxatkänti. Lian chhujllapat mistusinsti Raquelan chhujllaparuw mantarakïna. 34 Raquelasti idolonak katusinxa, camellor qunxatañ manqharuw imantäna, ukat ukxaruw qunxatarakïna. Labanasti chhujlla k’uchut k’uchu thaqhaskäna, ukampis janiw jikxatkänti. 35 Ukat Raquelax awkipar säna: —Tatay, jan sartataxat janiw phiñasïtati, jichhürux phaxsi wilanïsktwa —sasa. Labanasti idolonakap k’uchut k’uchu thaqsüna, ukampis janiw jikxatkänti, 36 Jacobusti ukham thaqhir uñjasax wal phiñasïna, Labanarusti akham sarakïna: —¿Kuna jan walsa lurtxa? ¿Kunas juchaxaxa, juman akham wali amtata nayar arktaniñamatakixa? 37 Taqi kunaxa thaqsustaxa, ¿kunsa jumankirit jikxatastaxa? ¡Jichhax apnuqamay wila masinakam nayräxaru, wila masinakax nayräxarusa, ukhamat jupanakax sapxani khitis jiwas paninit chiqap parltan ukxa! 38 Aka pä tunka maraw jumamp irnaqawayta, janiw kunapachas ovejanakamasa, cabritonakamasa sullurirïkiti, janipuniw kunapachas uywa tamamat mä urqu ovejamsa manqt’asiñatakix kharst’askti; 39 janipuniw kuna uywamtix pampankir animalanakax manq’antapkän ukanak apanirïkti, jan ukasti nayaw uka uywanakat qullqi churirïsma, urus jan ukax arumas uywanakam lunthatapxirïkän ukatxa, jumax phuqhayasirïtawa. 40 Urunakax lupin qhatintata, arumanakasti thayan thayjataw uñjasiyäta. ¡Ikis janiw purirïkxitänti! 41 Pä tunka maraw utamankta, nayarux akanakaw wakt’itu: pä phuchham laykux tunka pusin maraw irnaqarapsma, uywanakam laykusti, suxta maraw irnaqarapsma, ukhamarus irnaqataxat churañamäki ukxa, sapa kutiw juk’ak churistaxa. 42 Janitix Abrahaman Diosapaxa, Isaac awkixax yupaychkäna uka Tatitux nayampïkasapäna ukaxa, jumax jan kunani ukhampachaki khithanukutasamänxa. Ukampis Tatitux t’aqhisitaxsa, irnaqataxsa uñjiwa, ukat wasayp’ux jumar tuqinuqtamxa —sasa. 43 Ukatsti Labanax Jacoburuw sarakïna: —Aka warminakax phuchhanakaxawa; wawanakasti allchhinakaxawa; ovejanakas ovejanakaxarakiwa; ¡taqi kuntix akan uñjktas ukax nayankiwa! Ukhamasti, ¿kunarak jichhasti lurirista phuchhanakaxarusa, allchhinakaxarusa? 44 Jichhax jutamaya, jumampi nayampi mä arust’äwi lurañäni, ukasti jiwas panitakix mä qhanañchäwïniwa —sasa. 45 Ukhamasti Jacobux mä qala ittasin mä pilarjam sayt’ayäna, 46 ukatsti wila masinakaparuw sarakïna: —¡Qalanak apthapipxam! —sasa. Taqiniw qutucht’añatak qalanak apthapipxäna, ukatsti uka qalanak qutucht’at jak’an manq’apxäna. 47 Labanasti uka chiqarux arameo arupan “Jegar Sadutá” sutimpiw uchäna, Jacobusti hebreo arunxa “Galaad” sutimpiw ucharakïna. 48 Ukat Labanax säna: —Jichhüruwa, aka qalanak qutucht’ataxa jiwas paninitak qhanañchirit sayt’i —sasa. Ukat uka chiqax Galaad sataxa. 49 Ukhamarus Mispá satarakiwa, Labanan akham satapata: —Tatituy jiwas paninirux uñjistpan kunapachatix jan jikiskxañäni ukapachaxa. 50 Phuchhanakaxarutix jan wal uñjäta, jan ukax jupanakxaru yaqha warminakamp jaqichasïta, janis khitis jiwas paninitakix qhanañchirix utjkani, ukapachax Tatit kipkaw qhanañchaskani —sasa. 51 Labanasti Jacoburux saskakïnwa: —Uñjam, aka qalanak qutucht’asa, ukhamarak kawkïr pilartix nayax jiwas taypin sayt’aykta ukasa, 52 arust’äwi luratas amtañatakïniwa. Janiw jumas nayas kuna jan wali lurasiñatakis uka qurpat sarakipaskañäniti. 53 Jichhasti Abraham achachilaman Diosapay uñjpan, Nahor achachilaxan Diosapas uñjarakpan —sasa. Ukhamasti Jacobux kawkïri Diosarutix Isaac awkipax yupaychkäna ukan sutipxaruw juramento luräna. 54 Ukxarusti Jacobux qullu patan mä wilañcha luqtäna, wila masinakaparus manq’añatakiw jawsarakïna. Jupanakasti taqiniw manq’apxäna, uka arumax qullun qhantatipxarakïna. 55 Qhipärmanthisti, Labanax willjtaw sartasïna, ukatsti allchhinakaparu, phuchhanakaparu jamp’att’asin aski waxt’äwinakap waxt’awayäna, ukat uraqipar kuttawayxarakïna.

32

1 Jacobusti thakhinjam saraskakïnwa, ukhamaruw Diosan angelanakapax jupar jikxatir mistunipxäna. 2 Jacobux jupanakar uñjasin säna: “Akax Diosan mä ejercitopawa” sasa. Ukat uka chiqarux Mahanaim sutimpi uchäna. 3 Jacobusti mä khithanak Edom chiqankir Seír uraqir khithäna, Esaú jilapar jutaskatap yatiyañataki, 4 ukatsti aka arunak iwxarakïna: —Esaú jilaxarux sapxam: “Jacob jilamax juman arsutamar phuqhañ muni, ukatsti sarakiwa: ‘Akkha maranakaw Labán tiosampix jakta, 5 jichhasti utjituw vacanaka, asnonaka, ovejanaka, uywatanaka chachatsa warmitsa; aka iwxa jumaru apayansma, jumax suma chuymampi nayar katuqt’añamataki’ ” —sasa. 6 Khithanakax kuttxapxän ukkhasti, Jacoburux sapxänwa: —Esaú jilamar uñjirix sarapxtwa, jichhasti jupa kipkaw jumar katuqir pusi patak jaqinakampi chikt’at jutaski —sasa. 7 Uk ist’asinsti, Jacobux wal axsaräna, wali mayjt’atarakiw suyt’äna. Ukatsti jupampïpkäna uka jaqinaksa, ovejanaksa, vacanaksa, camellonaksa pä tamaruw jaljtayäna, 8 chuymapansti sarakïnwa: “Esautix mä tama jaqinakaxar jalxatir jutanixa, maynïr tamasti jaltxapxaspawa” sasa. 9 Ukatsti Diosat mayisïna: “Tatay, Abraham achachilaxan Diosapa, Isaac awkixan Diosapa, jumaw uraqixar kuttayanista, wila masinakaxan ukarusa; jumarakiw taqi kunansa yanapaskista. 10 Janiw kuna askïktsa juman nayar khuyapayasiñampi, chiqa kankañampi uñjañamatakixa. Nayax thujru maya ayt’atakiw aka Jordán jawir makhatäyäta, ukampis jichhax jaqinakaxasa, uywanakaxas pä tamawa. 11 ¡Jumay Esaú jilaxan amparapat qhispiyita! Axsarayastwa, jupax nayar jalxatir jutakispawa, ukatsti warminakaxaru, wawanakaxaruw jiwarayaspa. 12 Jumax qhan sistaxa: ‘Nayaw yanapaskäma, wawanakamas quta iranankir ch’allanakjam jan jakt’kayäniwa’ ” sasa. 13 Uka arumasti Jacobux uka pachpan ikxäna, kuna uywanakapatix jupan utjkäna ukanakatxa, waxt’anak Esaú jilapatak wakicht’äna: 14 Pä pataka cabra, pä tunka chivo, pä pataka oveja, pä tunka urqu oveja, 15 kimsa tunka jichha wawan camellonaka, pusi tunka vacanaka, tunka urqu vaca qallunaka, pä tunka qachu asnonaka, tunka urqu asnonaka. 16 Ukatsti uywatanakaparuw katuyäna, sapa tama yaqhachatkama, jupanakarusti sarakïnwa: —Jumanakax nayrt’apxam, ukatsti mä tamat mä tamarux jaypacharuki sarapxam —sasa. 17 Nayrïr tama irpirirux akham sänwa: —Esaú jilaxax jikxatkätam, ukatsti jiskt’arakïtam ukkhax: “¿Khitis uywirimaxa, kawkirus saräta, khitinkis uka uywanakasti?” sasaxa, 18 ukapachasti sätawa: “Tata Esaú, akanakax jumatakiwa, Jacob luqtirimaw apayantam. Jupasti qhipat jutaski” —sasa. 19 Payïr tama irpirirusa, kimsïr tama irpirirusa, ukat ukxar tama irpirirusa sarakïnwa: —Kunapachatix Esaú jilaxax jikxatapkätam ukkhaxa, 20 uka kipkarak sapxäta: “Jacob luqtirimax qhipat jutaski” —sasa. Jacobusti chuymapan akham amuyäna: “Uka waxt’äwinakampiw Esaú jilaxarux phiñasiñap malarayä, ukhamat inach sum katuqitaspa” sasa. 21 Ukhamaw waxt’anak apirinakax nayraqat saräna, jupasti uka arumax pachpa utjnuqäwipan qhantatïna. 22 Uka arumasti Jacobux sartasisin pä warmipa, pä uywatapa, tunka mayani wawanakap irpxarüna, jupanakarusti Jaboc sata jawir makhatañjam makhatayäna, 23 taqi kunapatix utjkän ukanakamppacha. 24 Jacobux sapak qhiparxän ukkhasti, mä jaqiw jupampi nuwasïna uru qhanjtaniñapkama; 25 ukampis uka jaqix Jacobur jan atipjañjamätapatsti, lankhu charampi, thixnimpi jikthaptkis ukkhat nuwantäna, Jacobun uka ch’akha muqupasti jupampi nuwaskasin jithinuqtäna. 26 Ukat uka jaqix Jacobur säna: —Antutxita, willjtanxiwa —sasa. Jacobusti ukxaruw sarakïna: —Janitix aski waxt’äwinakam churkitätaxa, janiw antutkämati —sasa. 27 —¿Kuna sutinïtasa? —sasaw uka jaqix jiskt’äna. —Jacob satätwa —sasaw jupax sarakïna. 28 Ukat uka jaqix säna: —Janiw jichhax Jacob satäxätati. Sutimax Israel satäxaniwa, Diosampi, jaqinakampi nuwasitamata, jumaw atipjaraktaxa —sasa. 29 Jacobusti jiskt’arakïnwa: —Jichhax jumarak sita, ¿kunas sutimaxa? —sasa. Ukampis uka jaqix sänwa: —¿Kunatakis sutix yatiñ muntasti? —sasa. Ukatsti uka jaqix ukawjanpach Jacoburux aski waxt’äwip churäna. 30 Jacobusti uka chiqarux Penuel sasaw sutichäna, sarakïnwa: “Diosarux ajanuy ajanuw uñkatta, ukampis jakaskaktwa” sasa. 31 Intix jalsunxänwa, kunapachatix Jacobux Penuel chiqat sarxäna ukkhaxa, ukampisa thixnipa usuchjatätapatsti jupax wixchutisaw saräna. 32 Ukat Israelan wawanakapax thixninkir anku jichhürkam jan manq’apkiti, Jacobun ukkhat usuchjatätapata.

33

1 Kunapachatix Jacobux Esaú jilaparu pusi pataka jaqinakampi jutaskir uñjkäna ukkhaxa, wawanakxa Liampiru, Raquelampiru, pani uywatanakapampiruw lakiräna. 2 Nayraqatarusti uywatanakampi jupanakan wawanakapamp uchäna, ukxarusti Liampiru wawanakapampiruw ucharakïna, qhiparusti Raquelampiru Joseampirurakiw uchäna. 3 Ukxarusti jupanakat nayrt’awayänwa, jilapan jak’achasiñapkamasti p’iqipa uraqir puriyañkamaw paqallq kuti alt’asïna. 4 Ukampis Esaú jilapax jikxatiriw jalanïna, qhumantasinsti jamp’att’arakïnwa. Panpachaniw jachapxäna. 5 Ukatsti Esaú jilapax warminakaru, wawanakaru uñkatasin jiskt’arakïna: —¿Khitirak jupanakasti? —sasa. Jacobux sarakïnwa: —Tatit Diosax nayat khuyapt’ayasitu, jupasti taqi aka wawanak nayar churitu —sasa. 6 Ukat uywatanakax wawanakapamp jak’achasipxäna, p’iqip uraqir puriyañkamaw alt’asipxarakïna. 7 Ukxarusti Liampi, wawanakapampirakiw jak’achasipxäna, jupanakas uka kipkarak uraqir puriñkam alt’asipxäna, qhiparusti Joseampi, Raquelampiw jak’achasipxäna, jupanakas alt’asipxarakïnwa. 8 Esausti akatjamat jiskt’äna: —¿Kun munasarak thakhin jutkasin jikxatkta uka uywa tamanak apayanistasti? —sasa. Jacobusti sarakïnwa: —Ukax juman nayat khuyapt’ayasiñamatakiwa —sasa. 9 Esaú chachasti sänwa: —Janiw munat jilata, uywanakax nayan utjaskituwa. Kunatix jumankki ukax jumankaskakpan —sasa. 10 Ukampis Jacobux saskakïnwa: —Janiw ukhamäkaspati. Nayax achikt’asïma, juman khuyapayasiñamtix jikxatsta ukaxa, aka churäwi katuqt’ita, jumar uñjataxasti Diosarus uñjkirista ukhamawa, juman nayar wali sum katuqatam layku. 11 Jumataki apankta uka churäwi katuqt’akitaya, Diosaw nayarux qamir tukuyitu, janiw kunas pist’kituti —sasa. Jacobux sintpun achikt’äna, ukat Esaú jilapax iyawsas uka churäwinak katuqäna; 12 ukampis sarakïnwa: —Walikiwa, jichhax saraskakiñäni. Nayaw juman nayraqatam sarä —sasa. 13 Jacobusti ukxaruw säna: —Munat jila, wawanakan pisi ch’amanïpxatap yattawa, ukhamarus qalluni ovejanakata, vacanakata llakisiñaxarakiwa; qarirxapxaspa ukaxa, mä urunak ovejanakax jiwarxaspa. 14 Jumax nayrst’askakim, nayasti uywanakan qhipap k’achat jutaskä, wawanakamp chika, jumampi Edom chiqan jikisiñkama —sasa. 15 Esaú jilapasti sänwa: —Walikiwa, jaqinakaxat mä qawqhani jaytawayäma —sasa. Ukampis Jacobux ukxaruw sarakïna: —Janikuchaki. Jumax jan ukat llakiskamti, walikïskaniwa —sasa. 16 Esaú jilapasti ukürpachaw Edom chiqar kuttawayxäna. 17 Ukampis Jacobux Sucot sat chiqaruw sarxäna, ukan jupax mä uta lurasïna, uywanakapatakisti layminakat chhujllanak lurarakïna. Ukat Jacobux uka chiqaru Sucot sutimpi uchäna. 18 Kunapachatix Jacobux Padán-aram chiqat kuttankän ukkhaxa, k’umaraw Canaán uraqir purïna, ukatsti Siquem sat marka uñkatasin utjnuqtäna. 19 Jacobusti pataka qullqimpiw mä uraqi alasïna, Jamor jaqin wawanakapata, Siquem sat jaqin awkipata, uka chiqaruw utjnuqtäna. 20 Ukatsti Jacobux mä altar luräna, ukarusti “Israelan Diosapa” sasaw sutichäna.

34

1 Mä kutixa, Liampina, Jacobumpina wawapäkäna uka Dina tawaqusti, uka chiqankir tawaqunakar tumpt’iriw saraskäna; 2 ukampisa juparux Jamor sat heveo jaqin Siquem sat yuqapaw uñjäna. Uka Jamor jaqisti uka chiqan mä jach’a jilïrïnwa, ukatsti munkir jan munkir jupampi ikintäna, ukhamat tawaqur jisk’achjäna. 3 Ukampisa Siquem jaqix sintpun Dinarux munatayna, ukatsti kunayman tuqit munayasiñ munäna. 4 Ukat Jamor awkipampi parläna: —Nayax uka tawaqumpiw jaqichasiñ munta, sart’arapitaya —sasa. 5 Jacobusti Siquem jaqin Dina phuchhapar p’inqachjatap yatïnwa, ukampisa wawanakapan uywanakampi pampankasipkatapat jan kuns arskänti, jupanakan puriniñapkama. 6 Ukkañkamasti Siqueman Jamor awkipax Jacobumpi parliriw saräna. 7 Kunapachatix Jacobun yuqanakapax pampat purinxapxän ukkhasti, kunatix luraskatayna uk yatisin walpun q’apisipxäna, Israelatakix Siquem jaqin ukhama Jacobun phuchhapampi ikintatapax sinti jach’a p’inqänwa. ¡Janipuniw ukham lurañapäkänti! 8 Ukampisa Jamor jaqix jupanakampiw parläna, ukat sarakïna: —Siquem yuqaxax sintpun jumanakan kullakamarux muni. Achikt’asipxäma, jaqichxakiñäniya, 9 ukhamat jumanakax nanakan wila masixa tukupxäta; ukhamat nanakas phuchhanakamampi jaqichasipxä, jumanakas phuchhanakaxampi jaqichasipxarakïta. 10 Nanakampi jakasipxam. Aka markax jumanakankiwa, ukan jakasisipkam, alakipanak lurapxam, uraqinaksa alasipxam —sasa. 11 Ukxarusti Siquem waynax Dinan awkipampiru, jilanakapampiruw sarakïna: —Iyawsapxakitaya, janikiy “Janiw” sapxamti. Kuntix mayipkitäta uk churapxäma. 12 Jumanakay sapxita, qawqsa jupat churapxirisma uka, nayasti qawqtix sapkitäta ukkha churapxäma, ukampisa, kullakamamp jaqichasikïxaya —sasa. 13 Ukampis Jacobun wawanakapax janiw juparusa, Jamor jaqirus qhana arsupkänti, jan ukasti sallqjasaw 14 akham sapxäna: —Janiw nanakax circuncisión jan katuqir jaqirux kullakaxa churapkiristti, nanakatakix ukax mä p’inqäspawa. 15 Ukampis maya lurapxasma ukkhakiw nanakax “Iyaw” sapxirisma: jumanak taypinkir chachanakax taqini circunsión katuqapxpan nanakjamäñapataki. 16 Ukapachakiw jumanakax phuchhanakaxampi jaqichasipxäta, nanakas phuchhanakamampi jaqichasipxä; ukhamat jumanakampi jakapxä, ukatsti mä sapa markakïñäniwa. 17 Ukampisa janitix jumanakax nanakan mayitaxarjama circuncisión katuqapkätaxa, nanakax akat sarxapxäwa, kullakaxsti nanakampi chikaw irpasxapxarakï —sasa. 18 Jamor jaqimpi Siquem yuqapampisti Jacobun yuqanakapan mayitaparux “Walikiw” sapxänwa. 19 Siquem waynasti jank’akiw circuncisión katuqatayna, Jacobun Dina phuchhapar sinti munatapata. Siquem waynax awkipan wila masipa taypin wali yäqat jaqïnwa, 20 ukat jupampi, Jamor awkipampi marka mantaña punkur sarapxäna, ukatsti markan jilïr jaqinakaparuw sapxarakïna: 21 —Aka jaqinakax jiwasanakan masinakasawa, aka markan jakapxani, alakipanaksa lurapxarakini, uraqix jupanakatak waliw utjaski; ukhamat jiwasanakax phuchhanakapampi jaqichasiñäni, jupanakas phuchhanakasampi jaqichasirakini. 22 Ukampisa mä sapa markakïñasatakisti, jiwasampi jakañatakisa maya jupanakax mayipxi: Ukasti jiwasanak taypinkiri taqi chachanakan circuncisión katuqatäpxañapa, jupanakan sarapäki ukhamarjama. 23 Jiwasax jaysak jaysañäni, jupanakan jiwasampi jakañapataki. Ukhamat uywanakapasa, taqi yänakapas jiwasankani —sasa. 24 Markan jilïrinakapasti Jamor jaqimpiru, Siquem yuqapampirus jaysapxänwa, ukatsti yuqall wawanakax taqiniw circuncisión katuqapxäna. 25 Ukampisa Jacobun yuqanakapa Simeón, Leví, Dinan jilanakapäkaraki ukanakax; kimsa uru qhipat markar sarapxäna. Espadas ayt’ataw circuncisión katuqat jaqinakar akatjamat jalxatapxäna ukatsti jiwayapxarakïnwa, janiw khitis jupanakat kutkatasirjamäkänti janchipan ususkatap layku. 26 Jamorampiru, Siquemampiru jiwarayasasti, Dinarux Siqueman utapat irpsunipxäna ukat sarxapxäna. 27 Uka qhipatsti Jacobun maynïri wawanakapaw purinirakïna, jupanakasti jiwatanak patxa sarakipasin markat taqi kun lunthatsuwayapxäna, Dina kullakapar jan wali lurapxatapat phuqsusisa. 28 Jupanakasti ovejanaka, vacanaka, asnonaka, taqi kunatix markansa, pampansa utjkatayna ukanak apasipxäna; 29 kunanakatix utanakan utjkatayna ukanak q’ala lunthatsuwayapxäna, ukatsti wawanakampiru, warminakampirux katuntat apapxäna. 30 Ukat Jacobux Simeonampiru, Levimpirux säna: —Ukham luratanakamampixa, jumanakax jan walt’añanak utjayarapipxistaxa. Jichhax aka chiqankir cananeonakasa, ferezeonakasa uñisipxitaniwa. Mayacht’asisax nayatakiw sayt’asipxani, jiwasax juk’anikïtanwa, taqinirupuniw jiwarayistani —sasa. 31 Jupanakasti ukxaruw sapxäna: —Ukhamasti, ¿kullakasarux jan wali warmirjamat uñjañ munpachänsti? —sasa.

35

1 Tatitux Jacoburux sänwa: “Kunapachatix jumax Esaú jilamat jaltkäyäta ukkhaw nayax Betel chiqan uñstayäsma. Ukhamasti jichhax Betel markar jakasir kuttxam, ukan mä altar lurarapitäta” sasa. 2 Ukat Jacobux wila masinakaparu, jupampi chika jakirinakarus säna: —Kuna yaqha diosanakatix jumanak taypin utjchi ukanak apanukupxam, ukatsti taq jariqasipxam, yaqha isinakampi uchasipxarakim. 3 Jank’ak Betel uraqir sarxañäni, ukan nayax mä altar sayt’ayä, kawkïr Diosatix nayaru llakisiñaxan jikxataskasin yanapt’kitäna, ukhamarak kawkirutix sarkta ukan nayamp chikäskäna uka Diosar yupaychasa. 4 Jupanakasti kuna yaqha diosanakapatix utjkäna ukanak Jacobur katuyxapxäna, jinchunakapar uchasipkän uka aretenaksa, Jacobusti ukanak encina sat quqa k’uchuruw allintxäna, Siquem jak’ana. 5 Jupanakax sarxarxapxäna ukkhasti, Tatituw uka jak’ankir markanakarux axsarañ mantayäna, ukat jupanakax Jacobun wawanakapar jan arktapkänti. 6 Jacobumpi, jupampi chika sarapkäna uka jaqinakampisti Luz sat markaruw puripxäna, mä sutipasti Betel satarakïnwa, uka markasti Canaán uraqin jikxatasi. 7 Uka chiqan Jacobux mä altar sayt’ayäna, uka chiqarusti “Tatitun Utapa” sasaw sutichäna, kunapachatix jupax jilapat jaltkäna ukapacha, uka chiqan Tatitux jupar uñstatapata. 8 Uka chiqanarak Rebecar uñjir Débora sat warmix jiwxäna, juparusti encina sat mä quqa k’uchuruw Betel jak’an imxapxäna. Jacobusti uka chiqarux “Jachañ quqa” sutimpiw uchäna. 9 Kunapachatix Jacobux Padán-aram uraqit kuttasinkän ukkhasti, Tatitux wasitat juparux uñstäna, ukatsti 10 akham sasaw aski waxt’äwi arunak arsüna: “Juman sutimax Jacob satawa; ukampis janiw jichhax ukham satäkxätati, jichhürut uksarux sutimax Israel satäniwa” sasa. Yaqha suti uchasinsti, 11 Tatitux saskakïnwa: “Nayätwa taqi ch’aman Diosaxa; wawanakamasa, wawanakaman wawanakapas waljapunïpan. Jumat mä jach’a markax mistuni, walja markanakasa, wawanakam taypinsti reyinakaw utjani. 12 Abrahamaru, Isaacaru churkta uka uraqsti jumaruw churaraksma, ukxarusti wawanakamaruw churarakï” sasa. 13 Ukatsti Tatit Diosax Jacobumpi parlkatayna uka chiqat sarawayxänwa, 14 Jacobusti uka chiqan qalat mä pilarar uñtat sayt’ayäna, kawkhantix Diosax jupar parlxaykatayna ukkharu, ukatsti aceitempi, vinompi warxatasaw Tatitur luqtxäna. 15 Uka chiqarusti Jacobux Betel sutimpiw uchäna, uka sutisti “Tatitun utapa” sañ muni. 16 Uka qhipatsti Jacobumpi, jaqinakapampix Betel chiqat sarxapxänwa. Jupanakasti Efrata chiqatxa jayankasipkänwa, ukapachaw Raquelax wawachasïna, jupasti wali t’aqhisisaw wawachasïna. 17 Wali t’aqhisiskän ukkhaw usuyir warmix säna: “Jan axsaramti, yuqall wawamp wawachastaxa” sasa. 18 Wawasti walikiw yurïna, ukampisa Raquelax jiwirjamäxänwa. Niya jiwañampïxasinsti wawarux Ben-oní sutimpiw uchäna, uka sutisti “t’aqhisiñaxan yurir wawa” sañ muni. Ukampis Jacobux Benjamín sutimpirakiw uchäna, uka sutisti “sinti munat wawa” sañ muni. 19 Ukhamaw Raquelax jiwxäna, juparusti Efrata thakhin imt’xapxäna, ukasti jichhax Belén markäxiwa. 20 Jacobusti amay imäwip patxarux qalanakat mä pirqa sayt’ayäna. Uka pirqasti jichha urunakkamaw Raquelan amayapax kawkharutix imt’atäki uka chiq uñacht’ayaski. 21 Jacobusti saraskakïnwa, ukatsti Édar torret juk’ampi khuri chiqaruw utjnuqtäna. 22 Uka chiqan Jacobux jakaskipanwa, Rubén yuqapax Bilhá sat warmimpi ikintatayna, uka warmisti Jacobun uñt’atapänwa. Jacobusti uk yatisin walpun q’apisïna. Jacobux tunka payan wawanakanïnwa. 23 Liampi wawanïkäna ukanakasti: Rubén, jilïr yuqapa; Simeón, Leví, Judá, Isacar, Zabulón jupanakänwa. 24 Raquelampi wawanïkäna ukanakasti: Joseampi, Benjaminampïnwa. 25 Raquel warmin Bilhá uywatapamp wawanïkäna ukasti: Dan, Neftalí jupanakänwa. 26 Ukxarusti Lía warmin Zilpá uywatapampi wawanïkäna ukax: Gad, Aser jupanakarakïnwa. Ukanakaw Jacobun wawanakapaxa, Padán-aram uraqin yuripkatayna ukanakaxa. 27 Jacobusti Isaac awkipan utaparuw kuttxäna, awkipasti Hebrón markan jakasïna, kawkintix Abrahamax jakkäna ukaru. 28 Isaacasti patak kimsaqallq tunka maranïnwa. 29 Jupasti sinti chuymanïxasaw jiwxäna, juparusti Esaú, Jacob yuqanakapaw imt’xäna, nayra awkinakapan imäwip thiyaru.

36

1 Esaú chachana, kawkïritix Edom satäk ukan wawanakapax akanakawa. 2 Esaú chachax Canaán uraqinkir warminakampiw jaqichasïna: Elón sata hitita jaqin Adá phuchhapampi; ukatsti Aná warmin Oholibamá phuchhapampi, Sibón sat heveo jaqin allchhiparaki; 3 ukxarusti Ismaelan Basemat phuchhapampi, Nebaiot jaqin kullakapa. 4 Adá warmisti Esaú chachatakix mä yuqall wawa wawachasïna, uka wawasti Elifaz satänwa; Basemat warmisti Reuel sata wawa wawachasirakïna; 5 Oholibamá warmisti: Jeús, Jaalam, Coré sutin wawanak wawachasirakïna. Jupanakaw Esaú chachan wawanakapaxa, jupax Canaán uraqin jakkäna ukapachaw yuripxäna. 6 Esaú chachasti warminakapa, wawanakapa, taqi khitinakatix jupamp jakkäna ukanak irpxarusiwayasin yaqha chiqaruw sarxäna, Jacob jilapat jayankañataki. Jupasti taqi uywanakap anakisxäna, ukhamarak kunanaktix Canaán uraqin jikxatkatayna ukanaksa apasxänwa. 7 Esaumpi, Jacobumpix walja uywanakanïpxänwa, janiw panpachanix jakirjamäkxapxänti, uraqis janirakiw ukataq uywa awatiñatakix utjkänti. 8 Ukat Esaú chachax, kawkïritix Edom satäkaraki ukax, Seír qullu tuqinakar jakiriw sarxäna. 9 Esaú chachan wawanakapax akanakawa, Esaú chachasti edomita jaqinakan nayra awkiparakïnwa, jupanakasti uka Seír qullu tuqinakan jakapxäna. 10 Esaú chachan wawanakapan sutinakapax akanakänwa: Elifaz, jupasti Adampina, Esaumpin wawapänwa; ukxarusti Reuel, jupasti Basemat warmimpina, Esaumpin wawapänwa. 11 Elifaz chachan wawanakapasti: Temán, Omar, Sefó, Gatam, Quenaz, Coré ukanakänwa. 12 Elifaz jaqin mä uñt’atapaw utjäna, jupasti Timná sutinïnwa; jupasti mä yuqall wawa wawacharapïna, Amalec sutimpiw ucharakïna. Jupanakänwa Adá warmin wawanakapaxa, Esaú chachan mayni warmipäkän ukana. 13 Reuel chachan wawanakapasti akanakänwa: Náhat, Zérah, Samá, Mizá ukanaka. Jupanakasti Basemat warmimpina Esaú chachampin wawanakapänwa. 14 Oholibamá warmix Esaú chachan yaqha warmiparakïnwa, jupasti Esaú chachatakix Jeús, Jaalam, Coré sat wawanak wawachasïna. Jupax Aná warmin phuchhapänwa, Sibón sat chachan allchhiparaki. 15 Esaú chachan wawanakap taypin jilïr irpirinakax akanakänwa: Elifaz jilïr yuqapan wawanakapa: Temán, Omar, Sefó, Quenaz, 16 Coré, Gatam, Amalec ukanaka. Edom uraqinxa, jupanakänwa Elifazat saraqir wawanakat jilïr irpirinakaxa, jupanakasti Adá warmin allchhinakaparakïnwa. 17 Reuel yuqapan wawanakapata, Basematan allchhinakapatsti: Náhat, Zérah, Samá, Mizá ukanakänwa. 18 Oholibaman wawanakap taypin jilïr irpirinakasti: Jeús, Jaalam, Coré ukanakänwa; jupasti Aná warmin phuchhapänwa, Esaú chachan warmiparakïnwa. 19 Taqi jupanakaw Esaú chachan wawanakapaxa, khititix Edom satäkaraki ukana. Jupanakaw ayllunakapan jilïr irpirinakänxa. 20 Esaú chachat saraqir horeos sata jaqinakan ayllunakapankiri, Edom chiqan jakapkäna ukan jilïr irpirinakapax akanakänwa: Lotán, Sobal, Sibón, Aná, 21 Disón, Éser, Disán ukanaka. 22 Lotán sat jaqin wawanakapatsti: Horí, Hemam ukanaka. Lotán jaqin Timná kullakapa. 23 Sobal jaqin wawanakapatsti: Alván, Manáhat, Ebal, Sefó, Onam ukanaka. 24 Sibón jaqin wawanakapatsti: Aiá, Aná ukanaka. Aná sataw wasaran uma phuch’unak jikxatäna, Sibón awkipan asnonakap uñjaskän ukkha. 25 Aná warmin wawanakapatsti: Disón, Oholibamá ukanaka. 26 Disón jaqin wawanakapatsti: Hemdán, Esbán, Itrán, Querán ukanaka. 27 Éser jaqin wawanakapatsti: Bilhán, Zaaván, Acán ukanaka. 28 Disán jaqin wawanakapatsti: Us, Arán ukanaka. 29 Seír tuqinakan jakapkän uka horeos sat jaqinakan jilïrinakapasti Lotán, Sobal, Sibón, Aná, 30 Disón, Éser, Disán ukanakänwa. Jupanakasti horeos sat jaqinakan wila masinakapan jilïrinakapäpxänwa. 31 Israelitanakax janïra reyinïpkän ukapachaxa, Edom uraqi apnaqir reyinakax akanakänwa: 32 Beor jaqin Bela yuqapax Edom uraqin reyipänwa, markapax Dinhaba satänwa. 33 Belan jiwxatapatsti, Zérah jaqin Jobab yuqapaw reyïxäna, markapax Bosrá satänwa. 34 Jobab reyin jiwxatapatsti, Temán chiqankir Husam jaqiw jupa lanti apnaqxäna. 35 Husam reyin jiwxatapatsti, Bedad jaqin Hadad yuqapaw jupa lanti apnaqxäna, markapasti Avit satänwa, jupasti Madianarux Moab pampan atipjarakïna. 36 Hadad chachan jiwxatapatsti, Samlá jaqiw jupa lanti apnaqxäna, jupasti Masrecá chiqankirïnwa. 37 Samlan jiwxatapatsti, Saúl jaqiw jupa lanti apnaqxäna, jupasti Éufrates jawir thiyankir Rehobot sat markankirïnwa. 38 Saúl reyin jiwxatapatsti, Acbor jaqin Baal-hanán yuqapaw jupa lanti apnaqxäna. 39 Baal-hanán jaqin jiwxatapatsti, Hadad jaqiw jupa lanti apnaqxarakïna, markapasti Pau satänwa. Hadad chachan warmipax Mehetabel satänwa, jupasti Matred jaqin phuchhapänwa, Mezaab chachan allchhiparaki. 40 Esaú chachat saraqir edomitanakan jilïr irpirinakapasti akanakänwa, sutinakapata, wila masinakata, utjäwi uraqipat utt’ayatkama: Timná, Alvá, Jetet, 41 Oholibamá, Elá, Pinón, 42 Quenaz, Temán, Mibsar, 43 Magdiel, Iram ukanaka. Esaú chachax Edom satarakïnwa, jupanakaw Edom markan jilïr irpirinakapänxa, kawkhantix jupanakax jakapkäna, jupanakan uraqipäkäna ukhamarjama.

37

1 Jacobux Canaán uraqin jakiriw qhiparxäna, kawkintix awkipax jaya jaqjam jakawaykatayna ukana. 2 Akaw Jacobun wila masipan sarnaqäwipaxa. Joseax tunka paqallqun maranïskän ukkhaxa, jilanakapamp chikaw ovejanak awatirïna, uka jilanakapasti Bilhá, Zilpá warminakan wawanakapänwa, uka warminakasti awkipan uñt’atanakapänwa. Joseasti kuna jan walinaktix jilanakapax lurapxirïkän ukanak awkiparux yatiyapunirïnwa. 3 Jacobusti Josearuw maynïri wawanakapat sipan wal munasïna, wali chuyman tuqir Josean yuritapata. Ukat Joseatakix mä suma isi lurarapïna. 4 Jilanakapasti awkipan Josearu sinti munasitapatsti uñisipxänwa, janirakiw aruntapxirïkänsa. 5 Mä kutix, Joseax mä samka samkasitayna, uksti jilanakaparuw yatiyäna; jilanakapasti juk’amp uñisxapxäna, 6 akham satapata: —Ist’apxita, kuntix samkaskta uk yatiyapxäma. 7 Samkansti jiwasanakax taqiniw pampankaskayätan trigo chullanak lurasa; ukatsti akatjamat nayan trigo chullaxax chiqak sayt’äna, jumanakan chullanakamasti nayan trigo chullaxar muyuntasin alt’asipxäna —sasa. 8 Jilanakapasti ukxaruw sapxäna: —¿Nanakan reyixar tukusati munañamar nanakar apnaqapxitäta? —sasa. Josean ukham samkasitap jupanakar yatiyatapat juk’amp jupar uñisipxäna. 9 Uka qhipatsti Joseax yaqha samkampi samkasirakïna, uksti jilanakaparux yatiyarakïnwa: —Yaqha samka samkasirakiktwa. Ukansti intimpi, phaxsimpi, tunka mayan warawarampix nayatak alt’asiskir uñjta —sasa. 10 Joseax uka samka awkiparu, jilanakaparu yatiykäna ukkhasti, awkipax Josear tuqinuqänwa: —¿Kuna samkarak ukasti? ¿Taykamasa, jilanakamasa, nayasa, jumatakit alt’asipxiriststi? —sasa. 11 Jilanakapasti Joseatakix wal arusipxäna, ukampis awkipax uka samkat wali lup’irakïna. 12 Mä urusti Josean jilanakapax Siquem tuqin awkipan ovejanakap awatisipkäna. 13 Ukat Jacobux Josear säna: —Jilanakamax Siquem tuqin ovejanak awatisipki. Jupanakar uñjt’ir sarasma —sasa. —Saräxaya, kun janixa —sasaw Joseax säna. 14 Awkipasti ukxaruw sarakïna: —Ukhamax saramaya, uñjt’anim, kunjämäskis jilanakamasa, ovejanakasa, ukatsti jank’akiw nayar yatiyir kuttanïta —sasa. Joseasti Hebrón qhirwat mistuwayasin Siquem chiqaruw purïna, 15 ukampis uka pampan janiw jilanakapar jikxatkänti. Ukatsti mä jaqiw jupar jikxatasin jiskt’äna: —¿Kunrak thaqtasti? —sasa. 16 Joseasti sänwa: —Jilanakaxaruw thaqhaskta. Jumach yatiskasma, ¿kawkhansa awatisipkpacha? —sasa. 17 Uka jaqisti sarakïnwa: —Aka chiqat sarxapxiwa, “Dotán tuqiruw anakipxä” siri ist’askäyäta —sasa. Joseasti jilanakapar thaqhiriw saräna, ukatsti Dotán chiqan jupanakarux jikxatäna. 18 Jilanakapasti jayat jutkir Josearux uñjapxäna, ukatsti janïra jak’achasinkipan jupar jiwayañ amtapxäna. 19 Jupanakkamaw sasipxäna: —¡Uñtapxam, khayax uka samkasirix jutaski! 20 Jutapxam, jiwayañäni, ukatsti mä p’iyaru liwintañäni, ukat mä pampankir animalaw manq’antaskpacha, sasaw sañäni. ¡Jichhaw uñjañäni, uka samkanakapax phuqhasiniti janicha! —sasa. 21 Uk ist’asinsti, Rubenax jilanakapan amparapat Josearux qhispiyañ munäna, ukat jupanakar sarakïna: —Janikuch jiwaykañäniti. 22 Jan jiwayapxamti, aka wasarankir phuch’ur jaquntapxam, ukampis juparux jan kuns lurapxamti —sasa. Rubenasti ukxa Josear qhispiyañatakiw säna, awkipan ukar kuttxañap munäna; 23 ukampisa, kunapachatix Joseax jilanakapan ukar purkäna ukkhasti, jupanakax uka suma isip lluch’supxäna, 24 katuntasinsti mä waña phuch’uruw jaquntapxäna. 25 Uka qhipatsti jupanakax manq’asiriw qunt’asxapxäna. Ukhamäkipan sarir jaqinak jutaskir uñjapxäna, uka jaqinakasti Galaad tuqit jutir ismaelita jaqinakänwa, jupanakasti suma q’apkir qullanaka, bálsamo, mirra ukanak camellonakapan khumt’at Egiptor apasipkäna. 26 Ukat Judá satax mayni jilanakaparux säna: —¿Kunarak jilasar jiwayasina, jiwatap imt’asasa jikxatañänisti? 27 Walïspaw khaya ismaelita jaqinakar aljañasaxa, jiwayañat sipansa, kunäpas Joseax jiwasan jilasächixaya —sasa. Uka amuyt’äwisti jilanakapatakix walikïnwa; 28 ukhamasti, uka alakipa jaqinakax uka chiq sarakipkipansti, jilanakapax uka phuch’ut Josearux apsunipxäna, ukatsti uka ismaelita jaqinakaruw pä tunka qullqiru aljapxäna. Ukhamat Josearux uka alakipa jaqinakax Egipto markar irpasxapxäna. 29 Rubenax uka phuch’ur kutt’ankäna ukkhasti, Josear ukan jan jikxatasax llakisiñat isip ch’iyanuqasïna. 30 Jilanakapan ukar kuttasinsti, sänwa: —¡Joseax chhaqhatarakisä! ¿Jichhasti kunarak lurästi? —sasa. 31 Jupanakasti mä cabrito jiwayapxäna, ukatsti Josean isip katusin uka wilaruw chillsupxäna; 32 ukatsti awkipan ukaruw uka isi apayapxäna, akham sasa: “Aka isi jikxatapxta. Uñt’asim, wawamankit janicha” sasa. 33 Jacobusti uka isi uñxatasin jach’at säna: “¡Akax wawaxan isiparakisä! Kuna pampa animalay wawaxarux jisk’a jisk’a wikhanuqasin manq’antchi” sasa. 34 Ukatsti Jacobux llakisiñat isip ch’iyanuqasïna, llaki isimpiw uchasïna, jupasti jaya urunakaw wawapan jiwatapat jachäna. 35 Yuqanakapasa, phuchhanakapas chuymachasipkarakïnwa, ukampis Jacobux janiw chuymachaskänti, jan ukasti wawapat walpun jachäna, sarakïnwa: “Wawaxat llakiskäwiw sarnaqä, jiwatanak taypin jupampi jikisiñkama” sasa. 36 Egiptor purisinsti, madianita jaqinakax Potifar sat jaqiruw Josear aljapxäna, uka jaqisti Egiptonkir faraón reyin uñjirinakapan jilïripänwa.

38

1 Uka urunakansti Judá chachax jilanakapat saraqawayxasinxa, Adulam markaruw sarxäna, ukansti Hirá sat masipan utapan jakäna. 2 Uka chiqansti Judá chachax Súa sat cananeo jaqin phuchhaparuw uñt’äna, ukatsti jupampiw jaqichasxäna. Uka qhipatsti, 3 warmipax usuriptxänwa, ukatsti mä yuqall wawa wawachasïna, uka wawarusti Er sutimpiw uchäna. 4 Uka qhipatxa, Judá chachan warmipax pä kutimp wawachasïna: mayni wawarux Onán sasaw sutichäna, maynïrirusti Selá sutimpiw ucharakïna, uka wawax Quezib chiqan yurïna. 6 Judá chachasti Er jilïr yuqaparux Tamar sat warmimpiw jaqichäna. 7 Ukampis Er chachax Tatit nayraqatan jan wali sarnaqäna, ukat Diosax jupar jiwayäna. 8 Judá awkipasti Onán yuqapar säna: —Jilaman ijmapampi jaqichasim, jilam lanti luräwinak phuqham, ukhamat jiwat jilaman juma tuqi wawanïñapataki —sasa. 9 Ukampis Onán chachax amuyasïnwa kawkïr wawanakatix jilapan ijmapampi wawanïkasapän ukanakaxa, janiw jupan wawapa satäkasapänti. Ukat sapa kuti jilapan ijmapampi mayachaskän ukkhax janiw usuriptayañ munkänti, ukhamat jilapan jan jupa tuqi wawanïñapataki. 10 Diosasti Onán chachan ukham luratapata wal q’apisïna, ukat juparus jiwayarakïna. 11 Ukhamasti Judá chachax Tamar yuxch’aparux sänwa: —Jichhax ijma warmjam awkiman utapan jakam, Selá yuqaxan jilsuñapkama —sasa. Chiqpachansa, Judá chachax chuymapan lup’isïna inampis Selá yuqapax jilanakapjam jiwxarakispa uka. Ukhamasti Tamar warmix awkipan utapar jakiriw sarxäna. 12 Uka jaya qhipatsti, Súa jaqin phuchhapa, Judá chachan warmipax jiwxänwa. Llakisiñ urunak qhipatsti, Judá chachax Timnat markaruw saräna, kawkhantix awatirinakapax ovejanakapat t’awra yawisipkän ukaru, Hirá sat adulamita masipaw jupa chika sararakïna. 13 Tamarasti awkch’ipan Timnat markar t’awra yawir saratap yatisinxa, 14 llakt’asiñ isip apsusïna, ajanupsti mä velompiw imt’asïna, jan khitinsa uñt’kaya, ukatsti Enaim markar mantañawjar qunt’asiriw saräna, Timnat markar sarañ thakhi thiyaru. Tamar warmisti Selan waynäxatap amuyasin ukham luräna, ukampis Judá chachax janïraw jupamp jaqichkänti. 15 Kunapachatix Judá chachax jupar uñjkän ukkhasti, velon ch’uqt’atätapatxa, mä jan wali sarnaqir warmïkaspas ukham amuyäna. 16 Thakhit maysaru saraqtasinsti, uka warmiruw jikxatäna, janiw yuxch’apätap yatkänti, ukat säna: —¿Jumamp ikintaskiristti? —sasa. Warmisti ukxaruw jiskt’äna: —¿Nayampi ikintasinsti kunarak churitätasti? —sasa. 17 Judá chachasti sarakïnwa: —Tamanakaxat mä cabrito apayanïma —sasa. Warmisti akham sarakïna: —Walikiwa, ukampisa jumankirit mä kunsa jaytita, uka cabrito apayaniñamkama —sasa. 18 Judá chachasti jiskt’askakïnwa: —¿Kunsa nayankirit jaytañax munta? —sasa. Warmisti sarakïnwa: —Sutim chimpuntañxa chinuñapamppach jaytita, amparamankki uka thujrump kuna —sasa. Judá chachasti taqi ukanak churäna, ukatsti uka warmimpiw ikintäna, Tamar warmisti usur jaqiptxänwa. 19 Ukatsti, ukspachaw uka chiqat sarxäna, velop ch’uqaqasxasinsti wasitat llaki isipamp uchasxarakïna. 20 Uka qhipatsti Judá chachax mä cabrito Tamar warmitak Hirá sat masipamp apayxäna, jupan manut jaytatanak kuttayxañapataki, ukampis masipax janiw uka warmirux jikxatkxänti. 21 Ukat uka chiqankir jaqinakar jiskt’äna: —¿Kawkinkis Enaim markankir uka jan wali sarnaqir warmixa, thakhi thiyan qunt’asirïkän ukaxa? —sasa. Uka chiqankir jaqinakasti ukxaruw sapxarakïna: —Janiw akan kuna jan wali sarnaqir warmis utjkiti —sasa. 22 Ukat Judá chachan masipax kuttanxäna, juparusti akham sarakïna: —Janiw uka warmirux jikxatankti, ukhamarus ukankir jaqinakax sapxituwa: “Janiw akan kuna jan wali sarnaqir warmis utjkiti” —sasa. 23 Judá chachasti ukxaruw sarakïna: —Ukhamax ukanak katusiskpan, jiwasat jan khitis sawkasiskañapataki; nayax jupatak mä cabrito apaysma, jumasti janiw uka warmir jikxatanktati —sasa. 24 Niya kimsa phaxsi qhipatsti, mayniw Judá chachar yatiyir jutäna akham sasa: —Tamar yuxch’amax yaqha chachanakamp sarnaqatapawa, jichhax usurirakisä —sasa. Ukat Judá chachax jach’at arsüna: —¡Uka warmir jaqunukupxam, ninampi phichhantapxarakim! —sasa. 25 Ukampis Tamarar irpsunipkän ukkhasti, jupax awkch’ipar yatiyiriw khithäna: “Khitinkkitix aka yänakax ukaw usuriptayitu. Uka yänak uñxatasin, inampis jumax yatiskchisma khitinkatapsa” sasa. 26 Kunapachatix Judá chachax yänakapa uñt’asïna ukkhasti, sänwa: “Janiw jupax kuna juchanïkisa, nayaw juchanïtxa, Selá yuqaxampi jan jaqichataxata” sasa. 27 Uka qhipatsti, Tamarax ispa wawachasïna. 28 Yuripkän ukkhasti, maynïr wawax amparap luqsunïna, ukatsti usuyir warmix mä wila ch’ankhampiw amparat chint’äna, akham sarakïnwa: “Akïriw nayraqat yurixa” sasa. 29 Ukampisa ukspachaw wawax amparap ayantasiwayxäna, ukatsti jilapaw nayraqat yurïna. Ukat usuyir warmix uka wawar Fares sutimpiw uchäna, sarakïnwa: “¿Kunjämarak jumasti nayraqat mistuntasti?” sasa. 30 Ukxarusti maynïri wawaw yurirakïna, kawkïritix wila ch’ankhampi amparapan chint’atäkäna uka, juparusti Zérah sutimpiw ucharakïna.

39

1 Kunapachatix Joseax Egiptor apatäkän ukkhaxa, Potifar egipcio jaqiw ismaelita jaqinakat alasïna, jupasti faraonan jach’a utapa uñjirinakan jilïripänwa. 2 Ukampis Tatituw Joseampiskäna, uywiripan utapan jakañapkamasti taqi kunas Joseatakix walikïskänwa. 3 Uywiripasti amuyarakïnwa Tatit Diosan Joseampïskatapa, ukat Joseatak taqi kunan walikïskatapa. 4 Josearusti uka uywiripax sum uñjarakïna, ukatsti jupan yanapiripat utt’ayäna, ukhamarak kunatix utapan utjkäna ukanakxaru munañanïñ utt’ayäna, taqi kun jupar katuyarakïna. 5 Kunürutix Potifarax Josear taqi yänakap apnaqañapatak utt’aykäna uka urusti, Tatitux Potifarar utapansa, yapunakapansa askinak waxt’äna. 6 Ukat Potifarax jan kunatsa llakiskxänti, manq’añapatak llakisïna. Joseasti suma uñnaqt’an waynänwa, uñkatatas wali suma jaqirakïnwa, 7 mä qawqha pachatsti, Potifaran warmipax Josearuw munapayäna, ukat mä urux jupar akham säna: —Jutam, nayampi ikiskañäni —sasa. 8 Ukampis Joseax janiw munkänti, sarakïnwa: —Uywirixax taqi yänakap nayar katuyitu, nayan uka yänakap uñjaskataxatsti, jupax janiw kunatsa llakiskiti. 9 Aka utan nayaw jilïritxa, uywirixasti janirakiw kunsa “Janiw” siskituti. Ukhamarus jumax warmipätawa. ¿Kunjämarak nayasti uywirixar uka jan wali luririststi, Dios nayraqatan juch lurarakiriststi? —sasa. 10 Warmisti sapüruw Josearux jupamp ikiñatak parlxayirïna, ukampis Joseax janiw warmir ist’känti. 11 Mä urusti, Joseax lurañanakap phuqhiriw utar mantaskäna. Warmisti khitis utan jan utjipan, 12 Josear isipat waythapisin säna: —Nayamp ikiskañäni —sasa. Ukampis Joseax ukham luratax jalsunxänwa, isipsa warmin amparaparuw apt’anïna. 13 Warmisti Josean isipa amparapan iqxäsis qhiparatapatxa, 14 utankir uywatanakaruw jach’at jawsäna, sarakïnwa: —Akax uñjapxam, chachaxax mä hebreo jaqi akar irpasini, jichhasti jupax jiwasat sawkasiwa. Utaruw mantani, ukat nayampiw ikintañ muni, ukampis nayax wali jach’at warartatta; 15 ukham jach’at wararir ist’asasti, jupax mäkiw jalsuwayxi, isipsa jaytanukuwayiwa —sasa. 16 Ukatsti jupax Josean isipxa chachapan utar puriniñapkam imantäna. 17 Chachapax purinkäna ukkhasti, pachparak chachapar yatiyäna akham sasa: —Irpanktas uka hebreo uywatax utaxar mantasin waynaqañ munitu, 18 ukampisa wali jach’at warartatta, ukat jalsuwayxi, isipsa akkharuw apanukusiwayi. 19 Ukham uywatamax nayar luritu —sasa. Josean uywiripasti warmipan ukham yatiyatapatxa walpun q’apisïna. 20 Ukhamasti Josear katusin carcelaruw apantayäna, reyin katuntatanakapax ukankkäna ukkharu. Ukampisa carcelansa, 21 Tatitux Josear yanapaskakïnwa, khuyapayasiñap uñacht’ayarakïna, cárcel uñjirimpis munayasïnwa, 22 ukat cárcel uñjirix katuntatanakar uñjañapatakiw utt’ayäna. Joseaw ukanxa taqi kunsa lurayäna, 23 cárcel uñjiristi janirakiw Josean luratanakap wasitat uñakipirïkänti, Tatituw jupampïskäna, taqi kunas walikiw Joseatakix misturapïna.

40

1 Uka qhipatsti, reyir vino luqtirinakan jilïripampi, t’ant’a luririnakan jilïripampix Egiptonkir reyiruw phiñasiyapxatayna. Faraón reyisti uka panitakix walpun q’apisïna. 3 Ukat jupax uka panir katuntayasax carcelar apayäna, kawkhantix Joseax katuntat jikxataskarakïna ukaru. 4 Uñjirinakan jilïripasti Josearuw irpxaruyarakïna, uka paniru uñjañapataki, jupanakasti jaya urunakaw carcelankapxäna. 5 Mä arumasti, vino luqtirimpi, t’ant’a luririmpix sapa maynis mä samka samkasipxatayna, sapa samkasti mä qhanañchäwinïnwa. 6 Qhipärmanthisti, kunapachatix Joseax katuntatanakar uñjir jutkän ukkhaxa, uka panirux wali llakt’at jikxatäna, 7 ukat jupanakar jiskt’arakïna: —¿Kunatsa wali mayjt’atäpxta? —sasa. 8 Jupanakasti sapxänwa: —Mä samka samkasipxta, janiw khitis uk qhanañchirjamäpkituti —sasa. Joseasti sänwa: —Samkanakam yatiyapxita, Diosaw kuntix sañ munki uk qhanañchistani —sasa. 9 Ukat vino luqtirinakan jilïripax Josear samkap yatiyäna, akham sasa: —Samkaxan mä uva ali uñjta, 10 uka uva alisti kimsa layminakanïnwa, ukanakasti jilaqasin panqaränwa, uka panqaranakasti puqurat uva wayunakaw tukuwayxarakïna. 11 Nayasti faraonan qirup ast’atäskäyätwa, ukat uka uvanak katusin qirupar ch’irwsta, ukatsti naya kipkaw uka qiru faraonar churarakta —sasa. 12 Ukxaruw Joseax säna: —Juman samkamax akham sañ muni: Uka kimsa layminakax kimsa uruwa. 13 Akat kimsa ururusti, faraonax luratam uñjani, ukatsti pampachxätamwa, ukatsti nayra lurañanakamaruw wasitat uchxätam, jumasti wasitat faraonarux qirup luqtxäta, kunjämtix nayrax luqtirïkta ukhama. 14 Kunapachatix ukax phuqhasxani ukkhasti, nayat amtasitätawa, nayat khuyapt’ayasisax faraonaruy parlt’arapita, aka chiqat nayar irpsuñapataki. 15 Nayarux hebreonakan uraqipat lunthatanipxitu, janiw carcelankañaxas wakiskiti, janiw kuna juchsa lurkaraktti —sasa. 16 Ukatsti t’ant’a luririnakan jilïripaxa, Josean uka samka ukham qhanañchatapatsti, sarakïnwa: —Nayax samkasiraktwa. P’iqix patan kimsa walayanakaw janq’u t’ant’anakan utjäna. 17 Patxankiri walayansti kunayman suma t’ant’anakaw utjäna, ukasti faraonatakïnwa, ukampisa jamach’inakaw jutasin uka suma t’ant’anak manq’suwayxapxi —sasa. 18 Ukat Joseax sarakïna: —Samkamax akham sañ muni: Uka kimsa walayax kimsa uruwa. 19 Akat kimsa ururusti, faraonax luratam uñjani, ukatsti mä quqaruw warkkatayätam, siwiq’aranakaw jutasin janchim manq’ani —sasa. 20 Kimsa uru qhipatsti faraonan urupänwa, ukatsti jupax mä jach’a phunchhäwi jaqinakapatak luräna. Jawsayat jaqinak nayraqatat faraonax vino luqtirinakana, t’ant’a luririnakan jilïrinakapar carcelat irpsuyanïna. 21 Vino luqtirinakan jilïriparusti wasitat irnaqañanakapar uskxäna, jupasti wasitat faraonarux vino luqtxäna; 22 ukampisa t’ant’a luririrux warkkatayänwa, kunjämtix Joseax siskatayna ukhama. 23 Vino luqtirinakan jilïripasti janiw Joseat amtaskxataynati.

41

1 Pä mara qhipatsti, mä urux, faraonax mä samka samkasïna, samkapansti jupax Nilo jawira thiyan sayt’atäskänwa, 2 uka jawiratsti paqallqu suma lik’i vacanakaw mistusinkäna, ukatsti jawir thiyan utjir chhuxllanak manq’asipkarakïna. 3 Uka qhipatsti paqallqu phiru t’ukha vacanakaw jawirat mistunirakïna, ukatsti jawir thiyan sayt’asipxäna, uka nayraqat mistunir vacanak jak’aru. 4 Ukatsti, uka paqallqu phiru t’ukha vacanakax, paqallqu suma lik’i vacanakaruw manq’antäna. Ukhamaruw faraonax ikit sartäna. 5 Ukampis wasitat ikjxasinxa, yaqha samka samkasirakïna: Ukansti, mä sapa trigo alitxa paqallqu suma achuni trigo puyanak jilsuskir uñjäna. 6 Uka qhipatsti paqallqu ch’usu trigo puyanakarakiw jilsunïna, inti jalsu tuqit jutir thayan aynacht’ayata. 7 Ukat uka paqallqu ch’usu trigo puyanakax, uka paqallqu suma trigo puyanakaruw manq’antäna. Ukhamaruw faraonax ikit sartasïna, ukatsti mä samkakïtap amuyäna. 8 Ukampis qhipärmanthix wali llakt’ataw reyix sartasïna, ukatsti Egipto markankir yatirinakaru, yatiñani jaqinakaruw irptayanïna. Ukatsti faraonax uka samkanakap jupanakar yatiyasïna, ukampis janiw maynisa uka samkanak qhanañchirjamäpkänti. 9 Ukatsti akatjamat vino luqtirinakan jilïripax Joseat amtasisin reyir säna: —Jan wal lurataxat jichhakiw amtasta. 10 Mä kutix juma reyix, nayampitaki, t’ant’a luririnakan jilïripampitakiw phiñasiyätaxa, ukatsti carcelaruw nanak panir apayapxarakista, uñjirinakan jilïrip thiyaru. 11 Mä arumasti, panpachaniw samkasipxäyäta. 12 Uka carcelansti mä hebreo waynaw nanakamp chikäna, jupasti uñjirinakan jilïr yanapiripänwa; nanakasti samkanakax jupar yatiyapxta, ukat jupax sum qhanañchapxitu. 13 ¡Taqi kunas kunjämtix jupax sapkitäna, ukhamarupuniw phuqhasiraki! Nayax wasitat irnaqäwixar kuttanxta, maynisti jaychkatataw uñjasiraki —sasa. 14 Ukat faraonax Josear jawsayanïna, ukatsti jank’akiw carcelat irpsunipxäna. Joseasti ñik’utap mururasïna, yaqha isimpiw uchasirakïna, ukat faraón reyin nayraqatapar uñstäna. 15 Faraonasti Josearux akham säna: —Mä samka samkasta, uksti janirakiw khitis qhanañchirjamäkiti, ukampis yattwa, jumax mä samka ist’asax qhanañchirïtama —sasa. 16 Joseasti ukxaruw säna: —Janiw nayat uk qhanañchkäxa; jan ukasti, Diosaw jumarux askimatak qhanañchätam —sasa. 17 Faraonasti Josearux sänwa: —Samkaxansti, nayax Nilo jawira thiyan sayt’atäskayätwa, 18 ukatsti paqallqu suma lik’i vacanakaw jawirat mistunïna, ukanakasti jawir thiyan utjir chhuxllanak manq’asipkäna. 19 Uka qhipatsti paqallqu phiru t’ukha vacanakaw mistunirakïna. ¡Janipuniw kunapachas nayax taqi Egipto markan ukham phiru vacanak uñjirïkti! 20 Uka phiru, t’ukha vacanakasti uka paqallqu suma lik’i vacanakaruw manq’antäna; 21 ukham uka lik’i vacanakar manq’antkasasa, uka vacanakax t’ukhakïsipkänwa, janirakiw khitinsa amuyañjamäkänti. “Ukat ikit p’arxtta, 22 uka qhipatsti yaqha samkampi samkasirakta, ukansti mä sapa trigo alitxa paqallq suma trigo puyanak jilsuskir uñjarakta. 23 Ukanak qhipatsti paqallqu ch’usu puyanakaw jilsunirakïna, inti jalsu tuqi thayan wañsuyata. 24 Uka paqallqu ch’usu puyasti, paqallqu suma puyanakaruw manq’antäna. Nayasti aka samkanakxa yatir jaqinakaruw yatiyasta, ukampis janiw maynis qhanañchirjamäpkiti” —sasa. 25 Ukat Joseax faraonar sarakïna: —Uka pä samka juma, reyix samkaskatäta ukax mä sapa samkakiwa. Diosaw jumarux uka samka tuqi yatiyasktam kuntix jupax lurkani uka. 26 Uka paqallqu suma vacanakampi, uka paqallqu suma trigo puyanakampix, paqallqu marawa, mä pachpa samkakiwa. 27 Uka paqallqu phiru t’ukha vacanakasa, inti jalsu tuqi thayamp wañsuyata paqallqu ch’usu trigo puyanakasa, paqallqu mararakiwa. Ukasti paqallqu mach’a maranakäniwa. 28 Kunjämtix nayax sisksma ukhamapunïniwa. Diosaw jumarux yatiyasktam kuntix jupax lurkani uka. 29 Paqallqu suma maranakaw Egipto markan utjani, 30 ukxarusti paqallqu mach’a maranakaw jutarakini. Janiw khitis paqallqu suma maranakan utjatapxa amtaskxaniti, mach’ax Egipto markar q’al aynacht’ayani. 31 Uka mach’asti sinti jach’äniwa, Egipto markan paqallqu suma maranak utjatapatxa, janiw kuna uñjañas utjkaniti. 32 Juma, reyix pä kutiw uka pachpa samka samkastaxa, Tatitux ukham lurañ amtatapuniwa, uksti jank’akirakiw lurani. 33 “Ukhamasti, wakisispaw juma, reyin mä suma amuyt’ani ch’ikhi jaqi thaqhañama, jupan taqi markpach apnaqañapataki. 34 Jichhax jumax rey, akham luram: Marka apnaqirinak utt’ayam, jupanakax taqpach markanakar sarapxpan, ukatsti uka paqallqu suma maranakanxa, Egipto uraqin achuri taqi juyranakat chikatan chikatapäki uk apthapipxpan. 35 Uka suma maranakansti trigo apthapitanakatxa sumpun imapxpan; ukhamarak markanakansa imapxpan, jaqinakar manq’ayañataki. 36 Ukhamat uka trigox taqi markpachatak imatäskani, jaqix uka paqallqu mach’a maranakan manq’atjam jan jiwaraskañapataki, kuna mach’a maranakatix Egiptor jutkani ukapacha —sasa. 37 Josean amuyt’atapasti faraonatakisa, jilïr jaqinakapatakisa walikjamakïnwa, 38 ukat faraonax jupanakarux säna: —Janiw kawkhansa aka jaqjama Diosan ajayupani jikxatkañäniti —sasa. 39 Josearusti sarakïnwa: —Janiw jumjam ch’ikhi, yatiñani jaqix utjkiti, Diosarakiw jumarux taqi akanak yatiytam. 40 Jumaw jichhax jach’a utaxa apnaqäta, markaxankir jaqinakasti taqiniw jumar jaysapxarakïtam. Reyïtax laykux nayakiw jumat sipan jilïrïyä. 41 Nayasti jichhax taqi aka Egipto markpachan apnaqiripat utt’aysma —sasa. Uk sasinsti, 42 faraonax amparapat surtijap apsusïna, uka surtijasti reyin sutipanïnwa, uksti Josean amparaparuw uchäna. Ukxarusti suma lino isinakampi isthapiyapxañapatakiw arsüna, ukhamarak mä quri wallqampi kunkapar ajuntayapxañapataki. 43 Ukxarusti mä suma carroruw irpxatäna, ukasti reyin qhipap sarirïki uka jilïritakïnwa, ukatsti Josean nayräxapan art’apxäna: “¡Thakhit sartapxam!” sasa. Faraonax ukham Josear utt’ayäna taqpach Egipto marka apnaqañapataki. 44 Ukxarusti faraonax Josear saskakïnwa: —Nayax Egipto markan reyipäkta ukasa, janiw khitis aka markan, juman jan satax kunsa lurkaniti, kawksa sarkarakiniti —sasa. 45 Faraonasti Josearux egipcio sutimpiw sutichxäna, Safenat-panéah sasa, ukatsti Potifera jaqin Asenat phuchhapampiw jaqichxäna, Potiferasti On markan sacerdotepänwa. Ukhamaw Joseax Egipto marka apnaqirit utt’ayat uñjasïna. 46 Joseasti kimsa tunka maranïnwa, kunapachatix Egiptonkir faraón reyin nayraqataparu irpapkän ukkhaxa. Joseasti faraonan ukat mistuwayxasaxa, taqi Egipto uraqpach sarañ qalltäna. 47 Uka uraqinsti paqallqu suma maranakanxa, walpun juyrax achuntäna, 48 Joseasti uka paqallqu suma maranakanxa, markan achkatayna taqi uka trigo apthapiyäna; uksti markanakan imayäna, sapa markar jaytasaraki kuna trigotix jak’a uraqinakat apthapiykäna ukanaka. 49 Joseax waljpun trigo apthapiyäna, quta iranan utjir ch’alljama, trigon sinti achuntatapatsti, jan tupt’asakiw trigo imayxäna. 50 Uka mach’a maranak janïra purinkipansti, Joseampi Asenat warmipampix pä wawanïpxänwa. 51 Joseasti jilïr wawaparux Manasés sutimpiw uchäna, jupasti sarakïnwa: “Diosaw taqi t’aqhisitanakax armasiyxitu, ukhamarak awkixan wila masinakapatsa” sasa. 52 Ukxankir wawaparusti Efraín sutimpiw ucharakïna, jupasti sarakïnwa: “Diosaw nayarux wawanak apayanitu, t’aqhiskta uka markana” sasa. 53 Uka paqallqu suma maranakasti Egipto markanxa tukusxänwa, 54 ukatsti paqallqu mach’a maranakaw sartarakïna, kunjämtix Joseax siskatayna ukhama. Taqi markanakan manq’at t’aqhisiñax utjäna, Egipto markanak jan utjkänti, uka markansti manq’añax utjaskänwa. 55 Egipto markan manq’ax pist’käna ukkhasti, jaqinakax faraonat trigo mayisiriw sarapxäna. Ukat faraonax taqi egipcio jaqinakar säna: “Josean ukar sarapxam, kuntix jupax sapkätam uk lurapxarakim” sasa. 56 Kunapachatix manq’at t’aqhisiñax taqi markpachan utjxäna ukkhasti, Joseax imaykäna uka trigo pirwanak jist’arayäna, ukat egipcio jaqinakar aljarakïna, manq’at awtjayasiñasti juk’amp ch’amampiw sartäna. 57 Taqi markanakatsti Egiptorkamaw Joseat trigo alasiri jutapxäna, uka markanakan manq’añax jan utjatap layku.

42

1 Jacobux Egipton trigo utjaskatap yatisinxa, yuqanakaparuw säna: —¿Kuns akan jumanakax jumanakkam uñch’ukisis lurasipkta? 2 Egipton trigox utjaski sapxituwa. Ukar trigo alir sarapxam, manq’atjam jan jiwaraskañasataki —sasa. 3 Ukatsti Josean jilanakapax tunkaniw Egipto markar trigo alir sarapxäna; 4 ukampisa Jacobux janiw Benjamín wawap antutaskänti, jupasti Josean jilapänwa, chuymapansti sänwa: “Inampis kuna jan walt’añarus purxaspa” sasa. 5 Israelan yuqanakapasti mayni saririnakamp chikaw trigo alasir sarapxarakïna, taqi Canaán uraqin mach’an utjatap layku. 6 Joseasti Egipto markan apnaqiripänwa, jupaw trigo aljäna taqi chiqat purinir jaqinakaru. Kunapachatix jilanakapax jupa nayraqatar uñstapkän ukkhasti, Josean nayräxaparuw alt’asipxäna, ajanunakapsa uraqir puriyañkama. 7 Joseasti uñjas ukspachaw jilanakaparux uñt’xäna; ukampis jan uñt’iriw tuküna, qhuru arumpiw jiskt’arakïna: —Jumanakax ¿kawkits jutapxta? —sasa. Jupanakasti ukxaruw sapxarakïna: —Nanakax Canaán uraqit trigo alasiriw jutapxta —sasa. 8 Joseax jilanakapar uñt’kchïn ukasa, jupanakax janiw Joseätap amuyapkänti. 9 Ukat Joseax kuna samkanaktix jupanakxat samkasirïkäna ukanak amtasïna, ukat jupanakar sarakïna: —Jumanakax uñaqanakäpxtawa, kawkhatcha markarux aynacht’ayañjamäski uk uñaqiriw jutapxtaxa —sasa. 10 Jupanakasti sapxarakïnwa: —¡Janiw, tata! Nanaka luqtirinakamax trigo alasirikiw jutapxta. 11 Nanakax chiqap jaqinakäpxtwa, mä sapa awkinikïpxaraktwa. Janipuniw kunapachas uñaqir jaqit sarnaqapxirïkti —sasa. 12 Joseasti saskakïnwa: —K’arisipxtawa. Jumanakax uñaqanakäpxtawa, kawkhatsa aka markarux aynacht’aysna uk uñaqiriw jutapxtaxa —sasa. 13 Ukampis jupanakax sasipkakïnwa: —Tata, nanak luqtirinakamax tunka payan jiläpxtwa, mä sapa awkinikïpxaraktwa, Canaán uraqin jakapxta. Sullka jilasti awkixampiw utankaski, maynïristi jiwxiwa —sasa. 14 Ukampis Joseax saskakïnwa: —Sapxsmat janicha, jumanakax uñaqanakäpxtawa, 15 jichhasti yant’añäniwa, faraonan sutipxaruw sapxsma, jichhax janiw akat mistupkätati sullka jilam puriniñapkama. 16 Jumanakax sapkta ukax chiqati janicha uk yatiñäni: jumanakat mayni khithapxam sullka jilamar irptiri, mayninakasti katuntataw akankapxäta. Jilamarutix jan puriyanipkani ukaxa, jumanakax uñaqanakäsipkapuntawa. ¡Faraonan sutipxaruw juramentompi sapxsma! —sasa. 17 Joseasti jupanakarux kimsa uruw katuntat ukankayäna, 18 kimsa uru qhipatsti sarakïnwa: —Nayax Diosar axsarir jaqïtwa. Jichhax kuntix sapkäma uk lurapxam, ukhamat jumanakax pampachat uñjasipxäta, 19 chiqpacha suma jaqinakäpxsta ukaxa, jumanakax mayni jilamar carcelar jaytawayapxam, ukat mayninakasti sarapxam, utamankirinakatak trigo apapxarakim jupanakan manq’asiñapataki. 20 Ukatsti sullka jilam irpt’ataw kuttanipxäta, ukhamat nayax yatï kuntix sapkta ukax chiqätaynati janicha uka. Janitix chiqäkchi ukasti, jumanakax jiwayatäpxätawa —sasa. Jupanakasti “Walikiw” sapxänwa, 21 ukampisa jupanakkamaw aruskipasipxäna: —Chiqpachansa jan walpun jiwasax jilasar lurtanxa. Kunapachatix jupat khuyapt’ayasiñasatak achikt’askäna ukkhaxa, janiw jiwasax llakit uñjkchïyätan ukasa jupar ist’käyätanti. Ukat jichhax jiwasar t’aqhisiñax wakt’arakistu —sasa. 22 Ukxarusti Rubenax sarakïnwa: —Nayax sasipkapunsmaxaya: “Jan kuns jupar lurapxamti” sasa; ukampis jumanakax janiw nayar ist’apkistati, jichhasti jiwatapat phuqhañasaw wakt’istu —sasa. 23 Jupanakax janiw Josean uk amuyatap yatipkänti, Joseasti jupanakarux aru jaqukipir jaqi tuqiw parlatayna. 24 Ukampisa, Joseax jupanak jak’at sartawayasin wal jachäna. Ukatsti jupanakan ukar kuttanisinxa, Simeonaruw katuntayäna, ukatsti jupanakan uñjkañaw ñach’antayarakïna. 25 Ukxarusti yanapirinakaparuw sarakïna: “Aka jaqinakatakix costalanakapar trigo phuqhantarapipxam, qullqinakapxa costalaparkam uskxapxarakim, thakhitakisti manq’añ wakicht’arapipxam” sasa. Ukatsti ukhamapuniw lurasïna. 26 Josean jilanakapasti asnonakapar trigo khumxatawayasin sarxapxäna. 27 Arum samart’añatak mä chiqar purisinsti, jupanakat maynïrix asnopar manqt’ayañatakiw costalap jararäna, ukatsti qullqipan ukankaskatap uñjarakïna. 28 Ukat jilanakapar säna: —¡Uñjapxam, akax qullqixarakisä! ¡Costalaxankaskiwa! —sasa. Jupanakasti taqiniw wal mulljasipxäna, axsarañat khathatisaw jupanakkam sasipxarakïna: —¿Kunatsa Diosax ukham luristu? —sasa. 29 Canaán uraqir purxapxän ukkhasti, Jacob awkiparuw taqi ukanak yatiyapxäna, jupar sapxarakïnwa: 30 —Egipto marka apnaqir jaqix jan walpun uñjapxitu, “Jumanakax uñaqanakäpxtawa” sapxituwa. 31 Nanakasti juparux sapxaraktwa: “Nanakax chiqap jaqinakäpxtwa, janipuniw kunapachas uñaqa jaqit sarnaqapxirïkti; 32 tunka payan jila sullkäpxtwa, mä sapa awkinikïpxaraktwa; maynïristi janiw nanakampïkxiti, sullkasti Canaán uraqin awkixampiw utankaski” sasaw sapxta. 33 Ukatsti jupax sapxarakituwa: “Akhamat yatiñäni chiqpachan suma jaqinakäpxsta ukxa, jumanakax mayni jilamaru jaytawayapxam, ukat mayninakasti sarapxam utamankirinakatak trigo apapxarakim jupanakan manq’asiñapataki, 34 ukampis sullka jilam irpt’ataw kuttanipxäta, ukhamat nayax jumanakan chiqa jaqinakäpxatam yatï, janiraki uñaqäpxatama; ukapachasti jilamarux antutxarakïwa, jumanakas jan kuna llakinikiw aka markan sarnaqasisipkäta” sasa. 35 Kunapachatix Josean jilanakapax costalanakap warsusipkän ukkhasti, sapa costalan qullqi jikxatapxäna, uka qullqi uñjasinsti, jupanakasa, awkipasa wal mulljasipxäna. 36 Ukat Jacobux säna: —Jumanakax jan wawani uñjasiyapxistaxa. Joseax janiw jiwasampïkxiti, Simeonas ukhamaraki, ¡jichhasti Benjamín wawaxaruw irpañ munapxaraktaxa! ¡Taqi ukanakax llakisiñat jiwayitani! —sasa. 37 Ukat Rubenax awkipar sarakïna: —Nayaw Benjaminar uñjaskä, kuttayanirapxämawa. Janitix kuttayanirapkäm ukasti, pani wawaxaruw jiwarayäta —sasa. 38 Ukampisa Jacobux ukxaruw sarakïna: —Benjamín wawaxax janiw jumanakamp sarkaniti. José jilapax jiwxiwa, Benjamín sapakiw qhiparxaraki. Kuna jan walt’añarutix thakhin puriyapxasma ukax, jumanakaw juchanïpxäta nayan llakiskäwi jiwañaxatakixa —sasa.

43

1 Mach’ax juk’ampiw Canaán markpachan utjäna. 2 Ukhamasti kunapachatix Jacobumpi, wawanakapampix Egiptot apapkatayna uka trigo tukuntxapxän ukkhasti, Jacobux yuqanakaparuw säna: —Egiptor wasitat sarapxakimaya, trigo alanipxam —sasa. 3 Ukampisa Judá yuqapax ukxaruw säna: —Egipto marka apnaqirix qhan sapxitu: “Janitix sullka jilamar irpanipkäta ukkhaxa, jan jutxapxamti” sasa. 4 Jumatix Benjamín irpayapxität ukkhakiw nanakax trigo alirix sarapxirista; 5 janitix jupar antutaskäta ukkhasti, janiw sarapkiristti. Uka jaqix qhan sapxitu: “Janitix sullka jilamar irpanipkäta ukkhaxa, jan jutxapxamti” sasa. 6 Ukat Israelax sarakïna: —¿Kunatsa aka taqi jan walinak lurapxista? ¿Kunatsa uka jaqirux “Sullka jilanïpxtwa” sapxtaxa? —sasa. 7 Jupanakasti sapxarakïnwa: —Jupax nanakarux walxay taqi jiwasat jiskt’apxchituxa, ukhamarak wila masisatsa. “¿Awkimax jakaskiti? ¿Yaqha sullkanakamas utjaskiti?” sapxchituxaya. Nanakasti jiskt’atax taqi kunsa chiq arsupxta. ¿Kunjämaraki nanakasti yatipxiriskäyätsti “Sullkam irpanipxam” sañapsti? —sasa. 8 Judá yuqapasti Israel awkiparux sänwa: —Jakañ munaskakstan ukaxa, Benjaminax nanakamp chika sarpan, nayaw jupar uñjaskä, anchhitpachaw sarapxarakï, ukhamat jumasa, nanakasa, wawanakaxas jan jiwkañäniti. 9 Nayaw jupar uñjaskä; kunäxani ukasa nayampiw parlaskäta. Janitix aka chiqar kuttayanirapkäm ukaxa, nayaw wiñayatak juchanïskä. 10 Janitix akham qhiparapkiriskäyät ukaxa, ¡niyaw sarasin pä kuti kuttanipxiriskäyäta! —sasa. 11 Ukat awkipax ukxar sarakïna: —Ukham wakischi ukax jilamar irpapxakchïtaya, uka jaqin ukar jank’ak kuttapxarakim. Ukampis akham lurapxam: Costalanakamar mä waxt’äwi uka jaqitak aparapipxam. Kunatix uraqisan utjki ukanakat mä juk’akama: Bálsamo, misk’i, q’apkir qullanaka, mirra, nueces, almendra ukanaka. 12 Qullqsti mä ukkhamp apasipxäta, kuna qullqtix costalanakamar uchasin kuttayapktam ukxa churxapxätawa. Inas jupanakax pantjasisin ukar uchapxchi. 13 Sarapxamaya, sullkam irpxaruwayapxam, ukatsti wasitat uka jaqin ukar uñstapxam. 14 Taqi ch’aman Diosasti uka jaqirux suma chuyma churpan, jumanakar sumaki uñjañapataki, ukhamat mayni jilamaru, Benjaminarus antutaniñapataki. ¡Nayan jan wawani qhiparañaxatix wakischi ukaxa, ukhamäpanaya! —sasa. 15 Ukatsti Jacobun yuqanakapax waxt’äwinakampi, qullqsa mä ukkhamp apxarupxäna, ukatsti Benjamín jilap irpt’ataw, jank’ak Egipto markar sarapxäna. Purisasti Josean ukaruw uñstapxäna. 16 Joseasti Benjaminar jilanakapampi chikt’at uñjasaxa, jach’a utap apnaqir jilïriruw säna: —Aka jaqinakarux utaxar irpam, ukatsti mä vaca kharsusin manq’añ wakicht’arakim, chikürux nayampiw manq’apxani —sasa. 17 Jilïr jaqisti, kunjämtix Joseax siskatayna ukham luräna, jupa kipkarakiw jupanakar irpäna. 18 Ukampis jupanakax Josean utapar irpat uñjasisinxa, wal mulljasipxäna, ukatsti jupanakkamaw sasipxarakïna: —¡Akax janiw ukhamakïkiti! Kuna qullqtix nayrïr kutix costalanakasar uchapkatayna uka tumpampiw aka jaqix utapar irpanistu. Jichhax jutasin nuwjistaniwa, ukatsti t’aqhisiyat jaqirjamaw irnaqayistani, ukhamarak uywanakasarusa —sasa. 19 Ukat uta punkur purisaxa, Josean utap apnaqir jilïrir jikxatapxäna, 20 akham sapxarakïna: —Tata, nanakax niyaw nayrïr kutix trigo alasir jutapxta, 21 ukampis ikt’añatak mä chiqawjar purisasti, costalanakax jararasipxta, ukatsti costalanakaxan qullqi jikxatapxta, sapa mayni nanakan qullqinakaxaw ukankäna. Qullqix phuqhatäskataynawa, jichhasti apanxapxtwa, 22 ukhamarus jichhax mä juk’amp qullqxa trigo alasiñatak apasinxapxta. Ukampis janiw yatipkti khitin uka qullqi costalanakaxar uchatapsa —sasa. 23 Uka jilïr jaqisti sarakïnwa: —Suyt’apxakim, jan llakisipxamti. Jumanakampina, awkimampin Diosapaw uka qullqxa costalanakamar uchpacha, nayasti kuntix jumanakax churapkatäta uka qullqxa katuqtwa —sasa. Jilïr jaqisti Simeonaruw irpsuwayäna, ukatsti kawkhankkäntix jilanakapax ukkharuw irpäna. 24 Ukatsti taqpachaniruw Josean utapar mantayäna, kayunakap jariqasiñatakix uma churäna, asnonakaparusti manq’a churarakïna. 25 Jupanakasti ukchañkamax churäwinak wakicht’apxäna, ukatsti Josean chikürutak puriniñap suyasipkäna, ukan jupanakamp manq’añap yatipxarakïna. 26 Kunapachatix Joseax utapar purinxän ukkhasti, jupanakax uraqkamaw jupatak alt’asipxäna, ukatsti apapkatayna uka waxt’äwinak churapxarakïna. 27 Joseasti jupanakar aruntasinxa, jiskt’arakïnwa: —¿Kunjämäsipktasa, awkimas kunjämäskarakisa? ¿Jakaskiti? —sasa. 28 Jupanakasti alt’asisaw ukxar sapxäna: —Jumar luqtiri awkixax jakaskiwa, walikïskarakiwa —sasa. 29 Joseasti uñatatasin Benjaminaruw uñjäna, khititix pachpa jilapäkän ukaru, ukat jiskt’arakïna: —¿Akat uka sullka jilamaxa? ¡Wawa, Diosay jumarux aski waxt’äwip churpan! —sasa. 30 Jilapar uñjasinsti Joseax chuymap ch’allxtayasïna, niyas jachirjamänwa, ukat jupax jank’akiw ukawjat mistuwayäna. Utapar mantasinsti, jan chuymachkayaw jachäna. 31 Chuymap t’akt’ayasxasinsti, ajanup jariqasïna, ukat mistunxasin sarakïna: “Manq’asiñäni” sasa. 32 Josearux yaqhawjaruw manq’a churapxäna, Jacobun yuqanakaparusti yaqhawjaru, ukatsti Joseampi chika manq’apxirïkan ukanakarusti yaqhawjaruw churapxarakïna; egipcionakax janiw hebreonakamp chika manq’apxirïkänti. 33 Josean jilanakapasti jupan uñkatasipan qunt’asipxäna, jilïrit sullkakama, ukatsti jupanakkamaw wali muspharat uñkatasipxäna. 34 Joseasti jupan manq’apat jupanakar churäna, ukampis Benjaminarux mayninakat sipansa juk’amp jila churäna. Joseampi, jilanakapampisti chikaw umapxäna, wal kusisipxarakïna.

44

1 Uka qhipatsti Joseax utap apnaqir jilïriruw säna: —Aka jaqinakatakix costalanakapar trigo phuqhantarapim, qawqtix apirjamäpkaspa ukkha, qullqinakapsti costalanakapar ucharxarakim. 2 Ukat sullka jilapan costalaparusti nayan qullqi qiruxa ucharakim, trigot churki uka qullqimp chika. Josean utap apnaqir jaqisti kunjämtix Joseax siskatayna ukham luräna. 3 Qhipärmanthisti Josean jilanakapax asnonakap irpxarusisin sarxapxäna. 4 Jupanakasti janïraw markat jayankapkänti, ukapachaw Joseax utap apnaqir jilïrir säna: —Uka jaqinakar arktam, ukatsti jikxatasin sarakim: “¿Kuns ak lurapxista? ¿Kunatsa uywirixan qullqi qirup lunthatsunipxta? 5 Uka qirux uywirixan umasiñapawa, yatxatañ qirurakiwa. ¡Jan walpun lurapxtaxa!” —sasa. 6 Kunapachatix Josean utap apnaqir jaqix jupanakar jikxatkäna ukkhasti, kuntix Joseax siskatayna uka pachpa arunak sarakïna. 7 Ukampis jupanakax ukxaruw sapxarakïna: —¿Kunatsa jumax ukham parlxayapxista? ¡Janipuniw nanakax kunäkipansa ukxa lurapkiristti! 8 Nanakax Canaán uraqitpach kuttanipxta, costalanakaxan jikxatapkta uk qullqi kuttayxiri, ¿kunjämarak nanakasti uywiriman qullqipsa, quripsa lunthatsunxapxästi? 9 ¡Uka qirutix nanakat kawkïrin costalapankani ukkhaxa, jiwayatäñatak juchañchatäpan; ukhamarus nanakax taqiniw uywiriman luqtiripäpxarakï! —sasa. 10 Ukat Josean utap apnaqir jilïrix sarakïna: —Walikiwa, arsutanakamarjamäpan, ukampisa khitin costalapantix qullqi qiru katjkä ukakiw nayan luqtirixäni, mayninakasti janiw kuna juchanïkanisa —sasa. 11 Ukatsti sapa mayniw jank’aki costalanakap asnonakapat khumuqapxäna, ukat jararapxarakïna. 12 Josean utap apnaqir jilïristi sapa maynin costalap thaqtäna, jilïrinkirit qalltasina, sullkïrinkirir tukuyañkama, ukatsti Benjaminan costalapat qullqi qiru apsüna. 13 Ukatsti jupanakax llakisiñatsa, isinakap ch’iyanuqasipxänwa. Ukatsti sapa mayniw q’ipinakap asnopar khumxatasin markar kuttanipxäna. 14 Kunapachatix Judá chachampi, jilanakapampix Josean utapar puripkän ukkhaxa, Joseax ukankaskänwa. Ukat jupanakax Josean nayraqatapar alt’asipxäna, ajanunakapsa uraqir puriyañkama, 15 Joseasti sarakïnwa: —¿Kunatsa uk lurapxista? ¿Janit yatipkta, nayan taqi kun yatirïtaxsti? —sasa. 16 Ukxaruw Judá jilapax sarakïna: —¿Tata, kamsapxarakïmasti? ¿Kunjämatarak “Janiw lunthatäpkti” sapxiriststi? Diosax juchachasiskir katjapxitu. Jichhasti taqiniw nanakax juman t’aqhisiyat luqtirim tukupxta, khititix qullqi qirum katkatayna ukamp chika —sasa. 17 Ukampis Joseax sänwa: —Janiw ukhamäkaspati. Khititix qullqi qiru apkatayna jupakiw luqtirixäni. Mayninakax jan kuna llakin awkiman utapar kuttxapxam. Janiw khitis kuns sapkätamti —sasa. 18 Ukat Judá jilapax Josear jak’achasisin säna: —Tata, janikiy nayatak phiñasimti, nayax achikt’asïma, jumampiw parlt’añ munta. Jumasti nayatakix pachpa faraón reyïkasmas ukhamätawa. 19 Jumax jiskt’apxistawa, awkinïpxtti jan ukax yaqha jilaxax utjaskicha uka tuqita. 20 Nanakasti awkixan chuymanïxatap yatiyapxsmawa, ukhamarak sullka jilan utjaskatapsa, uka jilaxan kunapachatix awkixax chuymanïxän ukkha yuritapsa. Ukatsti sapxaraksmawa, awkixan uka yuqapar wal munasitapa, uka sapa wawaki pachpa taykatxa qhiparxatapa, mayni jilapan jiwxatap qhipata. 21 Ukatsti jumax jupar uñt’añ laykuw sapxarakistaxa: “uka sullka jilam irpanipxam” sasa. 22 Nanakasti sapxaraksmawa: “Janiw waynax awkipar apanukunkaspati, ukhamäspa ukkhax awkipax llakisiñat jiwt’aspawa” sasa. 23 Jumasti sapxarakistawa: “Janitix sullka jilamar irpanipkäta ukkhaxa, janiw katuqapkämati” sasa. 24 “Kunapachatix awkixan utapar kuttxapxta ukkhasti, nanakax taqi kuntix jumax sapkista ukanak jupar yatiyapxta. 25 Ukatsti awkixax: ‘Trigo alir kuttapxakimaya’ sapxituwa; 26 nanakasti sapxaraktwa: ‘Janiw sarapkiristti, janitix sullka jilax nanakamp chika sarkani ukkhaxa, uka marka apnaqir tatasti nanakarux irpanipxam sapxarakituwa’ sasa. 27 Awkixasti sapxituwa: ‘Jumanakax yatipxtawa, Raquel warmixax pä wawa churitu; 28 maynïrix saraqawayxituwa, ukürut aksarusti janiw juparux uñjkxaraktti. Mä pampankir animalan manq’antxatap yatta. 29 Jichhax mayni wawaxtix thiyaxat irpasxapxarakikïta, ukat mä kuna jan walt’añarus purini ukkhasti, jumanakaw juchanïpxäta aka awkin llakiskäwi jiwañapatakixa’ sasa. 30 “Ukhamasti, nayatix awkixan utapar jilaxamp chika jan kuttkä ukaxa, awkixax jiwt’aspawa. Awkixax aka waynïpan jakaski. Ukhamat nanakax juchanïpxirista chuyman awkixan llakiskäwi jiwañapataki. 32 Awkixarusti nayaw sanirakta: ‘Aka waynxa nayaw uñjaskä, kuna jan walt’añarus purini ukkhax nayampiw parläta’ sasa. Ukhamarus saraktwa: ‘Janitix kuttayanirapkäma ukkhaxa, nayaw wiñayatak juchanïskä’ sasa. 33 Ukat jichhax jumar achikt’assma, nayaw juman t’aqhisiyat luqtirimat aka wayna lanti qhiparä. Jupasti jilanakapamp chika sarxpan. 34 ¿Kunjämarak nayasti awkixan ukar kuttästi, aka wayna jan irpt’atasti? Janiw nayax awkixar t’aqhisir uñjañ munkti” sasa.

45

1 Joseax janiw juk’ampi chuymapan imt’irjamäkxänti, ukat taqi luqtirinakapar jach’at säna: “¡Taqin akat mistupxam!” sasa. Ukhamasti janiw mayni luqtiripas ukankxänti, Joseax jilanakapamp uñt’ayaskän ukkhaxa. 2 Ukatsti Joseax wali jach’at jachäna, taqi egipcio jaqinakaw ukxa yatipxarakïna, uka arusti faraonan jach’a utapkamarakiw purïna. 3 Joseasti jilanakaparux akham säna: —Nayax Joseätwa. ¿Awkixax jakaskiti? —sasa. Jupanakasti Josean nayraqatapan jikxatasisax wali mulljataw uñjasipxäna, janirakiw kunsa ukxarux arsurjamäpkänti. 4 Ukampis Joseax saskakïnwa: —Jutapxam, jak’achasinipxam —sasa. Jupanakasti jak’achasipxänwa, ukat Joseax säna: —Nayax José jilamätwa, khitirutix jumanakax egipcionakar aljapkäyäta ukätwa; 5 ukampis jichhax jan llakisipxamti, janirak jumanakpachas nayar aljapxatamat juchañchasipxamti, Diosaw jumanakat nayra khithanitu, jakañanak qhispiyañaxataki. 6 Mach’an qalltatapax pä maräxiwa, ukatsti phisqa marampïskaniwa, uka maranakansti janipuniw kuna juyra apthapiñas utjkaniti, yapuchatäskchini ukasa. 7 Ukampisa Diosaw jumanakan nayrama khithanitu, ukhamat wawanakaman jan jiwarañapataki, ukatsti jumanakan jakañanakam mä jach’a luräwi tuqi jakapxañamataki. 8 Ukhamasti Diosaw aka chiqarux khithanitu, janiw jumanakati khithanipkista, juparakiw faraonan amuyt’ayiripat uskutu, jach’a utapansa mä jach’a jilïrita, ukhamarak Egipto markan apnaqiripatsa utt’ayitu. 9 Jichhax jank’aki awkixan ukar sarapxam, ukatsti sapxarakim: “José wawamax akham siwa: ‘Diosaw nayarux aka Egipto markan mä jach’a jilïrit utt’ayitu, jichhax jank’akiy nayamp jikisiri jutam. 10 Gosen uraqin jakäta, wawanakamampi, allchhinakamampi, taqi uywanakamampi, ukhamarak taqi kunatix utjktam ukanakampi. Ukhamat naya jak’ankaskapunïta. 11 Nayaw manq’añ akan churapxäma, jumarusa, wila masimarusa, taqi khitinakatix jumampi chikäki ukanakarusa, ukhamat jumanakar jan kunas pist’añapataki; mach’ax phisqa marampïskaniwa’ ” sasa. 12 Jumanakampi, Benjamín jilaxampiw uñjapxtaxa naya pachpa uka arunaka awkixar iwxataxa. 13 Awkixarusti taqi kuntix uñjapkta ukanak yatiyapxam, ukhamarak kunja jach’a jilïrïktix Egipto markan ukanakatsa. ¡Jichhax jank’akiy awkixar irptanirapipxita! —sasa. 14 Joseasti Benjamín jilaparu qhumantasin jachäna. Benjaminasti Josear qhumantasisaw jacharakïna. 15 Ukxarusti Joseax taqi jilanakaparuw jamp’att’äna, jacht’asisaw taqpachanir qhumantarakïna. Uka qhipat jilanakapax jupar parlxayapxäna. 16 Faraonan jach’a utapansti Josean jilanakapan purinitapaw yatisïna, faraonasti jilïr jaqinakapamp chikaw wal kusisïna. 17 Ukat faraonax Josear akham sarakïna: —Jilanakamax uywanakapar khumxatawayasin Canaán uraqir kuttapxpan sama, 18 ukatsti awkiparu, taqi wila masinakaparu nayan ukar irptanxapxpan. Nayaw jupanakarux Egipto uraqin kawkïritix sumäki uka uraqi churä, ukatsti aka markan kunatix sumäki uk manq’apxani. 19 Egiptot carretanak apayam, jupanakax warminakaparu, wawanakaparu, jumanakan awkimarus aptanxañapataki. 20 Jutxapxpan, janiraki kunatix jichhax jupanakan utjki ukatsa llakisipxpati, Egipto markansti jupanakatakix taqi kunaw utjaskani —sasa. 21 Israelan wawanakapasti ukhampun lurapxäna. Joseasti faraonax apayam siskäna uka carretanak apxaruyäna, thakhitakisti manq’a apayarakïna; 22 sapa mayniruw machaq isinak churäna, ukampis Benjaminarux kimsa pataka qullqimpi, phisqa machaq suma isimpi churarakïna. 23 Awkiparusti kunanakatix Egipton sumanak utjkäna ukanak tunka asnor khumxatat apayäna, ukatsti yaqha tunka asnonakasti trigompi, t’ant’ampi, manq’ampi khumupxarakïna, awkipan thakhin manq’asiñapataki. 24 Joseasti jilanakapar khithanukusinxa, sänwa: —Jichhax janiw thakhin jumanakkam ch’axwasipkätati —sasa. Jupanakasti sarxapxänwa. 25 Egiptot mistuwayasinsti Canaán uraqiruw purxapxäna, kawkhantix Jacob awkipax jakkäna ukaru. 26 Kunapachatix jupanakax awkiparu Josean jakaskatapa, Egipto markan jach’a jilïri apnaqirïtapa yatiyapxän ukkhaxa, janiw jupax kunsa arsurjamäkänti, janirakiw kuntix yuqanakapax siskäna uka arunakarus iyawsirjamäkänti. 27 Ukampisa kunapachatix jupanakax Josean iwxanakapa yatiyapkäna, ukhamarak Joseax apaykatayna uka carretanak uñjkäna ukkhasti, walpun Jacobux kusisïna. 28 Ukat sarakïna: “¡Walikiw nayatakix José wawaxan jakaskatap yatiñaxa, ukhamax janïra jiwkasin jupar uñjir sarä!” sasa.

46

1 Josean Israel sat awkipax Canaán markat taqi kunatix jupan utjkäna ukanak apt’ataw sarxäna. Beerseba chiqar purisinsti Isaac awkipan Diosaparuw mä wilañcha luqtäna. 2 Uka arumasti Diosax mä samkan Israelar parlxayäna, sutipat jawsarakïna: —¡Jacob! —sasa. Jacobusti: —Akankasktwa, —sarakïnwa. 3 Ukat Diosax jupar sarakïna: —Nayax awkiman Diosapätwa. Egipto markar sarañ jan axsaramti, ukan nayax wawanakamaru mä jach’a markar tukuyä. 4 Nayaw jumamp chika Egiptor saraskä; naya kipkarakiw wawanakamarux ukat irpsunxä. Ukhamarusa, jiwxäta ukapachax, Joseax jumamp chikäskaniwa —sasa. 5 Ukat Jacobux Beerseba chiqat sarawayxäna. Israelan yuqanakapasti, awkiparusa, wawanakaparusa, warminakaparusa, kuna carretanaktix faraonax apaykatayna ukanakaruw apxatanxapxäna. 6 Jacobumpi, wila masinakapampix Egiptoruw sarxapxäna, ukatsti taqi ovejanakapa, vacanakapa apasxapxäna, ukhamarak taqi kuntix Canaán uraqin jikxatapkatayna ukanaka. 7 Yuqanakapasa, phuchhanakapasa, allchhinakapasa, taqiniw jupamp chika sarxapxäna. 8 Jacobun utapankirinakan sutinakapax akanakawa, Egipto markar jupampi chika sarxirinakaxa: Rubén, Jacobun jilïri yuqapa. 9 Rubenan wawanakapa: Hanoc, Falú, Hesrón, Carmí. 10 Simeón chachan wawanakapa: Jemuel, Jamín, Óhad, Jaquín, Sóhar, Saúl, Saulusti mä cananea warmin wawapänwa. 11 Leví chachan wawanakapa: Guersón, Quehat, Merarí. 12 Judá chachan wawanakapa: Er, Onán, Selá, Fares, Zérah. (Er, Onán sat wawanakapasti Canaán uraqin jiwxapxatayna). Fares chachan wawanakapa: Hesrón, Hamul. 13 Isacar chachan wawanakapa: Tolá, Puvá, Job, Simrón. 14 Zabulón chachan wawanakapa: Séred, Elón, Jahleel. 15 Jupanakasti Jacobumpina Liampina wawanakapänwa, Dina satäki ukas wawaparakïnwa, uka wawanakapasti kunapachatix Jacobux Padán-aram chiqan utjaskän ukapachaw yuripxäna. Taqi wawanakapasti chacha, warmi jakthapitaxa, kimsa tunka kimsanïnwa. 16 Gad chachan wawanakapa: Sefón, Haguí, Esbón, Suní, Erí, Arodí, Arelí. 17 Aser chachan wawanakapa: Imná, Isvá, Isví, Beriá, ukhamarak Sérah sat kullakapa. Beriá chachan wawanakapa: Éber, Malquiel. 18 Akanakax Jacobumpina Zilpá sat warmimpin wawanakapänwa. Uka warmisti khiti uywattix Labán chachax Lía phuchhapar irpxaruykatayna ukänwa. Jupan wawanakapasti taqpachanix tunka suxtanïnwa. 19 Jacobumpina, Raquel warmimpin wawanakapa: José, Benjamín. 20 Joseampina, Asenat warmimpin wawanakapa: Manasés, Efraín, jupanakasti Egipto markan yuripxäna. Asenat warmisti On chiqankir Potifera sat sacerdoten phuchhapänwa. 21 Benjaminan wawanakapa: Bela, Béquer, Asbel, Guerá, Naamán, Ehi, Ros, Mupim, Hupim, Ard. 22 Jupanakax Jacobumpina Raquel warmimpin wawanakapänwa. Taqpachanisti tunka pusinïnwa. 23 Dan chachan yuqapa: Husim, sata. 24 Neftalí chachan wawanakapa: Jahseel, Guní, Jezer, Silem. 25 Jupanakasti Jacobumpina Bilhá warmimpin wawanakapänwa. Uka warmisti khiti uywattix Labanax Raquel phuchhapar irpxaruykatayna ukänwa. Wawanakapasti taqpachanix paqallqunïnwa. 26 Jacobumpi chika Egipto markar puripkäna, jupat saraqirinakasti, taqpachanix suxta tunka suxtanïnwa, janirakiw yuqanakapan warminakapax jakhutäkänti. 27 Josean wawanakapasti paninïnwa, jupanakasti Egipton yuripxarakitayna. Ukhamasti Jacobun wila masinakapax paqallqu tunkaniw Egipto markar puripxäna. 28 Jacobusti nayraqatax Judá yuqaparuw Josean ukar khithäna, ukhamat Josean Gosen chiqar katuqir jutañapataki. Gosen chiqar puripkän ukkhasti, 29 Joseax awkipamp jikisir sarañatakiw carrop wakichayäna, ukat mistuwayarakïna. Joseasti awkipar uñjas ukspachaw qhumantir jaläna, ukatsti jaypachaw awkipar qhumantat jachäna. 30 Ukat Jacobux Josear säna: —Jichhax nayraxampiw uñkatsma, jakaskatam yatxarakta. ¡Jichhakuchapï jiwxiristxa! —sasa. 31 Joseasti jilanakapampiru, awkipan wila masinakapampiruw sarakïna: —Jumanakan purinitam faraonar yatiyä. Juparusti sarakïwa: jilanakaxampi, awkixan wila masinakapampix Canaán uraqin jakkasina nayampi jakiriw jutxapxi; 32 jupanakasti ovejanakapsa, vacanakapsa apasinxapxataynawa, ukhamarak taqi kunatix jupanakan utjkäna ukanaksa, jupanakax ovejanak awatiña, vacanak uywañ yatipxi, sasa. 33 Kunapachatix faraonax jumanakar jawsayasin jiskt’apxätam: “¿Kun lurañsa yatipxta?” sasaxa, 34 ukapachasti jumanakax sapxätawa: “Nanakax nayra awkinakaxatpach oveja awatirïpxtwa” sasa. Ukhamat jumanakax Gosen uraqin jakasipxäta, egipcionakatakisti oveja awatirinakampi jak’a pura jakañax janiw walïkiti —sasa.

47

1 Ukatsti Joseax faraonar yatiyiriw saräna. Awkipampi, jilanakapampin Canaán uraqit purinitapa, ukhamarak niya Gosen chiqankapxatapa, ovejanakapampi, vacanakapampi, taqi kunanakapatix utjki ukanakampi. 2 Joseasti jilanakapat phisqanir ajlliwayasaw faraonan ukar uñt’ayir irpäna. 3 Ukatsti faraonax Josean jilanakaparux akham jiskt’äna: —¿Kun lurañsa yatipxta? —sasa. Jupanakasti ukxaruw sapxäna: —Nanaka, juman luqtirinakamax nayra awkinakaxatpachsa oveja awatirïpxtwa. 4 Jichhasti nanakax aka markan jakasiriw jutxapxta, Canaán uraqin mach’ax sintipuniwa, janiw kuna ch’uxña alis uywanakaxatakix utjkarakiti. Tata, Gosen chiqan nanakan jakasipxañax munakimaya —sasa. 5 Ukat faraonax Josear säna: —Niyakixay awkimampi, jilanakamampix jumampi akankañatak jutxapxchixa, 6 Egipto uraqix jumar katuyatawa, Gosen uraqi jupanakar churam, ukan jupanakax jakasipxañapataki, ukasti taqi aka markpachanxa wali suma uraqiwa. Jupanak taypintix ch’ikhi jaqinak utjatap yatsta ukasti, uywanakax uñjirit usküta —sasa. 7 Ukxarusti Joseax awkiparuw faraonan ukar uñt’ayir irpäna. Jacobusti wali yäqañ arunakampiw faraonarux aruntäna. 8 Faraonasti jiskt’arakïnwa: —¿Qawqha maranïxtasa? —sasa. 9 Jacobusti sarakïnwa: —Patak kimsa tunkan maranïxtwa, uksa aksa sarnaqarakta, uka juk’a maranakansti jakañax nayatak ch’amänwa, janïraw qawqha maranakatix nayra awkinakaxax jakapkäna ukar purkti —sasa. 10 Ukatsti Jacobux wali yäqañ arunak arsusaw faraonan ukat mistuwayxäna. 11 Joseasti faraonan arsutaparjamaw phuqhäna, ukatsti awkipampiru, jilanakapampirux wali suma uraqinak Egipto uraqinkirit churäna. Jupanakasti Gosen chiqan utjnuqtapxäna, uka chiqasti jaya qhipatxa Ramsés sutimpi uñt’atäxänwa. 12 Ukhamarus Joseax wila masinakaparux sapa utankirinakan wakisitaparjamaw manq’añ churarakïna. 13 Janipuniw kawkhansa manq’añax utjkxänti, mach’asti sintipunïxänwa. Egiptonsa, Canaán uraqinsa, jaqinakax manq’atjam jiwarapxäna. 14 Joseasti egipcionakaru, cananeonakaru trigo aljat qullqxa, faraonan jach’a utaparuw imxäna. 15 Kunapachatix qullqix Egiptonsa, Canaán uraqinsa jan utjkxän ukkhasti, egipcionakax Josear jikxatiriw sarapxäna, akham sapxarakïna: —Janiw qullqinïkxapkti. Jumay manq’añ churapxita, jan ukasti jank’akiw jiwxapxä —sasa. 16 Joseasti ukxaruw säna: —Qullqinakamatix pist’xchi ukaxa, uywanakam apanipxam, uka lantsti trigo churapxäma —sasa. 17 Egipcionakasti Josean ukarux caballonakapa, ovejanakapa, vacanakapa, asnonakap anakipxäna, Joseasti marpachaw uka uywanakatxa trigo churarakïna. 18 Uka mara qhipatsti wasitat Josean ukar sarxapxarakïna, akham sasa: —Tata, janiw jumarux k’arintapkirismati, janiw qullqix utjkxapxituti sasaxa, ukhamarus uywanakaxas jumankxarakiwa. Janiw kunas churañatakix utjkxapxituti, inas jumar uraqinakaxampi, nanak pachpampi churxapxirisma. 19 Jumay jichhax trigo lanti uraqinakaxsa, nanaksa alasxapxita. Nanakasti faraonan t’aqhisiyat luqtiripäpxäwa, jupatakirakiw uraqinakaxsa yapuchapxä, jumax jathaki yapuchañatak churapxita, nanakan jakañanakaxataki, uraqinakaxan jan inamayakïñapataki ¿Kunatarak jumasti nanakar uraqinakaxamp chika jiwaraskir uñjapxitätasti? —sasa. 20 Ukhamasti Joseax Egiptonkir taqi uraqinak faraonatak aläna, egipcionakax manq’a laykuw uraqinakap aljarasxapxäna. Ukhamaw uka markan taqi uraqinakax faraonankamakïxäna, 21 ukatsti taqiniw Egipto uraqinxa, faraonan t’aqhisiyat luqtiripäpxäna. 22 Ukampisa, Joseax janiw sacerdotenakan uraqinakap alkänti, uka sacerdotenakasti janiw uraqinakap aljarasipkänti, faraonaw jupanakarux manq’añ churäna. 23 Ukxarusti Joseax egipcionakar sarakïnwa: —Jichhax uraqinakam yapuchañatakix akax jathaxa; ukampis amtasipxapunim, jumanakasa, uraqinakamasa faraonankatapa, nayax jupatakiw alta, 24 ukampis faraonarux yapu achunakamat chikatan chikatap churapxäta; ukxarüki uka chikatanakasti jathatakïniwa, ukatsti jumanakana, wawanakamana, khitinakatix jumanakampïki ukanakan manq’añapatakïniwa —sasa. 25 Jupanakasti ukxaruw sapxarakïna: —Tata, jumax nanakatakix wali suma jaqïtawa, jakañanakaxatsa khuyapt’ayasiraktawa. ¡Jichhasti taqi chuymaw faraonan luqtiripäpxä! —sasa. 26 Joseax ukham mä kamachi utt’ayäna taqi Egipto markan achunak apthapitanakat chikatan chikatap faraonar churañataki; uka kamachisti jichhakamaw utjaski, sacerdotenakan uraqinakapakiw jan faraonankkänti. 27 Ukatsti israelitanakax Egipto uraqin utjnuqtapxäna, Gosen uksa chiqana, ukansti uraqinak alasipxäna, sum jakapxarakïna, jupanakasti waljanipuniw mirantxapxäna. 28 Jacobux tunka kimsaqallqun maraw Egipton jakäna, jupasti pataka pusi tunk paqallqun marankamaw jakawayäna. 29 Mä urusti Jacobux jiwirjamäxänwa, ukat José yuqapar jawsayasin jupar säna: —Chiqpachapuni munaschista ukaxa, amparam lankhu charax manqhar ucham, ukatsti kuntix maykäma uk phuqhañatak juramento lurarapita. ¡Janipuniw Egipto uraqir imayitätati! 30 Nayax jiwxä ukkhasti, nayan amayax Egiptot apsxätawa, ukatsti nayra awkinakaxax imt’atäpki ukkharuw imt’ayxitäta —sasa. Joseasti sarakïnwa: —Walikiwa, ukham lurä —sasa. 31 Ukampis awkipax saskakïnwa: —¡Juramento lurarapita! —sasa. Joseasti juramento lurarapïna, ukatsti Jacob awkipax ch’ijmapxaruw alt’awayäna.

48

1 Mä qawqha pachatsti, Joseax awkipan sinti usutätap yatisin, jupax Manasés, Efraín wawanakap irpt’ataw awkipar tumpt’ir saräna. 2 Jacobusti José yuqapan jupar tumpt’iri purinitap yatisax, wali ch’ama apsusaw ikiñapat qunthapïna. 3 Josearusti akham sarakïna: —Taqi ch’aman Diosaw nayarux Canaán uraqinkir Betel markan uñstitu, ukatsti aka arunakampiw aski waxt’äwinak churitu: 4 “Nayaw walja wawanakani tukuyäma, wawanakamasti walja markanak sayt’ayani. Ukhamarusa, wawanakamaruw aka uraqi churä. Wiñayatakiw jupanakankarakini” sasa. 5 Jichhaxa, janïra nayax Egiptor purinkta ukapacha yuripki uka Efrainampi, Manasesampix, nayankxiwa, kunjämatix Rubén, Simeón wawanakax nayankkitu ukhama. 6 Uka qhipat yurkani uka wawanakamakiw jumankxani, ukampisa Efrainampina, Manasesampina jilanakapätap laykusti, tuti katuqapxarakini. 7 Nayax Padán-aram chiqat kuttasinkayät ukkhaw Raquel taykamax thakhin jiwxi; Canaán uraqina, Efrata markar jak’achkasa, ukat nayax thakhi thiyar jupar imt’xarakta, jichhasti uka markax Belén satäxarakiwa —sasa. 8 Ukatsti akatjamat Jacobux Josean wawanakapar uñkati, ukat jiskt’araki: —¿Jupanakax khitinakasa? —sasa. 9 Joseasti ukxaruw sarakïna: —Jupanakax Diosax aka Egipto uraqin churkitu uka wawanakawa —sasa. Ukat awkipax säna: —Uka wawanak jak’ar irpkatanirapita, nayan aski waxt’äwinak churañaxataki —sasa. 10 Jacobusti sinti chuymanïxänwa, nayrapas juykt’xarakïnwa. Janiw sum uñjkxänti, ukhamasti Joseax wawanak awkipar irpkatäna, jupasti wawanakar qhumantasin jamp’att’äna. 11 Josearusti sarakïnwa: —Nayax janiw jumar uñkatañ amtkxäyätti, ukampis Tatitux wawanakamsa uñkatayaskituwa —sasa. 12 Joseasti wawanak awkipan jarphipat ichuqasin, killt’asisin p’iqip uraqir puriyañkamaw alt’äna. 13 Ukatsti panpachaniruw amparat katxarüna, Efrainarux kupi amparampi, Manasesarusti ch’iqa amparampiraki, ukat awkip jak’ar irpkatäna. Ukhamaw Efrainax Jacobun ch’iqäxapankäna, Manasesasti kupïxapankarakïna. 14 14 Jacob chachasti kupi amparap aytasaw Efraín sullka wawan p’iqipar luqxatäna, ukatsti ch’iqa amparap Manasesan p’iqiparuw luqxatarakïna, uksti amtañampiw luräna, Manasés wawan jilïr wawätap yatkasa. 15 Ukatsti aka arunakampiw Josear aski waxt’äwinak churäna: “Abraham achachilaxana, Isaac awkixan Diosapawa, yurïwixatpach irpaskitu. 16 Jupaw angelapar khithanirakitu walja ñanqhanakat nayar imiri. Jupay aka pä wawarux aski waxt’äwinak churpan. Sutixasti jupanak tuqi amtatäpan, Abraham achachilaxan sutipasa, Isaac awkixan sutipasa. Jupanakasti walja wawanakanïpxpan, aka uraqinsti waljanirurak tukupxpan” sasa. 17 Joseatakisti awkipan Efrainar kupi amparampi luqxatatapax janiw walïkänti; ukhamasti awkipan amparap katusinxa, Manasesan p’iqipxaruw luqxatayäna, 18 sarakïnwa: —¡Tata, janiw ukhamäkiti! Manasesaw jilïri wawaxaxa. Kupi amparam jupan p’iqipxar luqxatam —sasa. 19 Ukampis awkipax janiw jayskänti, ukat sarakïna: —¡Wawaxay, nayax uk yattwa! Manasesax mä jach’a markaw tukuni. Ukampisa sullka jilapaw jupat sipana wali aytat uñjasini, wawanakapasti walja markanak sayt’ayani —sasa. 20 Ukürusti Jacobux aka arunakampiw jupanakar aski waxt’äwinak churäna: —Israel markax aski waxt’äwinak churañatakix jumanakan sutim aytasini, akham sapxarakini: “Diosay jumar impan kunjämtix Efrainampiru, Manasesampiru imki ukhama” —sasa. Jacobux ukham Efrainarux Manasesat sipan nayrar usküna. 21 Ukxarusti Josearuw sarakïna: —Nayax jiwañampïxtwa; ukampis Diosaw jumanakampïskani, ukatsti nayra awkinakaman uraqiparuw kuttayxapxarakïtam. 22 Jumarusti jilanakamat sipan juk’amp jilankatamatxa, Siquem uraq chursma; uka uraqsti amorreonakampi nuwasisaw jupanakat apaqkta —sasa.

49

1 Jacobusti wawanakaparuw jawsäna, ukat jupanakar sarakïna: “Jak’achasinipxam, ukatsti kunäkanitix akat qhiparu uk sapxäma: 2 “Wawanakaxay, jak’achasinipxam; Israel awkimar ist’apxam. 3 “Rubén, jumax jilïri yuqall wawaxätawa, jumaw nayrïr wawaxätaxa, jumätaw ch’amaxasa, ch’amaxan nayrïr achupasa. Jumaw taqi kunansa nayrankäta, jumarakiw taqi kunxarus ch’amanïyäta. 4 Ukampisa jumax jan walpun ñanqhachistaxa, uñt’atanakaxat maynïrimpiw ikintastaxa. Jichhasti janiw nayrankirïkxätati, jumasti jan jark’kay jach’a qutar uñtatätawa. 5 “Simeonampi, Levïmpix jila purawa; nuwasiñ yänakapasti jan walt’añanak apaniriwa. 6 ¡Janipuniw kunäkipansa jupanakamp chik sarnaqañ munkti! Q’apisiñapan jaqinak jiwarayapxäna, munañanakapampikiw vacanakan kayunakapsa p’akirawayapxäna. 7 ¡Q’apisiñapax ñanqhachatäpan! ¡Qhuruchasiñapas ñanqhachatäpan! ¡Nayaw jupanakarux taqi Israel uraqpachar anatatä! 8 “Judá, uñisirinakamarux kunkat waythapïta. Jilanakamasti waqaychapxätamwa, juman nayraqataman alt’asipxarakini. 9 ¡Jumasti Judá, wawaxa! Mä león qallur uñtatätawa; katuntatapar manq’antasaxa, uraqir alintasaw liwnuqtaraki, mä jach’a leonäkaspas ukhama. ¿Khitirak sartayaspasti? 10 Janiw khitis Judá markarux ch’amanïñ kankañap apaqkaniti, janirakiw khitis jilïr kankañ thujrupsa amparapat apaqkaniti, aka uraqpachar apnaqkani uka chiqpach reyin jutañapkama. 11 Khititix asnopa uva yapunakan chint’aski, isipsa vinompi t’axsuskaraki, ¡uvat ch’iwrsut umapampi! 12 Nayranakapax vinot sipan juk’amp ch’iyarawa; laka ch’akhanakapasti lechet sipan juk’amp janq’urakiwa. 13 “Jumasti, Zabulón, quta thiyan jakäta, quta thiyanakamax barconakan puriñapatakïniwa qurpanakamasti Sidón uraqkamaw purini. 14 “Jumasti, Isacar, mä ch’aman asnor uñtatätawa, pä uyu taypirjam jipt’ata. 15 Uyun sumäskatap uñjasaxa, uraqin walikirakïtap uñjasasti, q’ipinak khumuñatakiw jipt’äna, jan kun arsusaw t’aqhisiyat jaqir tuküna. 16 “Jumasti, Dan, markamarux chiqaparuw uñjäta, jumax Israelan ayllunakapankirïtawa. 17 Dan chachasti mä katarir uñtatäniwa, thakhi jak’anakan liwisiskir katariru, caballon kayu wintup achjiri, caballon lat’xatat jaqirusa qhipäxat liwiqtayiri. 18 “¡Tatay, qhispiyasiñam suyaskaktwa! 19 “Jumarusti, Gad, mä tama lunthatanakaw jalxatätam, ukampis jumaw jupanakarux jan amuyasiskirir katuntäta. 20 “Aser, jumansti suma manq’añanakaw utjätam reyitakjamaw munkay manq’anak wakicharakïta. 21 “Jumasti, Neftalí, antutnukut sarnaqasiñ munirïtawa. Suma qallunakan antutat tarujar uñtatarakïtawa. 22 “Jumasti, José, uma thiyan wali achuri alir uñtatätawa, pirqa patanakaruw layminakapas alintaraki. 23 Jan wali ñanqha jaqinakax nuwantapxtamwa, mich’inakampiw jumar antutt’anipxtam, 24 ukampis jumax wali ch’aman amparanakanïtawa, mich’inak antutañsa sum katxäsiraktaxa. ¡Taqi ch’amani Diosax yuspagaratäpan! ¡Awatirin sutiparu, Israelar uñjiriru yuspagaratäpan! 25 ¡Awkiman Diosapax yuspagaratäpan, jupaw yanapirimaxa! ¡Taqi ch’aman Diosax yuspagaratäpan jupaw askinak churaskätam! ¡Alaxpacha askinakampi! ¡Jach’a quta manqhankir askinakampi! ¡Wawanak uywir taykanakan askinakapampi! 26 Awkiman churat askinakaw juk’amp jach’axa, jan tukuskir qullunakana walja askinakat sipansa. José, taqi aka askinakax jumankiwa, jilanakam taypinsti jumaw aski jaqit uñt’atätaxa. 27 “Jumasti, Benjamín, mä qhuru qamaqir uñtatätawa, willjtanakax katuntatamaruw manq’antta, jayp’urusti jilt’anak lakinuqarakta.” 28 Akanakaw Israelan tunka payan ayllunakapaxa, uka arunakarak awkipax sapa maynir askinak churas arsuwayi. 29 Mä urusti, Jacobux aka arunak wawanakapar säna: “Jiwañaxax sinti jak’ankxiwa. Nayarusti nayra awkinakaxan jak’aparuw imt’xapxitäta, kawkïr pututix Efrón sata hitita jaqin uraqipankki ukaru, 30 khaysa Canaán uraqina, Macpelá sat chiqankki uka puturu Mamré uñkatasina, kawkïrtix Abrahamax taqi wila masixan imatäñapatak Efronat alkatayna uka uraqiru. 31 Ukaruw Abrahamarusa, Sara warmiparusa, Isaacarusa, jupan Rebeca warmiparus imxapxarakïna; ukarurakiw Lía warmirus imayxarakta. 32 Uka uraqisa, uka putusa, hitita jaqinakat alatawa” sasa. 33 Jacobux aka arunak arsuñ tukuyxasinsti, ikiñapar wasitat jipt’asin jiwawayxäna.

50

1 Joseax awkipan jiwat amayapat qhumantasïna, jacht’asisaw jamp’att’äna. 2 Ukatsti kawkïr qullirinakatix Josear uñjapxirïkän ukanakaruw awkipan amayapar suma q’apkir qullanakampi jawsupxañapatak mayïna. Qullirinakasti ukham lurapxäna. 3 Pusi tunk urunakaw qullirinakax q’apkir qullanakamp uka amayar jawsupxäna, ukkha urunakarakiw wakisïna mä jiwat amayar q’apkir qullanakamp jawsuñaxa. Egiptonkir jaqinakasti paqallq tunka uruw Jacobun jiwatapat jachapxäna, 4 uka urunak qhipatsti, Joseax faraonan jach’a utapankirinakampiw parläna, sarakïnwa: —Jumanakatix chiqpachan munapxchista ukaxa, faraonar akham sarapipxita, 5 kunapachatix awkixax jiwañampïxäna ukapachax, mä juramento jupax lurayitu, kawkïr imañ chiqtix Canaán uraqin jupa pachpa wakichaski ukar imxañaxataki. Ukhamasti awkixar imt’asxir sarañatakiw achikt’asta; imt’anxasinsti kuttanxakïwa —sasa. 6 Faraonasti sarakïnwa: —Awkima mayitaparjam jupar imt’ayir saraskakim —sasa. 7 Joseasti awkipar imayiriw saräna, jupamp chikasti faraonan utapankirinakampi, Egipto uraqinkir jach’a jilïr jaqinakampiw sarapxäna, 8 Jacobun jak’a wila masinakapampi, Josean wila masipampi, jilanakapampis sarapxarakïnwa. Gosen uraqinsti wawanakampi, uywanakampik jaytawayapxäna. 9 Joseamp chikasti, jaqinakax carretanakata, caballonakat sarapxäna, jaqix waljapunïnwa. 10 Jordán jawir jak’ankir Atad sata chiqar purisinsti, taqpachaniw Jacobun jiwatapat jachapxäna, Joseasti ukan paqallqu urunakaw awkipat jachäna. 11 Uksa tuqin jakir cananeo jaqinakasti ukham jachir uñjasax sapxänwa: “Egiptonkirinakax wali sum mä amay imt’asiñ yatipxatayna” sasa. Ukat uka chiqarux “egipcionakan jachañ pampa” sas sutichapxäna. 12 Jacobun yuqanakapasti, kuntix awkipax maykatayna ukhamarupuniw taqi kunsa phuqhapxäna, 13 ukatsti Canaán uraqiruw apxapxäna, Macpelá uraqinkki uka putur imt’xañataki, uksti Abrahamaw wila masinakapan imatäñapatak Efrón hitita jaqit alatayna. Uka uraqisa, uka putusa, Mamré chiqat inti jalsu tuqinkiwa. 14 Joseasti, awkipar imt’xasaxa, Egiptoruw jilanakapampi, jupamp chik sarapkän uka jaqinakamp kuttxäna. 15 Jacob awkipan jiwxatapatsti, Josean jilanakapax chuymanakapan akham sapxäna: “Inas jichhax Joseax uñisxchistani, jupar jan walinak luratasat phuqsuschistani” sasa. 16 Ukat yatiyirinak khithapxäna jupar akham sañataki: “Awkimax janïra jiwkän ukkhaw sapxitäna, 17 jumar akham sañataki: ‘Jilanakamarux taqi jan walinak lurapkäyätam ukanakata, jucha luratanakapatsa pampachakimaya’ sasa. Ukat jichhax achikt’asipxsma nanakan jan wali luratanakax pampacht’añamataki, nanakax awkiman Diosapan luqtiripäpxarakstxaya” sasa. Yatiyirinakax uka iwxa arunak Josear yatiyapkän ukkhasti, Joseax wal jachäna. 18 Ukatsti jilanakapaw purinïna, jupanakasti Josean nayräxapar killt’asisax uraqir puriñkamaw alt’asipxäna, sapxarakïnwa: —Juman luqtirimäpxtwa —sasa. 19 Ukampis Joseax ukxaruw sarakïna: —Jan axsarapxamti. Janiw nayax Diosäkti. 20 Jumanakax nayar jan walinak lurañ amtapxäyätaxa, ukampis Diosaw uka jan walinak askir tukuyxi, jichhasti uk uñjaraktan: Diosax walja jaqinakan jakaskañapatakiw ukham luri. 21 Ukhamax jan axsarapxamti. Nayaw jumanakarusa, wawanakamarus manq’añ churasipkäma —sasa. Joseax ukham jilanakapar chuymachäna, munasiñ arunakampiw jupanakar arst’arakïna. 22 Joseampi, awkipan wila masipankirinakampisti Egipto markan jakasipkakïnwa. Joseasti patak tunkan maraw jakäna, 23 Efraín wawapan allchhinakaparus uñjasiwaykänwa. Ukhamarakiw Maquir allchhipan wawanakaparus wawapatjam katuqawayäna, Maquirasti Manasesan wawapänwa. 24 Mä urusti Joseax jilanakaparuw säna: “Jiwañaxax jak’ankxiwa, ukampis Diosaw jumanakar yanapt’ir jutani, ukatsti aka markat irpsuwayxapxätamwa, kawkïr uraqtix Abrahamampiru, Isaacampiru, Jacobumpir churañatak arskäna uka uraqiru” sasa. 25 Ukatsti Israelan wawanakaparux mä juramento lurayäna, sarakïnwa: “Chiqpachansa Diosaw jumanakar yanapt’ir jutani. Uka urusti jumanakax nayan ch’akhanakax akat apasxapxätawa” sasa. 26 Joseasti patak tunkan maranïkän ukkhaw Egipto markan jiwxäna. Janchipsti suma qullanakamp jawsusaw mä cajonar uchxapxäna.