2 REYES

1

1 Ahab reyin jiwxatap qhipatsti, Ocozías sat yuqapaw Israel marka apnaqxäna, ukapachasti Moab markax Israel markatakiw sayt’asïna. 2 Mä urusti Ocozías reyix Samaria markan reyi utapan utjir alay ventanat jalaqtäna, jupasti wali chhuxriñchjataw jikxatasïna. Ukatsti jupax Ecrón markankir Baal-zebub sat diosapar jiskt’ayiriw khithanak khithäna: “Waliptxiristti, janicha” sasa. 3 Ukampis Tatitun angelapaw Tisbé chiqankir Eliasarux säna: “Samariankir reyin khithatanakapar jikxatanim, jupanakar jiskt’arakim: ‘¿Janit Israelan Diosax utjki, Ecrón markankir Baal-zebub diosapar jiskt’asir sarasipkañamatakisti?’ ” sasa. 4 Ukatsti sarakim, akham siw Tatituxa: “Naya, Tatituw Ocoziasarux sista: ‘Janiw ikiñamat sartkxätati, jiwxätawa’ ” sasa. Eliasasti sarasin ukham luräna. 5 Kunapachatix khithat jaqinakax reyin ukar kuttapkäna ukkhasti, reyix jupanakarux jiskt’änwa: —¿Kunatarak kutt’anxapxtasti? —sasa. 6 Jupanakasti ukxaruw sapxäna: —Sarkiriruw mä chachax jikxatapxitu, ukat sapxitu: “Khithanipktam uka reyin ukar kuttapxam, jupar sapxarakim: ‘Akham siw Tatituxa: ¿Janit Israel markan Diosasti utjki, Ecronankir Baal-zebub diosar jiskt’ayir khithañamatakisti? Ukham luratamatsti, janiw ikiñamat sartkxätati, jiwxätawa’ ” —sasa. 7 Reyisti jupanakar jiskt’änwa: —¿Jikxatapktam uka chachasti kunjämänsa? —sasa. 8 Jupanakasti ukxaruw sapxäna: —Uka chachax t’awrarar isinïnwa, lip’ichit lurat wak’ampi wakt’atänwa —sasa. Reyisti jach’at arsüna: —¡Tisbé chiqankir Eliasarakisä! —sasa. 9 Ukat ukspachaw jupax irptaniñapatak mä jilïrir khithäna phisqa tunka soldadonakampi. Puripkän ukkhasti, Eliasax mä qullu patan qunt’atäskänwa. Ukat capitanax jupar säna: —¡Profeta, reyix: “Saraqanpan” sistamwa! —sasa. 10 Eliasasti ukxaruw säna: —Nayatix profetästa ukaxa, alaxpachat ninax saraqanpan, ukatsti jumampiru, phisqa tunka soldadomampir nakhantpan —sasa. Ukatsti ukspachaw alaxpachat ninax saraqanisin jupanakar nakhantäna. 11 Reyisti yaqha capitanaruw khitharakïna, phisqa tunka soldadompi, capitanasti Eliasar jikxatasin säna: —¡Profeta, reyix, “Mäki saraqanpan” sistamwa! —sasa. 12 Eliasasti sänwa: —Nayatix profetästa ukaxa, alaxpachat ninax saraqanpan, ukatsti jumampiru, phisqa tunka soldadomampir nakhantpan —sasa. Ukat ukspachaw alaxpachat ninax saraqanisin jupanakar nakhantäna. 13 Uka qhipatsti reyix kimsïr kutin mä capitanar khithäna, yaqha phisqa tunka soldadonakampi. Uka kimsïr capitanasti purisin, Eliasax qunt’atäkän ukkhakamaw makhatäna, ukatsti jupa nayraqatan killt’asis achikt’asïna: —Tatitun luqtiripa, nayan jakañaxatsa, aka phisqa tunka luqtirinakaman jakañapatsa khuyapt’ayasikimaya. 14 Naya nayraqat jutir pä capitanampiru, jaqinakapamppachar alaxpachat ninax saraqanisin jupanakar nakhantatap yatta. Nayan jakañaxat khuyapt’ayasikitaya —sasa. 15 Ukat Tatitun angelapax Eliasar säna: “Jupamp chik saram, jan jupar axsaramti” sasa. Eliasasti saraqanisin capitanampiw reyin ukar saräna, 16 purisasti reyir akham säna: —Tatitux akham siwa: “Khithanak Ecronankir Baal-zebub sat diosar jiskt’ayasir khithatamata, Israelan janis Diosax jiskt’asiñatak utjkaspa ukham luratam laykux, ikiñamat janiw sartkxätati, jiwxätawa” —sasa. 17 Ukhamapuniw Ocozías reyix jiwxäna, kunjämtix Tatitux Elías profeta tuqi siskatayna ukhamarjama. Ocozías reyix janiw mä wawanïkänsa, ukat Joram sat jilapax jupa lanti marka apnaqxäna. Ukasti Josafat chachan Joram yuqapax, payïri mara Judá marka apnaqkäna ukapachaw lurasïna. 18 Ocozías reyin ukat ukxar sarnaqäwinakapampi, luräwinakapampix, Israelankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa.

2

1 Tatitux Eliasar mä tutuka thaya tuqiw alaxpachar irpasxañ amtatayna. Uka urusti, Eliasampi, Eliseompix Gilgal chiqat mistunxapxäna, 2 Eliasasti Eliseorux sänwa: —Akawjaruy jumax qhiparam, Tatitux Betel markaruw khithaskitu —sasa. Eliseosti ukxaruw säna: —Nayax Tatit layku, juma laykuw juramento lurta, janiw nayax sapak saraykämati —sasa. Ukhamasti panpachaniw Betel markakam sarapxäna. 3 Ukampis Betel markan jakir profetanakax Eliseor jikxatiriw mistunipxäna, ukat jupar jiskt’apxarakïna: —Tatitux jichhüruw yatichirimar irpaqasxätam, ¿uk yatxtati? —sasa. Eliseosti sänwa: —Jïsa, yatxtwa, ukampis jumanakax jan kuns sapxamti —sasa. 4 Ukatsti Eliasax Eliseoruw säna: —Aka chiqaruy jumax qhiparam, Tatitux Jericó markaruw khithaskitu —sasa. Eliseosti ukxaruw säna: —Nayax Tatit layku, juma laykuw juramento lurta, janiw nayax jumar sapak saraykämati —sasa. Ukatsti panpachaniw Jericó markar sarapxäna. 5 Ukampis Jericó markan jakir profetanakax, Eliseor jikxatiriw mistunipxäna, ukat jupar sapxarakïna: —Tatitux jichhüruw yatichirimar irpaqasxätam, ¿uk yatxtati? —sasa. Ukxarusti Eliseox sänwa: —Jïsa, yatxtwa, ukampis jumanakax jan kuns sapxamti —sasa. 6 Ukatsti Eliasax Eliseor sarakïnwa: —Akawjaruy jumax qhiparam, Tatitux Jordán jawiraruw khithaskitu —sasa. Eliseosti sänwa: —Nayax Tatit layku, juma laykuw juramento lurta, janiw nayax jumar sapaki saraykämati —sasa. Ukat panpachaniw sarapxäna, 7 ukatsti Jordán jawir thiyaruw sayt’asipxäna, phisqa tunka profetanakaw jupanakar arkapxatayna, ukampis jupanakat jaya chiqankapxänwa. 8 Ukat Eliasax patxa isip llawthapisinxa, ukampiw umar jisktäna, jawir umasti payaruw jaljtawayäna, ukatsti panpachaniw uka jawir waña uraqinjam makhatawayapxäna. 9 Makhatasinsti, Eliasax Eliseor sänwa: —Sita, jumatak kunas lurañaxax wakisispa, nayax juma jak’at janïra irpaqatäkasina —sasa. Ukxaruw Eliseox säna: —Nayax juman ajayumat pä ukkhampi katuqañ munta —sasa. 10 Eliasasti sänwa: —Mayitam phuqhañax wali ch’amawa. Ukampis juman jak’amat nayax aptat uñjasï, uktix uñjätaxa, mayitamax phuqhasiniwa, jan uñjkätasti, janiw phuqhaskaniti —sasa. 11 Jupanakasti parlasisaw sarasipkäna, ukham sarkiriruw akatjamat nina nakhaskir mä carrox uñstanïna, caballonakasti nina nakhaskirirakïnwa, ukatsti ukaw jupanakar jaljtayäna, Eliasasti mä thaya tutukanjam alaxpachar makhatxäna. 12 Uk uñjasasti, Eliseox jach’at arnaqasïna: “¡Awkixay, awkixay, Israel markatakix mä wali ch’aman ejercitor uñtata!” sasa. Uka qhipatsti janiw mayampis Eliasarux uñjkxänti. Ukatsti Eliseox isipa katusin payaruw ch’iyjäna. 13 Ukatxa kawkïr istix Eliasax jalaqtayaskatayna uka isi iqtasirakïna, ukatsti Jordán jawiraruw kuttäna, uka thiyan sayt’asirakïna. 14 Ukxarusti Eliasan patxa isipa katusinxa, umaruw jisktäna, jach’at art’asirakïna: “¿Kawkinkis Eliasan Tatit Diosapaxa?” sasa. Umar jisktasinsti, umax payaruw jaljtäna, Eliseosti wañanjam jawir wasitat makhatäna. 15 Jericó markankir profetanakax Eliseor jawir khurkatankaskir uñjasax sapxänwa: “¡Jichhax Eliasan ajayupax Eliseompïxiwa!” sasa. Ukatsti jupanakax Eliseor jikxatiriw sarapxäna, jupan nayraqatapan alt’asisinxa, 16 sapxänwa: —Eliseo, nanaka luqtirinakam taypinxa, phisqa tunka jan axsarir chachanakaw utji, jupanakax jank’akiw sarañ munapxi Elías yatichirimar thaqhiri, inas Diosan ajayupax aptasin mä kawki qullu patarusa, jan ukax, mä qhirwarus jaqunukuwaychi —sasa. Ukampis jupax sänwa: —Janiwa, jan khitirus khithapxamti —sasa. 17 Ukampis jupanakax juk’amp wayt’asipkakïnwa, ukat Eliseox säna: —Ukhamax khithapxam —sasa. Profetanakasti phisqa tunka chachanakaruw khithapxäna, jupanakasti Eliasar kimsa uruw thaqhapxäna, ukampis janiw jikxatapkänti. 18 Ukat Jericó markar kuttanxapxäna, kawkharutix Eliseox qhiparkatayna ukkharu, Eliseosti jupanakar uñjasax sänwa: —Nayax “Jan sarapkamti” sapxsmawa —sasa. 19 Markankir jaqinakasti Eliseorux sapxänwa: —Eliseo, uñtam aka markax wali suma chiqawjankiwa, ukampis umapax janiw walïkiti, uraqisti jan achur uraqiwa —sasa. 20 Eliseosti ukxaruw säna: —Mä machaq qiru apanirapipxita, ukarusti jayu uchapxam —sasa. Jupanakasti iyawsasaw qiru aparapipxäna, 21 ukatsti Eliseox uka uma jalsuru sarasin, jayxa akham sasaw wart’äna: —Tatitux akham siwa: “Nayaw aka uma q’umachta, aka umax janipuniw markachirinakar jiwaykxaniti, janirakiw uraqirus jan achur tukuykxaniti” —sasa. 22 Ukürut umax q’umachatäxäna, kunjämtix Eliseox arskatayna ukhamarjama. 23 Uka qhipatsti Eliseox uka chiqat Betel markaruw sarxäna. Thakhinjam makhataskän ukkhasti, mä tama waynanakaw markat mistunisin jupat sawkasiñ qalltapxäna. Jach’at Eliseorux arnaqapxarakïna: “¡P’iqi q’ara, makhatanim! ¡P’iqi q’ara, makhatanim!” —sasa. 24 Eliseosti kutikipstasin jupanakar uñkatäna, ukatsti Tatitun sutipxaruw jupanakar ñanqhachäna. Ukspachaw pä jukumarix ch’umit mistunïna, ukatsti jupanakat pusi tunka payaniruw jisk’a jisk’a tukjäna. 25 Uka qhipatsti Eliseox Carmelo sat qulluruw sarxäna, uka chiqatsti Samariaruw kuttxarakïna.

3

1 Josafat reyix Judá markar tunka kimsaqallqun mara apnaqaskän ukapachaw, Ahab chachan Joram yuqapax Israel marka apnaqañ qalltäna, jupasti tunka payan maraw Samaria markan apnaqäna. 2 Joram reyin luratanakapax Tatitun nayraqatapan janiw walïkänti, ukampis janiw awkipanjama, taykapanjam sinti jan walïkänti, jupasti kawkïr qaltix awkipax Baal diosar jach’añchas luraykatayna uka qala t’unjayäna. 3 Ukampisa, kuna juchanaktix Nabat chachan Jeroboam yuqapax lurkatayna uka pachpa juchanak lurarakïna, ukampiw Israel markarux jucha lurayatayna. 4 Mesá sat Moab markan reyipax, ovejanak uywirïnwa, ukatsti sapa maraw Israelan reyiparux qullqi churañapäna: patak waranqa mä marani ovejanakampi, patak waranqa t’awrani urqu ovejanakampi. 5 Ukampis Ahab reyix jiwxäna ukkhasti, Moab markankir Mesá sat reyix Israelan reyipatakiw sayt’xäna. 6 Ukat Joram reyix Samaria markat mistusin Israelan taqpach ejercitopar uñakipäna. 7 Ukatsti Judá uraqinkir Josafat reyipar sapxañapatakiw khitharakïna: “Moab markan reyipaw nayatak sayt’asi. ¿Nayamp chika jupampi nuwasir sarañ munasmati?” sasa. Judá markankir Josafat reyisti ukxaruw säna: “Kun janixa. Taqpach ejercitoxampi, caballeriaxampis jumampïpxtwa. 8 Ukampisa, ¿kawkïr thakhinjamarak katuntir sarañänisti?” sasa. Joram reyisti sänwa: “Edom wasararu sarki uka thakhinjama” sasa. 9 Ukhamaw Israelampina, Judá markampina, Edom markampin reyinakapax sarantapxäna. Ukampis paqallq uruw wasaranjam muytanipxañapäna, ukchañkamasti umapax pist’xänwa ejercitopatakisa, caballonakapatakisa. 10 Ukat Israelan reyipax säna: —Amuyatatxa Tatitjamakiw jiwas kimsa reyirux irpanistu moabita jaqinakan amparapar katuyañataki —sasa. 11 Josafat reyisti jiskt’änwa: —¿Janit aka chiqan Tatitun profetapax utjkpacha, jupa tuqi Tatitur jiskt’añasataki? —sasa. Ukatsti Israel reyin mayni yanapiripaw ukxar säna: —Aka jak’ankiw Safat chachan Eliseo yuqapaxa, jupax Eliasan yanapiripänwa —sasa. 12 Ukxarusti Josafat reyiw sarakïna: —Tatitux jupa tuqiw parlistani —sasa. Ukspachaw Israelan reyipampi, Josafat reyimpi, Edomankir reyimpix Eliseon ukar sarapxäna; 13 ukampis Eliseox Israelan reyipar sänwa: —¿Nayan kuna lurañaxarak jumamp utjisti? Awkinakaman profetanakapar jiskt’asir saram —sasa. Israelan reyipasti saskakïnwa: —Janiwa, Tatituw nanak kimsa reyirux irpanipxitu, moabitanakan amparapar jalt’añanakaxataki —sasa. 14 Ukat Eliseox säna: —Nayax taqi ch’aman Tatit laykuw juramento lurta, jupas uñjaskarakituwa, janitix Judá uraqinkir Josafat reyir yäqkirista ukaxa, janiw nayax ist’kirismati, uñkatkirismasa. 15 ¡Ukhamax, arpa toct’ir jaqi irptanirapipxita! —sasa. Ukatsti kunapachatix arpa toct’iri jaqix toct’añ qalltaskän ukkhaxa, Tatitun ch’amapaw Eliseo profetxar jutäna, 16 Eliseosti sänwa: —Tatitux akham siwa: “Aka qhirwan walja q’awanak lurapxam, 17 janis thayax utjkchini, janirak jallu purxatirsa uñjapkchïta ukasa, aka qhirwax uman phuqhantataw uñjasini, jumanakasti taqpachaniw umt’apxäta, ukhamarak caballonakamasa, khumuñ uywanakamasa. 18 Akasti kuntix Tatitux lurkaspa ukat mä jisk’a uñacht’äwikiwa, ukhamarus jupax moabita jaqinakxa jumanakan amparanakamaruw katuyapxätam, 19 jumanakasti suma uyuchrantat markanakaru, wali aytat markanakaruw t’unjapxäta, ukatsti muxsa achunakan quqanaksa taqpach phat’anukupxäta, taqi uma jalsunaksa llupantapxätawa, yapuchañ uraqinaksa qalanakampiw phuqhantapxarakïta” —sasa. 20 Ukasti ukhamapunïnwa, qhipärmanthisti willjta waxt’äwi luqtañäki ukkhaxa, Edom tuqit umax mantanïna, uka umasti taqi uka uraqi phuqhantäna. 21 Ukchañkamasti moabita jaqinakax reyinakan jupanakar katuntir jutasipkatap yatipxatayna, ukat jupanakax nuwasirjamäpki uka waynanakampiru, chachanakampiruw jawsthapiyapxäna, ukatsti jupanakax marka qurpan wakichrantasipxäna. 22 Qhipärmanthi willjtasti, intix umxaruw qhant’anïna, moabita jaqinakasti jayatxa, wila uma uñjapxäna, jaqi wilar uñtata. 23 Ukat sapxäna: “Ukax wilarakisä. Reyinakax jupanakpachaw nuwasipxpacha, ukatsti maynit mayniruw tukjasipxarakpacha. ¡Moabita jaqinaka, jichhax sarañäni kunanaktix jupanakax apanukuwayapki ukanak katuntasiniñäni!” sasa. 24 Ukampis moabitanakax israelitanakan campamentopar mantapkäna ukkhasti, israelitanakax sartasin jupanakar nuwantapxäna. Moabitanakax jaltxapxänwa, ukampis israelitanakax jupanakar arktasin jiwarayapxäna. 25 Ukxarusti markanak t’unjapxäna, yapuchañ uraqinakxa qalanakampiw phuqhantapxäna, uma jalsunaksa taqpach llupantapxäna, muxsa achun quqanaksa taqpach phat’anukupxäna. Quir-haréset sat markaki jan tukjapkänti, uka markaru q’urawampi q’urawasiri jaqinaka katuntapxatap layku. 26 Moab markan reyipasti nuwasïwin aynacht’at amuyasisinxa, Edom reyir katuntiriw saräna, ukatakisti espadanakani paqallqu pataka soldadonak irpasïna; ukampis jan jupar atipjirjamäsaxa, 27 jilïr yuqaparuw marka pirqakam irpsüna, ukawjan jupar jiwayäna, ukatsti diosaparu nakt’ayat waxt’äkaspas ukham nakhantayäna. Uka yuqapax jupa qhipat reyïñapänwa. Uk uñjasasti, israelitanakax axsarayasipxänwa, ukat jupanakax uka marka jaytasin uraqipar kutt’xapxäna.

4

1 Mä warmiw utjäna, jupasti profetanakat maynïr profetan warmipänwa, jupax Eliseon ukaruw saräna akham sasa: —Chachaxax jiwxiwa, jupax Tatitur axsartirïnwa, uksti jumax yattawa. Jichhasti qullqi mayt’apkitäna uka jaqiw juti, ukatsti pani wawaxaruw uywatapatak irpasxañ muni —sasa. 2 Eliseosti juparux jiskt’änwa: —¿Kuns jumar yanapt’añatak luriristxa? Sita, ¿kunas utaman utjtamxa? —sasa. Warmisti ukxaruw säna: —Janiw kunas utaxan utjkituti, mä juk’a aceitekiw jisk’a chatun utjitu —sasa. 3 Ukat Eliseox säna: —Ukhamasti uta jak’amankirinakat mä qawqha chatunak mayt’asir saram, ¡qawqhäpasa, ch’usa chatunak jikxatasinkakïtawa! 4 Ukatsti wawanakamamp chikaw utamar mantäta, uta punku jist’antasinsti taqpach chatunakar aceite phuqharäta, phuqhanakäki uksti yaqha chiqaruw uchäta —sasa. 5 Warmisti Eliseon nayraqatapat sarxäna, ukatsti wawanakapamp chikaw utapar jist’antasïna. Ukat kawkïr chatunaktix wawanakapax churapkäna ukanakaruw aceite phuqharañ qalltäna. 6 Taqpach chatunak phuqharasinsti, warmix wawanakapat mayniruw säna: —Yaqha chatumpi apanirapikita —sasa. Ukxaruw wawapax säna: —Janiw mä chatus utjkxiti —sasa. Ukapachaw aceitex tukusxarakïna. 7 Uka qhipatsti warmix profetan ukar sarasin uk yatiyäna, profetasti jupar sänwa: —Jichhasti uka aceite aljir saram, ukat uka aljatampiw manum phuqhäta. Ukat jilt’äki ukasti jumana, wawanakamana jakapxañamatakïniwa —sasa. 8 Mä urusti, Eliseox Sunem markanjam saraskäna. Uka markansti mä wali aytat warmiw jakäna, jupasti wali achikt’asisaw Eliseor jawsi, utapar manq’asir mantañapataki. Eliseox sapa kuti uka markanjam sarkän ukkhaw uka warmin utapar manq’ir mantirïna. 9 Ukat uka warmix chachapar säna: —Uñjam, aka chachax sapa kutiw marka chiqa sarkasax jiwasar tumpt’awayistu, nayax yattwa, jupax Diosan qullan profetapawa. 10 Jupatak uta patxar mä uta lurarapiñäni. Uka utarusti mä ikiñampi, mä mesampi, mä qunt’asiñampi, mä micha chuwampi ucharapiñäni. Jiwasar tumpt’ir jutkani ukapachasti, ukan qamarasiwaykani —sasa. 11 Mä urusti, Eliseox uka utaru ikt’awayañatak purisinxa, 12 Guehazí sat uywataparuw säna: —Uka sunamita mamaruy jawsanim —sasa. Guehazí uywatasti iyawsasaw warmir jawsanïna, warmix jupa nayraqatar uñstkän ukkhasti, Eliseox uywatapar sänwa: 13 —Aka mamax jiwasar sum katuqt’istu, jupar jiskt’asma, kuns jupatak lurarapsna; inas reyimpi, jan ukax, ejerciton jilïripamp jupatak parlañas munchispa —sasa. Eliseon uywatapax warmir jiskt’änwa, warmisti sänwa: —Nayax aka marka masinakax taypin walikïsktwa —sasa. 14 Eliseosti uywataparux sänwa: —Ukhamasti, ¿kunarak jupatak lursnasti? —sasa. Guehazí uywatapasti sänwa: —Janiw siristti. Jupax janiw wawanïkiti, chachapasti awkïxarakiwa —sasa. 15 Ukat Eliseox säna: —Jawsanim —sasa. Uywatasti jawsanïnwa, ukampis uka warmix uta punkurukiw sayt’asïna. 16 Ukat Eliseox säna: —Jutir maran aka pachpa urunakan, amparamar mä wawa ichxart’asïta —sasa. Warmisti ukxaruw säna: —Janikiy naya, luqtirimar sallqjistati —sasa. 17 Ukampis kunjämtix Eliseox siskatayna ukhamarjamaw uka warmix usur jaqiptäna, ukat mararusti mä wawa wawachasïna. 18 Wawasti jilsxänwa. Ukampis mä urux, jupax awkipar uñjiriw saraskäna, awkipasti yapu apthapirinakampïskänwa, 19 wawax akatjamat awkipar jach’at säna: —¡Ay p’iqixa! ¡P’iqiw usutu! —sasa. Ukat awkipax mä uywatapar säna: —Taykapan ukar irparapita —sasa. 20 Uywatasti irptawayasinxa, taykapan ukaruw jaytanxäna, taykapasti jarphiparuw wawar qunt’ayasïna, chika urkama. Ukat wawax jiwxäna. 21 Ukampis jupax profetan utapar ichkatasin, ikiñap patxaruw ichnuqäna, ukatsti jupax punku jist’antasin mistuwayxäna. 22 Ukatsti chachapar jawsasinxa sänwa: —Mä uywat khithanita, mä qachu asnompi kuna, profetar jikxatiriw jank’ak sarañ munta. Ukat kutt’anxakïwa —sasa. 23 Chachasti warmiparux jiskt’änwa: —¿Kunatarak jichhür jupan ukar sarätasti? Janiw machaq phaxsïkisa, janirakiw samarañ urükisa —sasa. Warmisti ukxaruw säna: —Janisay kunäkpan, jan llakisimti —sasa. 24 Ukat warmix mä asno wakicht’ayasïna, uywataparusti sarakïnwa: —Jina, sarañäni, nayax siskäma ukkhakamax janiw sayt’ätati —sasa. 25 Ukhamaw uka warmix sarawayäna, ukatsti Carmelo sat qulluruw purïna, kawkinkkäntix profetax ukaru. Eliseosti jayat warmir jutir uñjasin, Guehazí uywataparux säna: —Uñjam, sunamita warmirakisä. 26 Katuqir jalam, ukatsti jiskt’am kunjamäskis jupaxa, chachapasa, wawapasa —sasa. Uywatasti saränwa, warmisti uywatarux: “Walikïsipktwa” sänwa. 27 Ukatsti Eliseon ukar purisinxa, warmix profetan kayupat qhumantasïna. Guehazí uywatasti warmir wayuqañatakiw jak’achasïna, ukampis Eliseox sänwa: —Suyt’akim, jupax wali llakt’atawa, Tatitusti janïraw kuntix jupar kamachki uk yatiykituti —sasa. 28 Ukat warmix jupar säna: —Tata, ¿nayat jumarusti mä wawanïñ maysmasti? ¿Janit jumar mayksma nayaru jan sallqjañamataki? —sasa. 29 Ukat Eliseox Guehazí uywatapar säna: —Wakicht’asim, nayan thujrux apxarum, ukatsti kawkhankkitix wawax ukar saram. Thakhintix khitimpis jikisïta ukaxa, janiw aruntätati; jumar aruntirirusti janiw jaysätati. Purisasti, wawan ajanupxaruw nayan thujrux uchäta —sasa. 30 Ukampis wawan taykapax Eliseor sänwa: —Tatit layku, juma laykuw juramento lurta, janitix jumamp chika sarkä ukaxa, janiw utaxar kuttkäti —sasa. Ukat Eliseox jupamp chik saräna. 31 Ukchañkamasti, Guehazí uywatapax jupanakat nayra sarkatayna, ukatsti wawan ajanupxaruw thujru ayxatatayna, ukampis wawax janiw juk’sa unxtkänti, janirakiw jakirjamäkänsa; ukat Guehazí uywatax Eliseor jikxatir saräna, juparusti sarakïnwa: —Wawax janiw unxtkisa —sasa. 32 Kunapachatix Eliseox utar mantkäna ukkhaxa, wawax ikiñxan jiwatapunïxänwa. 33 Utar mantasinxa uta punku jist’antasin Tatitur mayisïna. Uta manqhansti Eliseompi wawampikiw ukankapxäna. 34 Ukatsti ikiñ patxar makhatasin wawxaruw winkxatäna, lakapsa, nayranakapsa, amparanakapsa wawankïrxaruw uchäna, wawxa jak’aparuw qhumthapïna. Wawasti juk’at juk’at junt’utatañ qalltäna. 35 Ukatsti Eliseox sartasin maysat maysa uka utan sarnaqäna; ukxarusti ikiñ patar wasitat makhatasin wawar qhumthapïna. Ukatsti akatjamat wawax paqallq kuti jach’irasïna, nayranakapas uñatatxarakïnwa. 36 Ukat Eliseox Guehazí uywatapar jawsasin säna: —Sunamita warmir jawsanim —sasa. Guehazí uywatapasti ukham luräna, warmix Eliseon ukar purinïna ukkhasti, Eliseox jupar sänwa: —Akax wawamaxa —sasa. 37 Warmisti jak’achasisin Eliseon kayup jak’ar killt’asïna; ukatsti wawap irpxarusin uka utat mistuwayxäna. 38 Uka qhipatsti, Eliseox Guilgal chiqaruw kutt’xäna. Khä urunakansti uka uraqin manq’at t’aqhisiñaw utjäna. Mä kutisti kunapachatix profetanakax Eliseor muyuntat qunt’atäsipkän ukkhaxa, Eliseox uywataparuw säna: “Ninar jach’a phukhu itxatam, profetanakatak manq’a phayt’am” sasa. 39 Jupanakat mayniw pampar mistuwayatayna ch’uxñanak apthapisiri, ukansti ch’uminkir achunakani mä ali jikxatäna, uka alitsti calabazar uñtat achunak apaqasïna, ukatsti isiparuw uka achunak apanïna. Kutt’anxasinsti ukanak khucht’asin manq’ar uchantäna, kuna achütapsa jan yatkasina. 40 Ukatsti profetanakaruw manq’apxañapatak churäna; ukampis manq’añ qalltasinxa, jupanakax jach’at sapxäna: —¡Profeta, aka manq’ax jiwayir qullaniwa! —sasa. Ukhamasti janiw uka manq’xa manq’xapxänti. 41 Ukat Eliseox säna: —Mä juk’a jak’u apanirapipxita —sasa. Ukatsti phukhur jak’u jach’intasin säna: —¡Jichhax jaqinakar manq’añ churapxam! —sasa. Jaqinakasti manq’apxänwa, janiw kuna jan walis phukhun utjkänti. 42 Uka qhipatsti mä chachaw Baal-salisá chiqat purinïna, Eliseotaki cebada t’ant’anakat pä tunka apanirapïna, jichha lurt’at t’ant’anaka, ukhamaraki wayaqaparux chhuyu trigompi apanirapïna. Eliseosti uywataparux sänwa: —Uka jaqinakan manq’apxañapatak churam —sasa. 43 Uywatapasti ukxaruw säna: —¿Kunjämarak aksti patak jaqinakar churästi? —sasa. Eliseosti saskakïnwa: —Jaqinakan manq’apxañapatakix churaskakim, Tatitux siwa: “Manq’apxaniwa, ukatsti jilt’askakiniwa” —sasa. 44 Ukhamasti, uywatax jaqinakar churänwa, jupanakasti manq’apxänwa, manq’añasti jilt’askarakïnwa, kunjämtix Tatitux siskatayna ukhamarjama.

5

1 Mä chachaw utjäna Naamán sutini, jupasti Siria marka apnaqir reyin ejercitopan jilïripänwa, ukhamarus wali aytat jaqirakïnwa, reyisti juparux wal munasïna, jupa tuqiw Tatitux Siria markar atipjayatayna. Ukampis uka chachax lepra usunïnwa. 2 Mä kutix, Siria markankir soldadonakax israelitanakan uraqiparuw mantantapxäna, ukapachasti mä israelita imill wawaruw katuntawayapxäna, uka imill wawarusti Naamán jilïrin utaparuw irpapxäna, warmipar yanapiritaki. 3 Uka imill wawasti uywiriparuw säna: —Uywirixatix Samaria markan jakir profetan ukar saraspaxa, lepra usupat q’umachasxaspawa —sasa. 4 Naamán jilïristi uk yatisax, reyin ukaruw saräna, ukatsti kuntix uka imill wawax siskatayna uk yatiyarakïna. 5 Siria marka apnaqir reyisti ukxaruw säna: —Walikiwa, jichhpach Samariar saram, nayasti Israelan reyipatak mä qillqat apayäma —sasa. Ukat Naamanax mistuwayxäna. Jupasti kimsa tunka waranqa qullqimpi, suxta waranqa qurit lurat qullqimpi, tunka isimpi apxarusiwayäna; 6 Israelan reyipatakisti uka qillqat aparakïna, qillqatasti akham sänwa: “Aka qillqat katuqasax yatïtawa, ejercitoxan Naamán jilïripar nayan jupar khithanitaxa, jupar lepra usupat qullañamataki” sasa. 7 Israel marka apnaqir reyisti qillqat ullarasax, llakisiñat isip ch’iyanuqasïna, ukat sarakïna: —¿Nayasti jakañ churiri, jakañ apaqir Diosätti, jupan aka chachar lepra usupat qullañaxataki khithaniñapatakisti? ¡Sum amuyapxam, uñjapxarakim, nayatak jan walt’añ thaqhatapa! —sasa. 8 Eliseo profetasti reyin uka qillqat katuqasin isip ch’iyanuqasitap yatisinxa, mayniruw reyir sañapatak khithäna: “¿Kunatarak isim ch’iyanuqastasti? Uka chachax nayan ukar jutpan, ukhamat yatini, Israel markan mä profetan utjatapa” sasa. 9 Naamanasti carropampi, caballonakapampiw saräna, ukatsti Eliseon utap punkuruw sayt’äna. 10 Ukampis Eliseox mä jaqiruw jupar sañapatak khithäna: “Jordán jawirar saram, ukatsti paqallq kuti jariqasim, janchimasti q’umachatäxaniwa” sasa. 11 Naamanasti uk ist’asax wal thithïna, ukatsti akham sasaw sarawayxäna: —Nayax, “nayar katuqirix mistunchinïy sayätwa, ukatsti Tatit Diosaparuy art’chini, amparapampi janchixar luqxatasin lepra usut qullchitani” sasa. 12 ¿Janiti Damasconkir Abaná, Farfar jawiranakasti juk’ampi suma jawiranakäki, Israelan taqi jawiranakapat sipansa? ¿Janit nayasti q’umachatäñatak uka jawiranakan jariqaskiriskäyätsti? —sasa. Jupasti wali thithitaw uka chiqat sarawayxäna. 13 Ukampis uywatanakapax jupar jak’achasisin sapxäna: —Tata, profetatix mä kuna ch’ama lurañamatak siriskäyätam ukasti, ¿janit lurkasamänsti? Ukhamasti, k’umarachasiñatak Jordán jawiran jarisiñ jupar jaysakisamäna —sasa. 14 Naamán chachasti Jordán jawirar sarasin paqallq kutiw umar mantäna, profetax siskatayna ukhamarjama, ukatsti janchipax mä wawan janchipjamaw tukuwayxäna, q’umachatäxarakïnwa. 15 Ukat jupampi, jupa chik jutirinakampisa, Eliseon ukaruw sarapxäna. Jupan ukar purisinsti, Naamanax sänwa: —¡Jichhax yatxtwa, taqi uraqpachan janiw Israelan Diosapjam yaqhax utjkiti! Jichhasti achikt’asïma, mä churäwiy naya, luqtirimat katuqt’asita —sasa. 16 Ukxaruw Eliseox säna: —Nayax Tatit laykuw juramento lurta, jupax uñch’ukisinkituwa, janiw ukxa katuqkirismati —sasa. Naamanax churañ munaskakïnwa, Eliseosti janiw katuqasiñ munkänti. 17 Ukat Naamanax säna: —Ukhamax pä mular khumxatkir aka uraqit laq’a apañatak jaysita; jichhürut uksarux naya, luqtirimax janiw juk’amp yaqha diosanakar nakt’ayat luqtäwinakampi, wilañchanakampsa luqtkxäti, jan ukasti Tatitu saparukiw luqtä. 18 Ukampis nayax Tatituruw achikt’asta, lurkä ukat nayar pampachañapataki: kunapachatix reyixax Rimón sat diosan templopar yupaychir sarkani, ukatsti amparaxar katt’askani, nayasti uka templon killt’asiñaxäkani ukkhaxa, Tatitux uka lurataxat pampachitpan —sasa. 19 Eliseosti sänwa: —Jan kuna llakinik sarxam —sasa. Naamanasti uka chiqat sarawayxänwa. Niya jaypach sarxatayna ukkhawa, 20 Eliseo profetan Guehazí uywatapax akham lup’isïna: “Uywirixax Naamán sirio jaqirux sarayxakiwa, kuntix apankatayna uksa janiw katuqaskiti. Tatit laykuw juramento lurta, nayax jupar jikxatiriw jalawayä, inach kuns churitani” sasa. 21 Ukat Guehazí uywatax Naamanar jikxatir saräna. Naamanasti Guehazí uywatar qhipapat jalanir uñjasaxa, carropat saraqasin jupar jiskt’äna: —¿Kuna jan walt’añach utjixa? —sasa. 22 Guehazí uywatasti ukxaruw säna: —Janiw kunasa. Ukampis uywirixaw jumar sañatak khithanitu: Pä wayna profetanakaw Efraín qullunakat jichhak purinipxi, ukatsti jupanakar kimsa waranqa qullqi churañamatakiw achikt’astam, ukhamarak pä machaq isinakampi —sasa. 23 Naamán jilïristi ukxaruw säna: —Suxta waranqa qullqi katuqt’asita —sasa. Naamanasti katuqt’asiñapatak saskakïnwa, ukatsti pä wayaqaruw ucharapïna, pä machaq isimp chika, uksti uywatanakapat paniruw taqpach katuyäna, Guehazí uywatamp chik kuttapxañapataki. 24 Carmelo sat qullu patar purisinsti, Guehazí uywatax Naamanan uywatanakapa apapkän uka qullqin wayaqanak mayisinxa utaruw imxäna, jupanakarusti khithanukxänwa. 25 Uka qhipatsti jupax Eliseo uywirip nayraqataruw uñstäna, Eliseosti juparux jiskt’änwa: —Guehazí, ¿kawkits jutaskta? —sasa. Guehazí uywatasti sänwa: —Janiw nayax kawkirus sarkti —sasa. 26 Ukampis Eliseox saskakïnwa: —Mä chachax jumar katuqañatak carropat saraqki ukkhaxa, nayax chuymaxan jumamp chikaskäyätwa. Ukampis jichhax janiw qullqimpi, machaq isinakamp katuqañ pachäkiti, janirakiw huertonaka, uva yapunaka, ovejanaka, urqu vacanaka, uywatanaka alasiñ pachäkiti. 27 Ukhamasti, Naamán chachan churäwip katuqasitamatxa, lepra usupax jumaruw wiñayatak makhatätam, ukhamarak jumat saraqiri wawanakamarusa —sasa. Guehazí uywatasti Eliseon jak’apat mistuwayxäna, lepra ususti janchipan khunur uñtat janq’ünwa.

6

1 Mä urusti, profetanakax Eliseoruw sapxäna: —Uñjam, jumampi jakasipktan uka chiqaxa, nanakatakix wali jisk’akiwa. 2 Jordán jawirar sarapxä, ukat sapa mayniw jach’a lawanak aptanipxä, khayjaru mä uta lurañanakaxataki —sasa. Eliseosti ukxaruw säna: —Sarapxamsaya —sasa. 3 Ukampis jupanakat maynïriw säna: —Nanakamp chikay jumax sararakim —sasa. Eliseosti sänwa: —Walikiwa, jumanakamp chikaw sarä —sasa. 4 Eliseosti jupanakamp chikaw Jordán jawirkam saräna, ukansti jupanakax quqanak tinkuyapxäna. 5 Ukampis profetanakat maynïrix mä quqa k’uthaskasaw akatjamat hachap umar jalantayasïna, ukat jach’at art’äna: —¡Ay, yatichiri! ¡Uka hachax janiw nayankkiti, mayt’atakiwa! —sasa. 6 Eliseosti jiskt’änwa: —¿Kawkharus jalanti? —sasa. Maynisti kawkharutix hachax jalantkatayna uka chiq uñacht’ayäna. Ukat Eliseox mä lawa khuchhuqasin ukawjar jaquntäna, hachasti uma pataruw tuysunïna. 7 Eliseosti sänwa: —Apsum —sasa. Profetasti amparampi luqtasin hacha apsxäna. 8 Mä kutix, Siria marka apnaqir reyix, Israel markampi ch’axwankasin, jupax yanapirinakapar tantachäna, ukatsti kawkha chiqanakantix utjnuqtapkani uka amuyt’äwip jupanakar säna. 9 Ukat Eliseox Israelan reyipar yatiyir khithäna: “Uka chiqanjam jan sarapxamti, sirionakaw uka chiqar sarasipki” sasa. 10 Ukhamat Israelan reyipax ejercitopar khithäna, kawkharutix profetax amuyasiñapatak siskatayna ukkharu, ukhamat reyix walja kuti qhispiyasïna. 11 Ukhamïpansti Siria markan reyipax, janiw kunjämätapsa amuykxänti, ukat yanapirinakapar jawsasin jupanakar säna: —¡Sapxita! ¿Khitisa jiwasanak taypita Israel reyir jaqkattataxa? —sasa. 12 Jupanakat mayniw ukxar säna: —Janiw khitisa, reyixay. Ukampis Israelankki uka Eliseo profetaw Israel reyirux yatiyi, taqi kuntix juma, reyix siskta ukanaka, ukhamarak utam manqhin parlatamsa —sasa. 13 Ukat Siria markan reyipax säna: —Kawkhankis uka profetax uk yatxatapxam, nayan mä qawqha jaqinak khithasin katuntayaniñaxataki —sasa. Ukatsti kunapachatix Eliseon Dotán chiqankatap reyir yatiyapxäna ukkhasti, 14 reyix caballería tamampi, nuwasiñ carronakampi, walja kayuk sarantir soldadonakampi uka chiqar khithäna, jupanakasti arumaw Dotán chiqar purintasin markar muyuntapxäna. 15 Qhipürusti, Eliseon uywatapax willjtat sartasïna, anqar mistusinsti, caballeriampi nuwasiñ carronakampi ejercitoru markar muyuntat uñjäna; ukat jupax Eliseor yatiyäna, akham sasa: —¡Jichhasti yatichiri! ¿Kuns kamachañäni? —sasa. 16 Eliseosti sänwa: —Jan axsaramti, jiwasanakampïki uka chachanakax, jupanakampïki uka chachanakat sipan waljaniwa —sasa. 17 Eliseox Tatituruw mayïna, akham sasa: “Tatay, uywataxaruy nayranakap jist’aram amuyt’asiñapataki” sasa. Tatitusti uywatan nayranakapxa jist’aränwa, uywatasti qullu pata uñtasin caballeriampi, nina nakkir carronakampi phuqhantat uñjäna, Eliseor muyuntata. 18 Sirionakax Eliseor katuntañataki jak’achasisipkäna ukkhasti, Eliseox Tatituruw art’asïna: “Tatay, aka jaqinakarux juykhuptayam” sasa. Tatitusti Eliseon mayisitaparjamaw uka jaqinakarux juykhuptayäna. 19 Eliseosti jupanakar sänwa: —Janiw thakhix akäkiti, janirakiw thaqhapkta uka markäkisa. Nayar arkapxita, nayaw irpapxäma thaqhapktas uka chachan ukaru —sasa. Jupasti Samaria markaruw uka jaqinakar irpäna. 20 Uka markar purisinsti, Eliseox Tatitut mayisïna, akham sasa: “Jichhasti Tatay, nayranakap jist’aram jupanakan uñjapxañapataki” sasa. Tatitusti ukham luräna, jupanakasti Samaria markankapxatap amuyasipxäna. 21 Israelan reyipasti uka jaqinakar uñjasax, Eliseoruw jiskt’äna, akham sasa: —Tatay, ¿jupanakar jiwarayäti? ¿Taqinirut jiwarayäxa? —sasa. 22 Eliseosti ukxaruw säna: —Janiwa, jan jiwaraykamti. Nuwasïwin katuntat jaqinakarux janiw jiwarayañäkiti. Jupanakar manq’aña, umañ churam, ukatsti reyipan ukar kutt’ayxam —sasa. 23 Ukatsti Israelan reyipax mä jach’a manq’äwi jupanakatak wakichayäna, jupanakasti manq’apxänwa, umt’asipxänwa. Uka qhipat reyix jupanakar khitxäna, jupanakasti reyipan ukaruw kuttawayxapxäna. Ukürut uksarusti sirio tamanakax janipuniw Israel uraqirux mayampis mantkxapxänti. 24 Uka qhipatsti, Siria markan Ben-hadad sat reyipax taqpach ejercitop tantacht’äna, ukatsti Samaria markar sarasin katuntañatakiw uka markar muyuntäna. 25 Ukham muyuntat uñjasipan, Samaria markan manq’at t’aqhisiñax utjäna, mä asno p’iqi alasiñax kimsaqallq tunka qullqïnwa, paloman mä juk’a wanup alasiñas phisqa qullqirakïnwa. 26 Mä urusti, Israelan reyipax marka pirqa patapanjam saraskäna, ukapachaw mä warmix jupar art’anïna, akham sasa: —¡Reyixay, yanapt’itaya! —sasa. 27 Reyisti ukxaruw säna: —Tatitutix jumar jan yanapkstam ukasti, ¿kunjämarak nayasti yanapt’irismasti? Janiw nayan trigoxasa, vinoxas jumar churañatak utjkituti. 28 ¿Kunarak kamachtamsti? —sasa. Warmisti sänwa: —Aka warmix sitänwa: “Wawam apanim, jichhür manq’antxañäni, nayan wawaxsti qharüruw manq’antxarakiñäni” sasa. 29 Ukat wawaxar phayantasin manq’asipxta. Qhipürusti nayax sistwa: “Wawam akar apanim manq’asiñataki” sasa, ukampis jupax wawap imantasxiwa —sasa. 30 Reyisti uka warmin arunakap ist’asin wali q’apisitaw isinakap ch’iyanuqasïna, pirqa patanjam saraskatap laykuw, jaqinakax q’ara janchiruk chhankha isimp uchasitap uñjapxäna. 31 Ukat reyix jach’at arsüna: “¡Diosax nayar jan khuyapt’ayasis mutuyitpan, janitix jichhürpach Safat chachan Eliseo yuqapar p’iqip apaqkä ukaxa!” sasa. 32 Eliseosti utapankaskänwa, markan jilïrinakapamp chik qunt’ata. Ukchañkamasti, reyix jaqinakapat mayniruw khithanitayna. Ukampis reyin khithatapax janïra purinkipan Eliseox jilïrinakar säna: —Uñjapxam, uka jaqi jiwayirin yuqapax nayan p’iqix apaqayiriw maynir khithasinki. Ukampis ist’apxita, khithatapax purinkani ukkhasti punku jist’antapxäta, janiw mantayanipxätati, jupan qhipapatsti reyipan takt’atanakapaw ist’asi —sasa. 33 Eliseox jupanakampiw parlaskäna, ukapachaw khithat jaqix Eliseon nayraqatapar purinïna; ukat säna: —Tatituw aka jan walt’añ apayanistu, ¿kunat juk’ampirak nayasti Tatitut suyästi? —sasa.

7

1 Eliseosti ukxarux sänwa: —Tatitun arup ist’am. Tatitux akham siwa: “Qharür aka pachax, Samaria markar mantañan alasiñax utjani, paqallq kilo jak’usa, jan ukax, tunka phisqan kilo cebadas mä sapa qullqirukiw aljasini” —sasa. 2 Reyin yanapiripasti ukxaruw profetar säna: —Tatitux alaxpachat ventananak jist’arankaspa ukasa, janiw kuntix sisktas ukax luraskaspati —sasa. Ukampis Eliseox saskakïnwa: —Jumax pachpa nayranakamampiw uñjäta, ukampis janiw uk manq’kätati —sasa. 3 Ukchañkamasti, marka mantañ punkun, lepra usuni pusi chachaw jupanakkam parlasipxäna akham sasa: ¿Kunatarak jiwasanakasti jiwañkam akankasipkañänisti? 4 Markar mantañatakitix amtañänixa, jiwañäniwa, uka manqhin janiw kunas manq’añatak utjkiti; aka chiqantix qunt’at qhiparañänixa, jiwarakiñäniwa. Mäpit sirionakan utjnuqäwipar sarañäni, jan jiwaykistanixa jakaskañäniwa; qhanaw jiwayxistani, kunjämatsa jiwxakipuniñäniwa —sasa. 5 Ukhamaw jupanakax arumthapir sartawayasin sirionakan utjnuqäwipar sarapxäna; jak’ankxasasti, jan khitis ukankatap amuyasipxäna. 6 Tatituw Siria markan ejercitopar ist’ayatayna, nuwasïwir sarañ carronakana, caballerianakan uxutanakapa, ukhamarak mä jach’a ejerciton jalatanakapa, ukat sirionakax amuyapxatayna, Israel reyisa mink’askaspa jupanakar hitita reyinakampi, egipcio reyinakamp katuntayañataki. 7 Ukat jupanakax arumthapir sartasin jaltxapxatayna, chhujllanakap apanukusa, caballonakapa, asnonakap jaytanukusa, jakañap qhispiyasiñ layku, utjnuqäwinakapsa, kunjamäkäntix ukhampach apanukuwayapxatayna. 8 Lepra usun jaqinakasti sirio utjnuqäwi thiyar purisinxa, mä chhujllaruw mantapxäna, ukan manq’apxäna, umapxarakïna; ukatsti qullqimpi, qurimpi, isinakamp katuntasipxäna, ukatsti sarasin ukanak taqpach imantanipxäna. Ukat kutt’anisinsti yaqha chhujllarurakiw mantapxäna, uka chhujllat ukhamarakiw yänak apsuwayasin imantanipxäna. 9 Ukampis ukatxa, jupanakkamaw parlasipxäna, akham sasa: —Janiw wal lurktanti. Jichhürux suma yatiyäwi churañ uruwa. Jiwasatix amukïñänixa, qharürkamarak suyaskañänixa, juchañchataw uñjasiñäni. Jichhpach reyin utapar yatiyir sarapxañäni —sasa. 10 Ukhamasti, jupanakax sarasin, markan uñjirinakaparuw jawsapxi, ukat jupanakar sapxi: —Sirionakan campamentoparuw sarapxta, ukansti janipuniw khitis utjkataynati, janiw khitin parlatapas ist’askiti. Caballonakampi, asnonakampikiw chint’at ukankasipkäna, chhujllanakapas jichha lurt’atäkaspas ukhampachäskänwa —sasa. 11 Markar mantañ punku uñjirinakasti, ukspachaw reyin wila masinakapar jawsanipxäna. 12 Reyisti arumäkchïn ukasa, sartasïnwa, ukat yanapirinakapar säna: —Kuntix sirionakax jiwasar lurañ munkistu uk jumanakar qhanañchapxäma. Jupanakax manq’at t’aqhisitasxa yatipxiwa, ukatsti campamentopat mistusinxa pampan imantasipxi. Jupanakax jiwasan mistuñas munapxi, jakkirpach jiwasar katuntañataki, ukhamat markasar mantantaniñataki —sasa. 13 Reyin yanapirinakapat maynïriw säna: —Jilt’kistu uka phisqa caballonakat mä qawqha chachanak sarapxpan, kunas kamachatayna uk yatxatiri. Jupanakax jakapxanisa, jiwapxanisa, janiw ukampix jupanakan jakañanakapax juk’amp sumäkaniti; akan qhiparañasa, khayar sarañas pachpakiwa: taqiniw jiwañäni —sasa. 14 Ukhamasti reyix sirionakan campamentoparuw jaqinak khithäna, kunas kamachatayna ukanak yatxatayiri. 15 Jupanakasti Jordán jawirar puriñkamaw sirionakan qhipapat arktapxäna, thakhinsti isinaka, yänaka uñjapxäna, sirionakaw mäki jaltxañ layku willtawayapxatayna. Ukatsti reyin khithatanakapax kutt’anxasin kuntix uñjanipkatayna ukanak reyir yatiyxapxäna. 16 Markachirinakasti ukspachaw mistuwayapxäna, ukatsti sirionakan campamentopat yänak q’ipsunipxäna. Ukatsti kunjämtix Tatitux yatiykatayna ukhamarjamaw paqallq kilo jak’umpi, tunka phisqan kilo cebadampix mä qullqiruki aljasïna. 17 Reyix jupan yanapiriparuw marka mantañ punku uñjañapatak satayna, ukampis jaqinakax mantañ punkun juparux takisiwayapxäna ukat uka jaqix jiwxäna, kunjämtix Eliseo profetax siskatayna, kunapachatix reyix jupar uñjir sarkatayna ukapacha. 18 Ukhamaw phuqhasïna kuntix profetax reyir yatiykatayna ukaxa, akham sasa: “Qharür akapachaxa, Samaria markar mantañanxa, paqallqu kilo jak’usa, tunka phisqan kilo cebadas mä sapa qullqirukiw aljasini” sasa. 19 Reyin yanapiripasti profetarux sataynawa: “Tatitux alaxpacha ventananaksa jist’arasinkpan, janiw ukax luraskaspati” sasa. Eliseosti ukxaruw jupar satayna: “Jumax pachpa nayranakamampiw uñjäta, ukampis janiw uk manq’kätati” sasa. 20 Ukasti ukhamapuniw lurasïna, markar mantañ punkun jaqinakax jupar tinkuyas takisipxatayna, ukat jupax jiwxäna.

8

1 Eliseox khitin wawaparutix jiwatat jaktaykatayna uka warmiruw parläna, akham sasa: “Jumax utamankirinakamp yaqha chiqar jakir sarxam; Tatituw aka uraqin, paqallqu jach’a mach’a maranak utjañap yatiyi” sasa. 2 Warmisti profetan iwxt’ataparjamaw luräna: jupasti filisteonakan uraqiparuw wila masinakapamp sarxäna, ukansti paqallq maraw jakäna. 3 Uka paqallq mara qhipatsti, uka warmix filisteonakan uraqipat kutt’anxänwa, ukatsti reyin ukaruw saräna, utapampi, uraqinakapampi kutkatayasxañataki. 4 Reyisti Eliseo profetan Guehazí uywatapampiw parlaskäna, juparusti Eliseon taqi muspharkañ luräwinakapat yatiyañapatakiw mayitayna. 5 Guehazí uywatasti kunjämtix Eliseox sunemankir warmin wawapar jaktaykatayna ukxat parlaskäna, ukhamaruw uka warmix reyin ukar purinïna, utapampi, uraqinakapamp kutsuyasxañataki. Ukat Guehazí uywatax reyir säna: —Rey, akapï uka warmixa, akaw wawapaxa, juparuw Eliseox jaktayäna —sasa. 6 Reyisti warmiruw jiskt’äna, warmisti sarnaqäwipat reyir yatiyarakïna. Ukxarusti, reyix mayni yanapiripar jawsasin säna: “Aka warmir kunanakatix jupankkän ukanak taqpach kutt’ayxapxam, jupan sarxatat jichhürkam kunanaktix uraqinakapan achkatayna uka achunaksa kutt’ayxapxarakim” sasa. 7 Uka qhipatsti, Eliseox Damasco markaruw sarxäna. Uka urunakansti Siria markan Ben-adad sat reyipax usutaw jikxatasïna, juparusti profetan purinitap yatiyapxäna. 8 Ukat reyix Hazael chachar säna: —Profetan ukar saram, jupatak mä churäwi apxaruwayam. Tatitur jiskt’arapitpan, aka usut waliptiristti, janicha —sasa. 9 Hazael chachasti profetan ukaruw saräna, jupatakix Damasco markan utjir suma churäwinak aparapïna, pusi tunka camellonakaru khumuntata. Eliseon ukar purisinsti jupar sänwa: —Siria markan Ben-adad reyipaw khithanitu, jumarusti mä awkirjamaw uñt’astam, usupat waliptaniti, janicha uk jiskt’añataki —sasa. 10 Eliseosti ukxarux sänwa: —Saram, ukatsti sanim: “Usupat waliptaniwa” sasa, ukampis Tatitux yatiyituwa: “Kunjämatsa jiwapuniniwa” —sasa. 11 Ukatsti Eliseox jan maysar uñtasaw Hazael chachar uñkatäna, Hazaelasti ukham uñkatatax mayjt’asïnwa. Ukatxa profetax jachxakïnwa, 12 ukat Hazael chachax jupar jiskt’äna: —¿Tatay, kunatarak jachtasti? —sasa. Eliseosti sänwa: —Nayax kuna jan waltix israelitanakar lurkäta uk yatta, suma uyuchrantat markanakap ninamp nakhantayäta, ukankir waynanakarux espadampkamaw jiwarayäta, jisk’a wawanakarux jiwayarakïtawa, usur jaqi warminakarusti purakanakap jist’jarakïta —sasa. 13 Hazael chachasti sänwa: —¿Kamisarak ukanak luririststi? ¡Nayax mä jan yäqat anur uñtatakïtwa! —sasa. Eliseosti sarakïnwa: —Tatituw nayar yatiyitu, jumax Siria markan reyipäyätawa —sasa. 14 Hazael chachasti Eliseon ukat sarawayxasax, reyipan ukaruw purxäna, reyisti juparux jiskt’änwa: —¿Eliseox kamstamsa? —sasa. Hazaelasti ukxaruw säna: —Jumax usumat waliptxätaw sistamwa —sasa. 15 Ukampis qhipüruxa, Hazael chachax sarasin mä isi iqtäna, umar chilltasinsti Ben-hadad reyin ajanupxaruw iqxatäna saman llupjañkama, reyisti jiwxänwa. Uka qhipatsti, Hazael chachaw jupa lantix Siria markan reyïxäna. 16 Ahab chachan Joram yuqapax, Israel marka phisqa mara apnaqkän ukkhawa, Josafat chachan Joram yuqapax Judá marka apnaqañ qalltäna. 17 Jupasti marka apnaqañ qalltkän ukapachax, kimsa tunka payan maranïnwa, kimsaqallqu maraw Jerusalén markan apnaqawayäna. 18 Ukampis jupax kunjämtix Israelan reyinakapasa, Ahab reyin saraqirinakapas sarnaqapkän uka pachparak arkäna, warmipax Ahab reyit saraqirïnwa; ukhamasti luratanakapax Tatit nayraqatan janiw walïkänti. 19 Ukhamïpansa Tatitux janiw Judá markar tukjañ munkänti, David luqtiripar khuyapayasitap layku, juparusti Tatitux wila masinakapat wiñayapun marka apnaqirix utjañap arsutayna. 20 Joram reyix marka apnaqkäna uka maranakanxa, Edom markax Judá markatakiw sayt’asxäna. Edomitanakax janiw Judá markampi apnaqayasiñ munkxapxänti, ukat jupanakax pachpa reyip utt’ayasipxäna. 21 Joram reyisti Saír sat chiqaruw taqpach nuwasiñ carronakapampi sarantäna, arum tuqirusti jupampi, nuwasiñ carronakan capitananakapampix sartasisin muyuntapkatayna uka edomita jaqinakaruw nuwantapxäna, ukatsti jaltayapxänwa. 22 Ukhamawa Edom markax jichhürkam Judá markat qhispiyat sarnaqañapa jikxatäna. Uka pachpa urunakan Libná markax qhispita sarnaqasiña jikxatarakïna. 23 Joram reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, taqi luräwinakapasa, Judá uraqinkir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 24 Joram reyix jiwxänwa, juparusti Davidan Markapan imt’xapxäna, nayra awkinakapan amay imäwiparu. Uka qhipatsti, Ocozías sat yuqapaw jupa lantix marka apnaqxäna. 25 Ahab chachan Joram yuqapax tunka payan mara Israel marka apnaqaskän ukkhaw, Joram chachan Ocozías yuqapax Judá marka apnaqañ qalltäna. 26 Jupax marka apnaqañ qalltkän ukapachax pä tunka payani maranïnwa, mä maraw Jerusalén markan apnaqäna. Taykapax Atalía satänwa, jupasti Israel markankir Omrí sat reyin allchhipänwa. 27 Ocozías reyix Ahab reyin thakhipa, jupat saraqirinakan thakhip arkäna, Ahab reyin wila masinakapamp sumankatap laykusti, jupan luräwinakapax Tatitun nayraqatapan janiw walïkänti. 28 Ocozías reyix Ahab chachan Joram yuqapampiw mayacht’asïna, Galaadankir Ramot chiqan Siria markankir Hazael sat reyir nuwantañataki. Ukampis sirio jaqinakaw Joram reyirux usuchjapxäna, 29 Joram reyisti chhuxrinakap qullt’ayasirix Jezreel chiqaruw kutt’xäna. Ukat Judá uraqinkir Ocozías reyix Jezreel chiqar saräna Joram chachar tumpt’iri.

9

1 Mä urusti, Eliseo profetax profetanakan tamapat maynïriruw jawsäna, juparusti akham säna: —Sarañatak wakt’ayasim. Aceiten wayucha apxarusiwayam, ukatsti Galaadankir Ramot chiqar saram; 2 uka markar purisinsti, Josafat chachan Jehú sat yuqaparuw thaqtäta, Nimsí chachan allchhiparu. Jupan ukaru mantasinxa, masinakap jak’at irpaqasin yaqha utaruw irpäta; 3 ukatsti aceite wayuch katusin p’iqipxaruw warxatäta, akham sasa: Tatitux akham siwa: “Nayaw Israelan reyipat utt’aysma” sasa. Ukatsti punku jist’arasin jan sayt’asaw jaltxäta —sasa. 4 Uka wayna profetasti Galaadankir Ramot chiqaruw saräna; 5 ukar purisinsti ejerciton jilïrinakapar tantachatäskir jikxatäna. Ukat jupax säna: —Capitanaxar may yatiyañaxaw utjitu —sasa. Jehú capitanasti ukxaruw säna: —Taqi nanakat ¿khitirusa? —sasa. Profetasti sänwa: —Juma capitanaxaruwa —sasa. 6 Ukspachaw Jehú capitanax sartasisin utar mantäna. Ukat profetax jupan p’iqipxar aceitempi warxatäna, akham yatiyasa: —Israelan Tatit Diosapax siwa: “Nayaw Israel markaxan reyipat utt’aysma. 7 Jumaw Ahab uywiriman saraqir wawanakaparux tukjäta, ukhamat Jezabel warmin wila wartatanakapat phuqsüta; profetanakaxana, taqpach luqtirinakaxan wila wartatapata. 8 Ahab reyin wila masinakapax taqiniw tukjat uñjasini; Israelan jakir yuqall wawanakaparux jan mayan tukjä, janiw khitis qhispkaniti. 9 Ahab chachat saraqirinakampix, kamisatix Nabat chachan Jeroboam yuqapan saraqirinakapamp lurkta, ukham lurä, Ahías chachan Baasá yuqapampisa ukham lurarakï. 10 Jezabel warmirusti, Jezreel pampanakan anunakaw janchip manq’ani, janiw khitis jupar imt’irix utjkaniti” —sasa. Ukham sasin, profetax punku jist’aras jaltawayxäna. 11 Ukatsti kunapachatix Jehú chachax reyin yanapirinakapan ukar kuttkäna ukkhasti, jupanakat mayniw jiskt’äna: —¿Kunas kamachi? ¿Kunarurak uka luqhi jaqisti juman ukar jutataynasti? —sasa. Ukxaruw Jehú capitanax säna: —Jumanakax jupar uñt’apxtawa, kunjäm parlirïtapsa yatipxaraktawa —sasa. 12 Jupanakasti ukxaruw sapxäna: —Janiw ukax chiqäkiti. ¡Jichhax taqi yatiyapxita! —sasa. Ukxaruw Jehú capitanax jupanakar säna: —Jupax akham situ: “Tatitux akham siwa: ‘Nayaw Israel markan reyipat utt’aysma’ ” —sasa. 13 Ukatsti jupanakat sapa mayniw isinakap apaqasisin kayup nayraqataru jant’akupxäna. Ukatsti trompeta phust’apxäna, art’asipxarakïnwa: “¡Jallalla, Jehú reyi!” sasa. 14 Josafat chachan Jehú yuqapaw Joram reyitak sayt’asïna, jupasti Nimsí chachan allchhipänwa. Joram reyix Israelankir taqpach reyinakapampiw Galaadankir Ramot chiqat tuwaqasisa nuwasisipkäna, Siria markankir Hazael reyin katuntir jutatapata, 15 Joram reyix Jezreel chiqaruw kutt’awayxatayna, usuchjatanakapa qullxatayasiñataki, juparux sirio jaqinakawa Hazael reyimpi nuwasïwina lurapxatayna. Ukat Jehú capitanax masinakapar säna: “Jumanakatix chiqpachan nayan reyïñaxa munapxstaxa, jan khitirus markat mistuyapxamti, Jezreel markar sarasin yatiyaniskañapataki” sasa. 16 Ukatsti nuwasiñ carropar sarxatawayasin Jezreel markaruw saräna, kawkintix Joram reyix ikiñankaskäna ukaru. Judá marka apnaqir Ocozías reyis, Joram reyir tumpt’irix sararakitaynawa. 17 Jezreel markan pukarapat uñch’ukir jaqisti, Jehú capitanan tamapar jak’achasinir uñjasinxa, jach’at art’äna: —¡Jaqinakaw juti! —sasa. Ukat Joram reyix säna: —Uka jaqinakar jikxatir caballot mä chachar khithapxam, jupanakax sumankañampiti jutapxi, janicha uk jiskt’aniñapataki —sasa. 18 Caballot sarki uka chachasti Jehú capitanar jikxatasin säna: —Reyix jumanakar jiskt’iriw khithanitu, ¿sumankañ amtampit jutapxta? —sasa. Jehú capitanasti sänwa: —Kuna lurañamas juman utji. ¡Uka qhipäxar sayt’asim! —sasa. Pukaran uñch’ukir jaqisti uk yatiyäna, akham sasa: Khithat jaqix jupanakan ukarux puriwa, ukampis janiw kutt’ankxiti —sasa. 19 Ukhamasti reyix yaqha chacharuw caballot khitharakïna, uka chachasti jupanakan ukar purisax sänwa: —Reyiw jumanakar jiskt’iri khithanitu: ¿sumankañ amtampit jutapxta? —sasa. Ukxaruw Jehú chachax säna: —Kuna lurañamas juman utji. ¡Uka qhipäxar sayt’asim! —sasa. 20 Uñch’ukiristi wasitat yatiyäna: —Maynïrix jupanakan ukar purirakiwa, ukampis janiw kutt’ankxiti. Khititix carro apnaqki ukax Jehú capitanjamakiwa, jupasti luqhir uñtataw carrorux jalayani —sasa. 21 Ukat Joram reyix säna: —¡Nuwasïwir sarañ carroxa wakicharapipxita! —sasa. Jupanakasti carrop wakicharapipxäna, ukatsti Israelan Joram reyimpi, Judá markan Ocozías reyimpix, Jehú capitanar jikxatiriw mistuwayapxäna, sapa maynis nuwasïwir sarañ carropankama. Jupanakasti Jezreelankir Nabot chachan uraqipan Jehú chacharux jikxatapxäna. 22 Joram reyisti Jehú capitanar uñjasinxa, sänwa: —Jehú, ¿jumax sumankañ amtampit jutta? —sasa. Jehú chachax ukxaruw säna: —¿Kuna sumankañarak jumamp utjaspa, Jezabel taykaman idolonakar yupaychkipana, layqasiñanakapamp sarnaqaskakipansti? —sasa. 23 Ukat ukspachaw Joram reyix carrop kutikipstayasin jaltxäna, Ocozías reyir jach’at art’arakïna: —¡Ocozías, sallqjataw uñjastan! —sasa. 24 Ukampis Jehú capitanax taqi ch’amapampi mich’i antutt’añap jiyt’asinxa, Joram reyirux jikhanïxat wakt’ayäna, mich’isti chuymap chiq mistüna, Joram reyisti pachpa carropxan jiwataw liwitattäna. 25 Ukatsti Jehú capitanax Bidcar sat yanapiriparuw säna: —Joraman amayap ukat apsusin Jezreelankir Nabot chachan uraqipar liwtanim, nayax amtasktwa kunapachatix jumampi nayampi Ahab awkipan nuwasiñ carronakapa apkäyätan ukkhaxa, Tatitux aka juchañchäwi arunak jupatak arsüna: 26 “Kamisatix masürux, Nabot chachampina, wawanakapampin wilapa uñjtxa, ukhamarakiw luratamatjam aka pachpa uraqin mutuyäma. Naya, Tatituw uk arsta” sasa. Ukhamasti, aptawayasin Nabot chachan uraqipar liwtanim, kunjämtix Tatitux arskäna ukhamarjama. 27 Judá markankir Ocozías reyisti ukham uñjasinxa, Bet-hagan tuqiruw jaltxäna. Ukampis Jehú chachax jupar arktänwa, soldadonakaparusti sänwa: —¡Juparus jiwayapxarakim! —sasa. Ocozías reyisti carropat Gur sat irananjam makhataskäna, Ibleam sat jak’ana, ukaruw Jehú capitanan soldadonakapax jupar usuchjapxäna, ukampis Ocoziasax Meguido sat chiqakamaw jaltxäna, ukan jupax usuchjatätap layku jiwxäna. 28 Ukatsti uywatanakapaw mä carrot Jerusalenkam apxapxäna, ukatsti Davidan Markapan imt’xapxäna, nayra awkinakapan amay imäwiparu. 29 Kunapachatix Ahab chachan Joram yuqapax tunka mayan mara Israel marka apnaqaskän ukkhaw Ocozías chachax Judá marka apnaqañ qalltatayna. 30 Jehú capitanax Jezreel chiqaruw sarxäna. Uk yatisinsti, Jezabel warmix nayranakap samichasïna, ñik’utanakapsa k’achachasirakïnwa, ukatsti mä ventanaruw jak’achasïna. 31 Jehú chachax marka mantañ punkur puriskän ukkhasti, Jezabel warmix jupar sänwa: —¿Kunjämäsktasa, reyimar jiwayir Zimrí jaqjamätati? —sasa. 32 Jehú capitanasti ventanar uñtasin säna: —¿Khitis nayampixa? —sasa. Ukatxa reyi utankir mä paya, jan ukax, kimsa yanapirinakaw jupar uñjir jak’achasinipxäna. 33 Jehú capitanasti jupanakarux sänwa: —¡Uka warmir jaquqanipxam! —sasa. Jupanakasti uka warmirux ventanat jaquqanipxäna, warmin wilapasti pirqampir caballonakampiruw ch’itiqkatäna, uka caballonakasti Jezabel warmin janchip takichasipxarakïna. 34 Ukatsti Jehú capitanax manq’iri, umiriw sarxäna. Ukat jayp’urusti Jehú capitanax sänwa: —Uka ñanqha warmir uñjanipxam, ukatsti imt’anxapxam; jupax ukhamarus mä reyin phuchhaparakïnwa, uka layku —sasa. 35 Ukampis kunapachatix uka warmir imt’iri sarapkän ukkhasti, p’iqi ch’akhapampi, kayu ch’akhanakapampi, ampar ch’akhanakapampik jikxatxapxäna. 36 Ukat Jehú capitanar yatiyir kuttanipxäna, Jehú capitanasti sänwa: —Tatitux Tisbé chiqankir Elías profeta luqtirip tuqiw satayna: “Jezreel uraqin anunakaw Jezabel warmin janchip manq’apxani; 37 amayapasti Jezreel uraqin wanur uñtat willjatäniwa, ch’akhanakapas jan khitinsa uñt’kayäniwa” —sasa.

10

1 Ahab reyix paqallq tunka wawanïnwa, jupanakasti Samaria markan jakapxäna; ukhamasti Jehú reyix marka apnaqirinakaru, jilïrinakaru, Ahab reyin wawanakapan yatichirinakaparux qillqatanak apayäna, uka qillqatanakansti akham jupanakar säna: 2 “Samaria markax pirqanakani, nuwasiñ yänakani, caballonakani, nuwasïwir sarañ carronakani suma sayt’at markawa. Nayax Ahab reyin wawanakapan jumanakampi jakatap yatta, ukhamasti, aka qillqata katuqasinxa, 3 jumanakax Ahab reyin wawanakapat maynir ajllipxam, sumäki, wali ch’ikhïki ukaru, awkip lanti reyit qunt’asiñapataki, ukatsti reyiman wila masinakapar arxatañatak wakichasipxam” sasa. 4 Uka qillqat katuqasinsti jupanakax walpun axsarayasipxäna, ukat sapxarakïna: “Pä reyisa janiw Jehú reyirux atipirjamäkänti, ¿kunjämarak jiwasasti jupar atipañänisti?” sasa. 5 Ukatsti reyi uta apnaqir jilïrimpi, marka apnaqirimpi, jilïrinakampi, Ahab reyin wawanakap yatichirinakampix, Jehú reyir aka yatiyäwi apayapxäna: “Nanakax juman luqtirimäpxtwa, kuntix sapkitäta uk lurapxä, ukampis janiw khitirus reyit utt’ayapkäti. Jumax kunjämarutix munkta ukhamar luraskakim” sasa. 6 Jehú reyisti payïr kutiw qillqat jupanakar apayäna, akham sasa: “Jumanakatix nayampïpxsta ukaxa, ukatsti nayar jaysañ munapxarakchista ukaxa, Ahab reyin wawanakapar katuntasin p’iqinakap apaqapxam, ukatsti qharüru akapacharu uka p’iqinak apt’ata Jezreel markar jutapxam” sasa. Ahab reyin paqallq tunka yuqanakaparusti markankir aytat jilïr jaqinakaw uywapxatayna, 7 ukhamasti uka qillqatanak katuqasinxa, uka paqallq tunka waynanak katusin jiwarayapxäna; p’iqinakapsti apaqasin canastanakaruw uchapxäna, ukatsti Jezreel markaruw apayapxäna. 8 Ukatsti mä yatiyiriw Jehú reyir yatiyäna, akham sasa: —Reyin yuqanakapan p’iqinakap apanipxatayna —sasa. Jehú reyisti sänwa: —Uka p’iqinak marka mantañawjar payar qutucht’apxam, ukatsti ukawjar qharürkam jaytawayapxam —sasa. 9 Qhipürusti, Jehú reyix mistusinxa, taqpach markachirinak nayraqatan säna: —Jumanakax janiw juchanïpktati. Nayaw reyixarux jupatak jan wali amtasin jiwayta; ukampisa, ¿khitirak taqi akanakar jiwarayisti? 10 Jumanakax sum yatipxam, kuntix Tatitux Ahab reyin wila masinakapatak arskäna taqi ukax phuqhasiniwa. Tatit pachparakiw luri kuntix Elías luqtirip tuqi arskatayna ukxa —sasa. 11 Jehú reyisti Jezreel markanxa, Ahab reyin wila masinakapat jilt’irirux jiwarayänwa, ukhamaraki taqi wali aytata jaqinakaparu, wali suma masinakaparu, sacerdotenakaparusa. Janipuniw maynirus jaltaykänti. 12 Ukatsti Jehú reyix Samariaruw sarxäna, sarkasinsti Bet-equed sat chiqaruw purïna, kawkhantix awatirinakax tantachasipxirïkän uka chiqaru. 13 Ukansti Judá markankir Ocozías reyin jilanakapampiw jikisïna. Jehú reyisti jupanakaruw jiskt’i: —¿Khitïpxtas jumanakaxa? —sasa. Jupanakasti sapxänwa: —Nanakax Ocozías reyin jilanakapäpxtwa, Ahab reyina, Jezabel reinan wawanakapar aruntiriw jutapxta —sasa. 14 Ukat Jehú reyix arkirinakapar säna: —¡Jupanakar jakaskirpach katuntapxam! —sasa. Arkirinakapasti jakaskirpach uka jaqinakar katuntapxäna, ukatsti Bet-equed sat chiqankir uma phuch’u jak’an jupanakar kharirapxäna. Uka jaqinakasti pusi tunka payanïnwa, janiw maynirus jaltayapkänti. 15 Ukawjat sarxasinsti, Jehú reyix Recab chachan Jonadab yuqapampiw jikisïna, Jonadabax jupamp jikisiriw jutaskatayna. Jehú reyisti jupar aruntasin säna: —¿Jumax chiqpach chuymampit nayar uñjista, kamisatix nayax chiqpach chuymampi jumar uñjksma ukhama? —sasa. Jonadab chachasti sänwa: —Jïsa, chiqawa —sasa. Ukxaruw Jehú reyix säna: —Ukhamächi ukax, amparam luqtanim —sasa. Jonadab chachasti amparap luqtäna, ukatsti Jehú reyix carroparuw makhatayäna, 16 akham sasa: —Nayamp chik sarañäni, ukatsti Tatitur nayan taqi chuymampi munatax yatïta —sasa. Ukhamaw Jehú reyix carropat Jonadabar irpäna. 17 Samaria markaru mantasinsti, Jehú reyix Ahab reyin saraqirinakapat khitinakatix ukan qhiparapkatayna ukanakarux taqiniruw jiwarayäna. Jan maynin tukjäna, kunjämtix Tatitux Elías tuqi arskatayna ukhamarjama. 18 Uka qhipatsti Jehú reyix taqpach markaruw tantacht’äna, ukat jupanakar säna: —Ahab reyix Baal diosar juk’aki yupaychäna, ukampis nayax ukat juk’ampi yupaychä. 19 Ukhamasti jichhax Baal diosan taqi profetanakaparu, yupaychirinakaparu, sacerdotenakapar jawsanipxam, jan maynin jutapxpan, nayax mä jach’a wilañcha Baal diosar luqtañatak wakichta. Jan jutirinakasti juchañchataw uñjasini —sasa. Chiqpachansa, Jehú reyix Baal diosar yupaychir jaqinakar jiwarayañatakiw ukham sallqjäna; 20 ukat jupax yatiyapxañapatak säna, Baal diosar mä jach’a phunchhäwimpi uruyañataki; ukasti ukhamaw lurasïna. 21 Ukatsti jupax Israel uraqpacharuw yatiyirinak khithäna, ukatxa Baal diosar yupaychirinakax jan mayniniw uka utar purinipxäna, Baal diosan utapasti mä thiyata, mä thiyakam phuqhänwa. 22 Ukapachaw Jehú reyix isinak uñjir chachar säna: “Baal diosar yupaychirinakatak uruyañ isinak apsunim” sasa. Isinak uñjiristi ukham luräna. 23 Ukxarusti Jehú reyimpi, Jonadab chachampix, Baal diosan temploparuw mantapxäna, Jehú reyisti Baal diosan yupaychirinakaparux sänwa: —Sum amuyapxam, jan jumanak taypin Israelan Tatitupar yupaychirinakax utjkpanti, jan ukasti, Baal diosar yupaychirinakakiw akankañapa —sasa. 24 Baal diosar yupaychirinakasti wilañchanaka, nakt’at waxt’äwinak luqtiriw templor mantapxäna. Ukchañkamasti, Jehú reyix anqäxan kimsaqallq tunka jaqinak uchäna, jupanakarusti suma iwxäna, akham sasa: —Jumanakat khititix aka jaqinakat maynirus jaltayanixa, jakañapampiw phuqhani —sasa. 25 Nakt’at waxt’äwi luqtañ tukuyxasinsti, Jehú chachax uñjirinakampiru, yanapirinakampiruw säna: —¡Mantanipxam, taqinir jiwarayapxam! ¡Jan khitis jaltpati! —sasa. Jehú reyin jaqinakapax espadampkamaw uka jaqinakar jiwarayäna, ukatsti templot jaqsunipxäna. Ukat Baal diosan yupaychañ utaparuw mantapxäna, 26 yupaychañ lawanak apsunisinxa, ninampiw nakhantayapxäna. 27 Ukxarusti Baal diosan altarapampi, utapampi t’unjapxi, qhillapataruw tukuyapxarakïna, ukasti jichhürkamaw ukhamäski. 28 Jehú reyix ukham lurasaw Israel markat Baal diosar yupaychañ tukjäna. 29 Ukampisa, Jehú reyix jucha luraskakïnwa, kunjämtix Nabat chachan Jeroboam yuqapax lurkatayna ukhama. Jehú reyix israelitanakar jucha lurayäna, Dan, Betel chiqanakan utjir qurit lurat vaca qallunakar yupaychaskakitap layku. 30 Tatitusti Jehú reyirux sänwa: “Jumax nayraqataxan walik lurasktaxa. Ahab reyin wila masinakaparux nayan amtataxarjamaw t’unjtaxa. Ukat juman wawanakaman wawanakapasa, allchhinakapasa, Israelan reyi qunuñapan qunt’asipxani” sasa. 31 Ukham yatkasinsa, Jehú reyix janiw Israelan Tatit Diosapan kamachinakap taqi chuymampi phuqhañat llakiskänti, jupasti janiw apanukkänti kawkïr juchanakampitix Jeroboam chachax israelitanakar jucha luraykän ukanaka. 32 Khä urunakansti, Tatitux Israel markan uraqip jisk’aptayañ qalltäna. Hazael reyix israelitanakarux taqi tuqi qurpanakat atipjäna: 33 Jordán jawirat inti jalsu tuqinkir Galaad, Basán chiqanakat qalltasa, ukatsti Arnón sat jawir jak’ankiri, Aroer chiqat alay tuqinkir uraqinaka. Uka uraqinakasti Gad, Rubén, Manasés uka ayllunkirinakan uraqipänwa. 34 Ukat uksar Jehú reyin sarnaqäwipasa, taqi luräwinakapasa, atipjäwinakapasa, Israelankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 35 Jehú reyix jiwxän ukkhasti, Samaria markan imt’xapxäna, jupa lantisti Joacaz yuqapaw reyïxäna. 36 Jehú reyix Samaria markan, pä tunka kimsaqallqun maraw Israel marka apnaqäna.

11

1 Ocozías reyin Atalía sat taykapax yuqapan jiwxatap yatisinxa, reyin wila masinakaparuw jiwarayäna. 2 Ukampis Joram reyin Joseba phuchhapax, Ocozías reyin kullakapäkän ukaxa, Ocoziasan Joás sat wawaparuw uywiripamp chik imantäna, reyin maynïr wawanakapar jiwarayasipkän ukapacha, ukatsti ikiñ utaruw jupanak irpantäna. Ukhamat Joás wawax jiwañat qhispïna, 3 Joás wawasti suxta maraw uywiripamp chika Tatitun utapan imantatäskäna. Ukchañkamasti Atalía warmiw marka apnaqäna. 4 Paqallqu maräxipansti, Joiadá sacerdotex reyir uñjirinakan capitananakapampiru, reyi uta uñjirinakan jilïrinakapampiruw jawsayanïna, ukatsti jupanakamp parlañatakix Tatitun utaparuw jupanakar mantayarakïna. Ukansti Joiadá sacerdotex juramento lurayasaw mä arust’äwi jupanakamp luräna, ukat jupanakar reyin Joás yuqapar uñacht’ayäna, 5 ukatsti jupanakar sarakïnwa: “Akanak jumanakax lurapxäta: Jumanakat mä tamax, sábado urux reyin utapa uñjapxäta; 6 yaqha tamasti Sur sat punkunkapxaniwa; ukxaru kimsïr tamasti, uñjirinakan cuartelapat qhipäx punkunkapxarakiniwa. Ukhamat jumanakax reyin utapa sum uñjapxäta. 7 Jichhasti, kawkïr pä tamatix sábado urun inäpkäta ukanakaxa, Tatitun utap uñch’ukiyapxäta. 8 Jumanakax reyiru muyuntasin sum uñjapxäta, sapa maynis nuwasiñ yänakap katt’atkama, khititix jumanak taypir mantañ munkani ukaxa, jiwaniwa. Jumanakaw reyimp chik sarapxäta, kawkharutix jupax sarkani ukkharu” sasa. 9 Ukatsti capitananakax kuntix Joiadá sacerdotex siskatayna taqi ukanak lurapxäna. Sapa mayniw jaqinakapar sarayäna, sábado urun uñch’ukiri mantirinakaru, misturinakarusa, ukatsti Joiadá sacerdoten ukaruw uñstapxäna. 10 Ukasti sacerdotex David reyinkkatayna uka lanzanakampi, jark’aqasiñampi capitananakar churäna, uka yänakasti Tatitun utapankänwa. 11 Uñch’ukirinakasti nuwasiñ yänakas apt’atkamakiw altarampiru, templompir muyuntapxäna, aynach tuqit qalltasina, alay tuqikama, ukhamat reyiru jark’aqañataki. 12 Ukapachaw Joiadá sacerdotex reyin Joás wawapar irpsunïna, ukat jupan p’iqiparux reyi pillu uchäna, ukatsti marka apnaqañ yatichäwi qillqatanak churarakïna, p’iqipar aceite warxatasinsti reyit utt’ayäna. Ukxarusti taqiniw amparanakap t’axllirasipxäna, jach’at art’asipxarakïna: “¡Jallalla rey!” sasa. 13 Atalía reinax uñjirinakana, jaqinakana arnaqasitanakap ist’asax, Tatitun utapan tantachata jaqinak jak’aruw saräna. 14 Ukansti Joás reyiruw uñjäna, templon sayirinakap jak’an sayt’atäskiri, kunjamäkäntix sarapax ukhamarjama. Jupa jak’ansti capitananakampi, musiconakampiw ukankapxäna; jaqinakasti wali kusisitaw trompetanaka phust’apxäna. Ukham uñjasinsti Atalía reinax isip ch’iyanuqasïna, jach’at art’arakïna: —¡Sallqjapxituwa! ¡Sallqjapxituwa! —sasa. 15 Ukampis Joiadá sacerdotex ejerciton jilïr capitananakaparux sänwa: —¡Uka warmir akat irpsupxam, anqan jiwayanipxam, jan Tatitun utapan jupar jiwayapxamti, jupat arxatasirirusti jiwayapxarakim! —sasa. Sacerdotex Tatitun utapan jan jiwayapxañapatakiw satayna, 16 ukat warmir katuntasin, caballerian mantañap tuqi irpsusin, reyi utar irpapxäna, ukan juparux jiwayapxäna. 17 Ukatsti Joiadá sacerdotex reyimpiru, markampirux, jupanak pura yanapt’asipxañapatakiw mayïna, ukhamaraki Tatitut jan saraqtasa sayt’asipxañapataki. 18 Ukxarusti taqiniw Baal diosan templopar sarasin q’al tukjanipxäna, altaranakaparu, idolonakaparu taq t’unjasa. Baal diosan Matán sat sacerdoteparusti, uka altaranakap nayraqatan p’iqip khariqapxäna. Ukatsti Joiadá sacerdotex uñjirinak Tatitun utapar uchäna; 19 ukatsti jupax capitananakaru, quereteonakaru, uñjirinakaru, ukhamaraki jaqinakaru irpxarusinxa, taqiniw reyimp chikax Tatitun utapata, reyin utapkama sarapxäna, uñjirinakan punkup chiqa mantawayasa. Joasasti reyi qunuñan qunt’asïna, 20 ukatxa taqpach markachirinakaw wal kusisipxäna. Atalía reinan jiwatap qhipatsti, markax samarataw jakasïna. 21 Joás reyix Judá marka apnaqañ qalltkän ukapachaxa, paqallqu maranïnwa.

12

1 Jehú reyix paqallq mara markar apnaqkäna ukapachaw Joás reyix marka apnaqañ qalltäna, jupasti Jerusalenan pusi tunka maraw marka apnaqäna. Taykapax Sibiá satänwa, Beerseba markankirirakïnwa. 2 Joasan luratanakapasti Tatit nayraqatan chiqapänwa, Joiadá sacerdotew jupar sum yatichatayna, uka layku. 3 Ukampis yaqha diosanakar yupaychañ utanakax janiw apaqatäkänti, jan ukasti markax uka utanakan wilañchanak luqtaskakïnwa, inciensonaksa nakhayaskakïnwa. 4 Mä urusti, Joasax sacerdotenakaruw säna: —Jumanakax Tatitun utapar apanipki uka taqi qullqinak apthapipxam, sapa mayni churañapäki uksa, ukhamarak sapa maynisa chuymapatjama Tatitun utapar qullqi apanki ukanaksa. Uksti qullqi imirinakar mayipxam, Tatitun utapan taqi kunanakatix askichañ wakiski ukanakataki —sasa. 6 Ukampis pä tunka kimsan mara Joás reyix marka apnaqkän ukkhakamasti, sacerdotenakax janiw kunsa Tatitun utapan askichapkataynati. 7 Ukat Joás reyix Joiadá sacerdotempiru, maynïr sacerdotenakampir jawsayanïna, jupanakarusti akham jiskt’äna: —¿Kunatarak jumanakasti Tatitun utap jan askichapktasti? Jichhürut uksarux janiw jaqinakat qullqi maykxapxätati, katupkta uka qullqsti kutt’ayxapxañamawa Tatitun utap askichayañataki —sasa. 8 Sacerdotenakasti jaqinakat qullqinak jan katuqxañatakix walikiw sapxänwa, Tatitun utap askichayañanakansa suyt’xañataki. 9 Ukatsti Joiadá sacerdotex qullqi uchañ katusin qhuphiñapat p’iyjäna, ukatsti altaran kupïxaparuw uk uchäna, mantañäki ukhamarjama; Tatitun utapar mantañ uñjiri sacerdotenakasti, Tatitun utapar apanit taqpach qullqinak ukar uchapxäna. 10 Kunapachatix qullqi uchañan phuqhäxatap uñjapxäna ukkhasti, reyin qillqiripampi, sacerdotenakan jilïripampiw jutapxäna, ukatsti uka qullqinak taqpach jakthapisin mä wayaqanakaruw uchxapxäna, 11 uka qullqinak jakthapisinsti, Tatitun utap askichirinakan sarayirinakaparuw katuyapxäna, jupanakan Tatitun utapan irnaqirinakaru, k’ullu khithunakaru, utachirinakaru qullqi churapxañapataki, 12 ukhamaraki uta luririnakaru, qala ch’iyirinakaru churapxañapataki, ukatsti lawanakampi, ch’iyat qalanakampi alapxañapataki, ukatsti kunatix Tatitun utapa askichañatak wakiski ukanakatak uka qullqit irtapxañapataki. 13 Ukampisa, kawkïr qullqitix Tatitun utapar apanitäkäna ukatxa, janiw uka pachpata qullqi qirunaka, nakhat pabilunaka apaqañataki tijeranaka, jach’a qirunaka, trompetanaka lurañatakïkänti, qurita, qullqit yänaka lurañatakïkänsa, 14 jan ukasti, uka qullqix lurañanak sarayirinakar katuyatänwa, jupanakan uka qullqimpi Tatitun utap askichapxañapataki. 15 Ukampisa, qullqi katurinakarux janiw alatanakapat yatiyañapatakix mayitäkänti, jupanakan chiqaparu apnaqapxirïtap layku. 16 Ukhamasti, jaqinakax juchanak luratat pampachatäñatak churapkän uka qullqxa, janiw Tatitun utapar apatäkänti, uka qullqinakax sacerdotenakatakïnwa. 17 Khä urunakanxa, Siria markankir Hazael reyixa, Gat filisteo markar nuwantasin uka marka katuntäna, ukatsti Jerusalén tuqirurakiw saräna, uka marka katuntañ amtampi. 18 Ukampis Judá markankir Joás reyix, kawkïr qullan yänaktix Josafat, Joram, Ocozías nayra reyinakax Judá uraqin Tatitun utapatak luqtapkatayna uka yänak taqpach apthapïna; ukatsti kawkïr yänaktix jupa pachpas Tatitur luqtkatayna ukanaka, ukhamaraki Tatitun utapampina, reyin utapampin imat qurix utjkäna ukamppach apthapïna, ukatsti taqi ukanak mayaruk apthapisaw Hazael reyin ukar apayäna, ukanak katuqasin uka reyix Jerusalén markar katuntañ suyt’xäna. 19 Joás reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, taqi luratanakapasa, Judá markankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 20 Mä urusti, jupan pachpa yanapirinakapaw jupatak jan wali amtasin jiwayapxäna, Bet Miló sat utana, Silá chiqaru saraqaskäna ukapacha. 21 Jupar jiwayapkäna uka yanapirinakasti, Simat chachan Josacar yuqapampi, Somer chachan Jozabad yuqapampïnwa. Joás reyix jiwxäna ukkhasti, Davidan Markapan jupar imt’xapxäna. Uka qhipatsti Amasías yuqapaw jupa lantix reyïxäna.

13

1 Ocozías chachan Joás yuqapax Judá markan pä tunka kimsan mara apnaqkäna ukkhaw Jehú chachan Joacaz yuqapax Israel marka apnaqañ qalltäna, jupasti Samaria markan tunka paqallqun maraw marka apnaqäna. 2 Ukampis luratanakapax Tatit nayraqatan jan walinakänwa. Jupasti kawkïr juchampitix Nabat chachan Jeroboam yuqapax Israel markar jucha luraykatayna uka pachpa juchanakarak luräna, janiw ukanakat jithiqtkänti. 3 Uka luratap laykuw Tatitux Israel markatak q’apisïna, ukatsti walja maranakaw Siria markan Hazael reyipan amparaparu katuyäna, ukhamarak Ben-adad sat yuqapan amparaparusa. 4 Ukat Joacaz reyix Tatitur mayïna, Tatitusti mayisitap ist’änwa, kunjäm jan waltix Siria markankir reyix israelitanakar t’aqhisiykän ukanak uñjatap layku. 5 Tatitux Israel markatak mä qhispiyir khithanïna, ukhamat israelitanakax Siria reyin amparapat qhispipxäna, ukatsti nayra urunakanjam samaratakiw wasitat utanakapan jakxapxäna. 6 Ukampisa, israelitanakax janiw kuna juchanaktix Jeroboam chachan saraqirinakapax lurapkatayna ukanakat saraqtapkänti, ukanakaw Israel markarux juchar puriyatayna, jupanakax jucha lurasipkakïnwa, Astarté sat diosan lantipasa Samaria markankaskakïnwa. 7 Joacaz reyin ejercitopax janiw waljanïkxänti, jan ukasti phisqa tunka caballería soldadonakampi, tunka nuwasiñ carronakampi, tunka waranqa kayuk sarantir soldadompikiw utjxäna, Siria markankir Hazael reyiw q’alpun jupanakar tukjatayna uka layku. 8 Joacaz reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, luratanakapasa, atipjäwinakapasa Israelankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 9 Joacaz reyix jiwxäna ukapachasti, Samaria markan jupar imt’xapxäna. Uka qhipatsti Joás yuqapaw jupa lantix marka apnaqxäna. 10 Kunapachatix Judá markankir Joás reyix kimsa tunka paqallquni mara marka apnaqkän ukkhaw, Joacaz chachan Joás yuqapax Israel marka apnaqañ qalltäna, jupasti Samaria markan tunka suxtan maraw marka apnaqäna. 11 Ukampis jupan luratanakapax Tatitun nayraqatapan jan walinakänwa, jupasti janiw kawkïr juchampitix Nabat chachan Jeroboam yuqapax Israel markar juch luraykatayna uka juchanakat saraqtkänti, jan ukasti ukanak luraskakïnwa. 12 Joás reyin ukat ukxar sarnaqäwinakapasa, luratanakapasa, atipjäwinakapasa, Judá markankir Amasías reyimpi nuwaskän ukanakasa, Israelankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 13 Joás reyix jiwxäna ukapachasti, juparux Samaria markan imt’xapxäna Israel markan reyinakap thiyaru. Uka qhipatsti Jeroboam yuqapaw jupa lantix marka apnaqxäna. 14 Eliseox wali usuntata jiwañampïnwa, ukatsti Israelan Joás reyipaw jupar uñjir jutäna, jacht’asisaw qhumantäna, akham sasa: —¡Awkixay, awkixay! ¡Jumasti Israel markatakix mä wali ch’aman ejercitor uñtatäyätawa! —sasa. 15 Eliseosti juparux sänwa: —Mich’i antutañampi, mä qawqha mich’inakamp katum —sasa. Reyisti mich’i antutañampi, mä qawqha mich’inakamp katxarüna. 16 Ukat Eliseox säna: —Mich’i antutañatak wakicht’asim —sasa. Reyin uk lurañapkamasti, Eliseox amparap Joás reyin amparapxarux luqxatäna, 17 akham sasa: —Inti jalsu tuqinkki uka ventana jist’aram —sasa. Reyisti iyawsasaw jist’aräna, ukat Eliseox säna: —Jichhasti, ¡antutt’am! —sasa. Reyisti mich’i antutt’äna. Ukat Eliseox jach’at säna: —¡Tatitun qhispiyir mich’ipawa! ¡Siria jaqinakat qhispiyir mich’iwa! ¡Jumaw Afec chiqan sirionakar atipjäta, q’al tukjañkama! —sasa. 18 Ukatsti Eliseox reyir sänwa: —Mich’inak katxarum —sasa. Reyix mich’inak katxaruskipan Eliseox säna: —Jichhasti mich’inakamp uraqir jawq’antam —sasa. Reyisti kimsa kuti uraqir jawq’antasin sayt’äna. 19 Ukat profetax jupatak q’apisïna, sarakïnwa: —Jumatix uraqir phisqa kuti, jan ukax suxta kutis jawq’antasamänxa, Siria jaqinakar tukjañkamaw atipjasamäna; jichhasti kimsa kutikiw jupanakar atipjäta —sasa. 20 Uka qhipat Eliseox jiwxäna, juparusti imt’xapxänwa. Ukapachax lunthata moabita tamanakaw sapa mara Israel uraqir mantantanïna, 21 mä kutixa, mä qawqha israelita jaqinakaw mä jiwat jaqir imantasipkäna, ukatsti akatjamat lunthat moabita tamanak jutir uñjasax, uka jiwatar Eliseon imäwip manqharuw jank’ak jaltxañ layku liwintawayapxäna. Ukampis uka jiwatax Eliseon ch’akhanakapamp jak’achasisax, jaktxänwa, ukat sayt’asxarakïna. 22 Joacaz reyin marka apnaqäwi urunakapanxa, Siria markankir Hazael reyix israelitanakar walpun t’aqhisiyäna. 23 Ukampis Tatitux jupanakat khuyapayasïnwa, yanapt’arakïnwa, jupan Abraham, Isaac, Jacob ukanakampi suma arust’äwi luratap layku, ukat jupax Israel markarux q’al tukjañsa, jupan nayraqatapat jaqunukuñsa jan munkänti. Jichhakamas Tatitux israelitanakar imaskakiwa. 24 Siria markankir Hazael reyix jiwxänwa, ukatsti jupa lantix Ben-adad sat yuqapaw marka apnaqxäna. 25 Ukapachaw Joacaz reyin Joás yuqapax Ben-adad reyin amparapat kutirayasxäna, kawkïr markanaktix Hazael reyix nuwasïwin Joacaz awkipat aparkatayna uka markanaka. Kimsa kutiw Joás reyix Ben-adad reyir atipjäna, ukhamat Israelan markanakap kutirayasxäna.

14

1 Joacaz chachan Joás yuqapax, Israelar pä mara apnaqaskän ukkhaw, Joás chachan Amasías yuqapax Judá markar apnaqañ qalltäna. 2 Amasías reyix marka apanaqañ qalltkäna ukkhaxa, pä tunka phisqan maranïnwa, jupasti Jerusalenan pä tunka llätunkan maraw marka apnaqäna. Taykapax Joadán sutinïnwa, jupasti Jerusalén markankirïnwa. 3 Amasías reyin luratanakapasti Tatit nayraqatan chiqapänwa, ukampis janiw David nayra awkipanjamäkänti. Jupax kunjämtix Joás awkipax lurkäna uka pachparak luräna, 4 yaqha diosanakar yupaychañ utanakax janiw apaqatäkänti, jaqinakasti uka utanakan wilañchanak luqtasipkakïnwa, inciensonaksa nakhayasipkakïnwa. 5 Amasiasasti reyi kankañap ch’amañchat amuyasisinxa, awkipar jiwayir taqpach yanapiri jaqinakaruw jiwarayäna. 6 Ukampis janiw awkipar jiwayirin wawanakaparux jiwaraykänti, Moisesan kamachipan qillqatäki ukhamarjama, Tatitux sänwa: “Awki taykasti janiw wawanakapan jucha luratap layku jiwañapatak juchañchatäkaniti, janirakiw wawanakas awki taykan jucha luratap layku jiwañatak juchañchatäkaniti, jan ukasti, sapa mayniw jucha luratapatjam jiwani” sasa. 7 Amasías reyix tunka waranqa edomita jaqinakaruw jiwarayäna Jayu Qhirwa sat chiqana, ukatsti Selá sat marka katuntäna, uka markarusti Jocteel sutimpiw sutinchäna, ukasti jichhürkamaw ukham sutinïski. 8 Uka qhipatsti, Amasiasax mä yatiyäwi apayäna Joacaz chachan Joás yuqaparu, jupasti Israelan reyipänwa, Jehú chachan allchhiparakïnwa, uka yatiyäwisti akham säna: “Jutam, ajanuy ajanu uñkatasiñäni” sasa. 9 Joás reyisti Amasiasar akham iwxarakïna: “Mä kutixa, mä ch’aphi aliw Líbano markankir cedro quqar saniñapatak khithatayna akham sasa: ‘Yuqaxar phuchham churxam warmipäñapataki’ sasa. Ukampis mä animalaw uka chiqanjam sarkasin ch’aphi alir taksuwayäna. 10 Chiqpachansa, jumax edomitanakar atipjtawa, ukat chuymamax jach’achasi. Walikiwa, aytat kankañamat kusisim; ukampis jan kuna llakin utamankaskam. ¿Kunatarak jan walir puriñamatak ch’axwañ muntasti, juma pachpa aynacht’añataki, Judá markan aynacht’añapatakisa?” sasa. 11 Ukampis Amasías reyix janiw ist’añ munkänti. Ukat Israelan Joás reyipax Amasiasampi purapat uñkatasiñataki Bet-semes sat chiqar sarantäna, ukasti Judá uraqin jikxatasi. 12 Ukatsti Israel jaqinakaw Judá markankir jaqinakar atipjapxäna, ukatxa sapa mayniw utanakapar jaltxapxäna. 13 Israelan Joás reyipasti, Judá markankir Amasías reyirux Bet-semes sat chiqan katuntäna, ukatsti Jerusalén markaruw saräna, ukansti pirqap tinkuyäna patak kimsaqallq tunkan metro, Efrainan Punkupa satäki ukkhata, Esquina Punku satäki ukkhakama. 14 Ukhamarusa, Tatitun utapan utjkäna taqi uka qurinaka, qullqinaka, taqpach yänak katuntasïna, reyin utapan utjkäna uka suma imasitanakapsa katuntasirakïnwa. Ukat mä qawqha jaqinak katuntasinxa, Samaria markaruw kutt’xäna. 15 Joás reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, luratanakapasa, atipjäwinakapasa, Judá markankir Amasías reyimp ch’axwatapasa, Israelankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 16 Joás reyix jiwxän ukapachasti, Samaria markan imt’xapxäna Israelan reyinakapan amay imäwip thiyaru. Uka qhipatsti jupa lantix Jeroboam yuqapaw reyïxäna. 17 Joás chachan Amasías yuqapax, khititix Judá markan reyipäki ukax, Joás reyin jiwatapatxa tunka phisqan marampiw jakasiwaykäna. 18 Amasías reyin ukat ukxar sarnaqäwipax Judá markankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 19 Jerusalén markanxa yaqhip jaqinakax Amasías reyitakiw jan walinak amtapxatayna, jupasti Laquis sat markaruw jaltxäna; ukampis uka markakam arktasin, ukan jupar jiwayanipxäna. 20 Ukatxa mä caballot apxasinxa Jerusalén markan imt’xapxäna Davidan Markapana, nayra awkinakapamp chika. 21 Ukatsti Judá markpachaw Azarías waynar jawsasin, Amasías awkip lanti reyit utt’ayapxäna. Azariasasti ukapachax tunka suxtan maranïnwa, 22 jupaw awkip jiwxatatxa, Elat sat marka wasitat lurayasin, Judá markar kutt’ayxäna. 23 Kunapachatix Amasías reyix tunka phisqan mara Judá marka apnaqkäna ukkhaw, Joás chachan Jeroboam yuqapax Israel marka apnaqañ qalltäna, jupasti Samaria markan pusi tunka mayan maraw marka apnaqäna. 24 Ukampis jupan luratanakapax Tatitun nayraqatapan jan walinakänwa, jupasti kuna juchanakampitix Nabat chachan Jeroboam yuqapax Israel markar juch luraykäna uka jucha lurañanakat janiw saraqtkänti. 25 Jeroboam reyix Israel markan qurpanakap wasitat sum utt’ayäna, Hamat sat mantañawjat qalltasa, Arabá sat qutakama, ukasti kunjämtix Israelan Tatit Diosapax Jonás luqtirip tuqi yatiykatayna ukhamarjamaw phuqhasïna; jupasti Amitai chachan yuqapänwa, Gat-héfer sat markan profetapa. 26 Tatitusti israelitanakan wali t’aqhisiñankatapat amuyäna, uka t’aqhisiñanakatsti janiw khitis jaltkänti, Israelar yanapt’irix jani khitisa utjatapa uka layku. 27 Tatitux janïraw akapachat Israel markan sutipa chhaqtayañ munkänti, ukat jupax Joás chachan Jeroboam yuqap tuqi Israel markar qhispiyäna. 28 Jeroboam reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, taqi kuna luratapasa, atipjäwinakapasa, nuwasïwinak utjayatapasa, kunjämtix jupax Damasco, Jamat sat markanak Israel markatak kutiqaykän ukanakasa, Israelankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 29 Jeroboam reyix jiwxän ukkhasti, Israelankir reyinakan amay imäwip thiyaruw imt’xapxäna. Uka qhipatsti jupa lantix Zacarías yuqapaw marka apnaqxäna.

15

1 Israel markankir Jeroboam reyix pä tunka paqallqun mara marka apnaqkän ukkhaw, Amasías chachan Azarías yuqapax Judá uraqin marka apnaqañ qalltäna. 2 Marka apnaqañ qalltkän ukapachasti Azariasax tunka suxtan maranïnwa, jupasti Jerusalén markan phisqa tunka payan maraw marka apnaqäna. Jupan taykapax Jecolías satänwa, Jerusalén markankirïnwa. 3 Azarías reyin luratanakapasti Tatitun nayraqatapan chiqapänwa, kunjämtix Amasías awkipan luratanakapax chiqapäkäna ukhama. 4 Ukampis qullu patanakan yupaychañ chiqanakax janiw apaqatäkänti, markachirinakax uka altaranakan wilañchanak luqtasipkakïnwa, inciensonaksa nakhayasipkakïnwa. 5 Tatitux lepra usumpiw Azarías reyirux jiwañap urukam mutuyäna, ukhamaw reyix utapan yaqhachat jakäna, lurañanakap jaytasa, ukatsti Jotam sat yuqapaw lurañanak sarayäna, markarus apnaqarakïna. 6 Azarías reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, taqi luratanakapasa Judá markankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 7 Azarías reyix jiwxän ukapachasti, Davidan Markapan jupar imt’xapxäna, nayra awkinakapan amay imäwip thiyaru. Jupa lantisti Jotam sat yuqapaw marka apnaqxäna. 8 Kunapachatix Judá uraqinkir Azarías reyix kimsa tunka kimsaqallqu mara markar apnaqkän ukkhaw, Jeroboam chachan Zacarías yuqapax Israel marka apnaqañ qalltäna. Jupasti Samaria markan suxta phaxsikiw marka apnaqawayäna. 9 Jupan luratanakapax Tatit nayraqatan jan walinakänwa, nayra awkinakapan luratanakapjamarakïnwa, jupasti kuna juchanakampitix Nabat chachan Jeroboam yuqapax Israel markar juch luraykatayna ukanakat janiw jithiqtkänti. 10 Ukatsti Jabés chachan Salum yuqapaw Zacarías reyitaki sayt’äna, ukat jupar Ibleam chiqan nuwantasin jiwayäna, ukhamat Zacarías lanti reyïxañataki. 11 Zacarías reyin ukat uksar sarnaqäwipax Israelankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 12 Ukhamat phuqhasïna kuntix Tatitux Jehú reyir yatiykatayna ukaxa: “Yuqanakama, allchhinakama, allchhinakaman allchhipaw Israel markan reyi qunuñapan qunt’asini” sasa. 13 Jabés chachan Salum yuqapasti marka apnaqañ qalltäna, kunapachatix Ozías reyix kimsa tunka llätunkan mara Judá marka apnaqkän ukapacha. Jupasti mä phaxsikiw Samaria markan marka apnaqawayäna, 14 Gadí chachan Menahem yuqapaw Tirsá markat Samaria markar purinisin Salum reyir usuchjäna, ukatsti jiwayasinxa, jupaw Israel marka apnaqäna. 15 Salum reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, luratanakapasa, Zacarías reyitak jan wali amtatapasa, Israelankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 16 Uka urunakasti Menahem reyix, Tífsah sat marka q’al tukjäna, ukatsti kunanakatix uka markampina, uka thiya uraqinakapampin utjkatayna ukanak taqpun katuntasïna, Tirsá chiqat qalltasa, ukatsti markachirinakarux taqpachaniruw jiwarayäna, usur jaqi warminakarus purakanakap jist’jäna, markan punkunakap jupatak jan jist’arapxatap layku. 17 Azarías reyix kimsa tunka llätunkan mara Judá marka apnaqkän ukkhaw, Gadí chachan Menahem yuqapax Israel marka apnaqañ qalltäna, jupasti Samaria markan tunka maraw marka apnaqäna. 18 Ukampis luratanakapax Tatitun nayraqatapan jan walinakänwa; jupasti kuna juchanakampitix Nabat chachan Jeroboam yuqapax Israel markar jucha luraykäna ukanakat janiw saraqtkänti. Uka urunakansti, 19 Asiria markan Tiglat-piléser sat reyipax Israel uraqiruw mantantäna. Menahem reyisti, juparux kimsa tunka kimsan waranqa kilo qullqi churäna, Israel marka apnaqäwiparu ch’amañchasin yanapt’ayasiñataki. 20 Menahem reyix Asiriankir reyir ukataq qullqi churañatakisti, Israelankir taqi qamir jaqinakaruw chikat kilo qullqit jila churapxañapatak wayt’äna. Ukhamat Asiriankir Tiglat-piléser reyix uraqipar kutt’xäna. 21 Menahem reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, taqi luratanakapasa Israelankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 22 Jupan jiwxatapatsti, Pecahías yuqapaw jupa lantix marka apnaqxäna. 23 Azarías reyix Judá marka tunka phisqan mara apnaqkäna ukkhaw, Menahem chachan Pecahías yuqapax, Israel marka apnaqañ qalltäna, jupasti Samaria markan pä maraw markar apnaqäna. 24 Ukampis jupan luratanakapax Tatitun nayraqatapan jan walinakänwa, jupasti kuna juchanakampitix Nabat chachan Jeroboam yuqapax Israel markar juch luraykäna ukanakat janiw saraqtkänti. 25 Ukatsti, ejerciton jilïrinakapat mayniw Pecahiasatak jan wali amtäna, uka jilïristi Remalías chachan Pécah sat yuqapänwa. Ukatsti Galaad chiqankir phisqa tunka jaqinakampi yanapayasisaw reyin utapar saräna, ukan Pecahías reyir jiwayäna, Argob, Arie sat pani chachanakampiru, ukhamat Pécah sat chachax Israel marka apnaqäna. 26 Pecahías reyin ukat uksar sarnaqäwipasa, taqi luratanakapasa, Israelankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 27 Azarías reyix phisqa tunka payan mara Judá marka apnaqkän ukkhaw, Remalías chachan Pécah yuqapax Israel marka apnaqañ qalltäna, jupasti Samaria markan pä tunka maraw Israel marka apnaqäna. 28 Ukampis jupan luratanakapax Tatitun nayraqatapan jan walinakänwa, jupasti kuna juchanakampitix Nabat chachan Jeroboam yuqapax Israel markar juch luraykäna ukanakat janiw saraqtkänti. 29 Uka urunakansti, Asiriankir Tiglat-piléser reyiw purintasin Iión, Abel-bet-maacá, Janóah, Quedes, Hasor, Galaad, Galilea markanak katuntasïna, Neftalí taqi uka uraqinak katuntasirakïna, markachirinakaparusti Asiria markaruw katuntat apxäna. 30 Ukat Elá chachan Oseas yuqapax Remalías chachan Pécah yuqapatak jan walinak amtäna, juparusti nuwjasin jiwayäna. Ukhamat Oseasax Israel markan reyipar tuküna, kunapachatix Ozías chachan Jotam yuqapax pä tunka mara Judá marka apnaqkäna ukapacha. 31 Pécah reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, taqi luratanakapasa, Israelankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 32 Remalías chachan Pécah yuqapax, payïr mara Israel marka apnaqkän ukkhaw, Ozías chachan Jotam yuqapax Judá marka apnaqañ qalltäna. 33 Jupasti ukapachax pä tunka phisqan maranïnwa, jupasti Jerusalén markan tunka suxtan maraw marka apnaqäna. Jupan taykapasti Jerusá sutinïnwa, Sadoc chachan phuchhapa. 34 Jotam reyin luratanakapasti Tatitun nayraqatapan askïnwa, kunjämtix Ozías awkipan luratanakapax askïkäna ukhama, 35 jupasti Tatitun utapana amsta tuqinkir punkup luräna. Ukampisa, qullu patanakan yupaychañ chiqanak janiw apaqkänti, ukansti jaqinakax wilañchanak luqtasipkakïnwa, inciensonaksa nakhayasipkakïnwa. 36 Jotam reyin ukat uksar sarnaqäwipasa, taqi luratanakapasa, Judá markankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 37 Uka urunakansti, Tatitux Judá markar nuwantañatakiw Resín sat Siria markan reyipampiru, Pécah sat Israelan reyipampiru khithañ qalltäna. 38 Jotam reyix jiwxän ukkhasti, juparux Davidan Markapan imt’xapxäna, nayra awkinakapan amay imäwip thiyaru. Ukatsti Ahaz yuqapaw jupa lantix marka apnaqxäna.

16

1 Remalías chachan Pécah yuqapax, tunka paqallqun mara Israel marka apnaqkän ukkhaw, Jotam chachan Ahaz yuqapax Judá marka apnaqañ qalltäna. 2 Jupasti ukapachax pä tunka maranïnwa, ukatsti Jerusalén markan tunka suxtan maraw Judá marka apnaqäna; jupax janiw Tatit Diosapan nayraqatapan chiqap sarnaqkänti, kunjämtix David nayra awkipax chiqap sarnaqkäna ukhama, 3 jupax Israelan maynïr reyinakapan thakhip arkäna, jupasti wawaparusa wilañcha luqtasin nakhantayäna, kunjämtix markanakax jan walinak lurapxirïkän ukhama, Tatitusti uka markanakarux israelitanakan nayraqatapat jaqunukutaynawa. 4 Ukxarusti qullu patanakana, wali laphinakan quqanak k’uchunakan utjir yupaychañ chiqanakan wilañchanak luqtäna, inciensonak nakhayarakïna. 5 Khä urunakansti Siriankir Rezín reyimpi, Israelankir Pécah reyimpix, Jerusalén markaruw katuntañatak sarapxäna. Ukampisa, markar muyuntapkchïn ukasa, janiw Ahaz reyir atipjañatak ch’amanïpkänti. 6 Ukapachasti, Siria markan Rezín reyipax markapatak Elat marka kutirayasxäna, ukatsti Judá markankirinakarux uka markat apanukurakïna, ukatxa edomitanakaw purinipxäna, Judá jaqinakar Elat markat apanukusinxa, jupanakaw jichhürkam ukan jakasipki. 7 Ukatsti Ahaz reyix, yatiyirinak khithäna Asiria markankir Tiglat-piléser reyir akham sapxañapataki: “Naya luqtirimax, juman wawamjamätwa. Ukhamasti, Siriankir reyimpita, Israelankir reyimpit nayar qhispiyiriy jutam, jupanakax nayar nuwantiriw jutasipkitu” sasa. 8 Ukxarusti Ahaz reyix, kuna qullqimpi, qurimpitix Tatitun utapana, ukhamaraki reyin utapan utjkatayna ukanak katusin, Asiriankir reyir waxt’añatakiw apayäna, 9 ukatsti Ahaz reyin mayitaparu ist’asinxa, Damasco markar katuntañatakiw wakt’ayasïna, uka marksti katuntänwa, uka qhipatsti markachirinakaparux Quir sat chiqaruw apanukuyäna, Resín reyirux jiwayarakïnwa. 10 Kunapachatix Ahaz reyix Damasco markar Asiriankir Tiglat-piléser reyimp jikisir sarkän ukkhaxa, jupax ukan utjkatayna uka altar uñjäna. Ukatsti Urías sacerdoteruw kunjäm luratäkäntix uka altarax uka qillqaqat plano apayäna, 11 ukat Urías sacerdotex, mä altar luräna, kunjämtix Ahaz reyix Damasco markatpach suma qillqaqat plano apayankatayna ukhamarjam taqi kun phuqhasa, jupasti Ahaz reyix Damasco markat janïr kutt’ankän ukkhaw uka altar lurañ tukt’ayxäna. 12 Ahaz reyix Damasco markat kuttanisinxa, altar uñjiriw saräna, jak’achasisinsti uka altarxan nakt’ayat waxt’äwi luqtäna; 13 granonakat waxt’äwi nakt’ayarakïna, vino waxt’äwip altarxar warakipäna, ukhamaraki sumankañ wilañcha luqtanakapan wilapa ch’allakipäna. 14 Uka qhipatsti, Ahaz reyix Tatitun utap nayraqatan uchatäkän uka broncet lurat altar aptxäna, ukat alay tuqiruw uskxäna, uka altar lantsti, luraykatayna uka machaq altar uchxäna. 15 Ukatsti Urías sacerdoterux yatiyarakïnwa, jach’a altarana willjta nakt’at luqtäwi, granonakat jayp’u waxt’äwi nakt’ayañapataki, ukhamaraki reyin nakt’ayat luqtäwinakapsa, granonakat waxt’äwinakapsa, ukatsti taqpach markan nakt’ayat luqtäwinakapa, granonakat waxt’äwinakapa, vino waxt’äwinakap nakt’ayañapataki. Ukxarusti uka altar patxaru nakt’at wilañchanakan wilanakap ch’allakipañapataki, ukampis broncet lurat altaraxa jupa sapaki Tatitumpi parlañatakïtapa yatiyarakïna. 16 Ukatsti Urías sacerdotex kuntix Ahaz reyix lurañapatak siskäna ukanak taqpach luräna. 17 Ukxarusti Ahaz reyix aynacha uchañana telapxa khuchhuränwa, ukatsti katxäski uka broncet lurat urqu vacanakan patxapankki uka jach’a lamansa apaqxarakïnwa, uksti qalanak suk’suta patxaruw uchäna. 18 Asiriankir reyir kusisiyañatakisti, Tatitun utapan sábado urutaki utachapkatayna uka utachxatat apsxäna, ukhamaraki reyin mantañapatakik luratäkäna uka anqa punkumppacha. 19 Ahaz reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, taqi kun luratanakapasa Judá markankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 20 Jupax jiwxäna ukkhasti, Davidan Markapan nayra awkinakapan imäwip thiyaruw imt’xapxäna. Uka qhipatsti Ezequías yuqapaw jupa lantix marka apnaqxäna.

17

1 Ahaz reyix tunka payan mara Judá marka apnaqkän ukapachaw, Elá chachan Oseas yuqapax Israel marka apnaqañ qalltäna, jupasti Samaria markan llätunka maraw marka apnaqäna. 2 Ukampis luratanakapax Tatit nayraqatan jan walinakänwa, Israelan janis jupat nayra utjir reyinakjam jan walinak lurkchïna ukasa. 3 Ukatsti, Asiriankir Salmanasar reyiw jutasin Oseas reyir nuwantäna, juparusti atipjänwa, ukatsti qullqi churañapatakiw wayt’äna. 4 Ukampis mä urux, Oseas reyix sayt’asïnwa, jupasti mä qawqha jaqinak Lais chiqar khithäna, Egiptonkir reyir mä yatiyäwi apayasa, ukhamarus janiw Salmanasar reyirux, kunjämtix sapa mara qullqi churirïkatayna ukham churkxänti. Kunapachatix Asiriankir reyix ukanak katjkäna ukkhasti, Oseasar katuntayasin carcelaruw uchantayäna; 5 ukatsti Salmanasar reyix Judá uraqpachar mantantasin Samaria marka katuntäna, kimsa maraw jan samart’asa ukham luräna. 6 Qhiparusti, Oseas reyix llätunka mara marka apnaqkän ukapachaw, Asiriankir reyix Samaria marka katuntasïna, israelit jaqinakarusti Asiria markaruw katuntat apäna, ukatsti jupanakarux Halah sat chiqaruw utjnuqtayäna, Habor jawir chiqankir Gozán uraqina, ukhamaraki medonakan markanakapana. 7 Israelita jaqinakan Tatit Diosap nayraqatan jucha lurapxatap laykuw ukax lurasïna, jupanakarux Tatituw Egipto markat irpsunïna, faraón reyin amparapat qhispiyasa, jupanakasti yaqha diosanakaruw yupaychapxäna, 8 ukatsti kawkïr markanakarutix Tatitux jupanakan nayraqatapat jaqunukkatayna ukanakan luräwinakap arkapxäna, ukhamaraki kuna saranaktix Israel reyinakax utt’ayapkatayna uka saranak arkapxäna. 9 Ukhamarusa, israelit jaqinakax jan wali arunak Tatit Diosapatak arsupxäna, ukatsti yaqha diosanakar yupaychañ utanak taqpach markanakapan utachapxäna, ukhamaraki uñch’ukiñ pukaranakansa, uyuchrantat markanakansa. 10 Ukatsti qullu patanakana, walja laphini quqanak k’uchun Astarté diosan uñtasitanakapa, axsarata qalanaka sayt’ayapxäna, 11 ukatsti kawkïri markanaktix Tatitux jupanakan nayraqatapat jaqunukkatayna uka markanakan luräwinakaparjamaw inciensonak nakhayapxäna, ñanqha luräwinak lurapxarakïna, ukhamat Tatitur q’apisiyasina. 12 Jupanakasti idolonakaruw yupaychapxäna, Tatitux ukanak jan lurapxañapataki siskchïna ukasa. 13 Tatitusti taqpach profetanak tuqiw israelitanakarux iwxatayna, jan wali sarnaqäwinakap apanukupxañapataki, ukhamaraki nayra awkinakapar jupax churkatayna uka kamachi arunakaparu, taqi yatichäwinakapar phuqhapxañapataki. 14 Ukampis jupanakax janiw ist’añ munapkänti, jan ukasti nayra awkinakapjamarakiw Tatit Diosapar jan iyawsas chuymanakap qalarayasipxäna; 15 kamachinakaparusa, nayra awkinakapamp lurkatayna uka arust’äwirus jisk’achapxänwa. Ukhamarus jan yäqkañ yaqha diosanakan qhipap arkapxäna, ukham lurasaw jupanakax mä jan yäqkañ markar tukupxäna, jupanak jak’ankir markanakan luräwinakap yatiqasipxäna, kuntix Tatitux ukanak jan lurapxañapatak siskchïna ukasa. 16 Tatit Diosapan kamachi arunakap apanukusasti, broncet pä vaca qallu lursusipxäna, ukhamarus Astarté diosar uñtatanak lurapxäna, ukatsti Baal diosaru, intiru, phaxsiru, warawaranakaruw yupaychapxäna. 17 Yuqall wawanakaparusa, imill wawanakaparus nakhantayapxarakïnwa, ukatsti yatirinakampiru, layqanakampiruw jiskt’asipxäna, jupanakas jutir urunakat yatipkaspa ukhama, Tatitun nayraqatapan jan wali lurañanakaruw katuyasipxarakïna, ukham lurasaw jupar q’apisiyapxäna. 18 Ukat Tatitux Israel markatak q’apisïna, jupan nayraqatapat jaqunukurakïna, Judá ayllunkir jaqinakarukiw jilt’ayäna. 19 Judá ayllunkirinakasti janirakiw Tatit Diosapan kamachi arunakap phuqhapkänti, jan ukasti israelitanakan uñstayat saranakaparuw arkapxäna. 20 Ukat Tatitux israelitanakat saraqiri wawanakapar apanuküna, jisk’achjarakïna, lunthatanakan amparapar katuyasa, jupan nayraqatapat jaqunukuñkama. 21 Israelarux Davidan saraqirinakapat jaljtayänwa, ukatsti israelitanakax Nabat chachan Jeroboam yuqaparuw reyit utt’ayasipxäna, uka reyisti israelitanakarux Tatitut saraqtayäna, kunayman jucha lurañanakaru puriyasa. 22 Ukhamaw israelitanakax kuna juchanaktix Jeroboam chachax lurkatayna, uka pachpa juchanak jupanakax lurapxäna, janirakiw uka juchanak apanukupkänti. 23 Ukhamasti, Tatitux jupan nayraqatapat Israel markarux apanukxänwa, kunjämtix jupax taqpach profetanakap tuqi yatiykatayna ukhamarjama, ukat Israel markax Asiria markar katuntat apatäxäna, ukan jichhürkam jikxatasiski. 24 Asiriankir reyisti Babiloniata, Cuta, Avá, Hamat, Sefarvaim uka markanakat jaqinak apäna, ukatsti israelitanak lantix Samaria markanakan uka jaqinakar utjnuqtayäna. Ukhamat uka jaqinakax Samaria marka katuntasipxäna, markanakapan jakapxarakïna. 25 Ukampis uka jaqinakax janiw Tatitur yupaychapkänti, ukat kunapachatix jupanakax utjnuqtapkän ukkhaxa, Tatitux leonanak apayanïna, uka leonanakasti jupanakat yaqhipanakarux manq’antänwa. 26 Ukat Asiriankir reyir yatiyir sarapxäna, akham sasa: “Kawkïr jaqinaktix Samaria markanakan jakapxañapataki apkta uka jaqinakax, janiw uka uraqinkir Diosan kamachip yatipkiti, jan uñt’apxatap laykusti, uka Diosax leonanak apayani, ukatsti jichhax jiwarayaskiwa” sasa. 27 Ukham ist’asasti, Asiriankir reyix sänwa: “Katuntat apanitäki uka sacerdotenakat maynir khithapxam, ukan jakir sarpan, ukatsti uka uraqinkir Diosan kamachinakap jupanakar yaticharakpan” sasa. 28 Ukhamasti, kawkïr sacerdotenaktix jupanakax Samaria markat jaqunukupkatayna ukanakat mayniw sarasin, Betel chiqan utjnuqtäna, ukatsti jaqinakarux Tatitur yupaychañ yatichäna. 29 Ukampis sapaqat markaw kawkhantix jakapkän ukkhana, pachpa diosap lurasipxäna, uka diosanaksti samaritano jaqinakax qullu patanakan lurapkatayna uka yupaychañ utanakaruw uchapxäna. 30 Babiloniankir jaqinakax Sucot-benot sat ídolo lurasipxäna; Cuta ukankir jaqinakasti Nergal sat ídolo, Hamat ukankirinakasti Asimá sat ídolo. 31 Avá ukankir jaqinakasti Nibhaz, Tartac sat idolonak lurasipxarakïna; Sefarvaim ukankir jaqinakasti wawanakap ninar nakhantayapxäna, Adramélec, Anamélec sat diosanakapar wilañcha luqtasa. 32 Ukhamarus, jupanakax Tatituruw yupaychapxäna, ukampis jupanak taypit sacerdotenak utt’ayasipxäna, qullu patanakan utjir yupaychañ chiqanakan luqtapxañapataki. 33 Ukhamasti, jupanakax Tatitur yupaychapkchïna ukasa, jupanakan yaqha diosanakaparux yupaychasipkakïnwa, kawkha markanakattix apanitäpkatayna uka markanakan saranakaparjam lurasa. 34 Jupanakasti jichhürunsa kunjämtix nayra pachax lurapkän uka pachparak lurasipki, jupanakax janiw Tatitur yupaychapkiti, janirakiw kuna kamachinaka, arsutanaktix Tatitux Jacob chachan wila masinakapar phuqhapxañapataki arsuwaykäna ukhamarjamas sarnaqapkiti, Tatitux juparuw Israel sutimpi sutichäna. 35 Kunapachatix Tatitux jupanakamp suma arust’äwi lurkän ukkhasti, jupanakarux sänwa: “Janiw yaqha diosanakar yupaychapxätati, janirakiw jupanakar wilañchanak waxt’asa luqtapxätati. 36 Naya, Tatit Diosamarukiw yupaychapxitäta, nayaw jumanakarux Egipto markat jach’a ch’amax uñacht’ayas irpsunipxsma. Naya saparukiw yupaychapxañama, wilañchanaksa luqtapxañama. 37 Ukxarusti, jumanakar qillqata churapksma uka kamachinakaru, arsutanakaru, yatichäwinakaru jan armt’asis phuqhapxam, janirak yaqha diosanakarux yupaychapxamti. 38 Jumanakamp nayax lurkta uka suma arust’äwit jan armasipxamti, janirak yaqha diosanakarus yupaychapxamti, 39 jan ukasti naya, Tatit Diosamaruk yupaychapxita, nayaw uñisirinakaman amparapat qhispiyapxäma” sasa. 40 Ukampisa, uka markanakax janiw Tatitur ist’apkänti, jan ukasti nayra pacha saranakaparjamaw sarnaqasipkakïna; mä tuqit Tatituruw yupaychapxäna, mä tuqitsti idolonakaparux yupaychasipkarakïnwa. Uka jaqinakat saraqir wawanakapasti jichhürkamaw nayra awkinakapjam lurasa sarnaqasipki.

18

1 Kunapachatix Elá chachan Oseas yuqapax kimsa mara Israel marka apnaqkän ukkhaw, Ahaz chachan Ezequías yuqapax Judá marka apnaqañ qalltäna. 2 Jupasti ukapachax pä tunka phisqan maranïnwa, ukatsti Jerusalén markan pä tunka llätunkan maraw marka apnaqäna. Taykapax Abí sutinïnwa, Zacariasan phuchhapänwa. 3 Ezequías reyin luratanakapasti Tatitun nayraqatapan askïnwa, kunjämatix David nayra awkipan luratanakapax askïkän ukhama. 4 Jupaw qullu patanakan yupaychañ chiqanak apaqäna, yupaychañ qalanaksa jisk’a jisk’a tukjäna, Astarté diosan lantinakapsa taqpach p’akiräna, ukatsti Moisesax broncet mä katari lurkatayna uksa jisk’a jisk’a tukjarakïna; uka urunakkamasti israelitanakax inciensonak uka katarir yupaychasin nakhayapxäna, Nehustán sasaw sutichapxarakïna. 5 Ezequías reyisti Israelan Tatit Diosaparuw alkatasïna. Judá markankir reyinak taypin janipuniw khitis jupat nayrasa, jan ukax qhipatsa jupjamax utjkänti. 6 Jupasti chiqa chuymanïnwa, janipuniw kunapachas Tatitut saraqtkänti, jan ukasti kuna kamachinaktix Tatitux Moisesar churkatayna ukanak phuqhänwa. 7 Ukat Tatitux jupar yanapäna, taqi kuntix lurañataki amtkäna ukanakan askir mistuyarakïna. Mä urusti, Ezequiasax Asiriankir reyitakiw sayt’asxäna, janiw jupar ist’añ munkxänti. 8 Ukhamarus filisteo jaqinakarux Gaza markakama, qurpanakapkam atipjarakïna, uñch’ukiñataki pukaranakax luratäki ukkhata, suma uyuchrantat markanakkama. 9 Ezequías reyix pusi mara marka apnaqkän ukkhaw, Asiriankir Salmanasar reyix Samaria markar purintäna, markar muyuntasinsti nuwantänwa, 10 ukat kimsa mara qhipatxa uka marka katuntasïna. Kunapachatix Samaria markax katuntatäkän ukkhaxa, Ezequías reyin marka apnaqatapax suxta maräxänwa, Oseas reyin Israel marka apnaqatapasti llätunka maräxarakïnwa. 11 Asiriankir Salmanasar reyisti, israelitanakarux Asiria markaruw katuntat apäna, ukatsti jupanakarux Halah chiqaruw utjnuqtayäna, Harbor jawir thiyana, Gozán uraqina, medonakan markanakapana. 12 Taqi ukasti israelitanakax Tatit Diosapar jan ist’apxatap laykuw lurasïna, jan ukasti, jupanakax Tatitump lurat arust’äwi p’akintapxäna, kuntix Tatitux Moisés luqtirip tuqi arsuwaykatayna uka kamachinakarux janiw phuqhapkataynati, janirakiw ukarjamas sarnaqapkataynati. 13 Ezequías reyix, tunka pusin maraw marka apnaqxäna, ukapachaw Asiriankir Senaquerib sat machaq reyix, Judá markankir suma uyuchrantat markanakapar nuwantasin uka markanak katuntasïna. 14 Ukatsti Judá markankir Ezequías reyix, Laquis markaruw mä yatiyiri khithäna, Asiriankir reyin ukaru, akham sasa: “Nayaw juchanïtxa. Jichhasti markaxat sarxam, ukatsti nayax qullqi churañat qawqhtix maykität uk churäma” sasa. Asiriankir reyisti, Judá markankir Ezequías reyirux qullqi churañapatakiw wayt’äna, llätunk waranqa llätunk patakan kilo qullqimpi, llätunk patak llätunk tunkan kilo qurimpi. 15 Ukhamasti Ezequías reyix Tatitun utapan jikxatkäna, ukhamaraki reyi utan imata utjkän taqi uka qullqinak Senaquerib reyir churäna. 16 Ukapacharakiw Ezequías reyix Tatitun utapan punkunakapata, marconakapata quri apaqayäna, ukarusti jupa pachpaw qurimpkam apakipatayna, ukatsti Asiriankir reyiruw churxäna. 17 Ukatsti Asiriankir Senaquerib reyix Laquis markatpach jupan wali uñt’at jilïr yanapirinakapat kimsaniruw khithäna, mä wali ch’aman ejercitompiru, Jerusalén markar katuntañataki. Jerusalenar purisinsti, Siloé uma qutaña larqa jak’an utjnuqtapxäna, Isinak T’axsuña sat pampar sarki uka thakxaru. 18 Ukatsti Ezequías reyiruw jawsayanipxäna. Ukampis reyix janiw mistunkänti, jan ukasti reyi uta apnaqir Eliaquim chachampiru, Sebná, Joah, reyin pani qillqiripampiruw jupanakamp jikisir khithäna. 19 Ukat Asiriankir oficialanakat maynïrix säna: —Ezequías reyir yatiyapxam, Asiria markan jach’a ch’aman reyipax akham siwa: “¿Kunarus jumax ancha alkatasta? 20 ¿Amuyatamat suma arunakax, wali ch’amampi, suma amuyt’asin nuwasiñat sipan pachpakiti? ¿Khitirurak alkatasta nayatak sayt’asiñamatakisti? 21 Nayax Egipto markaru alkatasitama uñjta. Ukhamax walikiwa, ukampis uka markax ch’axxat suqusar uñtatakiwa, ukasti jupar alkatirinakan amparapat ch’aphintasin usuchjiriwa. Egipton faraón reyipax ukham luri, khitinakatix jupar alkatasipki ukanakaruxa. 22 Jumanakatix sapxitasma: ‘Nanakax Tatit Diosaxaruw alkatasipxta’ sasaxa, ¿janiti Ezequías reyisti qullu patanakan yupaychañ altaranak apanukki, ukat Judá markampiru, Jerusalén markampir siskaraki Jerusalenan utjir altar nayraqatanaki Tatitur yupaychapxäta sasasti? 23 Ukhamasti, Asiria reyixamp mä suma arust’äwi luram: nayax pä waranqa caballonak churäma, jumatix uka caballonakatak jaqinak jikxatät ukkhaxa. 24 Jumax janiw ch’amanïktati, mä jan yäqat asirio oficialar jaltayañatakisa, ¿ukatti jumax Egiptot jaqinakampi, caballonakampi jikxatañ muntaxa? 25 Ukhamarusa, ¿aka markar katuntir jutataxasti, janit Tatitun munañaparjam nayan t’unjañaxatakïkisti? ¡Tatituw nayarux aka markar nuwantasin t’unjañatak khithanitu!” —sasa. 26 Ukxaruw Eliaquim, Sebná, Joah, chachanakax asirio oficialar sapxäna: —Achikt’asipxsmawa, arameo arutay parlapxita, nanakax yatipxtwa. Jan jumax hebreo arut parlapxistati, pirqa patankapki uka jaqinakax isch’ukisipkiwa —sasa. 27 Ukampis asirio oficialax sänwa: —Kuna arunaktix Asiriankir reyix sañaxataki khithanitu ukax, janiw reyimatakïkiti, jumanakatakïkisa, chiqpachansa pirqa patankki uka jaqinakatakiwa, jupanakax jumanakjamarakiw pachpa wanupa manq’apxani, pachpa chhuxup umapxarakini —sasa. 28 Ukat asirio oficialax sayt’asisin jach’at hebreo arut art’äna: —Kuntix Asiriankir jach’a reyix jumanakar sapktam uk ist’apxam: 29 ‘Jan Ezequiasampi sallqjayasipxamti; jupax janiw amparaxat qhispiyapkiristamti.’ 30 Ezequías reyitix Tatitur alkatasiñar iyawsayapxätam, ukat sapxarakïtam: ‘Tatituw chiqpachan qhispiyistani; jupax janiw aka markan Asiria reyin amparapar jalt’añap munkaniti’ sasaxa, 31 jumanakax Ezequiasar jan ist’apxamti. Asiriankir reyix jumanakar yatiyiriw khithanitu, jupax akham siwa: “Nayamp sumar mantxapxam, nayar jaysxapxita, jumanakat sapa mayniw uva yapupata, higo quqapatsa manq’asiskani, umsa pachpa phuch’upat umasiskarakini. 32 Ukatsti jumanakarux jumanakan uraqimar uñtat yaqha uraqiruw irpapxäma, kawkintix trigo yapunakasa, uva yapunakasa, olivo quqanakasa, misk’is utjki uka uraqiru. Ukatsti sumakiw ukan jakasipxäta, janiw jiwapkätati. Ukampis Ezequiasarux janipun ist’apxamti, jupax: ‘Tatituw qhispiyistani’ sasaxa, k’arintasipktamwa. 33 ¿Yaqha markanakan diosapat, kawkïr diosarak markapar Asiria reyin munañapat qhispiyisti? 34 ¿Kawkinkapxaraki Hamat, Arpad, Sefarvaim, Ivá, Hená, uka markanakan diosanakapasti? ¿Samaria markarusti, Asiria reyin munañapat qhispiyiti? 35 Uka markanakan taqpach diosanakapatxa, ¿kawkïris markapar Asiria reyin munañapat qhispiyi? ¿Kunatarak jumanakasti Tatitun Jerusalenar qhispiyañap amuyapxtasti?” —sasa. 36 Jaqinakasti amukïpxänwa, janiw mä arsa ukxar arsupkänti, reyiw jupanakar iwxatayna jan kunsa kamsapxañapataki. 37 Ukatsti Eliaquim, Sebná, Joah chachanakax, wali llakt’ataw isinakap ch’iyanuqasipxäna, ukatsti Ezequías reyin ukaruw sarapxäna, kuntix Asiriankir jilïr oficialapax siskatayna ukanak yatiyiri.

19

1 Ezequías reyix ukanak ist’asinxa, llakisiñat isinakap ch’iyanuqasïna, chhankha isimpi uchasisinsti Tatitun utaparuw saräna. 2 Ukatsti jupax reyi uta apnaqir Eliaquim jilïrimpiru, Sebná qillqirimpiru, sacerdotenakat jilïr awkinakampiruw khithäna, Amós chachan yuqapa Isaías profetan ukaru, chhankha isinakamp isthapita llakisiñap uñacht’ayañataki, 3 profetar akham sapxañapataki: Ezequías reyix siwa: “Jichhürux wali llakisiñankapxtwa, mutuyata, jisk’achataraki, kamisatix mä warmix wawachaski ukkhax jan ch’amanjam jikxataski ukhama. 4 Inasa Tatit Diosamax ist’chi kuna arunaktix Asiriankir reyin khithanit yanapiripax jakkir Diosar ñanqhachasa siski uka, inachay Tatit Diosamax uka arunak ist’asin jupar mutuyaspa. Jichhasti Tatitut mayim jilt’ir israelitanakat khuyapayasiñapataki” sasa. 5 Ezequiasan yanapirinakapasti Isaiasan ukaruw sarapxäna, 6 Isaías profetasti reyir yatiyapxañapatakiw iwxarakïna, akham sasa: “Tatitux siwa: ‘Kuna ñanqha arunaktix Asiriankir reyin uywatapax nayatak arski ukanakatxa jan jumax axsaramti. 7 Ist’am, nayaw Senaquerib reyir mä jan wali yatiyäwi ist’ayä, ukat markapar kutt’xañapataki, ukansti jaqin jiwayatäñapatakiw wakichä’ ” sasa. 8 Asiriankir oficialasti Senaquerib reyipan Laquis markat sarxatap yatïna. Ukat jupax Jerusalén markat sarxäna, ukatsti Senaquerib reyirux Libná markar katuntaskir jikxatäna. 9 Ukan Asiriankir reyix ist’äna, Etiopiankir Tirhaca sat reyin jupampi nuwasir jutantatapa. Ukhamasti mä kutimpiw Asiriankir reyix Judá markankir Ezequías reyin ukar yatiyirinak khithäna, 10 akham sapxañapataki: “Ezequías, Judá markan reyipa: Jumax Diosamaruw alkatastaxa, ukampis jan jupan akham satapampi sallqjayasimti: ‘Jerusalén markax janiw Asiriankir reyin amparapar katuyatäkaniti’ sasa. 11 Jumax ist’tawa kunjämtix Asiriankir reyinakax lurapki kawkïri markanakarutix tukjañ munapki ukxa. ¿Ukatti jumasti qhispïtasti? 12 ¿Nayra awkinakaxax tukjapki uka markanakan diosanakapasti: Gozán, Harán, Résef uka markanakar qhispiyänti, Bet-edén uraqinkir Telasar markan jakir jaqinakarus qhispiyarakïnti? 13 ¿Kawkinkapxaraki Hamat, Arpad, Sefarvaim, Ivá, Hená markanakan reyinakapasti?” sasa. 14 Ezequías reyisti khithat jaqinakax churapkatayna uka qillqat ullaräna. Ukatsti Tatitun utaparuw saräna, Tatit nayraqatan qillqat janatatasinsti, 15 Tatitut mayisïna akham sasa: “Israelan Tatit Diosapay, juman reyi qunuñamax querubines sat chhiqhaninakxankiwa: juma sapakïtaw aka uraqin utjir marka apnaqäwinakan Diosapaxa; jumarakiw alaxpachsa, akapachsa lurtaxa. 16 Jichhasti, Tatay, nayrama uñatatasin uñtanimaya. Kuna arunaktix Senaquerib reyix juma jakkir Diosaru ñanqhachañataki apayankitu ukanak ist’amaya. 17 Tatay, ukax chiqawa, Asiria markan reyinakapax markanaka, uraqinakapa tukjaskapuniwa, 18 diosanakapsa ninarkamaw jaquntapxaraki, chiqpachansa ukanakax janiw diosanakäpkänti, lawata, qalata, jaqin lurat yänakakïnwa, ukat tukjatäsipkixa. 19 Jichhasti, nanakan Tatit Diosaxay, Senaquerib reyin ch’amapat qhispiyapxitaya, ukhamat aka uraqinkir markanakan juma Tatitu Diosaki utjatap yatipxañapataki” sasa. 20 Ukat Isaías profetax khithanïna, Ezequías reyir akham sapxañapataki: “Israelan Tatit Diosapax akham siwa: ‘Nayax ist’smawa, Asiria markankir Senaquerib reyipat yatiykista uka mayisitamaruxa’ ” sasa. 21 Tatitux Asiriankir reyitakix aka arunak säna: “Sión markax mä tawaqjamaw juma Senaquerib reyit larustam. Jerusalenax jumar jaltir uñjasax, sawkasisaw p’iqip khiwi. 22 ¿Khitirurak ñanqhachta, jisk’acharaktasti? ¿Khititakirak jach’at arsta, jach’achasiñampi uñkataraktasti? ¡Israelan Qullan Diosapatakiw parltaxa! 23 Khithat jaqinakam tuqiw Tatitur jisk’achtaxa. “Jumax sistawa: “ ‘Nuwasïwir sarañ walja carronakaxampiw qullunak patar makhatta, jan makhatkañ Líbano qulluruw makhatta. Wali jach’a cedro quqanakap khuchhunukta, wali suma pino quqanakap khuchhunukta. Wali amsta qullu patanakaparuw purta, panqar yapur uñtat ch’uminakaparuw purta. 24 Jan uñt’at uraqinakan phujunak p’iysta uka umat umt’arakta, kayuxan takt’atapampiw Egipton jawiranakap wañsuyta’ sasa. 25 Ukampis Senaquerib, ¿janit yatkäyäta naya Tatitun taqi ukanak wakt’ayataxsti? Nayratpach nayax uk amtta, jichhasti uk nayax luraskta; ukat jumax uyuchrantat markanak t’unjtaxa, t’una qutunakaruw tukuyaraktaxa. 26 Uka markan jan ch’amani jaqinakapasti, axsarañampi, p’inqasiñampi phuqhantata, pampankir ch’uxñanakar uñtatäpxänwa, ch’uxña quranakar uñtata, uta patanakan jilir quranakar uñtata, inti jalsu tuqit jutir thayamp nakhantatäxaraki. 27 Nayaw qunt’asitamsa, mistutamsa, mantatamsa sum yatta; nayatak q’apisitam yatiraktwa. 28 Nayax q’apisirïtama, jach’achasirïtam uñt’smawa, ukat nasamarux mä argolla uchäma, lakamarusti mä jakima uchäma, kawkïr thakhinjamtix jutkta ukanjam kutt’ayarakïma” sasa. 29 Isaiasasti Ezequiasarux sänwa: “Jutir urunakan utjkani ukanakxat akäniw mä unañchäwixa: Aka marasa, jutir marasa jumanakax jupa pachpa achuri trigot manq’apxäta, kimsïr maransti yapuchxapxätawa, apthapipxarakïtawa, uva alinak ayrupxäta, achunakapat manq’apxarakïta. 30 Judá markat jilt’ir jaqinakasti ayrunakar uñtatäniwa: saphintapxaniwa, achunïpxarakiniwa. 31 Jerusalén markanxa, janiw taqpachan manq’atjam jiwarkaniti; Sión qullunxa jilt’irinakaw utjaskani. Uksti taqi ch’aman Tatitun aqkir munasiñapaw lurani” sasa. 32 “Tatitux Asiriankir reyipat akham siwa: ‘Senaquerib reyix janiw Jerusalenar mantkaniti, janiw mä sapa mich’ipsa uka markar antutt’kaniti, janiw jark’aqasiñamp jutkaniti janirakiw pirqa muytarus makhatañ lurkaniti. 33 Kawkïr thakhinjamtix jutki, uka thakhinjam kuttawayxani; janiw aka markar mantankaniti. Naya, Tatituw uk arsta. 34 Nayaw aka markar imaskä, qhispiyarakï, David luqtirixar munasitax layku, naya pachpa munasitax laykuraki’ ” sasa. 35 Ukatsti uka arumpachaw Tatitun angelapax sarasin asirio ejerciton soldadonakapar jiwarayäna, pataka kimsaqallq tunka phisqan waranqa jaqinaka, qhipärmanthi willjtasti taqiniw jiwarat qhantatipxäna. 36 Ukat Asiriankir Senaquerib reyix, markapar kutt’awayxäna, ukatsti, Nínive markan qhiparxäna. 37 Ukampis mä uruxa, kunapachatix Senaquerib reyix Nisroc sat diosapan templopan yupaychaskän ukkhawa, Adramélec, Sarézer sat yuqanakapax sarasin jupar jiwayapxäna, jiwayasinsti Ararat sat chiqaruw jaltxapxäna. Uka qhipatsti Esarhadón sat yuqapaw jupa lantix marka apnaqxäna.

20

1 Khä urunakanxa, Ezequías reyix wali usutaw jikxatasïna, juparusti Amós chachan Isaías yuqap profetaw uñjir saräna, juparusti sarakïnwa: —Tatitux siwa: “Utamankirinakarux qhipa iwxanakam jaytawayxam, jumax jiwxätawa, janiw waliptkätati” —sasa. 2 Ezequías reyisti pirqa tuqir uñkatataw Tatitut mayisïna akham sasa: 3 “Tatay, achikt’assmawa, nayat amtasikitaya, nayax chiqa chuymampi, kunatix jumar kusisiyktam ukhamarjamaw luqtawaysma” sasa. Ukatsti jupax walpun jachäna. 4 Ukatxa janïra Isaiasax reyin utap anqäxar mistkäna, ukkhaw Tatitux Isaías profetar yatiyäna, akham sasa: 5 “Kutt’am, ukatsti markaxan jilïripa Ezequías reyir akham sanim: David nayra awkiman Tatit Diosapax akham siwa: ‘Nayax mayisitam ist’smawa, jachatamsa uñjaraksmawa. Jichhasti jumarux k’umaraptayämawa, ukatxa akat kimsa urut Tatitun utaparux sarxäta. 6 Nayax tunka phisqan marampi jakañ churäma. Jumarusa, Jerusalén markarus Asiriankir reyin amparapat qhispiyapxäma. Nayaw aka markarux imä, David luqtirixar munasitax layku, naya pachpa munasitax laykuraki’ ” sasa. 7 Ukatsti Isaías profetax, sarasin Ezequías reyir yatiyäna. Ukatsti higonak map’achayäna, ukampiw reyirux kawkhatix usutäkän ukkharu apxatasiyäna, reyin k’umaraptañapataki. 8 Ukat Ezequiasax Isaiasar jiskt’äna: —¿Kuna chimpu tuqirak nayasti amuyasirista, Tatitun nayar k’umarachañapa, ukat kimsa urur Tatitun utapar sararakirista uksti? 9 Isaías profetasti ukxaruw säna: —Tatitux aka unañchäwi churätam kuntix arsktam uk jumampi phuqhañataki: “¿Jumax ch’iwina tunka chillqi nayrar sartañapti, jan ukax, tunka chillqi qhipar jittañapcha muntaxa?” —sasa. 10 Ezequías reyisti ukxaruw säna: —Ch’iwin nayrar sartañapax janiw ch’amäkiti, ukampis ch’iwin qhipar jittañapaw wali ch’amaxa —sasa. 11 Ukatsti Isaías profetax Tatituruw art’asïna, Tatitusti ch’iwirux qhiparuw jittayäna, Ahaz reyin gradanakapan ch’iwipa. 12 Khä urunakanxa, Baladán sat chachan Merodac-baladán yuqapax khititix Babilonia markan reyipäkän ukaxa, Ezequías reyin usuntatap yatïna, ukhamasti khithanakap tuqiw qillqatanaka, churäwinak jupar apayäna. 13 Ezequías reyisti uka khithanakarux sum katuqäna, ukatsti reyi utan utjir suma imasit yänakap uñacht’ayarakïna, qullqipa, quripa, suma q’apkir qullanakapa, suma aceitepa, nuwasiñ yänak imañ utapa, kunanakatix imañ utanakan utjkatayna taqi ukanaka. Ukatsti reyi uta taqpach muysuyäna, taqi kun uñacht’ayarakïna. 14 Ukat Isaías profetax Ezequías reyin ukar sarasin jupar jiskt’arakïna: —¿Kawkitarak uka jaqinakasti jutapxi, kamsapxtamsa? —sasa. Ezequiasasti sänwa: —Babilonia jaya markat jutapxatayna —sasa. 15 Isaías profetasti jiskt’askakïnwa: —¿Kunsa reyi utaman uñjawayapxi? —sasa. Ezequiasax ukxaruw säna: —Taqi kunatix uka manqhin utjki ukanak uñjapxi. Imasiñ utanakaxsa jan mayan taqi uñacht’ayta —sasa. 16 Ukat Isaiasax jupar säna: —Tatitun yatiyäwip ist’am: 17 “Akat qhipa urunakanxa, kunanakatix reyi utaman utjki ukanakampi, taqi kunanaktix nayra awkinakamax jichhürkam tantawayapki ukanakampxa, Babilonia markaruw apasxapxani. Janiw kunas akar qhiparkaniti. 18 Jumat saraqir yaqhip wawanakamarus Babiloniaruw apasxapxani, jupanakarux capsusin reyin utapana luqtiritak uchapxani” —sasa. 19 Ezequías reyisti jakañapkam samarañampi, sumankañampi utjañap amuyasin, Isaiasar säna: —Tatitutix ukham munchi ukaxa, nayatakix walikïskiwa —sasa. 20 Ezequías reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, atipjäwinakapasa, uma qutaña luratapasa, ukatsti larqanjam markar uma apayatapasa, Judá markankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 21 Ezequías reyin jiwxatapatsti, Manasés sat yuqapaw jupa lantix marka apnaqxäna.

21

1 Manasés waynax tunka payan maranïkäna ukkhaw marka apnaqañ qalltäna, jupasti Jerusalén markan phisqa tunka phisqan maraw Judá marka apnaqäna. Taykapax Hepsiba sutinïnwa. 2 Ukampis Manasesan luratanakapax Tatitun nayraqatapan jan walinakänwa, jupasti kawkïr markanakarutix Tatitux israelitanakan nayraqatapat jaqunukkatayna ukanakan pachpa q’añu luräwinakap luräna: 3 Ezequías awkipax qullu patanakan utjir yupaychañ utanak t’unjkatayna ukanak wasitat luräna; Baal diosatak altaranak luräna, ukatsti Astarté diosan lantip lurarakïna, kunjämtix Israelan Ahab reyipax luraykatayna ukhama; ukhamarusa alaxpachan utjir taqi warawaranakaruw yupaycharakïna, 4 ukxarusti altaranak Tatitun utapan luräna, uka chiqatsti Tatitux sataynawa: “Jerusalén markan sutixa uchä” sasa. 5 Tatitun utapan utjir paypach uta anqäxapanxa pä yaqha altaranak luräna, ukanaksti alaxpachankir taqi warawaranakaruw luqtäna. 6 Ukxarusti wawanakaparux wilañcha luqtasaw nakhantayäna, ukatsti ajayunakar jawsañampi, jamusiñanakampi yatïna, ukatsti ajayunakampi parlaña, layqasiñanakampi utt’ayäna. Luratanakapasti Tatitun nayraqatapan sinti jan walinakänwa, ukhamat Tatitur wali q’apisiyäna. 7 Ukhamarakiw Tatitun utapan Astarté diosan lantip uchäna, uka tuqitsti Tatitux Davidaru, Salomón yuqaparus sataynawa: “Israelan taqi markanakapatxa, Jerusalén markaruw ajllista, ukan nayan utax uchañataki, ukan wiñay jakañatakiraki. 8 Janiw israelitanakarux, nayra awkinakapar churkta uka uraqit wasitat jaqunukkäti, jupanakatix nayan arsutaxarjam sarnaqapxani, Moisés luqtirixax churawayki uka yatichäwinakarjamsa phuqhapxarakini ukapacha” sasa. 9 Ukampis israelitanakax janiw Tatitur ist’apkänti. Jan ukasti, Manasés reyix kawkïr markanakarutix Tatitux israelitanakan nayraqatapan tukjkatayna ukanakat sipan, juk’amp ñanqha lurañanak jupanakar lurayäna. 10 Ukat Tatitux profetanakap tuqi parläna, akham sasa: 11 “Manasés reyin jan wali q’añu luräwinakapata, ñanqha luräwinakapan jupat nayra utjir amorreonakat sipan juk’ampïtapata, Judá markarus idolonakapampi jucha lurayatapatxa, 12 naya, Israelan Tatit Diosapaw arsta: Jerusalenampiru, Judá uraqimpirux, mä jan walt’añ apayanï, khititix uk ist’kani ukan jinchunakapas usuniwa. 13 Jerusalén markarux mutuyäwa, kamisatix Samaria markarusa, Ahab reyin saraqirinakaparus mutuykta ukhama. Uka markax ch’usaw tukuni, kamisatix mä chuwax aytirasin k’umpt’añäki ukhama. 14 Markaxat jilt’ir jaqinakarusti, jaytanuküwa, ukatsti uñisirinakapan amparaparuw katxaruyä, taqi yänakap apaqat uñjasiñapataki. 15 Jupanakan luratanakapax nayraqataxan jan walinakätap layku; ukatsti kunürutix nayra awkinakapax Egiptot mistunipkän ukürut jichhakam nayar q’apisiyapxatap layku” sasa. 16 Judá markar juchanak lurayatapatsa, Tatitun nayraqatapan jan wali luratanakapatsa, Manasesax Jerusalén markan jan juchan walja jaqinakaruw jiwarayäna, uka wilampiw markar mä thiyata mä thiykam phuqhantäna. 17 Manasés reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, taqi luratanakapasa, juchanak luratapasa, Judá markankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 18 Manasés reyix jiwxäna ukkhasti, juparux reyi utapan utjir Uzá sata panqar uyun imt’xapxäna. Uka qhipatsti Amón sat yuqapaw jupa lantix marka apnaqxäna. 19 Amón chachax pä tunka payan maranïkän ukkhaw marka apnaqañ qalltäna, jupasti Jerusalén markan pä maraw marka apnaqäna. Taykapax Mesulémet sutinïnwa, jupasti Jotbá chiqankir Harús chachan phuchhapänwa. 20 Ukampis Amón reyin luratanakapax Tatitun nayraqatapan jan walinakänwa, Manasés awkipan luratanakapjamaraki, 21 jupasti awkipan jan wali sarnaqäwip arkäna, awkipax yupaychkatayna uka pachpa idolonakaruw jupax yupaycharakïna. 22 Ukham lurasaw jupax nayra awkinakapan Tatit Diosaparu apanuküna, janiw jupan munañaparjam lurkänti. 23 Mä urusti, Amonan jilïr jaqinakapax jupatakiw sayt’asipxäna, ukat reyirux pachpa reyi utapan jiwayapxäna. 24 Ukampis markankir jaqinakaw uka jilïr jaqinakar jiwayapxäna, ukatsti Amón reyin Josías yuqaparuw jupa lantix reyit utt’ayapxäna. 25 Amón reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, luratapasa Judá markankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 26 Amón reyirux Uzá sat panqar uyupan imt’xapxäna. Uka qhipatsti Josías yuqapaw jupa lantix marka apnaqxäna.

22

1 Josiasax kimsaqallqu maranïkän ukapachaw marka apnaqañ qalltäna. Jupasti Jerusalén markan kimsa tunka mayan maraw Judá marka apnaqäna. Taykapax Jedidá sutinïnwa, jupasti Boscat chiqankir Adaías chachan phuchhapänwa. 2 Josías reyin luratanakapasti Tatitun nayraqatapan chiqapänwa; jupasti David nayra awkipan sarnaqäwiparjamaw arkäna. 3 Kunapachatix Josías reyix tunka kimsaqallqun mara Judá marka apnaqaskän ukkhaw, jupax Tatitun utapar khithäna, Asalías chachan Safán yuqapa qillqiriparu, Mesulaman allchhiparu. Reyisti sänwa: 4 —Hilquías jilïr sacerdoten ukar saram, juparusti sätawa: “Kuna qullqinaktix jaqinakax Tatitun utapar mantañ punku uñjirinakaru katuyapki ukanak apthappan, 5 ukatsti Tatitun utap lurayirinakaru churpan, jupanakasti khitinakatix Tatitun utap askichasipki ukanakaruw irnaqäwipat churapxarakini: 6 k’ullu khithurinakaru, irnaqäwinak sarayirinakaru, utachirinakaru, ukhamaraki lawanaka, ch’iyat qalanaka Tatitun utap askichañatak alapxañapataki. 7 Jupar sarakïtawa, uka qullqi apnaqapxatapatxa janiw jakthapiñatak mayiñapäkiti, jupanakan chiqa chuymampi apnaqapxirïtap layku” —sasa. 8 Mä urusti, Hilquías jilïr sacerdotex, Safán qillqiriruw yatiyäna, Tatitun utapan kamachinakan qillqat jikxatkatayna ukxata; ukatsti juparuw uka qillqat katuyäna, Safán qillqiristi uka qillqat ullaränwa. 9 Ukatsti Safán chachax ukxat yatiyiriw reyin ukar saräna, akham sasa: —Juma, reyin luqtirinakamax Tatitun utapan utjkatayna uka qullqi apthapisinxa, khitinakatix askichayañataki utt’ayatäki uka jaqinakaruw churapxi. 10 Ukhamarus, Hilquías sacerdotex aka qillqat jikxatatayna, uksti nayaruw katuyitu. Akax uka qillqataxa —sasa. Ukat Safán qillqirix reyitak ullart’arapïna. 11 Reyisti kuntix kamachinakan siskäna ukanak ist’asin llakisiñat isip ch’iyanuqasïna, 12 ukatsti ukspachaw Hilquías sacerdoteru, Safán chachan Ahicam yuqaparu, Micaías chachan Acbor yuqaparu, Safán qillqiriru, Asaías yanapiripampir akham säna: 13 —Tatitur jiskt’ir sarapxam, kuntix aka qillqatarjam lurañasax wakiski uk yatiñasataki; Tatitux jiwasanakatak wali q’apisitäpachawa, nayra awkinakasax janiw aka qillqatan arunakapar yäqapkänti, janirakiw aka qillqatanakarjamas sarnaqapkänti —sasa. 14 Ukatsti Hilcías, Ahicam, Acbor, Safán, Asaías jupanakax Huldá sat profetisa warmin ukaruw sarapxäna; jupasti Jerusalén markan machaq markäkis ukan jakäna. Huldá warmix, Ticvá chachan Salum yuqapan warmipänwa, Harhás chachan allchhipa. Salum chachax reyin isinakap uñjirïnwa; jiskt’apkäna ukkhasti, 15 Huldá profetisa warmix jupanakar akham säna: —Israelan Tatit Diosapan arupax akawa: ‘Nayar jiskt’ir khithanipktam uka jaqir sapxam, 16 naya, Tatituw sista: Nayaw aka uraqirusa, jaqinakapxarus mä jan walt’añ apayanï, kunjämtix uka qillqatan Judá markankir reyix ullarki ukan yatiyatarjama. 17 Jupanakax nayar apanukusin yaqha diosanakaruw inciensonak nakhayapxi, taqi uka luratanakapampi nayar q’apisiyasa; ukat nayan q’apisiñaxax aka chiqatak aqti, ukasti janiw t’akurkaniti. 18 Jichhax Tatitur jiskt’añatak khithanipktam uka Judá markan reyiparux sapxam: Israelan Tatit Diosapax sarakiwa: Aka qillqatankir arunak ist’asina, 19 aka chiqawja uraqitaki, markachirinakapampitaki tukjat uñjasiñapa, ñanqhachatäñapa yatisin chuymam llakthaptayatam layku, llamp’ur tukutamata, isim ch’iyanuqasitamata, nayraqataxan jachatam laykuw, nayax jumar ist’araksma. Naya, Tatituw uk sisma. 20 Uka luratam laykuw, nayax samarañan jiwxañama wakiyta, nayra awkinakamampi jikisiñamataki, kuna jan walt’äwinaktix akawja uraqitak apayankä ukanakxa, janiw jumax uñjkätati’ —sasa. Reyin khithanakapasti, kuna arunaktix Tatitux Huldá profetisa tuqi siskatayna uka arunak reyir yatiyiri kuttawayapxäna.

23

1 Ukatsti reyix Judá uraqinkir jilïrinakampiru, Jerusalén markankir jilïrinakampiruw jawsayanïna, jupamp tantachasipxañapataki. 2 Ukat Tatitun utaparu sarapxäna, Judá uraqinkir taqi jaqinakampi, Jerusalenankir jaqinakampi, sacerdotenakampi, profetanakampi, taqpach markampi; wawanakat qalltasina, jach’a jaqinakkama. Ukansti jach’at reyix jupanakatak ullart’arapïna, Tatitun utapan jikxataskatayna uka arust’äwi qillqat arunakax siskän ukanaka. 3 Uka qhipatsti reyix Tatitun utapan sayirinakap jak’aru sayt’asisin, Tatit nayraqatan jupar jaysañatak arsüna, kamachi arunakaparjama, iwxanakaparjam chiqa kankañamp sarnaqañataki, ukhamaraki arust’äwi lurat amtäwinakar qillqatarjam phuqhañataki. Ukxarusti taqpach markachirinakarakiw uk phuqhañataki arsupxäna. 4 Ukatsti Josías reyix Hilquías jilïr sacerdotempiru, maynïr sacerdotenakampiru, punku uñjirinakampiruw säna, Tatitun utapat Baal diosana, Astarté diosana, alaxpach warawaranakan yupaychañ yänakap apsupxañapataki. Ukanaksti ninampiw nakhantayäna Jerusalén marka anqäxan Cedrón sat pampanakana, qhillanakapsti Betel chiqaruw apayäna. 5 Ukatsti kawkïr sacerdotenakarutix Judá uraqinkir reyinakax qullunakan utjir yupaychañ utanakan inciensonak nakhayañapatak utt’ayapkatayna ukanakarux jaqunukünwa, uka utanakasti Baal diosaru, intiru, phaxsiru, alaxpach taqpach warawaranakar yupaychañatak luratänwa. Ukhamarus Judá uraqin utjir markanakata, Jerusalén thiyanakan utjir markanakat altaranak apaqayarakïna. 6 Tatitun utapankkän uka Astarté diosan lantiparusti Jerusalenat anqäxaruw apanuküna, ukatsti Cedrón jawir thiyan qhillar tukuyañkamaw ninamp nakhantayäna, uka qhillsti markan amay imäwiparuw willitatäna. 7 Ukatsti chachapura juch lurañataki wakichatäkäna uka utanaksa t’unjarakïnwa, uksti Tatitun utapan lurapxäna, yaqha diosanakar yupaychasa, ukanarak warminakax Astarté diosataki isinak p’itapxäna. 8 Ukatsti Josías reyix, Judá markanakankir taqi sacerdotenakaruw jawsayäna, ukatsti qullu patanakan utjir yupaychañ utanak t’unjayäna, Gueba chiqata Beerseba chiqakama, kawkhantix uka sacerdotenakax incienso nakhayapkatayna uka utanaka, ukatxa Josías reyix Judá marka apnaqir Josué chachan reyi utapar mantañ punkupankkäna uka diosanakan altaranakap t’unjayarakïna, ukasti markar mantañana ch’iqa tuqinkänwa. 9 Qullu patanakan yupaychañ utanakankiri sacerdotenakasti, janiw Jerusalenankir Tatitun altaraparux sarapkänti, jan ukasti jupanakax mayni sacerdote masinakapampiw jan levaduran t’ant’anak manq’apxäna. 10 Josías reyix Ben-hinom sat qhirwan utjkatayna uka nakhayaña t’unjarakïna, jan khitis yuqall wawaparusa, imilla wawaparus Milcom diosatak wilañcha luqtasipkañapataki. 11 Ukatsti Tatitun utapar mantañ chiqan utjkän uka caballonak apaqäna, nuwasïwir sarañ carronakap nakhantayarakïna, ukanakasti utanak uñjir Natán-mélec sat chachan utap jak’ankänwa. Judá markankir reyinakaw uka caballonakampi, carronakampi apnaqapxirïna inti diosar yupaychañataki. 12 Ukhamarus kawkïr altaranaktix Judá marka apnaqir reyinakax Ahaz chachan utap patar lurapkatayna uka altaranak t’unjäna, ukhamaraki kawkïr altaranaktix Manasés chachax, Tatitun utap anqäxanakan lurkatayna ukanaksa; t’unjasasti t’unanakapxa Cedrón jawiraruw willtanïna. 13 Ukatsti Josías reyix, Jerusalén markat inti jalsu tuqin utjkatayna uka yupaychañ utanak takichasirakïna, Olivos qullut aynach tuqina, ukanaksti Israelan Salomón reyipaw luratayna sidonionakan Astarté sat axtkañ diosapataki; moabitanakan Quemós sat uñiskañ idolopataki; amonitanakan Milcom sat uñiskañ idolopataki. 14 Ukatsti yupaychañ qalanakampi, lawanakamp jisk’a jisk’a tukjarakïna, uchatäkatayna uka chiqanakarusti, jaqi ch’akhanakampiw phuqhantäna. 15 Ukatsti Betel chiqan utjir altarampi, yupaychañ utanakapampi, kawkïrinaktix israelitanakaru juchar puriyiri Nabat chachan Jeroboam yuqapax lurkäna ukanakxa, Josías reyix laq’ar tukuyañkamaw tukjäna, ukatsti ninampiw nakhantayäna, ukhamarak Astarté diosan lantiparusa. 16 Josías reyix Betel chiqat kutt’asinkän ukapachasti pachpa qullu patan utjkatayna uka amay imäwinak uñjäna, ukatsti uka amay imäwinakat ch’akhanak apsuyanisin ñanqhachasaw altarxar nakhantayäna. Ukhamat Tatitun arupax kunjämtix profeta tuqi yatiykatayna ukhamarjam phuqhasïna. 17 Ukatsti akatjamat Josiasax mä amay imäwi uñjasin jiskt’äna: —¿Khitir amtañatak luratas khä sayki ukaxa? —sasa. Markankir jaqinakasti ukxarux sapxänwa: —Uka amay imäwix, Judá markat jutkäna uka profetan imäwipawa; jupaw kuntix juma reyix Betelankir altarampi lurkta ukxat yatiyäna —sasa. 18 Ukat Josías reyix säna: —Ukhamäskpan. Jan khitis ch’akhanakap llawq’panti —sasa. Ukhamasti janiw khitis Judá profetan ch’akhanakap llawq’känti, ukhamaraki kawkïr profetatix Samariat jutkatayna uka profetan ch’akhanakapsa. 19 Josías reyix, Samaria markan utjir qullu patanakan yupaychañ utanakap taqpach t’unjäna, uka yupachañ utanaksti Israelan reyinakapaw lurapxatayna ukhamat Tatitur q’apisiyasa, ukanaksti Josiasax q’al t’unjäna, kunjämtix Betel markan lurkäna ukhama. 20 Ukatsti altar patxanakan jiwarayäna, kawkïri sacerdotenakatix uka qullu patanakan yupaychañ utanakan utjkäna ukanakaru; jupanak patxarusti jaqi ch’akhanak nakhantayäna. Uka qhipat Jerusalén markarux kutt’anxäna. 21 Uka qhipatsti Josías reyix markachirinakaruw yatiyäna Pascua uru uruyapxañapataki, Israel markan Tatitupar jach’añchasa, kunjämtix arust’äwi qillqatankki ukhamarjama. 22 Markachirinakax janipuniw kunapachas Pascua uru ukham uruyapxirïkataynati, Israel markax jilïr chachanakan apnaqatäkän uka urunakatpacha, janirakiw Israelana, Judá uraqin taqi reyinakapan urunakapansa. 23 Kunapachatix Josías reyix, tunka kimsaqallqun mara marka apnaqkän ukapachaw, uka Pascua urux Jerusalén markana Tatitur jach’añchas uruyasïna. 24 Josías reyix layqanakampiru, yatirinakampiruw tukjäna, wila masinakan wali munat idolonakapampiru, yaqha idolonakampiru, ukhamaraki Judá uraqina, Jerusalén markan utjkän uka k’ari diosanakar yupaychañ axtkay yänaksa. Uksti Josiasax kuna qillqattix Hilquías sacerdotex Tatitun utapan jikxatkatayna ukan qillqata arunakarjam phuqhañatakiw luräna. 25 Janipuniw khiti reyisa jupat nayraxa, jupat qhipatsa, Josías reyjamax utjkänti, Moisesan kamachi arunakaparjam ñanqhanakat jithiqtata, taqi chuymampi, taqi amuyumpi, taqi ch’amamp Tatitur jaysirixa. 26 Ukhamäkipansa, Tatitux Judá uraqinkirinakatak q’apisitakïskänwa, Manasés reyin jan wali luratanakapax juparu ñanqhachatayna uka layku. 27 Ukat Tatitux yatiyäna Judá markaru jupan nayraqatapat apanukuña, kunjämtix Israel markaru apanukkatayna ukhama; ajllisit Jerusalén markaparux apanukuñ munäna, ukhamaraki kawkïr utantix sutipa ukankañapa munkäna uksa. 28 Josías reyin ukat ukxar sarnaqäwipasa, taqi kun luratanakapasa, Judá uraqinkir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 29 Mä urusti, Egiptonkir faraón Necao sat reyix, Éufrates jawiraruw saräna Asiria markankir reyir yanapt’iri. Josías reyisti Necao reyirux Meguido sat chiqan katuntañ amti, ukampis Necao reyix jupar uñjasin ukspachaw jiwayäna. 30 Josiasan yanapirinakapasti jiwat janchipxa mä carror uchasin Meguido chiqata, Jerusalén markakamaw apxapxäna, ukan imt’xapxarakïna. Markankir jaqinakasti Josías reyin Joacaz yuqaparuw awkip lantix reyit utt’ayapxäna. 31 Joacaz chachax pä tunka kimsan maranïkäna ukkhaw, marka apnaqañ qalltäna, jupasti Jerusalén markan kimsa phaxsikiw Judá marka apnaqäna. Taykapax Libná chiqankiri, Hamutal sutinïnwa, Jeremiasan phuchhapänwa. 32 Ukampis luratanakapax Tatit nayraqatanxa jan walinakänwa, kunjämtix nayra awkinakapax jan wali lurkäna ukhama. 33 Necao sat faraonaw Joacaz reyirux Hamat uraqina, Riblá chiqan katuntat ukankayäna, ukhamat Jerusalén markan jan apnaqañapataki; ukhamarusa, Judá markarux kimsa waranqa kimsa patakan kilo qullqimpi, kimsa tunka kimsani kilo qurimpi churañapatakiw wayt’äna. 34 Ukxarusti Necao faraonax Josías reyin Eliaquim sat yuqaparuw awkip lantix reyit utt’ayäna, sutipsa yaqha sutimpiw uchäna, Joacín sasa. Ukatsti Joacaz reyirux Egiptoruw irpxaruwayäna, ukanarak jiwxäna. 35 Joacín reyisti Necao faraonarux maykatayna uka qullqimpi, qurimp churäna, uka qullqi apthapiñatakisti, markankir jaqinakaruw apthapiñapatak wayt’äna. Ukatsti Necao faraonar churañatakix, sapa mayniw qullqita, qurita, qawqhatix churañäki uk churapxäna, qawqhatix sapa mayni irsuñapäkän ukarjama. 36 Joacín chachax pä tunka phisqan maranïkän ukkhaw, marka apnaqañ qalltäna; jupasti Jerusalén markan tunka mayan maraw Judá marka apnaqäna. Taykapax Rumá chiqankiri, Zebudá sutinïnwa; Pedaías chachan phuchhapänwa. 37 Uka reyin luratanakapasti, Tatitun nayraqatapan jan walinakänwa, kamisatix nayra awkinakapax ñanqha lurapkäna ukhama.

24

1 Joacín reyix marka apnaqkän ukkhaw, Babiloniankir Nabucodonosor reyix Judá uraqir katuntir mantantäna, ukatsti Joacín reyix kimsa maraw uka reyin munañaparjam sarnaqäna. Ukatxa sum amuyt’asisin, janiw uka reyirux jaysañ munkxänti, jan ukasti jupatakiw sayt’asxäna. 2 Ukat Tatitux Joacín reyitaki caldeo, sirio, moabita, amonita lunthata tamanak apayanïna Judá markar mantantasin tukjapxañapataki, kunjämtix Tatitux luqtir profetanakap tuqi yatiykatayna ukhamarjama. 3 Tatitusti Judá uraqirux Manasés reyin taqi juchanakap laykuw mutuyäna, janiw markarux pampachañ munkänti, Manasés reyin jan juchan walja jaqinakaru Jerusalén markan jiwarayatap layku. 5 Joacín reyin ukat ukxaru sarnaqäwipasa, taqi luratanakapasa, Judá markankir reyinakan luräwinakapa qillqatankiwa. 6 Joacín reyix jiwxäna ukkhasti, Joaquín yuqapaw jupa lantix reyïxäna. 7 Ukat uksarusti Egiptonkir reyix janiw mayampsa uraqipat mistunkxänti, Babiloniankir reyiw Egipto reyin taqpach uraqinakap katuntasxatayna, Egipton jisk’a jawirapat qalltasina, Éufrates jawirkama. 8 Joaquín waynax tunka kimsaqallqun maranïkän ukkhaw, Judá marka apnaqañ qalltäna, jupasti kimsa phaxsiw Jerusalenan marka apnaqäna. Taykapax Nehustá sutinïnwa, jupasti Elnatán chachan phuchhapänwa, Jerusalén markankirirakïnwa. 9 Joaquín reyin luratanakapax Tatit nayraqatan jan walinakänwa, kamisatix awkipax ñanqha lurkatayna uka kipkarak jupax luräna. 10 Khä urunakansti Babiloniankir Nabucodonosor reyin ejercitopax sarasin Jerusalén markar katuntañatakiw muyuntäna. 11 Kunapachatix soldadonakax markar nuwantasipkän ukkhaw Nabucodonosor reyix purinïna. 12 Ukat Judá marka apnaqir Joaquín reyix, taykapampi, jilïrinakapampi, yanapirinakapampi, jupan suma uñt’at jaqinakampi Babiloniankir reyiru katuyasxapxäna, uka reyisti jupanakarux katuntayxänwa. Ukasti kunapachatix Nabucodonosor reyix kimsaqallqu mara Babilonia marka apnaqkän ukapachaw lurasïna. 13 Ukatsti Nabucodonosor reyix Tatitun utapata, ukhamaraki reyi utat taqpach imat yänak apsuwayäna, ukatsti, kunjämtix Tatitux yatiykatayna ukhamarjamaw qurit lurat taqi yänak p’akiräna, kuna yänaktix Israelan Salomón reyipax Tatitun utapatak luraykatayna ukanaka. 14 Ukatsti Nabucodonosor reyix, Jerusalenankir taqpach jaqinakaruw katuntat apasxäna, taqpach jilïrinakaru, suma nuwasir soldadonakaru, amparampi suma yänak lurir jaqinakaru, herreronakaru, tunka waranqanir phuqhachañkama. Janiw khitis Judá uraqin qhiparkxänti, jan ukasti wali pisin jakasir jaqinakakiw Jerusalenan qhiparxäna. 15 Nabucodonosor reyisti Joaquín reyiru, taykaparu, warminakaparu, jilïrinakaparu, wali aytat jaqinakaruw katuntat apasxarakïna. Jerusalenat katuntat jaqinak Babilonia markaruw apasxäna. 16 Babiloniankiri reyix wali aytat jaqinak katuntat apasxäna ukanakat taqpachanix, paqallq waranqanïnwa; ukatsti amparampi suma yänak lurir jaqinakata, herreronakatsa, suma nuwasiri wali ch’amani chachanakatsa waranqani apasxarakïna. 17 Ukatsti Babiloniankir reyix Matanías chacharuw Joaquín sobrinop lantix, reyit utt’ayäna, sutipsa yaqha sutimpiw uchäna, Sedequías sasa. 18 Sedequías chachax pä tunka mayan maranïkän ukkhaw marka apnaqañ qalltäna, jupasti Jerusalenan tunka mayan maraw marka apnaqäna. Taykapax Hamutal sutinïnwa, jupasti Jeremías chachan phuchhapänwa, Libná markankirirakïnwa. 19 Sedequiasan luratanakapax Tatitun nayraqatapan jan walinakänwa, kunjämatix Joacín chachax jan walinak lurkatayna ukhama. 20 Ukat Tatitux Jerusalén markampitaki, Judá markampitakix q’apisïna; ukatsti jupan nayraqatapat jupanakarux jaqunuküna.

25

1 Sedequías reyix llätunka mara marka apnaqkäna, tunkïri phaxsita tunka uru saraqataruw, Babiloniankir Nabucodonosor reyix taqpach ejercitopamp sarantasin Jerusalén markar muyuntäna. Ukatsti marka uñkatasiruw utjnuqtäna, marka muytarusti makhatañanak luräna, markar katuntañataki. 2 Jerusalén markasti Sedequías reyix tunka mayan mara marka apnaqkän ukkhakamaw muyuntat uñjasïna. 3 Uka pachpa marana, pusïr phaxsina, llätunka uru saraqataruw manq’at t’aqhisiñax Jerusalén markan jilxattäna, jaqinakanxa janiw kuna manq’añapas utjkxänti. 4 Ukat Sedequías reyix soldadonakapampi markar muyuntki uka pirqa p’iysupxäna. Jupanakasti uka chiqaw arumpacha jaltxapxäna, pä pirqa taypin utjkäna uka mantañ chiqanjama, reyin panqar uyup jak’a sarakipasa, ukatsti Jordán qhirwar sarir thakhinjam jalapxäna. Ukchañkamasti, Babiloniankir soldadonakax markar muyuntatäsipkänwa. 5 Ukampis Babiloniankir soldadonakax Sedequías reyirux arktapxänwa, ukatsti juparux Jericó pampan jikxatapxäna. Sedequiasan ejercitopasti taqpachaniw jupar apanukusin jaltxapxäna. 6 Babilonio soldadonakasti Sedequías reyir katuntasin, Babiloniankir reyin nayraqataparuw apapxäna, jupasti Hamat uraqinkir Riblá chiqankaskänwa. Uka chiqan Nabucodonosor reyix, Sedequías reyitak juchañchäwip arsüna, 7 ukatsti jupan nayraqatapan wawanakaparux kharinukuyäna. Sedequiasarusti nayranakap irsuyäna, cadenanakampi ñach’antataw Babiloniar apxaruyäna. 8 Babiloniankir Nabucodonosor reyin marka apnaqatapax, tunka llätunkan maränwa, phisqïr phaxsin paqallq uru saraqatarusti, uka reyin ejercitopan Nebuzaradán sat capitanapax Jerusalenaruw purinïna 9 jupasti ninampiw Tatitun utap nakhantayäna, ukhamaraki reyin utapampi, markan utjir utanakampi, juk’ampisa wali aytat jaqinakan taqpach utanakapampi, 10 ukatsti jupamp chika jutkatayna uka babilonio ejercitox, Jerusalén markar muyuntki uka pirqanak tinkurayäna. 11 Ukatsti Nebuzaradán capitanax, khitinakatix Jerusalén markan qhiparkatayna, ukhamaraki Babiloniankir reyir jaqkattapkatayna ukanakaru, amparampi suma yänak lurir jaqinakampiruw Babiloniar katuntat apasxäna. 12 Ukampis pisin jakasiri jaqinakat mä qawqhanirukiw jaytanukuwayäna, uva yapuchañapataki, yapunak lurañapataki. 13 Babilonio jaqinakasti Tatitun utapan utjkatayna uka broncet lurat yänakxa, jisk’a jisk’a tukjapxäna: sayirinaka, katxäsirinaka, uma uchañ jach’a lamana, ukatsti broncenak taqpach Babiloniar apasxapxäna. 14 Ukhamaraki qhilla uchañanaka, k’istuñanaka, nina jawriñanaka, jach’a wisllanaka, kunatix Tatitun utapan luqtäwitaki wakiski taqi uka bronce yänak apasxapxäna. 15 Ukhamarusa, Nebuzaradán capitanax qurita, qullqit lurat taqi yänaka, incienso nakhayañanaka, jach’a qirunaka apasirakïna. 16 Salomón reyix Tatitun utapatak luraykatayna uka broncet lurat pä sayirinakana, uma uchañ jach’a lamanana, takxäsirinakapan tupupax janiw yatiñjamäkänti. 17 Uka pä sayirinakax kipkakïnwa, sapa mayasti alayarux kimsaqallqu metroni, uka patäxapansti broncet lurat capitel sat k’achachañaw utjäna, ukasti alayarux pä metronïnwa; ukan muytaparusti broncet lurat mä rejillanïnwa, granada achunakampi k’achachata. 18 Ukhamarusa, Nebuzaradán capitanax Seraías jilïr sacerdoteruw katuntäna, ukhamarak Sofonías ukxankir sacerdoteru, Tatitun utap uñjir kimsa chachampiru. 19 Markankir jaqinakatsti, soldado tamanak apnaqir jilïriru, reyir luqtiri phisqa jaqinakaparu, ejercitotak chachanak jawsthapiyir oficialaru, aytat jaqinakat suxta tunkaniruw katuntäna. 20 Jupanakar katuntasinsti, Nebuzaradán capitanax, taqpachaniruw Babiloniankir reyin nayraqatapar apäna; jupasti Hamat uraqina, Riblá chiqankaskänwa. Ukan Babiloniankir reyix jupanakar jiwarayäna. Judá markankir jaqinakax ukhamaw uraqipat jayar apanukut uñjasipxäna. 22 Babiloniankir Nabucodonosor reyix, Ahicam chachan Guedalías yuqaparuw apnaqirit utt’ayäna, Safán chachan allchhiparu, kawkïr jaqinaktix jupax Judá uraqin jaytawaykatayna ukanakar apnaqañapataki. 23 Ukatsti kunapachatix Judá ejercitonkir jilïrinakasa, jaqinakapas uk yatipxäna ukkhaxa, jupanakax Guedalías chachampi parliriw Mispá chiqar sarapxäna. Jupanak taypinsti aka chachanakänwa: Netanías chachan Ismael yuqapa; Caréah chachan Johanán yuqapa; Netofá chiqankir Tanhúmet chachan Serahías yuqapa; Maacá markankir mä chachan Jaazanías yuqapa. 24 Guedalías chachasti jupanakaru, jaqinakapampirux juramentompiw arsüna, akham sasa: “Babilonio oficialanakar jan axsarapxamti. Jumanakatix uka uraqin qhiparapxäta, ukatsti Babiloniankir reyir luqtapxäta ukkhaxa, jumanakatakix taqi kunas walikïskaniwa” sasa. 25 Ukampis kunapachatix Guedaliasax paqallqu phaxsi marka apnaqañ phuqkän ukapachaxa, Judá markankir reyinakat saraqir Ismael chachaw tunka jaqinakamp chikt’at Mispá chiqar purinïna, ukatsti jupax Guedalías chacharux jiwayänwa, jupar yanapiri judionakarusa, babilonio jaqinakarusa jiwayarakïna. 26 Ukatsti jaqinakax babilonio jaqinakar axsarapxatap laykusti jisk’asa jach’asa, ejerciton jilïrinakapasa taqiniw Egiptor jaltxapxäna. 27 Kunapachatix Judá markan Joaquín reyipax Babilonia markan kimsa tunka paqallqun mara, tunka payan phaxsi, pä tunka paqallqun uru apanukuta jakaskän ukkhaw, Evil-merodac sat reyix, Babilonia markan reyïña qalltäna; jupasti Joaquín chachat khuyapt’ayasisin carcelat apsxäna, 28 juparusti sum uñjäna, yäqarakïna, jupamp chika Babilonia markankapkän uka reyinakat sipana. 29 Ukhamat Joaquín chachax carcelan uchasiñ isipa apsusxäna, ukat uksar jakäwipansti reyimp chikaw manq’asïna. 30 Ukhamarus Joaquín chachan jakañapkamasti, Babiloniankir reyit sapüruw manq’asiñapatak qullqi katuqäna.