RUT

1

1 Israel markax jilïr jaqinakan apnaqatäkäna ukapachaxa, taqi uksa tuqinakan mach’aw utjäna, uka maranakan janiw manq’añax utjkänti. Ukhamïpansti, Judá markankir Belén markata, Elimélec chachax Moab jach’a markaruw warmipampi, pä wawapamp jakir sarxäna. Warmipax Noemí sutinïnwa, maynïr wawapax Mahlón sutini, maynïristi Quelión sataraki. Jupanakax Belén jisk’a markankirïpxänwa, Moab markar purisasti ukan jakxapxarakïna. 3 Mä qawqha pachatsti, Elimélec chachax jiwxänwa, Noemí mamasti pä yuqapampikiw qhiparxäna. 4 Uka qhipatsti, Mahlonampi Quelionampix moabita tawaqunakampiw jaqichasipxäna, maynix Orfá sutinïnwa, maynisti Rut sutiniraki. Niya tunka mara qhipatsti, 5 Mahlonampi Quelionampix jiwxapxarakïnwa, Noemí mamasti sapakiw qhiparxäna jan chachani, jan yuqanakani. 6 Mä urusti, Noemí mamax Moab markan suma yatiyäwi ist’äna, Tatitux Israel markapat khuyapt’ayasitapa, mach’a maranakasti tukusxataparaki. 7 Ukat Noemí mamax Judá markar kuttxañ amtäna. Kawkhantix jakapkäna uka chiqat yuxch’anakapamp chikaw sarxäna. 8 Thakhinjam sarkasasti, Noemí mamax yuxch’anakaparuw säna: —Jumanakax sarxapxam, utanakamar taykanakam thiyar kutt’xapxam. Tatitux jumanakat khuyapayaspan, kunjämtix jumanakax nayatsa yuqanakaxatsa khuyapasipkista ukhama, 9 Diosax munpan jumanakan wasitat jaqichasipxañama, sapa maynin utaparuy kusisiñ churarakpan —sasa. Ukatsti, Noemí mamax sapa mayniruw jaytawayxañatak jamp’att’äna, jupanakasti wal jachapxäna, 10 sapxarakïnwa: —¡Janiwa! ¡Nanakax jumamp chikaw markamar sarañ munapxta! —sasa. 11 Noemí mamasti saskakïnwa: —Wawanakaxay, kutt’xapxam, ¿kunatakirak nayamp chik sarañ munapxtasti? Janiw nayax juk’amp wawanïkxäti jumanakamp jaqichasiñapatakixa. 12 Sarxapxam, utanakamar kutt’xapxam. Nayax wasitat jaqichasiñatakix taykäxtwa, jichha arumpach jaqichasirista, ukat wawanakanïrista ukasa, 13 jumanakax, ¿jupanakamp jaqichasiñatak jilsupxañapkam suyapxasmati? ¿Jupanak suyañ laykukit wasitat jan jaqichasipkasmasti? Wawanaka, janiw ukhamäkaspati. Tatitux nayar wali llakisiñanak apayanitu, nayax juk’ampi llakisirista jumanakar t’aqhisir uñjasaxa —sasa. 14 Uk ist’asasti yuxch’anakapax juk’amp jachapxäna. Ukatsti, Orfá warmix taykch’ipar jamp’att’asin kutt’awayxäna. Ukampis Rut warmix taykch’ipamp chikaw qhiparxäna. 15 Ukat Noemí mamax Rut yuxch’apar säna: —Uñtam, yuxch’a masimax markaparu, diosanakapan ukaruw kuttawayxi, jumasti jupamp chik sarxarakim —sasa. 16 Ukampis Rut warmix taykch’iparux sarakïnwa: “Jumar jaytjañ jan mayistati, kawkharutix jumax sarkäta ukkharuw nayax sarä, kawkhantix jumax jakkäta ukkhan jakä. Juman markamax markaxäniwa, Diosamasti, Diosaxarakïniwa. 17 Nayasti kawkhantix jumax jiwkäta ukkhan jiwä, uka chiqanarak p’amp’achatäñ munta. ¡Dios Tatitusti taqi ch’amapamp mutuyitpan, nayatix jumar jaytanuküma ukaxa. Jiwañakiw jumampiru, nayampirux jaljtayistani!” 18 Noemí mamasti, Rut yuxch’apan jupamp chik sarañ munatap amuyasaxa, janiw juk’amp kunsa siskxänti. 19 Ukhamaw jupanakax panpachani sarapxäna, Belén markar puriñkama. Belén markar mantapkän ukkhasti, markpachaw jupanakar uñjasax chuymanakap ch’allxtayasipxäna. Warminakasti sapxänwa: —¿Janit akasti Noemí warmïkisti? —sasa. 20 Noemí mamasti, jupanakarux sänwa: —Jan juk’amp Noemí sapxistati, jan ukasti Mará sapxita. Taqi ch’amani Tatitux jach’a llakisiñanak nayar apayanitu. 21 Aka markatxa, taqi kun phuqt’ataw mistuwayta, Tatitun ukham munatapatxa, jichhax jan kunaniw kutt’anta. ¿Kunatarak Noemí sasipkakitätasti? Nayarux taqi ch’aman Tatituw juchañchitu, llakinak apayanirakitu —sasa. 22 Ukhamaw Noemí mamax Rut yuxch’apamp Moab markata Belén markar kutt’anxäna. Uka markar puripkäna ukapachasti, cebada apthapiñ pacha qalltäxänwa.

2

1 Noemí maman Elimélec chachap tuqit mä wila masipaw utjäna, Booz sutini, jupasti wali qamirïnwa, taqinin uñt’ataraki. 2 Mä urusti, Rut warmix Noemí taykch’iparuw säna: —Pampar sarä, inach khitis “cebada puyanak apthapis qhipax arkanita” sitani —sasa. Ukatsti taykch’ipax: —Saramay wawa —sarakïnwa. 3 Ukhamaw Rut warmix pampar saräna; yawthapirinakax jalaqtayapkäna uka cebada puyanak apthapisaw arkäna. Uka yapusti Booz chachankänwa, jupax Elimélec chachan wila masiparakïnwa. 4 Ukürusti Booz chachax Belén markat yapup uñjiriw purïna, yawthapirinakarusti aruntarakïnwa: —Tatitux jumanakampïpan —sasa. Jupanakasti: —Tatitux askinakap jumar churpan —sasaw aruntapxarakïna. 5 Ukatsti, Booz chachax cebada yawthapirinakan jilïriparuw jiskt’äna, akham sasa: —¿Khitin wila masipas uka tawaquxa? —sasa. 6 Yawthapirinakan jilïripasti sänwa: —Uka tawaqux Moab markankiriwa, Noemí mamamp chikaw purini. 7 Nayaruw jikxatasin achikt’asitu, cebada yawirinakan qhipap puyanak apthapisa saraskañataki, jupax jan samart’asaw jichhärmanthitpach apthapiski, jichhakiw samart’asiski —sasa. 8 Ukat Booz chachax Rut warmir säna: —Wawaxay, ist’ita, jan yaqha yapunakar cebada puyanak pallasir saramti, uywatanakaxamp chik akankaskam, 9 kawkhantix cebada yawir jaqinakax yawthapipkani uka chiqar saraskakim, nayaw uywatanakaxar iwxta, jan khitis jumar kamsañapataki. Umat pharjkätam ukkhasti, uywatanakax wakullanakar uma apsusipki ukat umt’askakïtawa —sasa. 10 Rut warmisti llamp’u chuymampi p’iqip uraqkam alt’asin, Booz chachar jiskt’arakïna: —¿Kunatarak nayar uñjasin khuyapt’ayasistasti? Nayax yaqha markankirikïtwa —sasa. 11 Booz chachasti juparux sänwa: —Chachaman jiwatapat kunanaktix taykch’imatak jumax lurkta ukanak nayar yatiyapxitu, awkimaru, taykamaru, markamar apanukunitamsa yatiraktwa, aka markan jumatak jan uñt’at jaqinakamp chik jakañataki. 12 ¡Diosaw luratamat jumar kuttayxätam! ¡Israelan Tatitupat churäwi katuqasxäta, jupar alkatatam layku, jupar thaqhatam laykuraki! —sasa. 13 Rut warmisti Booz chacharux sarakïnwa: —Tata, jumax wali suma jaqipunïtawa, arunakamasti chuymachituwa. Jan uywatamäkta ukasa, nayarux munasiñ arumpiw parlxt’ayista —sasa. 14 Manq’añatakisti, Booz chachax Rut warmir jawsänwa, akham sasa: —Akar jutam, manq’asim; t’ant’am vinagrer chilltasim —sasa. Rut warmisti cebada yawthapir jaqinakamp chikaw qunt’asïna, Booz chachax cebada jamp’i waxt’äna, Rut warmisti sist’asiñkamaw manqt’asïna, taykch’ipar waxt’añatakis jilt’ayasirakïnwa. 15 Ukatsti wasitat cebada puyanak apthapir kutt’käna ukkhasti, Booz chachax uywatanakapar akham sänwa: —Cebada pichunakat apaqasiskpan, jan jark’apxamti. 16 Jupan juk’amp apthapisiñapatakisti cebada pichunakamat yaqhip puyanak jalaqtayawayapxam. ¡Janiw kuns kamsapxätati! —sasa. 17 Rut warmisti arumt’añkamaw cebada puyanak Booz chachan yapupan apthapïna. Jupan apthapitapax pä chhiyaw liq’stäna. 18 Ukatsti, jupax cebada q’ipt’ataw markarux kutt’xäna, qawqhtix ukürun apthapkatayna uk Noemí taykch’ipar uñacht’ayäna. Ukatxa manq’a jilt’a imaskäna uk apsusin jupar churarakïna. 19 Noemí mamasti Rut warmir jiskt’änwa: —¿Kawkinarak jichhür irnaqantasti? ¿Kawkhatarak ukataq cebada apthapintasti? ¡Jumar yanapt’irix Tatitun waxt’äwip katuqpan! —sasa. Rut warmisti taykch’ipar sänwa: —Booz chachan cebada yapupan jichhürux irnaqt’anta —sasa. 20 Noemí mamasti yuxch’aparux sarakïnwa: —¡Uka chachax Tatitun aski waxt’äwip katuqpan! Jupasti jichhax jiwasar khuyapayistuwa, kunjämtix nayrapachax jiwir wila masinakasar khuyapt’ayirïkän ukhama. Uka jaqix jiwasan jak’a wila masisawa, jupaw wila masinak taypit jiwasar khuyapt’ayasistaspa —sasa. 21 Rut warmix ukxar sänwa: —Jupasti nayarux sarakituwa: “uywatanakaxamp chik irnaqaskakim yapu apthapiñ tukusiñapkama” —sasa. 22 Noemí mamasti Rut yuxch’apar sänwa: —Wawaxay, ukax walikïskiwa, uywatanakapamp chik ukankaskakim, janis yaqha yapunakar sarkam, jan wal jumar uñjasipkiristam —sasa. 23 Ukatsti Rut warmix Booz chachan uywatanakapampiw cebada puyanak pallaskäna, cebadampi, trigompi apthapi tukusiñapkama. Ukchañkamasti jupax taykch’ipamp chikaw jakasïna.

3

1 Mä urux Noemí mamax Rut yuxch’aparux sänwa: —Wawaxay, kusisit jakasiñamatakix mä chacha thaqhañaxaw wakisi. 2 Ist’am, Booz wila masisax cebada khuysuriw yapupar jichha arumax sarani, kawkhantix jumax cebada puyanak uywatanakapamp apthapkäyätas uka chiqaru. 3 Jichhasti akham luram: Jariqt’asim, suma q’apkir qullanakamp jawirt’asim, sumïr isimamp isthapt’asirakim, ukatsti, kawkhantix Booz chachax cebada khuysuski uka chiqar saram. Ukampis Booz chachampix janiw uñt’ayasïtati janïr manq’aña, umaña tukuykipanxa. 4 Ukatsti, kawkharutix ikintkani uk sum uñch’ukïta. Ikjatäxani ukapachasti, jupan jak’aparuw ikkatäta. Ukhamat jupax yatini, jupamp arxatayasiñ mayitamxa, ukatsti jupaw kunatix lurañamax wakiskani uk saskätam —sasa. 5 Rut warmisti taykch’iparux sänwa: —Taqi kunanaktix iwxawaykista ukanak luräwa —sasa. 6 Ukatsti, Rut warmix pamparuw saräna; taqi kuntix taykch’ipax iwxawaykäna uk ukhampun luräna. 7 Booz chachax manq’aña, umt’añ tukt’ayxasinxa, wali kusisitaw cebada phina jak’ar ikt’ir sarxäna. Ikjataxäna ukkhasti, Rut warmix k’achat jak’achasisin jak’aparuw ikkatäna. 8 Chika arumjarusti Booz chachax akatjamat ikit p’arxtäna, kutikipstasinsti jupa jak’an mä warmir ikt’at amuyasax mulljasïnwa. 9 —¿Khitïtas jumaxa? sasaw Booz chachax jiskt’äna. Rut warmisti sarakïnwa: —Tata, nayax Rut uywatamätwa, jumax nayan wila masixätawa, nayar arxatañamax wakt’tamwa. Jichhasti nayampi jaqichasiñam mayiñ munsma —sasa. 10 Booz chachasti sänwa: —¡Tatitux waxt’äwip jumar churpan! Jiwir chachamatakix chiqa chuymanïtam uñacht’ayista. Chacht’asiñ munasax qamirïpasa, jan utjirinïpas nayat juk’amp wayna jaqi thaqhasisamäna; ukampis janiw ukham lurktati. 11 Wawaxay, jan axsaramti, juman aski sarnaqirïtam markaxan taqiniw yatipxi. Taqi kuntix maykista ukanaksa luräwa. 12 Chiqpachansa, jak’a wila masimätwa, ukampis juman yaqha nayat sipan juk’ampi jak’a wila masimax utjaskiwa. 13 Ukhamasti, jichha arumax akar qhiparam. Arumanthiw uka wila masimax jumar arxatañ munchispa jan munchispa uk yatiñäni; janitix phuqhañ munkanixa, Tatit nayraqatan arsta, nayaw jumar arxatäma. Jichhasti qhanjtaniñapkam ikt’xam —sasa. 14 Rut warmisti Booz chachan jak’aparuw uka arumax ikt’äna. Qhipärmanthisti janïr sum qhanjtankipan sartäna, Booz chachan jupar “janiw khitis yatiñapäkiti juman aka pampar jutatamxa” satapata. 15 Ukatsti Booz chachax juparux sänwa: —Phullum awaysusim, ukatsti sum katt’am —sasa. Rut warmisti phullup katt’äna, Booz chachax ukaruw pusi tunka jila kilonaka cebada warxatäna, ukatsti q’ipxaruyañ yanapt’arakïna. Rut warmisti cebada q’ipt’ataw markar kutt’xäna. 16 Rut warmix utapar purxäna ukkhaxa, taykch’ipasti jiskt’änwa: —Wawaxay, Booz chachax ¿kamstamsa? —sasa. Rut warmisti taqi kunanaktix Booz chachax jupar yanapt’añatak lurkatayna ukanak taykch’iparux yatiyäna, 17 ukxarusti saskakïnwa: —Taqi aka cebada churaniwayitu, “janiw taykch’iman ukarux jan kunan kutt’añamäkiti” situwa —sasa. 18 Ukatsti Noemí mamax sänwa: —Jichhasti suyt’akim wawa, kunjamakïkani uk uñjañäni. Booz chachax uk askichañkamax janiw samarkanisa —sasa.

4

1 Uka qhipatsti, Booz chachax markar mantañawjaruw qunt’asir saräna, kawkhantix jaqinakax aski amtäwinak parlakipañatak tantachasipxirïkän ukkharu. Uka pachasti kawkïr wila masittix Booz chachax parlkäna ukaw uka chiqanjam saraskarakïna, ukat Booz chachax jupar art’äna: —Jutam, akawjar qunt’asim —sasa. Uka wila masisti Booz chachan jak’apar qunt’asiriw jutäna. 2 Ukspachaw Booz chachax markankir tunka aytat jilïr jaqinakar jawsäna, jupanakarusti ukawjaruw qunt’ayarakïna. Qunt’atäxapxäna ukkhasti, 3 Booz chachax wila masipar sänwa: —Noemí mamax Moab markat kutt’anxi, jupasti Elimélec wila masisan uraqip aljañ amti. 4 Nayax uk jumar yatiyañ munsma, jumatix alasiñ munasmaxa, jichhpach alasim aka jilïr jaqinak nayraqatana. Elimélec chachan jak’a wila masipätam laykusti, uraqip alasxañamax wakt’tamwa. Jumatix jan alasiñ munkstaxa, nayar yatiyxita, jumxarusti nayaruw wakt’itu —sasa. Uka wila masisti ukxarux sänwa: —Alasïwa —sasa. 5 Ukatsti Booz chachax qhanañchänwa akham sasa: —Sum amuyt’asim, Noemí maman uraqiptix alasiñ munstaxa, moabita Rut ijma warmimpix jaqichasiñamarakiwa, ukhamat uka uraqix jiwirin sutipankaskañapataki —sasa. 6 Uka arunak ist’asasti uka wila masix sänwa: —Ukhamïpanxa janiw alaskiristti, janiw nayax wawanakaxar jan walir uchañ munkti. Ukampis jumatix alasiñ munstaxa, alasiskakim, kuna lurañatix nayar wakt’kitu uk jumaruw churxsma —sasa. 7 Khä urunakanxa, Israel markan saranakaparjamaxa, kunapachatix maynix wila masi luräwinaka luraña mayniru churxi, jan ukax, mä kunsa aljañatak parlt’äwi jan phuqhaña munasinxa, lurañapa churxirïki ukax ch’ulla wiskhup apsusisin maynir churxirïna. Uka saranak phuqhañatakisti, 8 Booz chachan wila masipax wiskhup apsusisin Booz chacharuw churxäna, akham sasa: —Jumak alasiskam —sasa. 9 Ukatsti Booz chachax, aytat jilïr jaqinakan nayraqatapan säna: —Jumanakan uñjkataw jichhürux nayax Elimélec, Mahlón, Quelión chachanakan uraqipäkän uka uraqi Noemí mamat alasxta. 10 Nayax Rut ijma warmimpiw jaqichasxarakï, ukhamat uka uraqix jiwir Mahlón chachapan sutipankaskañapataki. Ukhamasti janiw Mahlón chachan sutipax wila masinakap taypin chhaqtkaniti, aka markansa janiw sutipax armatäkaniti. Jumanakaw jichhürux taqi ukanak uñjapxista —sasa. 11 Taqi ukankirinakasti arsupxarakïnwa akham sasa: —Nanakaw taqi akanakat arsupxä. ¡Tatitusti munpan utamar mantkani uka warmix Raquel, Lea warminakjamäñapa, jiwasa israelit jaqinakax jupanakan wawanakapäpxtanwa! Jumasti, Belén markanxa, suma uñt’ata, aytat jaqirakïma. 12 Tatitux walja wawanak uka warmitxa jumatak utjaypan. Utamankirinakas waljanirakïpan, kunjämatix Judá chachampin, Tamar warmimpin Fares yuqapan wawanakapax waljanïkäna ukhama —sasa. 13 Mä juk’a pachatsti, Booz chachax Rut warmimpiw jaqichasxäna. Tatitun munañapatxa, Rut warmix usuriptxänwa, ukatsti mä yuqall wawa wawachasïna. 14 Wawax yurkäna ukkhasti, Belenankir warminakax Noemí mamarux sapxänwa: —¡Tatitux jach’añchatäpan, jupaw jichhürux mä allchhi apayantam, jumar uywañapataki! ¡Uka allchhimasti Israel markan wali aytat jaqïpan! 15 Jupax kusisiyätamwa, taykäxäta ukkhasa khuyapt’ayätamwa, yuxch’aman wawapawa, jupasti jumarux walpun munastamxa, jumatakix wali askiwa, paqallqu wawat sipansa juk’ampi —sasa. 16 Noemí mamasti wali munasiñampiw wawar ichxart’asïna, ukürut uksarux jupaw wawar sum uywäna. 17 Ukham uñjasinxa, uta jak’ankir warminakax sapxänwa: —¡Noemí mamax mä wawanïxiwa! —sasa. Jupanakasti wawarux Obed sutimpiw uchapxäna. Obed chachax Jesé chachan awkipänwa, David reyin achachilaparaki. 18 Fares chachat saraqirinakasti akanakänwa: Hesrón, Ram, Aminadab, Nahasón, Salmón, Booz, Obed, Jesé, David, ukanaka.