Titus

Paulus me Titus paagoo yaebeamaata kapogee

Titus mee ko Paulus ma epo enaataa peenaa, mena weganaa seta mée. Waa Yunani kaa mée, Yahudi bagee se (Gal 2:1-3). Paulus me mee kapogee ebeamaata kaboo Titus mee Kreta magaa kaa tota. Titus me mee magaa kaa Yesus mikee gaayaa bagee paagoo "Kisee menaa okoo eewegaai, kisee menaa okoo tupii" see ase-manee taano see naadi mee kapogee yaebeamaata.

Yesus mee epoo to wodoo pakaa-seometa kaama wodoo tahun amaamo ma idibi waa naa omemaata kaama tahun 66 mee yiba mokoo Paulus me mee kapogee yaebeamaata.

Mee kapogee yiba mena kutuu yuwa kuwa ko kisee:

1:1-16 Petamanii menaa ma, Yesus mikee gaayaa bagee tuku-tuku yuwa wigineano menaa ma

2:1-15 Yesus mikee gaayaa bagee yuwa tupiino menaa

3:1-15 Apanaa tupiino menaa ma, wodopasi menaa ma

1

1Nii ko Paulus, Ogatamee me agiyoo yaokagee see mée, Yesus Kristus me pooi see naseta mée. Mee ko Ogatamee me Wa me daamaa wigintaata bagee yuwa okoo Wa me menaa dimi yiba awemaata kaama mikee menaa ipi kisi naadi yadoonaa see mée mee. Kuwa mikee menaa kuwa ko inii Ogatamee ma dimii menaa kaa umiwoo, toowoosi naadi menaa, 2bedaa inii taa ma taa iminoo miya, iminoo miya umiwoo, toowoo taapea ii see dimii mee manii to see menaa kuwa. Ogatamee Waa makapaa menaa taa see Mée yoka Wa me "Okoo kisee aya tuyaabuu siwoo taapa" see wegata menaa kuwa mikee menaa too. Kuwa menaa Wa me agiyoo-pagiyoo uduma ogaatagaano taa kaa wegata 3kiya eto mee begaa kaa, monaa da kaa kega kaboo kuwa menaa yuwa awee da kaa kiyaami. Inii daba mée daagimaa peeyaano Mée Ogatamee Wa me kuwa menaa daamaa ni kaa nadootaata kaama eeweganaa taai see naseta kuwa me anii eeweganaa segeeka. 4Titus, aa enaa paaya Yesus mikee gaakee kaa ni me dimi kaa yogaa mokoo naadi kaama anii mee kapogee kaebeaga.

Nagamee Ogatamee ma, inii daba mée daagimaa peeyaano Mée Kristus Yesus ma Ekea me epa dimii ma, koogo adumeta dimii ma kuwa aa ma epo enaataa kaatoowoosi naadi kaasega.

Yesus mikee gaayaa bagee tuku-tuku yuwa wigineano menaa

5Enaa idukaa Kreta magaa kaa toogee naadi kaama anii apanaa magaa kaa poono taa kaboo kasema menaa mee ko kisee: Enaa me mée tupiino taa menaa yuwa topenaa taai, bedaa enaa me apanaa ukuwatagaano taa agiyoo kuwa miya daamaa ukuwaai. Kuwa agiyoo ukuwataata kaama maga gakata yiba Yesus mikee gaayaa bagee tuku-tuku yuwa wiginenaa taai. Kuwa uduma aa ukuwase naadi kiyoo tooi kasema. 6Tuku-tuku bagee wiginiyaa-wiginiyaa mee ko kisee: Okoo kaa pedeo menaa taa, api ena too too bagee too, wa me yogaa yuwa miya Yesus mikee gaataa see gaayu too daamaa wiginiyaa. Mée me "Wa me yogaa kuwa otoopa pege, mena si yayeetaa see yogaa yuwa too" see yawegataa siyaa kuwa ko pedeo, kisee bagee se wigineai.1:6-9 1Tim 3:1-77Tuku-tuku bagee kuwa ko Ogatamee Wa me agiyoo daamaa yaokageesi naadi okoo kaa yadootaata bagee yuwa yoka okoo kaa pedeo menaa taa kaano gaano pedeo. Kuwa ko okoo ebo poga-poga see dimii mee miya taa, kagoo dimii mee miya taa, uwo boomaga-baamaga see kuwa miya taa, aadakame-maadakame kuwa miya taa, kepe ou dimii mee miya taa, 8daamaa dimii, daamaa menaa kiyu too wiginiyaa. Kuwa ko mée epa kaa ee kaa badaa magaano ma, daamaa agiyoo too ukuwaapa see dimii gaawoo taano ma, pedeo koogiwoo taano ipi dimii ma, dimi topoo, Ogatamee ma dimii menaa kaa umiwoo, toowoo taano ma, waa ekaato daamaa muniwoo, deewoo taano ipi, kisee bagee kuwa too wigineai. 9Okoo Yesus kaa menaa kuwa too, inii me mée tupiwoo see menaa kuwa too maamaa peneata doowoo taano gaano pedeo. Okoo me kisee daamaa doowoo naadi kaama kuwa topoo see menaa too mée tupiwoo siyaa. Okoo me "Kuwa menaa kuwa inii daamaa niiyii" see wegawoo taano miya omaago, bedaa kuwa topoo see menaa wisineekee bagee paagoo okoo me "Kisee daamaa, kisee pedeo" see tupiwoo taano miya omaago kiwoo siyaa.

10Kuwa wiginiyaa-wiginiyaa menaa kasega kuwa ko mikee menaa wisintagaa see bagee mée eebaa agoo naadi kaama kasega. Okoo otoopa imi taa menaa weganaa, mée deebaa, kisee koo senaa see bagee yuwa. Okoo yupii Yahudi bagee me deewoo see menaa doowoo see bagee yuwa eebaa. 11Kuwa bagee yuwa kepe masiino see naadi koopoo see menaa mée topenaa see bagee yuwa too. Okoo kisee menaa mée topenaa naadi kaama mée tukuguu eebaa yaato mikee menaa wisintagaakea yoka kuwa menaa se weganaasi naadi koogo tuyaano gaano pedeo. 12Kreta magaa kaa nabi bagee ena me miya okoo kaa yawegata menaa mee ko kisee: "Kreta magaa kaa bagee kuwa mée deebaa taano omaago see bagee, mée daakee agiyoo mokoo, agiyoo ukuwaano miya be, naano dimii too gaawoo see bagee yuwa too" see yawegata. 13Kuwa yawegata menaa kuwa mikee menaa. Kisee kemaata kuwa deewoo see menaa yeetaa see bagee yuwa okoo me kuwa menaa ekeata mikee menaa too daamaa doowoosi naadi aa omaago ma ego-tago taai, maamaa tupi-manee siwoo taai. 14A me okoo paagoo "Kuwa idukaa egaa kaa Yahudi bagee me unukade see see menaa kuwa si yii, mée me otoopa dekawoo, deewoo see menaa kuwa miya emaa se wugii, mikee menaa wisintagaa see bagee yuwa me menaa too yoka" see kuwa maamaa ase-manee taai. 15Dimi pedeo taa see bagee gaayu ko uduma dagu, mikee pedeo see taa, okoo me kisee nekeeniyaa kiya pedeo dimii gaawoo, mikee menaa wisiniwoo see bagee gaayu ko pedeo taa see agiyoo kuwa okoo ewo. Okoo dimi menaa da pedeo kedaa naadi kaama pedeo too gaawoo, umiwoo, toowoo siyaa, mee daamaa, mee pedeo see wigineano ewo see bagee yuwa.1:15 1Tim 4:3-516Okoo me "Anii Ogatamee ipi see mée" see wegageekea kiya okoo me koo siyaa agiyoo kuwa deeyaa naaki aii Ogatamee ewo see bagee ii see kuwa nekeeniyaa. Okoo dimi pedeo, Ogatamee me menaa si yayeetaa see bagee yuwa, daamaa agiyoo se ukuwamaayaa see bagee yuwa too.1:16 1Yoh 2:4-6

2

Yesus mikee gaayaa bagee yuwa tupiino menaa

1Okoo kisee bagee kiya aa gaayu ko topoo see mée tupiyaa menaa doodoo too mée tupiwoo taai. 2Ebo bagee yuwa tupiino menaa gaayu ko ikii otoopa ou dimi-pami yuwa wisintagaa siwoo taai, mée me ’Waa dimi daamaa see mée’ see kigaasi yoka ikii daamaa umiwoo, toowoo taai, ikii ekaato daamaa muniwoo, deewoo taai, mikee menaa too ipiipi doowoo taai, mée epa kaai, mée gaadee siyaa agiyoo kaa se makii taai, kuwa menaa uduma ebo bagee yuwa tupiwoo taai.

3Bedaa ebo apii yuwa tupiino menaa gaayu ko ikii Ogatamee ou naadi pedeo taa see kaa umiwoo, toowoo taai, apanaa bagee yuwa pedeo-pedeo see yawegaakee se, boomagaa see uwoo ou see dimii mee miya se, daamaa menaa kuwa too tupi-manee taai, see kuwa a me ebo apii yuwa ase-manee taai.2:3-5 1Tim 5:5-104Okoo kisee umiwoo, toowoo siyu ko okoo me kuwa ukuyogaa kepaa apii yuwa daamaa tupi-manee siyaa. Kuwa ko okoo me paimee ma, yoga yuwa ma epa gaataa, 5okoo ekaato daamaa muniwoo, deewoo taano ipi, pedeo dimii, pedeo menaa wigintagaa, ee kaa agiyoo ipiipi ukuwataa, paimee me menaa daamaa yayeetaa, kisee menaa okoo paagoo daamaa tupi-manee siyaa. Kuwa ukuyogaa kepaa apii yuwa daamaa se tupi-manee siyu ko mée me Ogatamee me menaa wisineapea yoka okoo kuwa menaa daamaa tupiino gaano pedeo.

6Egaanaa yuwa tupiino menaa gaayu ko okoo miya daamaa ekaato muniwoo, deewoosi naadi tupii,2:6 1Yoh 2:147bedaa aa miya a me ukuwayaa, peeyaa yuwa uduma yiba daamaa too umiwoo, toowoo taai. Okoo me ukuwayaa, peeyaa yuwa miya aa see see kisi yoka daamaa tupi-manii. A me mée tupiino menaa kuwa ko topoo too, aii dimi kaa menaa se, mikee ipi kaa menaa ii see kagaasi naadi menaa too,2:7-8 1Tim 4:128mée me kawisineano iyo see menaa kuwa too wegaai. Kisee menaa daamaa tupi-manee siyu ko inii mée wisiniyaa bagee yuwa weda kaa pedeo menaa ena ma mée si yawegayaa.

9Hamba kiyaata bagee yuwa paagoo tupiino menaa gaayu ko okoo me ukuwayaa, peeyaa agiyoo uduma yiba okoo epoo mée me menaa daamaa yayeetaa, okoo ede kisi naadi agiyoo daamaa yaukuwataa, kagoo menaa, pesee menaa kuwa aseekee se,2:9-10 Kol 3:22-2510oma yamaseekee miya se kiya ’Waa ko dimi topoo see mée ii’ see gaasi naadi okoo me agiyoo daamaa yaukuwataa. Kisee too daamaa yaukuwagee naadi kaama inii daba mée daagimaa peeyaano Mée Ogatamee kaa mée tupiino menaa kuwa mée me ’Ebo menaa yoka’ see gaapea. Mée me kisee gaasi yoka kuwa hamba kiyaata bagee yuwa daamaa tupi-manee taai.

11Kuwa kasega kuwa ko Ogatamee Wa me mée tomaa-tomaa uduma paagoo Wa me epaa mee awee da kaa mée deeyaata, daba mée daagimaa peeyaano etaa da agoo mée yakiyaata yoka naadi kasega.2:11 Tit 3:4-712Wa me mée epa dimii mee me inii dimi mena daamaa tupiwoo, umiwoo siyaa. Kuwa ko inii eto magaa da kaa omegee, toogee siyaa begaa kaa pedeo ou dimii ma, magaa da kaa agiyoo ou dimi-pami ma kuwa inii wisintaata daamaa ekaato muniwoo, deewoo siyaa, dimi topoo, Ogatamee ma dimii menaa kaa too umiwoo, toowoo siyaa. Wa me mée epa dimii mee me inii kisee daamaa umiwoo, tupiwoo siyaa, kisee too2:12 Kol 3:5, 1Yoh 2:15-1713Se-ebo, We-ebo Ogatamee, inii daba mée daagimaa peeyaano Mée Yesus Kristus mee diino disi ebo kaa meetagi yoo too. Mee naagoo ko inii esee ede ma, ede ma taatagea naagoo yoka eto maamaa diitoo taakea.2:13 Plp 3:20, 2Tim 4:8, Ibr 9:2814Inii me pedeo dimii, pedeo agiyoo kuwa kaa menaa uduma Wa me mée yataa kiyaata daba mée daagimaa peeyaabuu taano see naadi Waa ekaato mée yaekegataata. Inii Wa me bagee, inii pedeo taa see bagee yuwa, inii daamaa agiyoo too ukuwaano ede gaawoo see bagee yuwa mée kiyaano see naadi mée yaboota.2:14 Mat 20:28, Ibr 9:14, 1Pet 1:17-19

15Eto ko kuwa ni me kisee mée tupii see kasega menaa kuwa uduma a me okoo daamaa ase-manee siwoo taai. Aa kisee menaa mée topenaa see mée to kaekeata yoka a me "Kisee inii daamaa niiyii" see omaago ma ase-manee taai, bedaa ego-tago see menaa miya asegee taai. Mée me aa peedi kaekeasiyu ko se wedaata okoo omaago ma ase-manee segee taai.

3

Apanaa mée tupiino menaa

1Kiyoo Yesus mikee gaayaa bagee yuwa tupiino menaa gaayu ko okoo magaa da kaa ebo tookee bagee uduma paagoo ekaato dimi peedi ekee taai, okoo me menaa daamaa yayii, see kuwa okoo daamaa ase-manee taai. Yesus mikee gaayaa bagee yuwa okoo me daamaa agiyoo ukuwaanaka see dimii too gaataa,3:1 Rom 13:1-7, 1Pet 2:13-142apanaa bagee yuwa pedeo-pedeo see yawegaakee se, aakago-maakago miya se kiya dimi peedi, mée uduma paagoo daamaa dimii, daamaa menaa kaa too umiwoo, toowoo taai, see menaa kuwa miya ase-manee taai. 3Kuwa kasega menaa kuwa ko idukaa kaboo kuwa inii paaya uduma miya dimi taa see bagee, mikee menaa si yayeetaa see bagee, mée deebaa see menaa too yayeetaa see bagee, magaa da kaa ou dimi-pami ma aagadi seta bagee, esee pedeo dimii, pedeo menaa gaataa, kagoo kaa anii naaki ou see dimii gaataa, mée be gaataa, bedaa mée me be mée gaataa, kisee too umiwoo, toowoo seta bagee yuwa too.3:3-6 Ep 2:1-9, Kol 1:21-22, 2Tim 1:9-104Idukaa inii kisee umiwoo, toowoo seta kiya inii daba mée daagimaa peeyaano Mée Ogatamee Wa me dapuu see dimii ma, inii mée epa dimii ma kuwa awee da kaa mée deeyaata, 5inii Wa me bagee mée kiyaata. Mee ko inii me daamaa ukuwaakee agiyoo kuwa kaa se kiya Wa me mée epa dimii mee kaa too daba mée daagimaa peeyaabuu seta. Wa me inii me pedeo yuwa mée yawetogemaata kaama yoga kabayaa mokoo Roh Kudus me inii dimi mena gipii mée yakiyaata, 6Roh Kudus mee inii kaa maamaa mée yakabagekomeeta. Inii daba mée daagimaa peeyaano Mée Yesus Kristus me Roh mee Ogatamee paagoo kaama inii kaa maamaa mée yadookomeeta. 7Ogatamee me mée epa kaa inii Waa ma menaa yuwa mée yataa kiyaata. Inii kisee sikii mée kiyaata kemaata eto inii Wa me yogaa yuwa kiyaa, inii mikee iminoo miya, iminoo miya toogee taatagea nao naadi Wa kaa dimi kotopiwoo, diitoo siwoo siyaa.3:7 Rom 3:24, Tit 2:11-138Kuwa kasega menaa kuwa ko mikee naadi wegawoo siyaa menaa yoka eto ko aa okoo gaamaasi naadi omaago ma eewegagee taai. Ogatamee mikee gaayaa bagee yuwa dimi-dimi daamaa agiyoo too ukuwawoosi naadi maamaa ase-manee taai. Kuwa menaa kuwa ko daamaa menaa, mée daamaa kiyaabuu siyaa menaa.

9Dimi taa see bagee me otoopa aatagaawo-maatagaawo, aadabe-maadabe menaa kuwa wisintagaai. Okoo me idukaa egaa kaa bagee me asii-kaba-kaba seta bagee ekaa yuwa ma, Musa me wegawoo seta menaa yuwa ma kuwa menaa kaa kagoo kaa aawega-maawega siyaa yuwa kuwa uduma má menaa, imi taa menaa yoka aa ma epo enaataa se aatabi taai. 10Okoo me otoopa weganaa see menaa kuwa me Yesus mikee gaayaa bagee yuwa ukuu baatagaakea yoka okoo paagoo kaagaa ena, wiya "Kisee menaa kuwa se eewegaai" see asii. Okoo me se kayeeyu ko mee kaama wodoo okoo ma epo enaataa se tooi.3:10 Rom 16:1711Kisee bagee kuwa ko dimi koopoo, pedeo agiyoo ukuwagee naadi kaama okoo ekaato pedeo kiyaayaa bagee yuwa too, see kuwa aa miya ipi.

Wodopasi menaa

12Anii Nikopolis magaa kaa poota. Peemaata kaama uwo biku-biku, deka bo meegee see kaboo kaata yoka anii kiyoo pe-omegee taapa see kuwa dimi daamaaga. Anii mée waa ena, Artemas yee, Tikikus yee, a paagoo pooi see asiipa. A paagoo meemaagi kaboo aa bedaa moga ni paagoo Nikopolis magaa kaa meei. 13Eto ko mena mée yadaano ipi see mée Zenas mee ma, Apolos mee ma ekea wiya a paagoo kaama poono kaboo ekea me eta maa da kaa gaano pedeo agiyoo yuwa sikii kisi naadi manii. 14Kiyoo Yesus mikee gaayaa bagee yuwa daamaa agiyoo aaukuwagee taano dimii mee tupiino gaano pedeo. Okoo otoopa kisee taa, kisee taa see kaa umiwoo see bagee kaapea naadi kasega. Kisee apanaa bagee okoo me gaano pedeo agiyoo yuwa sikii kisi naadi aii maniino kuwa daamaa.

15Anii ma enaataa see bagee yuwa me epao kasegea, bedaa a paagoo Yesus mikee gaakee kaa inii epa mée gaataa see bagee yuwa miya "Epao see kisegea" see mée yaasii.

Ikii uduma Ogatamee Wa me aii kiepa dimii mee ikii ma epo enaataa kiitoowoosi naadi kiasega. Kiyoo too.