TAETAS

Uusu-uusu A Pol Hurulaꞌaa Hunie A

Taetas

?A tei ni e uusue uusu-uusu ienini?

A Pol Hurulaꞌaa nge e uusue uusu-uusu ienini, aana asunge ingeie oto huni haꞌa-uuresie mo soihaadaꞌinge aana taꞌena nga leu, na huni lio hilisie mo naꞌohai mwane huni lio i sulie mo soihaadaꞌinge ngeena.

?E uusue uusu-uusu ienini hunie kira tei?

A Pol Hurulaꞌaa e uusue uusu-uusu ienini hunie oana, a Taetas. A Taetas ingeie ngaeta mwane aana mo Aapoloa Aaopa nge e hiiwalaimoli aana a Jisas i tehulaꞌana laeliwalanga a Pol. Aana nga mo maholo a Taetas e lae peꞌie a Pol huni tarohaꞌinie Tataroha Diana, na e neꞌie oto mwane diana nge a Pol e tohungei norutoꞌo aana. Oto a Pol ko uusu-uusungeꞌinie aana nga mo henue huni toolea mo uusu-uusu ingeie na huni haꞌa-oodohie ngaeta mo ola nge ko lae aaela i laona ngaeta mo soihaadaꞌinge. (Leesie 2 Korinit 7:6-15 na 2 Korinit 8:6-22.)

?Nga taa e rau-reu maholo e uusue uusu-uusu ienini?

A Pol na Taetas kirerue mani esu loko-loko hunie kele maholo oꞌoruꞌe aana mala-malau i Krit. Oto a Pol e toliꞌaasie a Taetas wau i leune huni haꞌamangoa mei esunge kire aehotaa, na hunie ke asu mala naꞌohai mwane haahie ahutana mo soihaadaꞌinge wau i leune. Oto mai puri a Pol ko uusu-uusu hunie a Taetas loꞌu weu, na saꞌa mola uusulana uusu-uusu ienini e lae aana halisi e oono aawala mwana lime i purine hutelana a Jisas (65 A.D.). Ahutana mwala aana aalahanga ni Rom kire saie uri mwala ni Krit ikire mo iinoni puꞌosasu mola. Kire lalawa ni esu, na kire sai mehiri oto mola tarau, na kire iiꞌo mola hunie ngaunge. Oto aana tolahana mo Krit e aaela urine, a Taetas e toꞌo aana mei esunge oto paine huni esuie wau i saada.

?E uusue uusu-uusu ienini huni taa?

A Pol e uusue huni haꞌa-aꞌailaꞌaa a Taetas, na huni haꞌananaue i sulie lio i sulilana mo soihaadaꞌinge. Uusu-uusu ienini e karaꞌi sada peꞌie e ro uusu-uusu a Pol Hurulaꞌaa hunie a Timoti, aana ko niie mo haꞌa-uusulinge diana hunie nga mwane nge ko lio i sulie mo soihaadaꞌinge. A Pol e haꞌananaue a Taetas i sulie tolahana mo mwane nge kire ko uure huni lio i sulie soihaadaꞌinge. Na e ere noꞌone i sulie tolahana kira hiiwalaimoli uri kire ke suꞌuri eeroa mwala taꞌe kire ke manata diana mola hunire hailiu.

?Nga taa ni mo pweu ni wala i laona uusu-uusu ienini?

mo naꞌohai mwane aana soihaadaꞌinge, asuilana mo ola diana, haꞌa-uusulinge toꞌohuu

?Nga taa ni ngaeta mo eehuꞌi tatala i laona uusu-uusu ienini?

Taetas 2:11-12, Taetas 3:3-5

?Nga taa ni mo eehuꞌi neꞌisaenga i laona uusu-uusu ienini?

Mei wala ni saediananga hunie a Taetas (1:1-4)

Tolahana mo naꞌohai mwane aana soihaadaꞌinge ke diana oto liutaa. (1:5-16)

Mwala aana soihaadaꞌinge ke iiꞌo aani haꞌamaꞌunge hunire hailiu. (2:1–3:11)

Mei wala ni saediananga ooreta (3:12-15)

Mei Wala Ni Saediananga Hunie A Taetas

¹Saediananga mwaanieu a Pol, huniꞌo Taetas.

Ineu nga koni-konihe a God na hurulaꞌaa a Jisas Kraes. E uusungeꞌinieu huni peꞌie hiiwalaimolinge mo iini nge a God e lio hilisire hunie kire ke neꞌi iinoni ingeie, na huni haꞌa-uusulire i sulie walaimolinge nge kei peꞌire hunie kire ke iiꞌo maaꞌi. ²Aena leune kire ko maa-maaꞌoohie peꞌi norutoꞌonga toꞌohuu hunie maurihe huu nge a God e haiholotaꞌinie hunikie oto waite. Na haiholotaꞌinge ngeena e toꞌohuu oto, aana a God e kaꞌa sai eero ike. ³Oto aana tohungana maholo hunie, a God a Haꞌa-uuritaka e haataꞌinie Tataroha Diana, na e unue hunieu hunie ne ke tarohaꞌinie Tataroha Diana ngeena hunie ahutana mwala.

⁴Oto no ko uusu-uusu weu huniꞌo, mwela maaꞌi ineu, na o saie oto uri o neꞌi tohungei kaleku toꞌohuu aana hiiwalaimolinge ikure e mani sada.

No ko aarea a God Aamaka na a Jisas Kraes a Haꞌa-uuritaka uri hahuꞌana manata-diananga na hanuelamanga ke iiꞌo peꞌiꞌo.

Tolahana Mo Naꞌohai Mwane Aana Soihaadaꞌinge Ke Diana Oto Liutaa

⁵Iau, kaleku, nou haꞌa-ooreꞌo kaꞌu mola wau i Krit hunie o ke haꞌamangoa mo esunge nge kure kaꞌa haꞌamangoꞌi ue, na hunie o ke lio hilisie nga mo mwane hunie kire ke neꞌi naꞌohai mwane huni lio i sulie mo soihaadaꞌinge i laona mo huilume wau i leune. O ke asuie walu ola ngeena mala nou unuꞌi oto huniꞌo. ⁶Mo naꞌohai mwane ngeena kire ke iiꞌo oodotaꞌi oto mola. Kire ke suꞌuri tolarue, na mo kaleda ke hiiwalaimoli toꞌohuu aana a Jisas Kraes, na mwaanie mwala kire unue uri mo kaleda kaꞌa sai tola i suli ike taꞌe kire ko deu taꞌewau mola. ⁷Mo naꞌohai mwane i laona soihaadaꞌinge kire ko lio i sulie mo esunge a God, na aena urinena, nge kire ke iiꞌo oodotaꞌi tarau. Mwaanie kire loꞌo-loꞌongaꞌinire mola maraada, na mwaanie kire sae-saewasu lau-leu, na mwaanie kire inu-inu wei ni mehiri, na mwaanie kire haꞌa-haꞌa-ere, na mwaanie kire sae-sae haahie toꞌoha. ⁸Taꞌe kire ke takuhie mola mo awataa, na kire ke mwaꞌe-mwaꞌe mola huni esuie mo ola diana. Kire ke kinetaꞌinie tolahada hunie kire ke asuie mola mo ola oodotaꞌi. Kire ke iiꞌo maaꞌi, na kire ke nihisie saeda mwaanie aaelanga. ⁹Na kire ke hele huu mola aana tolahai haꞌa-uusulinge toꞌohuu nge kire toolea oto. Urine nge mo naꞌohai mwane ngeena kire ke si melisine haꞌa-uusulilana mwala aana tolahai haꞌa-uusulinge toꞌohuu huni haꞌa-aꞌailaꞌaa hiiwalaimolinge mwala, na huni haꞌa-oodohie mo takalonga mo iini nge kire ko leledie haꞌa-uusulinge toꞌohuu ngeena.

¹⁰Mo iini hunge siꞌiri, kire kaꞌa sare tola i sulie ike tolahai haꞌa-uusulinge toꞌohuu ngeena, taꞌe kire ko ere-ere mwaakule mola peꞌi eerolana mwala. Leune e toꞌohuu oto liutaa i sulie pulitaa nge kire ko haꞌa-uusuli aana uri o ke torihesiꞌo haꞌalaa o sai hele aana maurihe huu. ¹¹Oto o ke uure honosie mo haꞌa-uusuli eero-eero urine mwaanie kire waelie hiiwalaimolinge ngaeta mo iini na mo uluhe ni iinoni ikire. Kire ko lae peꞌi haꞌa-uusulie mwala mola aana mo haꞌa-uusulinge tataꞌala ikire mola hunie kire ke toꞌo-toꞌo. ¹²Na maꞌalana ngaeta haꞌa-uusuli mo Krit maraada na e teꞌuri, “Mo Krit, mwala eero-eero toꞌohuu oto, na tolahada e tohungei tataꞌala. Kire tohungei lalawa, na kire iiꞌo oto mola hunie ngaunge mala mo poo ni meꞌesu.” ¹³Na aena leune e toꞌohuu oto, o ke tohungei ere hiitoꞌo hunire hunie ikire noꞌone kire ke hiiwalaimoli toꞌohuu. ¹⁴Na mwaanie kire lulu i sulie loꞌu mo laladonga eero-eero mo Jiu, na mo haꞌatolanga ikire, aana kire sereꞌinie mola walaimolinge.

¹⁵Kire unue uri kie ke haꞌahili-hili mwaanie mo ola oto hunge, taꞌe eeronga mola ni ngeena, aana walu ola kire mani diana mola hunie mo iini kire iiꞌo oodotaꞌi. Taꞌe iini nge ko loꞌo-loꞌongaꞌinie mola aaelanga haliꞌite, ahutana ola kire mani madaꞌa hunie, aena aana e kaꞌa hiiwalaimoli ike aana God. Oto iini urine manatana na loꞌongaꞌinge ingeie kire mani aaela mango mola. ¹⁶Maꞌalana kire ko unu-unue uri kire saie a God, taꞌe tolahada ko si haataꞌinie mola uri kire kaꞌa saie ike a God. Oto mo iini urine kire tohungei lio mamaꞌela i maana God aana kire ko heitohe mola na kire kaꞌa sai esuie ike nga mei ola diana.

Ahutaka Aana Soihaadaꞌinge Kie Ke Haꞌamaꞌu Hunikie Hailiu

¹Taꞌe iꞌoe, Taetas, o ke haro haꞌa-uusulie mola mwala aana haꞌa-uusulinge toꞌohuu. ²O ke haꞌa-uusulie mo rato ni mwane uri kire ke kinetaꞌinie tolahada, na kire ke iiꞌo diana hunie mwala ke haꞌamaꞌu aada, na kire ke iiꞌo mola aani lio i suli diana aada. Hiiwalaimolinge ikire ke susu aana walaimolinge, na kire ke manata diana mola hunie ahutana mwala. Maꞌalana nga taa ko reu-reu, taꞌe kire ke hele maꞌutaꞌa aana hiiwalaimolinge peꞌi maaꞌoohinge susutoꞌo.

³Na o ke haꞌa-uusulie noꞌone mo huꞌe hunie kire ke lulu i sulie tolahai iinoni diana nge e malisine mo iini kire hiiwalaimoli aana a Jisas. Kire ke suꞌuri sisiho aana mwala, na kire ke suꞌuri inu-inu wei ni mehiri hiitoꞌo. Taꞌe kire ke haꞌa-uusulie mwala mola aana tolahai iinoni diana, ⁴hunie mo huꞌe haalu kire ke manata diana hunie mo poro ikire na mo mwela ikire. ⁵Na kire ke haꞌa-uusulie mo huꞌe haalu ngeena noꞌone hunie uri kire ke nihisie saeda mwaanie aaelanga, na uri kire ke iiꞌo rereꞌa, na uri kire ke saemamae hunie mwala, na uri kire ke lio i suli diana aana mo uluhe ikire peꞌi haꞌamaꞌunge aana mo poro ikire. Aana kire ko haataꞌinie tolahai iinoni diana urine, nge nga iini poꞌoi sinaha saꞌa ere aaelasie ike mo haꞌa-uusulinge aana soihaadaꞌinge.

⁶Na o ke haꞌa-uusulie loꞌu mo saanau hunie ikire noꞌone kire ke haꞌahili-hilie tolahada mwaanie aaelanga.

⁷Na iꞌoe, Taetas, o ke haataꞌinie noꞌone mei meu-meuringe diana aani esuilana mo ola diana hunie kire ke haimaaniꞌo. Mwaanie o eero-eero aana maholo o ko haꞌa-uusuli, taꞌe o ke haꞌa-uusuli peꞌie saenanaunge hunie mwala ke haꞌamaꞌu noꞌone aamu. ⁸Haꞌa-uusulinge iꞌoe ke tohungei oodo na ke diana mwaanie nga iini e ere aaelasie. O kei haꞌa-uusuli urine, nge mo maelonga ikie kire kei masa aena aana kire kei deu aasaie nga mei ola hunie kire ke ere aaelasikie aana.

⁹O ke haꞌa-uusulie noꞌone mo koni-konihe hunie kire ke tola i sulie mo poro paine ikire aana taꞌena nga mei ola hunie kire ke toꞌohie saena mo poro paine ikire. Mwaanie kire ere-ere haitapali loꞌu peꞌie mo poro paine ikire, ¹⁰na mwaanie kire peli-pelie loꞌu nga mei ola mo poro paine ikire. Taꞌe helelada ke diana mola hunie mo poro paine ikire ke norutoꞌo aada. Helelada kei diana urine, nge mwala kei haꞌapainaꞌaa haꞌa-uusulinge a God a Haꞌa-uuritaka.

¹¹Oto kie ke iiꞌo oto urine aena aana manata-diananga a God hunie walumalau e haataꞌi oto, aana e asuie oto tala hunie taꞌena nga iini ni welumalau ke hele aana maurihe huu. ¹²Na manata-diananga a God ngeena e haꞌa-uusulikie oto uri hunie kie ke toliꞌaasie mo tolahai ola aaela i maana God. Na kie ke suꞌuri heꞌi lae loꞌu i sulie mo ola nge walumalau ienini ko heri huniꞌi. Taꞌe kie ke nihisie saeka mwaanie aaelanga, na kie ke iiꞌo aani iiꞌonga oodotaꞌi, na aani deu i sulilana mola walu ola nge a God kei ilenimwaꞌe haahikie aani. ¹³Na kie ko maaꞌoohi susutoꞌo mola hunie hai dinge nge mei ola e diana oto liutaa na e tohungei menikuluꞌe kei reu, hai dinge nge kie hiiwalaimoli uri hahuꞌana God ikie a Jisas Kraes kei haro ooli loꞌu mei aana. Ingeie oto a Haꞌa-uuritaka ¹⁴aana e toliꞌaasie maraana hunie ke mae honotaka, na hunie ke tola aalihoꞌi aaka mwaanie mo oorahaꞌaanga ikie. E haꞌarereꞌakie oto hunie kie ke neꞌi iinoni oto ingeie, hunie kie ke tohungei iiꞌo oodotaꞌi aani esuilana mo ola diana oto tarau.

¹⁵O ke haꞌa-uusulire tarau i sulie walu ola nge no ko unuꞌi huniꞌo ienini. O ke ere haꞌasusure, na o ke haꞌa-oodohie mo iini kire ko lae takalo mwaanie tala diana ngeena. O toꞌo aana oto nanamanga huni deu urine, oto o ke suꞌuri toliꞌaasie nga mo iini kire ke loꞌongaꞌi mwakataꞌiniꞌo.

Kie Ke Haꞌamaꞌu Aana Mo Mwane Paine, Na Tolahaka Ke Aaopa Mwaanie Mwala Aana Walumalau

¹O ke haꞌa-aamasitoꞌora hunie kire ke haꞌamaꞌu aana mo aalaha na mo rato ni mwane aana kahamani. Kire ke tola i sulire, na kire ke iiꞌo aakau mola huni esuie mo ola diana. ²Mwaanie kire ere aaelasie nga iini wa kire ke haꞌa-erea nga iini, taꞌe kire ke iiꞌo maneko na kire ke manata diana mola hunire hailiu.

³Aana tolahaka ke aaopa oto mwaanie tolahaka wau i naꞌo. Holaꞌinaꞌo kie pweu-pweuaꞌa noꞌone mola mala mo puꞌo, na kie haitohe oto mola tarau. Pwelolaka e si lae mola aana kie hari hunie mola taꞌena nga ola aaela nge kie loꞌongaꞌinie uri kie kei iiꞌo oto mola peꞌie ilenimwaꞌenga haahiꞌi. Kie tola i sulie mola mo saehanalinge ikie tarau, oto kie ko haꞌaweokie mola mwaakule na kie kaꞌa tarie ike nga mei ola diana aani. Kie iiꞌo oto mola peꞌie heotaꞌinge na asuilana taꞌena nga tolahai ola tataꞌala. Na kie iiꞌo oto mola peꞌie liongai maanga hunikie hailiu. ⁴Taꞌe maꞌalana e urine, na a God a Haꞌa-uuritaka e saediana mola hunikie, na e haataꞌinie manata-diananga ingeie hunikie ⁵aana e haꞌa-uurikie. Na e kaꞌa haꞌa-uurikie ike aena aana helelaka e diana, taꞌe e haꞌa-uurikie mola aena aana e aamasikie. Kie hute haalu aena aana Liꞌoa Maaꞌi e haꞌarereꞌakie hunie kie ke toꞌo aana mei meu-meuringe haalu i lalo aana. ⁶Na aena aana a Jisas Kraes e haꞌa-uurikie, nge a God e tohungei haꞌadianaꞌakie na e niie oto Liꞌoa Maaꞌi ingeie hunikie. ⁷Na aena aana a Jisas e aamasikie, nge e haꞌarereꞌakie hunie kie ke iiꞌo rereꞌa i naꞌona, na e haiholotaꞌi hunikie uri kie kei haro toꞌo aana maurihe huu.

⁸Ahutana mo haꞌa-uusulinge ngeena kire mani toꞌohuu. Aena urinena nge nou saetoꞌo aana o ke tohungei haꞌa-uusulie mwala oto aani, hunie mo iini nge kire hiiwalaimoli toꞌohuu aana God kire ke auꞌesu oodotaꞌi oto mola haliꞌite huni esuie mo ola diana. Walu ola ngeena kire diana oto taꞌingelu, na kire sai peꞌie ahutana mwala.

⁹Taꞌe o ke aaliꞌu mwaanie mo haꞌa-erenga mweꞌu-mweꞌule i sulie mo hute-hutanga. Na o ke suꞌuri haꞌa-ere wa o ke ere haitapali i sulie mo Haꞌatolanga a Mosis. Mo tolahai iinoni urine, mo ola kire saꞌa peꞌie ike nga iini ni ngeena. ¹⁰Mala nga iini ko da oopanga hunie mwala, nge o ke haꞌa-oodohie mola. Taꞌe mala uri o ko haꞌa-oodohie oto haꞌarue na e kaꞌa sare rongo huniꞌo, nge o ke aatopuri mola aana. ¹¹O ke saie mola uri taungei iinoni urine e takalo na e oorahaꞌaala, na walu ola aaela nge ko deuꞌine e haataꞌinie oto uri e hele roroꞌanga oto.

Mo Haꞌananaunge Ooreta Peꞌie Mei Wala Ni Saediananga

¹²No ko oalaꞌinie uri hunie ne kei uusungeꞌinie a Atemas wa a Tikikas wau i seemu huni oolisiꞌo wau i Krit. Maholo nga iini aadarue ko hule wau i seemu, nge o ke dau aahonga huni lae mai honosieu aana huilume i Nikopolis. Saeku ne ke iiꞌo wau i leune aana mo waro-waro wawai aana iihiꞌure. ¹³O ke peꞌie a Sinas, poro e saenanau aana mo haꞌatolanga, na a Apolos, mwaanie kirerue tola talea nga mei ola aana laenga ikirerue. ¹⁴O ke haꞌaninaa mwala aana soihaadaꞌinge hunie kire ke mwaꞌe-mwaꞌe ni esuie mo ola diana huni peꞌi-peꞌie ngaeta mwala, na mwaanie kire lalawa huni esuie mo ola diana.

¹⁵Ahutana mo iini mei leu peꞌieu kire ko sare niie saediananga ikire huniꞌo. Oto iꞌoe, o ke niie saediananga iꞌemeelu noꞌone hunie kira hiiwalaimoli wau i leune.

No ko aarea God hunie hahuꞌana manata-diananga ingeie ke iiꞌo peꞌiꞌomu.