Tataroha Diana I Sulie A Jisas Kraes Nge A

Mak

E Uusue

?A tei ni e uusue uusu-uusu ienini?

A Mak nge e uusue Tataroha Diana ienini, ingeie nga pwaarongoisuli a Jisas haꞌike, taꞌe e sai diana aana a Pita, na e takihana a Banabas. Nikana a Mak e toꞌo aana painehaꞌana nume taꞌau i Jerusalem na i leune nge kira hiiwalaimoli ko loo-loko aana tarau. Saꞌa mola a Jisas e hele aana ngaunge ooreta ingeie aana Liumwaanie wau aana nume ikire ngeena. A Jon Mak e hakusie a Pol na Banabas aana eetana nga mai laenga ikire huni tarohaꞌinie Tataroha Diana. Leesie Palonga 13:5.

?E uusue uusu-uusu ienini hunie kira tei?

A Jon Mak e uusue Tataroha Diana ie hunie mo Rom na ahutana mo Aapoloa Aaopa, mo iini nge ikire nga mo Jiu haꞌike. Mo Rom kire uure-uure maꞌutaꞌa mola aana nanamanga liutaa aana saenanaunge na laeliwalanga diana. Oto a Mak e unue mo huꞌi-huꞌite nge a Jisas e asuiꞌi nge kire haataꞌinie uri ingeie tohungei Kalena God.

?Nga taa e rau-reu maholo e uusue uusu-uusu ienini?

I purine tahelaꞌinge a Jisas, taungeꞌinilada kira hiiwalaimoli e lae aana huilume paine i Rom, na e paine oto liutaa aana 64 A.D. Tataroha Diana a Mak ienini e peꞌie kira hiiwalaimoli huni uure aꞌailaꞌa aana hiiwalaimolinge ikire, na huni uure maꞌutaꞌa maꞌalana uri mwala ko teungeꞌinire wa ko horo maesire i tehulaꞌana a Kraes.

?E uusue uusu-uusu ienini huni taa?

A Jon Mak e uusue Tataroha Diana ie hunie hiiwalaimolinge ikie mo Aapoloa Aaopa ke susu aana a Jisas, aena aana ingeie oto Kalena God nge e lae mai huni peꞌikie mo iinoni. A Jisas oto Kalena God, na e toꞌo aana painehaꞌana nanamanga. E nanama haahie mo aakalo, na haahie mo maelaa, na haahie mawasidengi, na haahie maenga. Taꞌe maꞌalana e urine a Jisas e haro haataꞌinie maraana uri ingeie a Kale Ni Iinoni. Neꞌisaenga ngeena e haataꞌi diana aana uri ingeie nga iinoni toꞌohuu. Ingeie oto tohungana oaka mo iinoni, aana ingeie noꞌone e hiingeꞌinie ahutana mo aasanga nge kie ko oodoiꞌi i laona mauringe ikie. A Jisas e lae mai huni luhesikie mo iinoni mwaanie mo oorahaꞌaa ikie, na huni niie maurihe huu naka.

?Nga taa ni mo pweu ni wala i laona uusu-uusu ienini?

raretaꞌinge, taungeꞌinge, haꞌa-uuringe

?Nga taa ni ngaeta mo eehuꞌi tatala i laona uusu-uusu ienini?

Mak 10:45, Mak 16:15

?Nga taa ni mo eehuꞌi neꞌisaenga i laona uusu-uusu ienini?

A Jon Loto Maaꞌi e dau aakau aana mwala hunie kire ke lulu i sulie a Kraes. (1:1–1:13)

A Jisas e dau esunge aana poꞌo ni henue i Kalili. (1:14–7:23)

A Jisas e dau esunge i matolana mo Aapoloa Aaopa mwaanie i Kalili. (7:24–9:32)

A Jisas e uure i Kalili hunie huilume i Jerusalem. (9:33–10:52)

A Jisas e iiꞌo i Jerusalem aana mo dinge i naꞌona e mae. (11:1–13:37)

A Jisas e mae na e mauri eelihoꞌi loꞌu. (14:1–16:20)

1

1A Jon Loto Maaꞌi E Dau Aakau Aana Tala Hunie A Kraes

Matiu 3:1-12, Luk 3:1-18, Jon 1:19-28

1Tataroha Diana i sulie a Jisas Kraes, Kalena a God e aehota oto mala 2uusulana e lae i laona uusu-uusu a Propet Aesaea, aana e unue uuri, Ne kei uusungeꞌinie hurulaꞌaa ineu wau i naꞌomu hunie ke dau aakau aana tala iꞌoe loosiꞌo.Malakae 3:13Nga iini ko soi-soi peine i laona hanuesala uuri, “Omu ke dau aakau aana tala loosie laenga mai a Aalaha, na omu ke haꞌa-oodohie tala ni lae ingeie.”Aesaea 40:3

4Oto a Jon Loto Maaꞌi e iiꞌo i henuesala, na ko tarohaꞌinie hunie mwala uri kire ke aaliꞌu toꞌohuu mwaanie oorahaꞌaa, nge kire ke si loto maaꞌi hunie a God ke saeꞌaasie mo oorahaꞌaa ikire. 5Na mwala hunge kire lae mai saana uure mwaanie i Jerusalem na taꞌena nga leu loꞌu aana poꞌo ni henue i Jiudia. Kire ko haꞌahoue oto mo oorahaꞌaa ikire, oto a Jon ko si loto maaꞌi aada i laona wai peine i Jodan.

6A Jon e hoꞌo-hoꞌosie mola toꞌoni aaela kire asuie aana iihune kamel, na e hoꞌosie haahie danumana rorotoꞌoni aani teꞌe-teꞌei puluke.1:6 A Propet Elaeja e sai hoꞌosie mo toꞌoni aaela urine oto i naꞌo. Leesie 2 King 1:8. Na ngaulaa ingeie oto mo oru na mo ngingidue. 7Na e tarohaꞌinie i naꞌona mwala uuri, “Ngaeta iini kei lae mai puriku, ingeie e paine loꞌu liutaa aaku, hule aana ineu na nou kaꞌa diana ike malisine ne ke asu mala koni-konihe huni luhesie hoꞌohaahiꞌae ingeie. 8Ineu no ko loto maaꞌi eemiu mola aani wei, taꞌe ingeie kei loto maaꞌi eemiu aana Liꞌoa Maaꞌi.”

A Jon E Loto Maaꞌi Aana A Jisas

Matiu 3:13-17, Luk 3:21-22

9Oto aana maholona a Jisas e lae mai mwaanie i Nasaret aana poꞌo ni henue i Kalili, na a Jon e loto maaꞌi aana i laona wai i Jodan. 10Aana maholo a Jisas e taꞌelaꞌi poi mwaanie wai, e lio na ko leesie taꞌau i Lengi e taha, na Liꞌoa Maaꞌi ko siho oto i lengine mala hiroikuu. 11Na mei wala uure taꞌau i Lengi ko teꞌuri, “Iꞌoe oto hahuꞌana kaleku, na nou tohungei manata diana huniꞌo, na no ko ilenimwaꞌe oto liutaa haahiꞌo.”

A Satan E Malaahongana A Jisas

Matiu 4:1-11, Luk 4:1-13

12Na oto lau-leu Liꞌoa Maaꞌi e toolea i laona hanuesala 13aana leu nga mwala haꞌike aana, taꞌe mo ola mauri ni meꞌesu haliꞌite kire iiꞌo wau i leune. Oto a Satan e malaahongana hunie hai aawalai hei dinge wau i leune, oto mo ensel kire si lio i sulie.

A Jisas E Soie E Hai Mwane Wee-weesi

Matiu 4:12-22, Luk 4:14-15, 5:1-11

14Oto i purine kire neꞌie a Jon i nume ni hoꞌo, a Jisas e lae hunie poꞌo ni henue i Kalili na ko tarohaꞌinie Tataroha Diana a God. 15Na e ere uurini, “E hule oto aana pongi nge holosilana e lae, uri Aalahanga a God e karaꞌini oto. Omu ke aaliꞌu mwaanie mo oorahaꞌaanga iꞌomu, na omu ke hiiwalaimoli aana Tataroha Diana.”

16Maholo a Jisas e lae-lae i reune Aasi I Kalili, na ko leesie ro mwane wee-weesi, a Saemon na a Andru aasine. Kirerue ko weesi aani huꞌo. 17Oto a Jisas ko teꞌuri hunirerue, “More ke lae mai i sulieu, na more ke lulu i sulieu hunie ne ke haꞌasaiꞌomoreꞌi aana tolahai weesinganga hunie mo iinoni.” 18Oto e ro mwaasine ngeena ko tolana toliꞌaasie oto mo huꞌo ikirerue, na kirerue ko lulu i sulie oto a Jisas.

19Oto maholo ko ada loꞌu hao, na ko heꞌi leesie loꞌu ngaeta ro mwaasine, a Jemes na Jon peꞌie aamadarue a Sebedi. Ikire i laona iiola, na kire ko seumaa aana mo huꞌo ikire. 20Oto a Jisas e soirerue, na kire ko toliꞌaasie oto aamada a Sebedi na mo koni-konihe i laona iiola, kirerue ko lulu i sulie oto.

A Jisas E Haꞌa-uurie Mwane Liꞌoa Aaela Nge Aana

Luk 4:31-37

21Oto kire ko lae oto hunie huilume i Kapaneam, na aana Dinge Maaꞌi Mo Jiu, a Jisas e lae huni haꞌa-uusuli taꞌau i laona nume ni palo-palo ikire. 22Na ahutana mwala ko meni pangataꞌinie haꞌa-uusulinge ingeie, aana haꞌa-uusulinge ingeie e kaꞌa urihana ike mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis, aana ko haꞌa-uusuli aana nanamanga.

23Na nga mwane liꞌoa aaela aana ingeie noꞌone wau i laona nume ni palo-palo aana maholona. A mwaena ko toolea oto aawaranga paine na ko unue uuri, 24“!Aaia! !Jisas ni Nasaret! ?O kei ue emeelu loꞌu eena? ?Ohe o lae oto mai huni waeliꞌemeelu ni ngeena? Ineu nou saiꞌo mola. Iꞌoe iini maaꞌi a God.”

25Oto a Jisas ko si ere aana liꞌoa aaela ngeena ko teꞌuri, “O ke rohu oto, na o ke lae mwaanie a mwane ngeena.”

26Oto liꞌoa aaela ngeena e papataꞌinie a mwaena hailiu, e si aawara, na ko iisitaa oto mwaanie.

27Na ahutana mwala ko meni pangataꞌi, na kire ko dolosi heiliu oto i matolada uuri, “?Haꞌa-uusulinge haalu uri taa ni ie? Mwane ngeena ko ere aana nanamanga. E ere hunie mo liꞌoa aaela, oto kire tola oto i sulie.” 28Na oto lau-leu tataroha aana e taro oto ahusie ahutana mo henue kali-kelie i Kalili.

A Jisas E Haꞌa-uurie Mwala Hunge Mwaanie Mo Maelaa Hai Aaopaꞌi

Matiu 8:14-17, Luk 4:38-41

29Oto a Jisas na e hai mwane peꞌie, kire iisitaa mwaanie nume ni palo-palo, kire ko si oodohie nume a Saemon na Andru. 30Na keni hungaona a Saemon e eno taane i nume aana ko tohungei mataꞌi oto hiitoꞌo. Oto kire haꞌarongoa a Jisas aana. 31Na e lae mai saana, oto e hele i kiꞌine na ko taꞌea. Oto mataꞌi e tolana mango oto mwaanie, ko si raretaꞌinire.

32Oto aana maholo ko seulehi oto,1:32 Dinge Maaꞌi Mo Jiu e mango mola aana maholo sato e suu, oto kire sai esuie loꞌu taꞌena nga mei esunge. nge mwala kire toolea mai mo mae-maeaꞌa hunge i saana a Jisas, na ngaeta mo iini mo liꞌoa aaela aada noꞌone. 33Ahutana mwala ni Kapaneam kire loko tarakoni i maana nume. 34A Jisas e haꞌa-uurie mwala hunge aana mo maelaa hai aaopaꞌi e hite aada, na e oohe aasie noꞌone mo liꞌoa aaela mwaanie mwala hunge. E kaꞌa toliꞌaasie ike mo liꞌoa aaela ngeena kire ke ere, aena aana kire manataꞌinie oto.1:34 A Jisas e kaꞌa sai toliꞌaasie mo liꞌoa aaela huni ere-ere aana e kaꞌa hule ue aana maholo huni unu haadaꞌi aana uri ingeie oto Kalena God.

A Jisas E Tarohaꞌi Weu Aana Poꞌo Ni Henue I Kalili

Luk 4:42-44

35Oto i maahuꞌo-huꞌo na e kaꞌa dangi ue, a Jisas e taꞌelaꞌi na e lae maraana takoie leu nga mwala haꞌike aana, nge e si aarengaꞌi. 36Lae-lae a Saemon na ngaeta mo iini loꞌu peꞌie, kire lae huni heitalea. 37Oto maholo kire lio oodoie, kire ko teꞌuri hunie, “Ahutana mwala ko loꞌohiꞌo.”

38Taꞌe a Jisas e aalamire uuri, “Haꞌike, taꞌe kolu ke lae aana ngaeta mo huilume loꞌu, hunie ne ke laeliwala noꞌone nada, i sulie nou lae mai huni esu oto urine.” 39Oto e si lae kalie ahutana mo huilume i Kalili peꞌi laeliwalanga i laona mo nume ni palo-palo mo Jiu, na peꞌi oohe aasie mo liꞌoa aaela loꞌu noꞌone.

A Jisas E Haꞌa-uurie Mwane Maelaa Aaela E Waelie Sapena

Matiu 8:1-4, Luk 5:12-16

40Na ngaeta mwane e toꞌo aana maelaa ni osa, e lae mai pouruuru i naꞌona a Jisas, na ko haꞌatohu aana uuri, “Mala o ko mwaꞌe-mwaꞌe, o ke kuraa sapeku hunie ne ke rereꞌa adona iiꞌonga loꞌu peꞌie mwala a God.”1:40 Mo Haꞌatolanga mo Jiu e unue uri mwala peꞌie maelaa aaela ngeena, kire tohungei madaꞌa i maana God. Kire madaꞌa oto liutaa, hule aana iini nge ko kele kopi mola aana iini e toꞌo aana maelaa ngeena kei madaꞌa noꞌone mala ikire. Aena urine mo Jiu kaꞌa toliꞌaasie kire ke iiꞌo i laona mo huilume, wa kire ke lae mai i laona leu ni uusiꞌe, wa kire ke lae mai i laona mo nume ni palo-palo mo Jiu. Leesie Levitikas 13:45-46.

41A Jisas e aamasie oto liutaa, oto e si susueꞌinie wau nimana huni hele i sapena mwaena, na ko teꞌuri, “Iau, nou mwaꞌe-mwaꞌe taane. Sapemu ke mola oto.” 42Oto mola lau-leu aana maholo e ere urine, maelaa ni osa ngeena e tolana mango oto mwaanie, na sapena e mola oto. 43-44Oto a Jisas ko si ere aana a mwaena uuri, “!O ke rongo! Mwaanie o haꞌa-haꞌarongoa nga iini aana nga taa e rau. Taꞌe o ke oodo mola i saana mo pris hunie kire ke saie uri sapemu e mola oto. Na o ke niie uuraaꞌinge hunie a God mala mo Haꞌatolanga a Mosis e unue. Urine ahutana mwala kire ke si meni saie uri sapemu e mola oto.”

45Taꞌe a mwaena e lae taꞌau ngeena na ko aehota tarohaꞌinie oto hailiu. Na aena ko tohungei ere hiitoꞌo i sulie leune, oto hule aana a Jisas e kaꞌa sai lae haadaꞌi ike loꞌu takoie nga huilume. A Jisas e lae mola aana mo henuesala nge nga mwala haꞌike aani, na mwala kire ko si lae mola mai saana uure mwaanie taꞌena nga leu.

2

A Jisas E Toꞌo Aana Nanamanga Huni Saeꞌaasie Mo Oorahaꞌaa

Matiu 9:1-8, Luk 5:17-26

1Oto ngaeta mo hei dinge loꞌu i puri, a Jisas e aalihoꞌi loꞌu hunie huilume i Kapaneam. Aana maholo e hule wau, oto tataroha aana e taro hailiu uri e hule loꞌu weu i nume. 2Na mwala hunge kire loko mai saana, oto hule aana nga leu ni uure aana haꞌike loꞌu, maꞌalana poꞌoi sinaha. Oto a Jisas ko si lalado nada aana mei wala diana. 3Na maholona e hai mwane kire aangaꞌinie mwane e rarasi, kire ko hule oto peꞌie i nume. 4Taꞌe kire dau puꞌotaꞌinie uri kire kei lae wau peꞌie i saana Jisas uri taa, i sulie mwala kire hunge. Oto kire hane peꞌie taꞌi koluhana nume, na kire hoka talana taꞌi lengi, kire si uukue peꞌie hulite ingeie hai saana a Jisas. 5Na a Jisas mone e saie mola kire hiiwalaimoli aana, oto ko teꞌuri hunie mwane nge e rarasi ngeena, “Kaleku, mo oorahaꞌaa iꞌoe saeꞌaasileni e lae oto mwaaniꞌo.”

6Taꞌe aana maholona ngaeta mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis kire iiꞌo noꞌone peꞌire. Oto kire ko tohungei neꞌisae hiitoꞌo i manatada uuri, 7“!Haꞌike eena! ?A tei mwane ni ko ere toohaꞌinie uri ingeie e paine mala God ie? I sulie nga iini loꞌu huni saeꞌaasie roroꞌanga haꞌike, taꞌe a God mola haꞌalaa.”

8Na lau-leu a Jisas ko saie oto maraana mo neꞌisaenga ikire, oto ko si teꞌuri hunire, “?E ue nge omu ko loꞌo-loꞌongaꞌi oto hiitoꞌo urine? 9Omu saie kaꞌu uri erenga ni mola e mwadaꞌu na taꞌena nga iini e sai ere mola hunie mwane e rarasi ienini uuri, ‘Mo oorahaꞌaa iꞌoe saeꞌaasileni e lae oto.’ Na loꞌu uuri, ‘!Taꞌelaꞌi! O ke toolea hulite iꞌoe, na o ke lae-lae oto.’ Taꞌe huni esuie e ro mei neꞌisaenga ngeena kire aasa oto hiitoꞌo hunie iinoni. 10Taꞌe ineu, a Kale Ni Iinoni, ne kei esuie mola mei ola hunie omu ke lio saie uri ineu, nou toꞌo aana noꞌone nanamanga huni saeꞌaasi oorahaꞌaa mai aano i leu.” Oto a Jisas ko unue hunie mwane e rarasi ngeena uuri, 11“!Taꞌelaꞌi! O ke toolea hulite iꞌoe na o ke lae-lae oto i nume iꞌoe.”

12Na oto lau-leu maholo kire ko toꞌo-toꞌomaaie ue, e taꞌelaꞌi na e toolea hulite ingeie, na ko iisitaa oto mwaanie leune. Oto kire ko tohungei pangataꞌi, na kire ko soi haꞌamanikuluꞌaa God, na kire ko teꞌuri, “!Emi kaꞌa leesie ike ue nga mei ola urine ke rau i naꞌo!”

A Jisas E Soie A Livae Maꞌalana Ingeie Mwane Oorahaꞌaa

Matiu 9:9-13, Luk 5:27-32

13Oto a Jisas e heꞌi eelihoꞌi loꞌu weu i reune Aasi I Kalili, na mwala hunge kire hule loꞌu i saana, na ko aehota ere ni haꞌananaunge loꞌu hunire. 14Na maholo e lae-lae ue, na ko leesie a Livae, kalena Alpeas, e iiꞌo aana leu ingeie huni susulu toꞌoha aana takis hunie aalahanga ni Rom. Oto a Jisas ko teꞌuri hunie, “O ke lulu i sulieu.” Oto a Livae e taꞌelaꞌi, na ko lulu i sulie oto a Jisas.

15Na mwala hunge aana mo iini kire unue ikire mwala oorahaꞌaa, na mo mwane susulu toꞌoha aana takis, kire ko lae i sulie a Jisas. Oto maholo a Jisas e lai iiꞌo i nume a Livae huni ngeu peꞌie, mwala hunge noꞌone urine kire loko wau, na kire ko ngeu peꞌie a Jisas na mo pwaarongoisuli ingeie. 16Oto ngaeta mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis kire leesie a Jisas ko ngeu peꞌie mwalana, oto kire ko upwesie mo pwaarongoisuli ingeie uuri, “?E ue nge a Jisas ko ngeu na ko inu peꞌie mo iinoni oorahaꞌaala mala mo mwane susulu toꞌoha ngeena?”

17Maholo a Jisas e rongo, oto ko teꞌuri hunire, “Iinoni nge e awaa mola saꞌa saetoꞌo aana ike mwane kure-kure, taꞌe iini nge ko maelaaꞌa haꞌalaa. Aana nou lae mai huni haaraie mo iinoni oorahaꞌaa ke lulu i sulieu, na nou kaꞌa lae ike mai huni haaraie mo iini kire unue kire diana oto.”

Mo Parise Kire Ere Haitapali Peꞌie A Jisas Haahie Oolongaunge

Matiu 9:14-17, Luk 5:33-39

18Maholona mo pwaarongoisuli a Jon na mo Parise kire ko oolongau. Oto ngaeta mwala kire lae mai saana a Jisas na kire ko dolosi aana uuri, “?E ue kaꞌu nge mo pwaarongoisuli a Jon na mo iini aana mo Parise kire ko oolongau, taꞌe mo pwaarongoisuli iꞌoe haꞌike?”

19Oto a Jisas e aalamire ko teꞌuri, “?Mo malahune a poro haalu kire kei saehuu uri taa na kire ko ngeu-ngeu ue aana ngauhe ni haꞌarurunge na a poro haalu e iiꞌo ue peꞌire? !E aasa! Maholo poro haalu ko iiꞌo peꞌire, kire saꞌa oolongau ike. 20Taꞌe kei hule aana hai dinge nge kire kei toolea poro haalu mwaanire, nge kire ke si oolongau taane.”

Haꞌa-uusulinge A Jisas E Liue Haꞌa-uusulinge Lalahuꞌe

Matiu 9:16-17

21Oto a Jisas ko heꞌi unue loꞌu mei wala ni aalahuunge ie i sulie haꞌa-uusulinge haalu ingeie hunire uuri, “Nga iini e saꞌa loꞌamenaa ike nga toꞌoni lalahuꞌe aana nga mei loꞌamena haalu. Aana maholo ko hodalie, nge mei loꞌamena haalu ngeena kei mwai-mwei na kei hakasie mola toꞌoni lalahuꞌe, oto ke si haka aaela loꞌu mwaanie holaꞌinaꞌo. 22Na nga iini e saꞌa neꞌie ike waen haalu i laona ho ateꞌa lalahuꞌe nge kire asuie aana teꞌe-teꞌei nanikot. Aena aana mala kei esu urine aana, nge maholo waen haalu ngeena kei poꞌo, ateꞌa lalahuꞌe ngeena e sai aꞌari na waen kei waetaꞌi oto. Taꞌe waen haalu ke lae oto mola i laona ho ateꞌa haalu.”

Mo Parise Kire Ere Haitelili Peꞌie A Jisas Haahie Hai Dinge Maaꞌi

Matiu 12:1-8, Luk 6:1-5

23Oto aana ngaeta hai Dinge Maaꞌi Mo Jiu, a Jisas e liu i laona hohola aana ola mala kooni. Oto aana maholo kire ko lae ngeena, mo pwaarongoisuli ingeie kire ko aroa hue-huana mola huni ngeuꞌi. 24Oto mo Parise ko teꞌuri hunie, “!Ei, leesie kaꞌu! Mo pwaarongoisuli iꞌoe ko deu esunge mola aana Dinge Maaꞌi ikie, mei ola e aapu aana Haꞌatolanga a Mosis.”

25Oto a Jisas ko aalamire ko teꞌuri, “Omu saie taane nga taa nge a Deved Inemauri e asuie, aana maholo ingeie na ngaeta mo iini loꞌu peꞌie kire hiolo. ?Taꞌe e ue ni omu kaꞌa rongo saie ike neꞌisaenga aana? 26Aana maholo a Abaeata ingeie Naꞌohana Mo Naꞌohai Pris, a Deved e lae sili i laona nume maaꞌi a God, na e ngaue ho bred maaꞌi, ola niilana e lae hunie a God. Taꞌe mo Haꞌatolanga a Mosis e unue e kaꞌa malisine ike ke ngaue, aana taꞌe mo pris haliꞌite kire sai ngaue taungei bred maaꞌi urine. Na a Deved e nii noꞌone ana mo iini kire lae peꞌie. Taꞌe maꞌalana e urine, a God e kaꞌa leie ike haahie.”

27Oto a Jisas e teꞌuri loꞌu hunire, “A God e asuie Dinge Maaꞌi huni peꞌie mola iinoni, na iinoni haꞌike hunie Dinge Maaꞌi. 28Aena ngeena ineu a Kale Ni Iinoni oto nou aalaha haahie Dinge Maaꞌi.”

3

A Jisas E Haꞌa-uurie Mwane Kiꞌine E Heko

Matiu 12:9-14, Luk 6:6-11

1Oto a Jisas e lae loꞌu i laona nume ni palo-palo mo Jiu, na ngaeta mwane ingeie i leune kiꞌine e heko. 2Oto ngaeta mo iini kire ko lio hunie ohe kei haꞌa-uurie a mwaena aana Dinge Maaꞌi ikire, hunie kire ke ere aaelasie i laona leinge. 3Oto a Jisas ko teꞌuri hunie mwane kiꞌine e heko ngeena, “O ke uure kaꞌu i naꞌona mwala.” 4Oto e teꞌuri hunie mo iini kire ko upwesie ngeena, “?Nga taa ni Haꞌatolanga ikolu e toliꞌaasie huni esuie aana Dinge Maaꞌi? ?Huni peꞌie iinoni wa huni waelie mola? ?Huni haꞌa-uurie iinoni wa huni horoꞌie?” Taꞌe kire rohu mola, na nga iini kaꞌa ere ike. 5A Jisas e saehuu i sulie saeda e hau, oto e toꞌomaaire mola peꞌi saewasunge.3:5 Maꞌalana a Jisas e saewasu, taꞌe e kaꞌa oorahaꞌaa ike. A Jisas e saewasulie aaelanga mala a God noꞌone e sereꞌinie oorahaꞌaa. Na a Jisas e kaꞌa dau aaela i tehulaꞌana saewasunge ingeie, taꞌe a Jisas e asuie mola nga taa e oodotaꞌi. Oto ko teꞌuri hunie a mwaena, “O ke lalaaꞌinie kiꞌimu.” Oto e lalaaꞌinie kiꞌine, na e diana oto loꞌu. 6Oto lau-leu mo Parise kire iisitaa, na kire lae oto i meni wala peꞌie ngaeta mwala aana pulitaa a Herod huni horo maesie a Jisas.

Mwala Hunge Kire Loko I Saana A Jisas

7Taꞌe a Jisas na mo pwaarongoisuli ingeie kire lae wau hunie poꞌo ni eesi i Kalili. Na mwala hunge kire lae i sulie, uure oto mwaanie mo poꞌo ni henue i Kalili na i Jiudia 8na i Idumea, na uure mwaanie i Jerusalem, na mwaanie poꞌo hao aana wai peine i Jodan, na uure noꞌone mwaanie mo huilume mo Aapoloa Aaopa i Taea na i Saedon. Na mwala hunge kire hule i saana Jisas i sulie kire rongoa tataroha aana mo ola ko esuiꞌi. 9Na lokotaa e paine hiitoꞌo mone, oto a Jisas e unue hunie mo pwaarongoisuli ingeie uri kire ke dau aakau aana nga iiola hunie, mwaanie mwala kire loko haahie. 10I sulie a Jisas e haꞌa-uurie mango mwala hunge, oto mo mae-maeaꞌa hunge kire ko eriꞌapasie loꞌu uri kire ke kopi mola aana. 11Na maholo mwala nge mo liꞌoa aaela nge aada kire leesie a Jisas, oto kire ko raputeꞌi oto i naꞌona peꞌi ngaranga uuri, “!Iꞌoe oto Kalena God!” 12Taꞌe a Jisas e ere honosire mwaanie kire haꞌarongoa nga iini uri ingeie a tei.

A Jisas E Lio Hilisie Aawalai Hurulaꞌaa Mwana Rue

Matiu 10:1-4, Luk 6:12-16

13Oto a Jisas e soie ngaeta mo iini mai saana, na ko hanetaa loꞌu taꞌau i lengine toloi henue. 14Oto e lio hilisie aawala mwana rue mwaanie pulitaa ngeena hunie kire ke neꞌie mo hurulaꞌaa ingeie. Oto e si haꞌatolara hunie kire ke lai tarohaꞌi, 15na e niie hunire nanamanga huni oohe aasie mo liꞌoa aaela. 16Oto ie satana aawala mwana rue nge a Jisas e lio hilisire:

A Saemon nge a Jisas e haaraꞌinie loꞌu aana a Pita,

17Na Jemes kalena Sebedi,

na Jon aasine a Jemes, nge a Jisas e haaraꞌinirerue mo Kalena Lou-lou i sulie kirerue sai saewasu lau-leu.

18Na Andru,

na Pilip,

na Batolomiu,

na Matiu,

na Tomas,

na Jemes kalena Alpeas,

na Tadeas,

na Saemon ngaeta iini aana pulitaa nge ko sare haiseuni huni taꞌaasie aalahanga ni Rom mwaanie hanue i Israel,

19na Jiudas Iskariot nge e pweloa Jisas hunie mo maelonga ingeie.

A Jisas E Nanama Liutaa Aana Satan

Matiu 12:22-32, Luk 11:14-23, 12:10

20Mango urine, oto a Jisas e aalihoꞌi loꞌu hai nume, na pulitaa paine e hule loꞌu i saana. Oto a Jisas na mo pwaarongoisuli ingeie, nga maholo huni ngeunge na haꞌike loꞌu. 21Oto aana maholo uluhe iinoni a Jisas kire rongoa urine, kire unue uuri, “Ko pweu oto toꞌohuu.” Oto kire ko teuleꞌi huni lae mai toolea loꞌu i henue hunie kire ke lio i sulie oto wau.

22Maholo kire kaꞌa hule ue, na mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis nge kire lae mai uure taꞌau i Jerusalem, kire ko teꞌuri, “Aakalo paine haahie mo liꞌoa aaela, a Bielsebul, ingeie oto aana. A Bielsebul ni ko niie nanamanga hunie huni oohe aasie mo liꞌoa aaela urine.”

23Oto a Jisas ko soire wau takoie, na ko ere ni aalahuunge uuri, “?Ohe a Satan kei taꞌaasie loꞌu a Satan? !E aasa! 24Taꞌena nga aalahanga kei oopa aani heiseuninge honosie maraana, nge kei naꞌonga oto. 25Na e urine loꞌu mala nga uluhe ni iinoni kei oopara loꞌu maraada, uluhe iinoni ngeena nge kei eiꞌaa oto. 26Na mala mo iini a Satan kire taꞌelaꞌi honosire maraada, nge kire saꞌa uure aꞌailaꞌa ike loꞌu, taꞌe kire kei eiꞌaa oto.”

27Na a Jisas ko heꞌi ere ni aalahuunge loꞌu i sulie nanamanga ingeie e saka liutaa aana Satan, oto ko teꞌuri, “Nga mwane saꞌa sili ike i laona nume ngaeta ramo hunie ke pelie toꞌo-toꞌolana, taꞌe kei holaꞌi tapolie na kei pwesue, nge purine ke si toolea ahutana mo ola ingeie.3:27 A Jisas e haꞌamalaa uri a Satan domana ngaeta ramo, taꞌe a Jisas domana iini nge e aꞌailaꞌa oto liutaa. A Jisas e sai pwesue mola a Satan huni toolea ahutana mo ola ingeie, na aana e urine, nge a Jisas e sai luhesie mo iinoni mwaanie aalahanga ni rodohono a Satan huni toolera i saana aalahanga ni matapwanga taꞌau i Lengi.

28“Toꞌohuu no ko unue huniꞌomu, a God e sai saeꞌaasie taꞌena nga oorahaꞌaa mo iinoni ko esuiꞌi, hule aana e sai saeꞌaasie mo iini ko ere mwakataꞌinie. 29Taꞌe iini ko ere mwakataꞌinie Liꞌoa Maaꞌi, nge saeꞌaasilana e saꞌa lae ike oto ooꞌoo, aana e asuie mei oorahaꞌaa e iiꞌo huu.”3:29 A Jisas e ere i sulie “mei oorahaꞌaa e iiꞌo huu” aana maholo ngaeta mwala ko leledie walaimolinge nge Liꞌoa Maaꞌi e haataꞌinie hunire i sulie a Jisas. Oto urine kire oorahaꞌaa ni ngeena, aana saeꞌaasilana saꞌa lae ike oto ooꞌoo hunie taꞌena nga iini e ere mwakataꞌinie Liꞌoa Maaꞌi aana e sereꞌinie walaimolinge nge Liꞌoa Maaꞌi ko haataꞌinie hunie.30A Jisas e ere urine i sulie kire unue uuri, “Liꞌoa aaela nge aana.”

?Kira Tei Tohungei Uluhe Ni Iinoni A Jisas?

31Oto nikana peꞌie mo eesine mwane kire mani hute, kire hule na kire uure mola taꞌi sinaha i sulie mwala hunge kire loko kali-kelie a Jisas. Oto kire ko haꞌatolaa mei wala hunie, 32kire ko teꞌuri, “!Lio kaꞌu! A nikemu na mo eesimu kire uure mola taꞌi sinaha, na kire ko sare leesiꞌo.”

33Oto a Jisas ko aalamire uuri, “?A tei ni a nikeku, na kire a tei ni mo eesiku?” 34Oto ko lio wau hunie ahutana mwala kire iiꞌo kali-kelie, na ko teꞌuri, “Iꞌomu oto mo nikeku na iꞌomu oto mo eesiku. 35Aena aana iini nge ko esuie nga taa e toꞌohie saena God, ingeie oto aasiku na a nikeku.”

4

A Jisas E Aalahuu Aana Iini Ko Hesi Litei Ola

Matiu 13:1-9, Luk 8:4-8

1Oto a Jisas ko aehota haꞌa-uusuli loꞌu i reune Aasi I Kalili, na aena aana mwala hunge kire loko, oto e taꞌe i laona iiola wau i eesi. Oto ko ere ni haꞌa-uusulinge hunie lokotaa paine wau i oone. 2E ere ni haꞌa-uusulinge hunire aana mo aalahuunge oto hunge i sulie maurihe, na ko teꞌuri hunire,

3“Omu ke rongo kaꞌu. Ngaeta mwane auꞌesu hohola e oꞌoꞌo, oto ko lai hesie mo litei ola ingeie mala mo kooni. Hasinge ngeena ko lae mola aana tataaꞌinilana mo lite, 4na maholo ko tatataaꞌinie mo litei ola hailiu i laona hohola ingeie, ngaeta mo litei iini eeni kire ko teke i reune tala. Oto mo menu kire loho mai, kire ko ngeuꞌi mola. 5Ngaeta mo litei iini kire ko teke i lengine mei heu-heue. Oto mo lite ngeena kire ko tolana pwito poi aena aana mei mwakano ngeena e kaꞌa piꞌola ike. 4:5 Mo hohola heu-heue i Israel kire sai mwaero lau-leu maholo ko nemo, na aana mo waro-waro wawai, kire sai madoro kohi lau-leu mwaanie mei aano mola. Oto aena mei olana nge mo litei ola kire ko pwito lau-leu.6Taꞌe e hule aana maholo sato ko peine, oto sato ko madorohiꞌi oto hiitoꞌo, na kire ko nunulu mola aena aana kire kaꞌa susuꞌimi ike hiitoꞌo i aano. 7Ngaeta mo litei ola kire ko teke i matolana mo walo kau-keu. Oto kire ko pwito tararuru peꞌie mo walo kau-keu, taꞌe mo walo kau-keu kire paine haahiꞌi nge kire ko si melusiꞌi mola. Oto kire kaꞌa hungu ike. 8Taꞌe ngaeta mo litei ola kire teke i lengine mei mwakano diana. Kire lai pwito diana na kire hungu, nga mo iini kire hungu oolu aawala, na nga mo iini e oono aawala, na nga mo iini tangalau.”

9Oto a Jisas e si ere ooreta hunire uuri, “Mwaanie omu rorongo aasie mola mo wala ienini, taꞌe omu ke loꞌo-loꞌongaꞌi diana i suliꞌi.”

?Aena E Ue Nge A Jisas E Haꞌa-uusuli Aani Aalahuunge Haliꞌite?

Matiu 13:10-17, Luk 8:9-10

10Na maholo a Jisas e iiꞌo maraana, oto aawalai pwaarongoisuli mwana rue ingeie peꞌie nga mo iini loꞌu nge kire ko lulu i sulie, kire lae mai saana, na kire ko unue hunie uuri, “Melu saetoꞌo aana o ke ere luhesie mo aalahuunge iꞌoe ngeena.”

11Oto a Jisas ko teꞌuri hunire, “A God e lio hilisiꞌomu hunie omu ke saenanau aana walaimolinge mumuni aana Aalahanga a God, taꞌe mo iini poꞌoi sinaha aana Aalahanga ingeie, nge mo ere-erenga ko lae mola hunire aani aalahuunge. 12Oto kire ko lio-lio taꞌe kire kaꞌa lio saie, kire ko rorongo taꞌe kire kaꞌa rongo saie ike, aena aana kire kei teꞌurine, nge kire kei oonisae na a God kei taꞌaasie mo oorahaꞌaa ikire.”Aesaea 6:9-10

A Jisas E Ere Luhesie Aalahuunge Aana Iini Ko Hesi Litei Ola

Matiu 13:18-23, Luk 8:11-15

13Oto a Jisas ko dolosi aada uuri, “?Uri omu kaꞌa saie ike aalahuunge ie? ?Mala uri omu kaꞌa saie ike aalahuunge ie, haꞌalaa omu ke si saie ngaeta mo aalahuunge loꞌu uri taa eena? 14Mwane hai-hesi e hasie walana a God. 15Tala nge mo lite ngeena kire teke i sulie e urihana mo iini nge kire rongoa taane mo wala. Taꞌe e kaꞌa tewa na a Satan e lae mai, ko taꞌaasie oto mo wala diana ngeena mwaanie manatada. 16Na mo iini nge manatada e urihana mei mwakano hau-heue ngeena, kire rongoa walana God, na oto lau-leu kire ilenimwaꞌe haahie. 17Taꞌe e kaꞌa susuꞌimi diana ike mone i manatada, oto e saꞌa iiꞌo tewa ike. Maholo siꞌohaꞌanga kei toolera wa taungeꞌinilada kei lae i tehulaꞌana mei wala ngeena, oto kire ko tolana mamalo oto mwaanie. 18Nga mo iini loꞌu manatada e urihana mei mwakano e honu aana walo kau-keu ngeena, kire rongoa noꞌone walana God, 19taꞌe kire neꞌisae painesie mola mau-meuringe aana walumalau. Kire tolahiꞌe, na kire saetoꞌo aana mola toꞌo-toꞌonga, na kire ko saehanalie taꞌena nga ola. Oto mo wala diana ngeena kire kaꞌa pwito kohi, na kire kaꞌa hungu ike loꞌu. 20Taꞌe mo iini loꞌu, mo iini urihana mei mwakano diana ngeena, kire rongoa mo wala ngeena, oto kire lulu i suliꞌi. Oto kire hungu diana oto eena, mo iini oolu aawala, na nga mo iini oono aawala, na nga mo iini tangalau.”

!O Ke Neꞌisae Diana I Sulie Mo Aalahuunge!

Luk 8:16-18

21Oto a Jisas ko heꞌi teꞌuri loꞌu hunire, “?Uri nga iini kei toolea mai laite oto ko mumunie mola i hahana hulite wa ke pwaohaꞌinie nga nime haahie? !Haꞌike! Taꞌe kei neꞌi haadaꞌi mola aana taꞌau i lengi. 22Na taꞌena nga mei ola mumunilana ko lae-lae, haataꞌinilana kei saronai lae taane mai haadaꞌi aana leu matapwa. Na nga taa nge aaluhilana ko lae-lae, aelilana kei saronai lae taane mai haadaꞌi huni leesie. 23Mwaanie omu rorongo aasie mola mo wala ienini, taꞌe omu ke loꞌo-loꞌongaꞌi diana i suliꞌi.”

24Oto a Jisas ko heꞌi teꞌuri loꞌu hunire, “Hele maꞌutaꞌa aana nga taa o ko rongoa, i sulie taꞌa-taꞌa totoho nge o ko totohoa nga iini aana, ingeie nge a God kei heꞌi totohoꞌo loꞌu aana, taꞌe kei totohoꞌo oto loꞌu liutaa. 25Aana taꞌena nga iini e mwaꞌe-mwaꞌe huni rongo i sulie mo haꞌa-uusulinge ineu, nge sapeilana saenanaunge ni Lengi kei lae loꞌu hunie. Taꞌe a tei nge e kaꞌa mwaꞌe-mwaꞌe huni rongo i sulie mo haꞌa-uusulinge ineu, nge maꞌalana uri nga kele mei saenanaunge ni Lengi e toꞌo aana, taꞌe taꞌaasilana kei lae mola mwaanie.”

26Oto a Jisas ko heꞌi unue loꞌu uuri, “Aalahanga a God e urihana maholo mwane e hasie mo lite i laona hohola ingeie. 27Oto maꞌalana e kaꞌa da loꞌu nga mei ola taꞌe ko maꞌahu mola aana rodo, wa e taꞌelaꞌi i aatowaa, taꞌe mo lite nge e hasiꞌi ngeena kire ko pwito mola maraani. A mwaena kaꞌa saie ike noꞌone e ue nge mo lite ngeena kire sai pwito urine. 28Mei ola ngeena, mwakano ni mola ko da mo lite ngeena ko pwito urine na kire ke hungu. Kire kei holaꞌi ure, oto ko heꞌi taka loꞌu, na purine e taka mango kolu ko leesie oto ko toꞌo hue-huana eena. 29Oto maholo hue-huana ko repo oto, nge a mwaena ko si aehota tapaliꞌi oto aana naihi ingeie eena, aana kire repo oto na e hule oto aana maholo huniꞌi.”

30Oto a Jisas ko dolosi uuri, “?Nga taa ni kolu kei unu haꞌamalaa Aalahanga God aana? ?Wa nga mei aalahuunge uri taa ni kolu kei unue huni ere luhesie? 31E urihana kele litei ola oto mwai-mwei aana ai mastad. Maꞌalana e mwai-mwei liutaa aana ahutana mo lite kolu ko hei-hesiꞌi, 32taꞌe maholo hasilana ko lae, oto ko pwito poi na ko peine oto liutaa aana taꞌena nga ola i laona hohola. Ko peine ngeena, oto ko aatosara hailiu, nge ahutana manu kire ko meni lae mai tola niuꞌi aana.”

33A Jisas e asuie mo laladonga hunge uurini huni haꞌa-uusulie mwala aani i sulie walana a God. E asuie mo laladonga maliside hunie kire ke saenanau aana ahutana mo neꞌisaenga nge kire sai rongo saiꞌi. 34E ere-ere ngeena aani aalahuunge haliꞌite, taꞌe maholo mo pwaarongoisuli kire ko iiꞌo maraada peꞌie a Jisas, nge e sai ere luhesie ahutana mo aalahuunge hunire.

A Jisas E Ere Aana Ooru

Matiu 8:23-27, Luk 8:22-25

35Oto i seulehi aana hai dingena, a Jisas ko teꞌuri hunie mo pwaarongoisuli ingeie, “Kolu ke aatoholo kaꞌu loꞌu hunie raune aasi poꞌo taꞌau.” 36Oto kire lae mwaanie ruruhaa, na kire lai taꞌe i laona iiola nge a Jisas e iiꞌo aana. Oto kire mani lae, na ngaeta mo iiola ko lae noꞌone peꞌire. 37E kaꞌa tewa ike loꞌu na painehaꞌana mawasidengi ko hite aada oto. Na aahe ko aehota aaꞌaro oto i laona iiola, hule aana ko karaꞌi honu oto aana aasi. 38Taꞌe a Jisas e eno mola hai puri aana iiola, e pwaulunge aana ho uulunge aana ko maꞌahu. Oto mo pwaarongoisuli ingeie kire ko haꞌalioa na kire ko teꞌuri, “?Haꞌa-uusuli, ohe o kaꞌa aapwasu ike loꞌu aana kolu ko karaꞌi mae oto ie?”

39Oto a Jisas e taꞌe, ko ere aana ooru na aahe uuri, “!O ke rohu, na o ke hahuroto!” Oto ooru e rohu oto, na ko tolana hoolaa oto. 40Oto a Jisas ko teꞌuri hunie mo pwaarongoisuli ingeie, “?E ue ni oto omu ko meꞌu urine? ?Ohe omu kaꞌa toꞌo aana ike loꞌu nga mei hiiwalaimolinge?”

41Taꞌe kire ko tohungei meꞌu, na kire ko ere hunire hailiu uuri, “?A tei mwane ni ie? ?Oto hule aana e ere aana ooru na aahe, na kire ko rongo oto hunie?”

5

A Jisas E Haꞌa-uurie Mwane Nge Mo Liꞌoa Aaela Aana I Kerasa

Matiu 8:28-34, Luk 8:26-39

1A Jisas na mo pwaarongoisuli ingeie kire lai aarapuu aana poꞌo ni eesi i Kalili poꞌo taꞌau aana poꞌo ni henue mo Kerasa. 2Na maholo a Jisas e siho mai mwaanie iiola, na ngaeta mwane ko maau oto mai mwaanie mo kilipweꞌu. Mwane ngeena liꞌoa aaela aana, 3na iiꞌonga ingeie oto mola i saana mo kilipweꞌu. 5:3 Mo Jiu oto i naꞌo kire sai didie mo heu hunie mo kilipweꞌu ikire, wa kire sai heitolingeꞌinie mo rae i laona mo hahale mala mo kilipweꞌu ikire. Nga iini e saꞌa hele aana, wa ke pwasue maꞌalana aani walo wa aani iieli heu. 4Mo maholo hunge pwasulana aeꞌaena na kiꞌine ko lae oto, taꞌe ko mousiꞌi mola. Na nga iini ke aꞌailaꞌa hunie ke haꞌamanataꞌaa, na haꞌike loꞌu. 5Na oto tarau suli rodo na aatowaa, ingeie mola i sulie mo uuwo na mo kilipweꞌu peꞌi aawaranga na hunulana sapena mola aani ngedi.

6Na maholo e leesie a Jisas ue wau haꞌatau, e huru mei i saana, na ko pouruuru oto i naꞌona. 7-8Oto a Jisas ko teꞌuri hunie, “!Iꞌoe, liꞌoa aaela, o ke iisitaa mai mwaanie mwane ngeena!”

Oto a mwaena ko soi oto paine uuri, “!Ai Jisas, Kalena a God, iini e paine liutaa! ?Nga taa oto o kei esuie aaku? No ko eitanaiꞌo aana satana God, o ke suꞌuri haꞌaletehieu.”

9Oto a Jisas ko dolosi aana uuri, “?Satamu a tei?”

A mwaena e aalamie oto ko teꞌuri, “Sataku a Hunge, aena aana emi hunge oto hiitoꞌo i laona mwane ie.” 10Na ko eitanaie oto a Jisas uri ke suꞌuri uusungeꞌinire mwaanie hanuena. 11Na ola mala e ro sinolai poo kire ko susude i lengine uuwo oto poꞌo wau. 12Oto mo liꞌoa aaela ngeena ko eitanaie a Jisas uuri, “O ke toliꞌaasiꞌemi ke lae i laona amaa ni poo taꞌaune hunie emi ke iiꞌo aani.”

13Maholo e toliꞌaasire, kire si iisitaa huni lai sili i laona mo poo. Oto amaa ni poo paine ngeena, kire mani loutaa pwau i aano i sulie uuwo, na kire ko lai pola tala oto aana maoꞌi hunie i eesi, na kire ko meni inu oto.

14Oto mwala nge kire lio-lio i sulie mo poo ngeena kire tahi, na kire lai tarohaꞌinie tataroha oto wau i laona huilume ikire na aana mo henue kali-kelie. Oto mwala kire huru hunie kire ke lai leesie nga taa e rau. 15Maholo kire lae mai i saana Jisas, kire ko meni meꞌu aana kire ko leesie mwane nge mo liꞌoa aaela e hite-hite aana, e iiꞌo i aano, na e hoꞌo sala, na manatana e taha oto. 16Na mo iini nge kire leesie nga taa e rau ngeena, kire unue oodoie mwala uri nga taa e rau aana mwane nge mo liꞌoa aaela e oꞌoꞌo aana, na aana mo poo. 17Oto kire ko eitanaie mola a Jisas hunie ke lae oto mwaanie poꞌo ni henue ikire.

18Oto maholo a Jisas ko taꞌe i laona iiola, na mwane nge mo liꞌoa aaela e iisitaa mwaanie ngeena ko eitanaie a Jisas uri ke hakusie.

19Taꞌe a Jisas e kaꞌa toliꞌaasie ike. E unue mola hunie uuri, “O ke aalihoꞌi mola i saana uluhe iꞌoe na o ke haꞌarongora aana walu ola diana nge a God e asuiꞌi huniꞌo aana e tohungei aamasiꞌo.”

20Oto a mwaena e aalihoꞌi mola, na e laehie ahutana mo huilume aana poꞌo ni henue i Dekapolis peꞌi tarohaꞌinie mei ola paine ngeena a Jisas e asuie hunie. Na ahutana mwala kire ko si meni pangataꞌinie oto hiitoꞌo.

A Jisas E Haꞌa-uurie Huꞌe Nge E Hele Aana Toꞌoni Ingeie, Na Pule Kalena A Jaeras

Matiu 9:18-26, Luk 8:40-56

21Oto a Jisas e aatoholo aalihoꞌi loꞌu aana iiola hunie poꞌo ni eesi taꞌau. E si siho mola i reune aasi i leune, na mwala oto hunge kire loko oto mai kali-kelie. 22Na aana maholona, ngaeta naꞌohai mwane paine aana nume ni palo-palo, satana a Jaeras, e hule noꞌone. Maholo e leesie a Jisas, e pouruuru oto i naꞌona, 23na ko eitanaie uuri, “Kele pule kaleku e eno oto hunie maenga. No ko eitanaiꞌo hunie o ke lae mai hele aana hunie ke awaa na ke mauri.” 24Oto a Jisas e lae oto peꞌie, na mwala hunge kire ko lae i sulie oto peꞌi uusuleꞌinire hailiu.

25Na ngaeta keni i leune, apu raha-raha ko seunie oto hunie aawalai helisi mwana rue.5:25 Haꞌatolanga a Mosis e unue uri mo keni apu raha-raha nge aada urine kire madaꞌa i maana God, na kire ke suꞌuri kopi aana nga iini loꞌu mwaanie kire haꞌamadaꞌaa iini kire kopi aana ngeena. Leesie Levitikas 15:25-33.26A keine ko lae oto i saana mwala kure-kure hunge, taꞌe hunie uri ke awaa mola haꞌike. Na e waiahea tari-olanga ingeie aana e holi-holi talana, taꞌe nga mei ola hunie ke toꞌo hoorana haꞌike, ko si peine mola. 27Maholo a keine e rongo tarohana a Jisas, oto e lae liu i purine mola i matolana mwala, na e kopi aana toꞌoni a Jisas. 28Aana e loꞌongaꞌinie uuri, “Mala ne ke kopi mola aana toꞌoni ingeie, na ne kei awaa oto.” 29Na maholo a keine e kopi aana toꞌoni a Jisas, oto apu raha-raha ngeena e mango oto mwaanie aana maholona, na e hiingeꞌinie uri e awaa oto taꞌingelu.

30Na a Jisas, oto lau-leu e hiingeꞌinie maraana uri nanamanga ingeie e haꞌa-uurie nga iini, oto e aaliꞌu ko teꞌuri, “?A tei e kopi aana toꞌoni ineu?”

31Oto mo pwaarongoisuli ingeie ko teꞌuri hunie, “!Lio kaꞌu! Ahutana mwala ko meni uusuleꞌiniꞌo. ?Aana e ue nge o ko dolosie uri a tei e kopi aana toꞌoni iꞌoe?”

32Taꞌe a Jisas ko lio hailiu mola huni leesie uri a tei nge e kopi aana toꞌoni ingeie. 33A keitaꞌaa ko si tohungei meꞌu oto na ko eriri i sulie e saie uri ingeie oto mei olana e rau aana. Oto e lae mai, ko pouruuru i naꞌona a Jisas, na ko unue oodoie nga taa nge e rau aana. 34Oto a Jisas ko teꞌuri hunie, “Kaleku, hiiwalaimolinge iꞌoe e haꞌa-uuriꞌo oto. O awaa oto mwaanie mei maelaa ngeena. Lae mola aani henuelamanga.”

35Na maholo a Jisas ko ere-ere ue urine, ngaeta mo iini kire lae mai uure mwaanie nume a Jaeras, kire ko teꞌuri hunie a Jaeras, “Kele pule iꞌoe e mae oto. O ke suꞌuri haꞌaweoa loꞌu a Haꞌa-uusuli.”

36A Jisas e rongoa mola nga taa kire ko unue, taꞌe e unue mola hunie a Jaeras uuri, “O ke suꞌuri tolahiꞌe, taꞌe o ke hiiwalaimoli mola aaku.” 37Oto a Jisas e kaꞌa toliꞌaasie ike loꞌu nga iini aaopa hunie ke lae peꞌie, taꞌe a Pita mola haliꞌite, na a Jemes, na a Jon aasine a Jemes. 38Na maholo kire hule oto aana nume a Jaeras, na a Jisas ko leesie mwala hunge kire ko eꞌengo i leune na nga mo iini ko ngara-ngara na uulo-uulo oto paine. 39Oto maholo a Jisas e sili hao i laona nume, ko teꞌuri hunire, “?E ue ni omu ko eꞌengo na omu ko ngara-ngara urine? Kele pule ie kaꞌa mae ike, taꞌe ko maꞌahu mola.”

40Taꞌe kire ko mwesi mola mwaanie, na kire ko haꞌa-eero mola aana. Oto a Jisas e oohe aasire i sinaha, e si toolea aamana pulena na nikana, na oolu pwaarongoisuli ingeie, kire ko si lae i laona duru nge a pulena e iiꞌo aana. 41-42A pulena e hule oto aana aawalai helisi mwana rue, na a Jisas e hele i nimana, ko si teꞌuri hunie aana erenga ni Jiu, “Talitha, koum.” Loꞌongaꞌinge aana uuri, “Kele pule, no ko unue huniꞌo o ke taꞌelaꞌi oto.” Na oto lau-leu a pulena e taꞌelaꞌi, ko lae hailiu oto. Oto maholo kire leesie urine, kire ko si tohungei pangataꞌi oto hiitoꞌo. 43Taꞌe a Jisas e si ere honosire uuri, “Omu ke suꞌuri haꞌarongoa loꞌu nga iini aana leune.” Na ko heꞌi unue loꞌu uuri, “Omu ke nii ngeulaa mola ana.”

6

Mwala Ni Nasaret Kaꞌa Hiiwalaimoli Ike Aana Jisas

Matiu 13:53-58, Luk 4:16-30

1Oto a Jisas e uure mwaanie i leune, e si eelihoꞌi hunie huilume nge e paine taꞌe aana, na mo pwaarongoisuli ingeie kire lae noꞌone peꞌie. 2Na maholo e hule aana Dinge Maaꞌi Mo Jiu, oto a Jisas ko aehota haꞌa-uusuli loꞌu i laona nume ni palo-palo. Na mwala hunge kire loko hunie kire ke pwaarongo i sulie mo haꞌa-uusulinge ingeie. Oto maholo kire rongoa mo haꞌa-uusulinge a Jisas, kire ko tohungei pangataꞌi na kire ko teꞌuri, “!Haꞌike eena! ?Uri a mwane ngeena e saie kaꞌu walu ola ngeena uri taa? ?Na a tei ni e niie saenanaunge ngeena hunie? ?Na e toꞌo aana nanamanga huni esuie mo huꞌi-huꞌite paine ngeena uri taa?” 3Na lau-leu kire ko upwesie loꞌu mola uuri, “Kolu meni saie mola uri ingeie mwane aadu-eedu mola ni ngeena. Nikana kaꞌu mola a Meri, na mo eesine kire mani hute kaꞌu mola a Jemes, na a Josep, na a Jiudas, na a Saemon. Mo eesine keni kaꞌu noꞌone mola i leu peꞌikolu.” Oto kire ko si mola.

4-6Oto a Jisas e pangataꞌi aena aana kire kaꞌa hiiwalaimoli ike aana, na ko teꞌuri hunire, “Ahutana mwala kire sai haꞌamaꞌu taane aana nga propet. Taꞌe mwala oto aana hanue ingeie na mo tekihana na mo iini aana nume ingeie maraana haꞌalaa kire saꞌa haꞌamaꞌu ike aana.” Oto i leune e kaꞌa asuie ike nga mo huꞌi-huꞌite hiitoꞌo, taꞌe e haꞌa-uurie mola tootaꞌi iini i leune aana mo iini ko mweri.

A Jisas E Uusungeꞌinie Aawalai Pwaarongoisuli Mwana Rue Huni Tarohaꞌinie Oonisaenga

Matiu 10:5-15, Luk 9:1-6

Oto a Jisas e laehie loꞌu mo huilume hailiu, peꞌi haꞌa-uusulie mo iinoni. 7E soie mai aawalai pwaarongoisuli mwana rue ingeie, oto e uusungeꞌinire hailiu, toꞌo ro mwane aani henue. Na e niie nanamanga e saka hunire hunie kire ke oohe aasie ahutana mo liꞌoa aaela.

8-9Na ko hatongaꞌi hunire uuri, “Omu ke suꞌuri toolea nga mo ola peꞌiꞌomu aana laenga iꞌomu ienini, maꞌalana nga mei ngeulaa, wa nga mwaꞌi, wa nga mei toꞌoha, wa ruana nga toꞌoni, na suꞌuri loꞌu. Taꞌe apaꞌa na hoꞌohaahiꞌae nge omu ko lae-lae aani mola haliꞌite.

10“Oto taꞌena nga nume omu ko lai sili aana, aana taꞌena nga hanue, omu ke iiꞌo kaꞌu i leune lai hule aana omu kei lae mwaanie hanuena. 11Mala uri nga hanue omu ko lai aarapuu aana na mwala kaꞌa soi koniꞌomu, wa kire ke sare rongo huniꞌomu, nge omu ke lae mwaanie hanuena, na omu ke tataaꞌinie mo wasa-wasa mwaanie aeꞌaemiu, domana uri nga haꞌapasunge hunire uri a God kei haꞌaloire.”

12Oto mo pwaarongoisuli kire ko lae oto i tarohaꞌinie oodoie mwala uri kire ke oonisae na aaliꞌu oto mwaanie mo oorahaꞌaa ikire. 13Na kire oohe aasie mo liꞌoa aaela hunge, na kire suuhie mo mae-maeaꞌa aani rumu na kire haꞌa-uurire oto.

A Herod E Horo Maesie A Jon Loto Maaꞌi

Matiu 14:1-12, Luk 9:7-9

14Oto a Herod Antipas Inemauri e rongoa tataroha aana a Jisas aena aana tataroha aana ko taro hailiu. Ngaeta mwala ko unue uuri, “A Jon Loto Maaꞌi ni oto e mauri loꞌu ie, kaꞌu e toꞌo aana nanamanga huni esuie mo huꞌi-huꞌite urine.”

15Ngaeta mo iini ko unue loꞌu uuri, “A Elaeja oto ni ngeena.”

Ngaeta mo iini loꞌu kire ko unue uuri, “Ingeie ngaeta propet mala mo iini oto i naꞌo ni ngeena.”

16Oto a Herod e rongoa tataroha aana, ko si teꞌuri, “A Jon Loto Maaꞌi nge nou lama mousie kaꞌu pwaune ni ngeena, taꞌe e mauri loꞌu.”

17A Herod oto maraana nge e unue hunie mo ramo ingeie uri kire ke pwasue a Jon Loto Maaꞌi na kire ke neꞌie i laona nume ni hoꞌo. E teꞌurine aena aana a Jon e ere aana Herod haahie e toꞌo aana a Herodias, huꞌe a Pilip mwane aasine, 18aana a Jon e ere uuri hunie, “O waelie oto haꞌatolanga aana o toꞌo aana huꞌe mwane aasimu.” 19Oto aena ngeena a Herodias e saewasulie a Jon, na e sare horo maesie oto. Taꞌe e aasa 20i sulie a Herod e maꞌuteꞌinie a Jon, aena aana e saie uri a Jon mwane oodotaꞌi na mwane maaꞌi. Oto a Herod e kinetaꞌinie a Jon i laona nume ni hoꞌo, na e rorongo hunie. Maholo ko rongoa walana a Jon, manatana e rodohono mola taꞌe maꞌalana e urine ko sare rongo mola hunie.

21Oto lae-lae a Herodias e si lio oodoie tala huni horoꞌie a Jon Loto Maaꞌi, na e lae oto uuri. E hule aana maholo ni aamasitoꞌo aana dinge a Herod e hute, oto e asuie ngauhe paine huni ngeu peꞌie mo mwane paine aana aalahanga, na mo naꞌohai ramo aana mae ingeie, na ahutana oto mo aalaha haahie poꞌo ni henue i Kalili. 22Oto keni haalu kalena Herodias e lae mai mao nada, na e tohungei toꞌohie manatana a Herod na mo mwane paine. Oto a Herod Inemauri ko teꞌuri hunie a keine, “?Nga taa o ko saetoꞌo aana? Sukaa mola aaku na nou sai niie mola huniꞌo.” 23Na ko heꞌi heiholotaꞌi loꞌu hunie uuri, “Nou sai niie mola nga taa o kei sukaa maꞌalana nga mei ola oto paine mala nga aapa aana aalahanga ineu.”

24Oto a keine e iisitaa i sinaha, ko si dolosi aana a nikana uuri, “?Nga taa nge ne kei sukaa?”

Oto a nikana ko teꞌuri hunie, “O ke sukaa pwaune a Jon Loto Maaꞌi.”

25Oto a keine ko huru oto lau-leu i saana inemauri, na ko teꞌuri hunie, “Nou saetoꞌo aana o ke niie oto mai pwaune a Jon Loto Maaꞌi hunieu i laona nga nime.”

26A inemauri ko tohungei saehuu oto hiitoꞌo. Taꞌe aana e haiholotaꞌi i naꞌona mo mwane paine nge ko ngeu peꞌie, oto e kaꞌa sare unue haꞌike aana nga taa a keine e sukaa. 27Oto a inemauri e uusungeꞌinie mola lau-leu ngaeta ramo hunie ke lai toolea pwaune a Jon. Oto ramo ngeena e lae i laona nume ni hoꞌo, na e lama mousie oto pwaune a Jon. 28Oto e neꞌie i laona nime, e si toolea, ko lai niie hunie a keine. Oto a keine e toolea, ko lai niie hunie a nikana.

29Oto maholo mo pwaarongoisuli a Jon kire rongoa nga taa e raune, oto kire lai toolea rae aana a Jon, kire si lai heitolingeꞌinie.

A Jisas E Haꞌangaue E Lime Sinolai Mwane

Matiu 14:13-21, Luk 9:10-17, Jon 6:1-14

30Oto mo hurulaꞌaa kire mani ooli mei saana Jisas, na kire ko haꞌarongoa aana walu ola kire asuiꞌi, na haꞌa-uusulinge kire asuie hunie mwala e lae uri taa. 31Taꞌe mwala hunge kire ko talei lae hailiu mola wau na mai, oto hule aana nga maholo huni ngeu ikire na haꞌike loꞌu. Oto a Jisas ko teꞌuri hunire, “Kolu ke lae kaꞌu aana nga leu mwala haꞌike aana hunie kolu ke mamalo nga kele maholo oꞌoruꞌe.”

32Oto kire si lae maraada aana iiola takoie leu nga mo iinoni haꞌike aana. 33Taꞌe mwala hunge kire leesie mola kire ko lae ngeena, na kire saire mola. Oto mwala ngeena kire uure mola mwaanie mo huilume ikire, na kire huru i sulie tala takoie leu a Jisas ko lae hunie. Na kire ko holaꞌi hule mola taꞌau i naꞌona a Jisas na mo pwaarongoisuli ingeie. 34Oto maholo a Jisas e siho mai oone mwaanie iiola, na ko leesie mwala hunge e loko, ko si aamasire aana kire lio siꞌohaꞌa mala amaa ni sipu nge nga iini huni lio i suliꞌi haꞌike. Oto e aehota huni haꞌa-uusulire aana mo neꞌisaenga hunge.

35Oto maholo karaꞌinie sato kei suu, mo pwaarongoisuli ingeie kire lae mai saana, oto kire ko teꞌuri hunie, “Ko seulehi oto na ikolu i laona hanuesala ni ie. 36Oto o ke uusungeꞌinie mwala ngeena hunie kire ke lae aana mo henue hailiu huni holi ngeulaa ada.”

37Oto a Jisas ko aalamire uuri, “Iꞌomu, omu ke nii ngeulaa mola ada.”

Oto kire ko heꞌi teꞌuri loꞌu hunie, “!Haꞌike eena! Holitana nga mwane hunie walu waro-waro kaꞌa adona ike lokotaa paine ngeena kire kei oa ho ngeulaa nga iini. ?Uri o saetoꞌo aana emi ke waetaꞌinie mei toꞌoha oto paine urine aani ngeulaa hunire?”

38Oto a Jisas ko heꞌi dolosi loꞌu aada uuri, “?E nite ho bred omu toꞌo aani? Omu lae kaꞌu i leesiꞌi.”

Oto kire lae, na maholo kire lio oodoiꞌi, oto kire ko lae mai unue uuri, “Melu toꞌo aana mola e lime aata ho bred na e ro kele ho iiꞌe.”

39Oto a Jisas ko unue hunie mo pwaarongoisuli ingeie uri kire ke oopaa mwala hunie kire ke iiꞌo aani pulitaa i laona hahalisi. 40Oto mwalana kire iiꞌo tatalaaꞌi i aano aani pulitaa. Ngaeta mo pulitaa kire hule aana tangalau na ngaeta mo iini kire hule aana e lime aawala. 41Oto a Jisas e hele aana lime ho bred ngeena na e ro ho iiꞌe, oto ko si lio i lengi, na ko paalahea a God. Oto e nisie mo ho bred ngeena, ko si niiꞌi hunie mo pwaarongoisuli ingeie hunie kire ke haꞌa-adoa mwala aani. Na e teꞌurine noꞌone aana e ro ho iiꞌe hunie ahutada mango. 42Oto ahutana mwala kire mani ngeu pote, 43na i purine kire ngau mango, mo pwaarongoisuli ko si haꞌahonue aawalai luꞌe mwana rue aana mo ooretai ngeulaa.

44Oto iidumilana mo mwane haliꞌite nge haꞌangaulada e lae, e hule aana e lime sinolai mwane.

A Jisas E Lae I Kolune Aasi

Matiu 14:22-23, Jon 6:15-21

45Na oto mola lau-leu noꞌone aana maholona, a Jisas e unue hunie mo pwaarongoisuli ingeie uri kire ke taꞌe i laona iiola na kire ke holaꞌi lae i naꞌo loosie aana poꞌo ni eesi poꞌo taꞌau hatarie huilume i Betsaeda. Oto ingeie maraana ko oore ue i puri huni uusungeꞌinie mwala aalihoꞌi takoie mo henue ikire. 46I purine e uusungeꞌinie mwala takoie mo henue ikire, nge e si hanetaa maraana taꞌau i lengine uuwo huni aarengaꞌi. 47Maholo na ko seulehi rorodoꞌa oto, mo pwaarongoisuli ikire mola ue wau i denumana aasi aana iiola, na a Jisas mola maraana taꞌau i lengine uuwo. 48Na e leesie mo pwaarongoisuli ingeie kire ko tohungei haꞌaweora oto hiitoꞌo huni hotelaꞌinie iiola suehie ooru. Oto maholo na ko hatari dengi oto, a Jisas ko lae oto mai saada, na ko lae mola mai kolune aasi, ko neꞌisae huni liu mola mai karaꞌinire. 49Taꞌe maholo kire leesie ko lae mai kolune aasi, oto kire ko loꞌongaꞌi uri nga aakalo, na kire ko meni aawara oto paine. 50Kire ko tohungei meꞌu oto hiitoꞌo aana maholo kire leesie. Taꞌe a Jisas ko tolana ere oto wau peꞌire uuri, “Saemiu ke hahuroto. Ineu taane mola ni ie. Mwaanie omu meꞌu-meꞌu.” 51Na ko lai hane oto wau i laona iiola. Oto maholona ooru ko tolana aapwanaꞌi oto. Oto mo pwaarongoisuli ko tohungei pangataꞌi oto hiitoꞌo, 52aena aana kire kaꞌa lio saie ike neꞌisaenga aana huꞌi-huꞌite nge a Jisas e si esuie aana mo ngeulaa ngeena, aana manatada e kaꞌa taha ue.

A Jisas E Haꞌa-uurie Mo Mae-maeaꞌa I Kenesaret

Matiu 14:34-36

53Maholo kire aatoholo hunie poꞌo ni eesi poꞌo wau, oto kire aarapuu aana poꞌo ni henue i Kenesaret, na kire pwasue iiola ikire oto i leune. 54Maholo kire siho mola mai mwaanie iiola, na ahutana mwala ko meni lio saie oto a Jisas. 55Oto kire ko huru heiliu oto i laona mo huilume aana poꞌo ni henuena, na kire ko toolea oto mai mo mae-maeaꞌa aana mo hulite ikire takoie mo leu nge kire ko rongoa a Jisas e iiꞌo aani. 56Na ahutana mo leu nge a Jisas ko lae aani mala mo henue paine wa mo huilume wa ngaeta mo leu loꞌu, mwala kire ko haꞌa-enohie mo mae-maeaꞌa i laona mo amaa aana mo henue huni maaꞌoohie. Oto kire ko eitanaie uri hunie kire ke kopi mola aana taꞌena nga leu aana toꞌoni ingeie. Na ahutana mo iini kire kopi aana, kire awaa oto.

7

Lulu I Sulilana Jisas E Roroꞌa Liutaa Aana Mo Haꞌatolanga Mo Weuwaka

1Oto ngaeta mo Parise na mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis kire uure mwaanie i Jerusalem huni lae mai saana a Jisas. 2Na aana maholona kire ko leesie uri mo pwaarongoisuli a Jisas kire kaꞌa hodalie kiꞌide i sulie taungei hoda-kiꞌinge nge mo Parise kire saetoꞌo aana mo iinoni ke hele i sulie i naꞌona ngaunge. 3Mo Parise na ahutana oto mo Jiu, kire ko lulu i sulie haꞌatolanga ngeena uure oto wau aana mo weuwada, nge kire saꞌa ngau na kire kaꞌa asuie taungei hoda-kiꞌinge kire unue e diana. 4Aana maholo kire ko lae mai uure mwaanie uusiꞌe, kire saꞌa sare ngau ike ue na kire kaꞌa hodalie kiꞌide. Na mo haꞌatolanga hunge kire ko lulu i suliꞌi uure oto wau aana mo weuwada i sulie hoda-olanga aana mo kuki, na mo nime, na mo iini huni hoda-hoda ola, na mo taetahe huni ngeu-ngeu i lengini.

5Oto mo Parise na mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga kire ko dolosi aana a Jisas uuri, “?Aana e ue ni mo pwaarongoisuli iꞌoe kire kaꞌa lulu i sulie ike haꞌatolanga mo weuwaka kire haꞌa-uuresie? Lio kaꞌu, kire ko ngeu mola na kire kaꞌa holaꞌi hodalie kiꞌide, na urine kire madaꞌa i maana God.”

6Oto a Jisas ko aalamire uuri, “Walana a God nge a Aesaea e uusue i suliꞌomu e toꞌohuu oto. Iꞌomu mwala omu ko lupweꞌi deu-deu mola oto mala e uusue. Aana a God e unue uuri, Mwala ie kire ko haꞌamaꞌu eeku mola aana ngidude, taꞌe manatada e haꞌatau hiitoꞌo mola mwaanieu.7Mwala ngeena kire kaꞌa palo-paloau ike toꞌohuu. Kire ko esuie mola mo haꞌatolanga ikire maraada, na kire ko haꞌa-uusulie mwala huni lulu i suliꞌi. Oto kire ko si unue uri mo haꞌatolanga ineu eeni, taꞌe haꞌike.”Aesaea 29:13

8Oto a Jisas ko heꞌi teꞌuri loꞌu hunire, “Omu toliꞌaasie mo Haꞌatolanga a God, oto omu ko si lulu i sulie mola mo haꞌa-uusulinge ni iinoni. 9Omu tohungei saenanau liutaa mola huni lae mwaanie mo Haꞌatolanga a God, hunie omu ke lulu i sulie mo haꞌatolanga iꞌomu maraamiu. 10Omu saie kaꞌu a Mosis e unue uuri, O ke haꞌamaꞌu aana aamamu na nikemu.Eksodas 20:12 Na e heꞌi unue loꞌu uuri, Nga iini nge kei ere aaelasie aamana wa nikana, nge horoꞌilana kei lae.Eksodas 21:1711Taꞌe iꞌomu, omu ko haꞌa-uusuli mola uri mala nga iini ko toꞌo aana nga mei ola diana nge e sai niie huni peꞌie aamana na nikana, taꞌe ko unue uuri, ‘Mei ola ngeena nou niie oto hunie a God,’ 12urine ke suꞌuri haꞌamaꞌu loꞌu aana aamana na nikana peꞌie niilana mei olana hunire. 13Oto aana omu ko lae mola i sulie mo haꞌa-uusulinge mo weuwemiu, nge e haataꞌinie uri omu ko mwakataꞌinie mola walana a God. Na mo ola oto hunge urine omu ko esuiꞌi oto.”

Ngaulaa E Saꞌa Haꞌamadaꞌaa Ike Maurihaꞌana Iinoni, Taꞌe Oorahaꞌaa Haꞌalaa

Matiu 15:10-20

14Oto a Jisas e heꞌi soie loꞌu mwala i saana na ko teꞌuri hunire, “Omu ke pwaarongo diana aana nga taa ne kei unue hunie omu ke sai diana aana. 15Mo ngeulaa nge iinoni ko ngeuꞌi kire kaꞌa haꞌamadaꞌaa ike iinonine i maana God, taꞌe mo wala nge ko iisitaa mwaanie ngidune ni ko haꞌamadaꞌaa.” 167:16 Ngaeta mo uusu-uusu i naꞌo aana erenga ni Krik kire sapeie loꞌu tatala 16 uuri, “Mala omu ko toꞌo aalingemiu huni rongo, omu ke rongo.”

17Oto maholo e lae mwaanie mwala na ko lai sili oto i nume, nge mo pwaarongoisuli ingeie kire ko si dolosie aalahuunge ngeena aana. 18Oto a Jisas ko teꞌuri hunire, “!Iꞌomu na pwaumiu e aaela noꞌone mola mala mwala ngeena! ?Uri omu kaꞌa lio saie ike noꞌone? Mei ngeulaa nge ko lai sili i laona ngidune iinoni, mo ola ngeena kaꞌa haꞌamadaꞌaa ike iinoni, 19i sulie kire kaꞌa lae ike i laona manatana, taꞌe kire lae taraꞌasi mola hao i laona oopwana. Oto ko si iisitaa loꞌu mola mwaanie sapena.” (Maholo a Jisas e ere urine e haataꞌinie uri ahutana mo ola ngau-ngeu kire mani rereꞌa mola i maana God.)

20Oto ko heꞌi teꞌuri loꞌu, “Taꞌe neꞌisaenga aaela iinoni haꞌalaa e sai haꞌamadaꞌaa iinoni i maana God. 21Aena aana mo neꞌisaenga aaela ko meni uure oto mai mwaanie saena iinoni. Mo neꞌisaenga mala masinge, pelinge, horonga, aeni-olanga, 22saehanalinge, tataꞌalanga, eeronga, dau-olanga taꞌewau, heotaꞌinge, ere-aaelasilana ngaeta iinoni, toohaꞌinge, na puꞌonga. 23Ahutana walu ola ienini, ikire i saena iinoni. Kire ko iisitaa, nge kire sai haꞌamadaꞌaa iinoni.”

Keni Ni Puꞌo E Hiiwalaimoli Aana Jisas

Matiu 15:21-28

24Oto a Jisas na mo pwaarongoisuli kire uure i leune, kire ko lae loꞌu weu hunie hanue ni puꞌo i Taea, na ngaeta mwala i leune kire tolakonire i nume ikire. A Jisas e sereꞌinie uri mwala aaopa ke saie ingeie i leune, taꞌe e aasa oto huni mumuni. 25Na ngaeta huꞌe, liꞌoa aaela e hite aana kele pule ingeie, ingeie noꞌone i leune. Oto maholo e rongoa uri a Jisas e hule, oto ko tolana lae oto mai pouruuru i naꞌona. 26A huꞌena, ingeie nga huꞌe ni Jiu haꞌike, taꞌe e hute aana poꞌo ni henue i Ponisia i laona aalahanga i Siria. Na e lae mai ngarasie a Jisas hunie ke taꞌaasie liꞌoa aaela mwaanie kele pule ingeie. 27Taꞌe a Jisas ko ere ni aalahuunge mola i sulie mo Jiu na mo puꞌo hunie uuri, “Toliꞌaasie kaꞌu mo mwela kire ke holaꞌi ngeu, hunie kire ke pote. Aana e kaꞌa diana ike huni aasie mola mo ngeulaa mo mwela ana mo usu.”

28Oto a huꞌena ko aalamie loꞌu a Jisas, ko teꞌuri, “E toꞌohuu oto aalaha ineu. Taꞌe maꞌalana mo usu na kire sai ngaa mola mo eehuhuꞌei ngeulaa nge ko teke mwaanie taetahe mo mwela.”

29Oto a Jisas ko teꞌuri hunie, “Aena aana o ko ere kohi urine, taꞌelaꞌi na o ke lae oto taꞌi nume iꞌoe. Liꞌoa aaela ngeena e lae oto mwaanie pule iꞌoe.”

30Na maholo a huꞌena e ooli weu i nume ingeie, na ko leesie a kalena e eno i lengine hulite ingeie, na liꞌoa aaela ngeena e tahi toꞌohuu oto mwaanie.

A Jisas E Haꞌa-uurie Mwane E Pungu

31Oto a Jisas na mo pwaarongoisuli ingeie kire uure mwaanie poꞌo ni henue i Taea, kire si lae i liu i Saedon, oto kire si lai hule aana aasi weu i Kalili hatarie poꞌo ni henue i Dekapolis. 32Oto ngaeta mwala kire toolea mai nga mwane e pungu na e kaꞌa sai ere kohi ike noꞌone i saana a Jisas. Na kire ko eitanaie uri ke haꞌa-uurie. 33Oto a Jisas e toolea a mwaena mwaanie mwala, e si neꞌie riꞌi-riꞌine i laona e ro aalingana mwaena. Na e ngisuhie riꞌi-riꞌine, oto ko toongaꞌinie aana meana a mwaena. 34Oto e lio taꞌi lengi, na ko mango paine mala iinoni ko saehuu, na ko teꞌuri hunie a mwaena aana erenga ni Jiu, “!Epata!” Loꞌongaꞌinge aana uuri, “O ke taha oto.”

35Na oto mola aana maholona, aalingana a mwaena ko tolana taha oto, na meana e kohi oto noꞌone, na ko ere kohi oto loꞌu. 36Oto a Jisas e ere honosire mwaanie kire haꞌarongoa nga iini. Taꞌe maꞌalana e uure honosire kaꞌu urine, kire ko si laengaꞌinie mola hailiu. 37Na ahutana mwala nge kire rongoa tataroha ngeena, kire ko tohungei pangataꞌi oto hiitoꞌo, na kire ko ere uuri, “!Haꞌike eena! !Ahutana mo ola a mwane ngeena ko esuiꞌi kire tohungei kohi oto liutaa! E asuie mo pungu kire ko rorongo oto, na mo pweu kire manata loꞌu.”

8

A Jisas E Haꞌangaue Hai Sinolai Mwane

Matiu 15:32-39

1Oto aana ngaeta mo dinge loꞌu, na mwala hunge ko heꞌi loko loꞌu mei saana Jisas. Na lae-lae kire ngau mangoa oto mo ngeulaa ikire. Oto a Jisas ko soie mai mo pwaarongoisuli ingeie i saana, ko ere uuri hunire, 2“No ko tohungei aamasie mwala ienini, aena aana kire ko iiꞌo oto peꞌikolu hunie e oolu hei dinge na kire kaꞌa toꞌo aana oto nga mei ngeulaa. 3Nou kaꞌa sare uusungeꞌi eelihoꞌi ike aada mwaakule mwaanie kire maehunu mola i sulie tala, aena aana ngaeta mo iini aada kire uure haꞌatau.”

4Oto mo pwaarongoisuli ko dolosi aana uuri, “?Oto kolu kei deu oodoie kaꞌu mei ngeulaa malisine mwala hunge uurini i tei, na ikolu i laona hanuesala?”

5Oto a Jisas ko dolosi loꞌu aada uuri, “?E nite ho bred ni omu toꞌo aani?”

Oto kire ko unue, “E hiu mola.”

6Oto a Jisas ko unue hunie mwala uri kire ke iiꞌo i aano. Na e hele aana e hiu ho bred ngeena, oto ko paalahea God, na ko nisiꞌi. Oto ko niiꞌi hunie mo pwaarongoisuli ingeie hunie kire ke haꞌa-adoa mwala aani. 7Na kire toꞌo aana nga mo kele ho iiꞌe noꞌone. Oto a Jisas e paalahea God haahiꞌi loꞌu, ko si niiꞌi hunie mo pwaarongoisuli hunie kire ke haꞌa-adoa mwala loꞌu eeni. 8Oto ahutana mwala kire mani ngeu pote, na i purine kire ngau mango, mo pwaarongoisuli ko si haꞌahonue e hiu luꞌe aana mo ooretai ngeulaa. 9Na iidumilana mo mwane nge kire ngau aana maholona e hule aana e hai sinolai mwane. Oto a Jisas e uusungeꞌi eelihoꞌi aada, 10e si lae taꞌe peꞌie mo pwaarongoisuli ingeie i laona iiola, na kire ko lae oto hunie poꞌo ni henue i Dalmanuta.

Mo Parise Kire Sukaa Nga Huꞌi-huꞌite

Matiu 16:1-4

11Ngaeta mo Parise kire lae mai saana a Jisas, oto kire ko aehota dodolosi ola oto aana, aena aana kire ko sare lupweꞌi oohongie mola a Jisas aana kire loꞌongaꞌinie uri e kaꞌa uure ike mwaanie a God. Oto kire ko unue uri ke asuie nga huꞌi-huꞌite hunie kire ke leesie. 12Taꞌe a Jisas ko si aawasirahe mola na ko teꞌuri, “!Haꞌike eena! ?E ue ni iꞌomu mwala aana maholo ienini, oto tarau omu ko sare leesie nga huꞌi-huꞌite? !No ko unue oto huniꞌomu uri nga taꞌa-taꞌa mei ola urine haataꞌinilana e saꞌa lae ike huniꞌomu!”

13Oto a Jisas e lae mola mwaanire, ko si lae wau i taꞌe i laona iiola, na ko aatoholo oto loꞌu peꞌie mo pwaarongoisuli takoie poꞌo ni eesi poꞌo taꞌau.

A Jisas E Ere Honosie Haꞌa-uusulinge Mo Parise

Matiu 16:5-12

14Na aana maholona, mo pwaarongoisuli kire si saie uri kire pulongo huni tola bred ada, na taꞌa-taꞌa ho bred mola kire toꞌo aana i laona iiola. 15Na a Jisas ko haꞌapasulire uuri, “Omu ke lio talamiu mwaanie iis mo Parise, na iis a Herod Inemauri.”

16Oto mo pwaarongoisuli ko lae peꞌi ere hailiu i matolada maraada uuri, “Ohe ko ere urine i sulie kolu kaꞌa tola bred ike peꞌikolu.”

17A Jisas e saie mone neꞌisaenga ikire, oto ko dolosi aada uuri, “?E ue ni omu ko tolahiꞌe hiitoꞌo aana uri omu kaꞌa tola bred ike peꞌiꞌomu? ?Ohe omu kaꞌa loꞌongaꞌi saie ike ue, wa omu ke lio saie? ?E ue ni saemiu e rorodoꞌa urine? 18?Omu toꞌo maamiu kaꞌu taane, na e ue omu kaꞌa sai lio sai ola? ?Omu toꞌo aalingemiu noꞌone, na e ue omu kaꞌa sai rongo sai ola? ?Ohe omu pulongosie oto, 19maholo nou nisie e lime kele ho bred hunie e lime sinolai mwane? ?E nite luꞌe nge omu onimeꞌiniꞌi kire honu aana mo ooretai ngeulaa?”

Oto kire ko unue uuri, “Aawala mwana rue.”

20Oto a Jisas ko dolosi loꞌu aada uuri, “?Na maholo nou nisie e hiu kele ho bred hunie e hai sinolai mwane, e nite luꞌe nge omu haꞌahonuꞌi aana mo ooretai ngeulaa?”

Oto kire ko aalamie uuri, “E hiu.”

21Oto a Jisas ko teꞌuri loꞌu hunire, “?Na e ue omu kaꞌa sai lio saiꞌi?”

A Jisas E Haꞌa-uurie Mwane Maana E Ulu I Betsaeda

22Oto maholo kire lae mai hule aana huilume i Betsaeda, ngaeta mwala kire toolea mai saana a Jisas nga mwane maana e ulu, na kire ko eitanaie uri ke hele i sapena. 23A Jisas e hele i kiꞌine mwane e ulu ngeena, oto ko toolea taꞌau mwaanie huilume. Oto e ngisuhie maana a mwaena, na e hele i pweune aana nimana, ko si dolosi aana uuri, “?E ue? ?O sai leesie taane oto nga mei ola?”

24Oto a mwaena e lio i lengi na ko teꞌuri, “Iau, no ko leesie oto mwala, taꞌe kire lio mala mo ei ko wale hailiu.”

25Oto a Jisas ko heꞌi hele loꞌu weu i maana mwaena. Oto a mwaena ko si lio hahuroto, na maana e kohi oto, na ko lio diana aana ahutana walu ola. 26Oto a Jisas ko si unue mola hunie uuri, “O ke suꞌuri lae loꞌu i laona huilume waune, taꞌe o ke oodo mola hunie nume iꞌoe.”

A Pita E Unu Tahangaꞌinie Uri A Jisas Ingeie A Kraes

Matiu 16:13-23, Luk 9:18-22

27Oto a Jisas na mo pwaarongoisuli ingeie kire ko lae loꞌu hunie mo henue kali-kelie huilume paine i Sisaria Pilipae. Na maholo kire ko lae ngeena, a Jisas ko dolosi aada uuri, “?Haꞌalaa mwala ko unu-unue uri ineu a tei?”

28Oto kire ko aalamie uuri, “Ngaeta mo iini ko unu-unue uri iꞌoe a Jon Loto Maaꞌi e mauri eelihoꞌi. Na nga mo iini ko unu-unue uri iꞌoe a Propet Elaeja. Na ngaeta mo iini loꞌu ko unu-unue uri iꞌoe nga iini hikana mo propet oto i naꞌo.”

29Oto a Jisas ko heꞌi dolosi aada uuri, “?Oto e ue aana iꞌomu? ?Haꞌalaa omu ko unu-unue uri ineu a tei?”

Oto a Pita ko aalamie uuri, “Iꞌoe oto a Kraes, a Haꞌa-uuri nge a God e haiholotaꞌinie kei lae mai.”

30Oto a Jisas ko ere honosire mwaanie kire haꞌarongoa loꞌu nga iini aana uri ingeie a tei. 31Na e aehota oto huni haꞌa-uusulire uuri, “Ineu, a Kale Ni Iinoni, mo ola hunge ne kei sapesalu eeni. Mo rato ni mwane, na mo naꞌohai pris, na mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis, kire kei leledieu, na hule aana kire kei horo maesieu oto. Taꞌe aana oolune nga hai dinge, ne kei taꞌelaꞌi eelihoꞌi loꞌu.” 32E tohungei unu haadaꞌi aana leune oto urine hunire. Oto a Pita e kele toolea wau mwaanire, na ko ere honosie leune mwaanie.

33Taꞌe a Jisas e toꞌomaaie ngaeta mo pwaarongoisuli, ko si ere aana a Pita, ko teꞌuri, “!Tahi mwaanieu, Satan! O kaꞌa saie ike neꞌisaenga a God, taꞌe o ko ere mola i sulie lio-lionga mo iinoni.”

Mo Iini Ko Mwaꞌe-mwaꞌe Huni Sapesalu I Tehulaꞌana Jisas Haꞌalaa Kire Sai Lulu I Sulie

Matiu 16:13-23, Luk 9:18-22

34Oto a Jisas e soie mai mwala hunge na mo pwaarongoisuli ingeie i saana, ko si teꞌuri hunire, “Mala uri nga iini ko sare lulu i sulieu, nge ke pulongosie walu ola e sae haahiꞌi, na ke lulu i sulieu, maꞌalana ke sapesalu i tehulaꞌaku, hule aana maenga i lengine poꞌu-poꞌu. Iini nge ko aangaꞌinie poꞌu-poꞌu ingeie urine, haꞌalaa e sai lulu i sulieu. 35Aana taꞌena nga iini nge ko sare kinetaꞌinie mola maurihaꞌana, nge kei deu tekelaꞌinie oto. Taꞌe iini nge ko deu tekelaꞌinie maurihaꞌana i tehulaꞌaku na haahie Tataroha Diana ineu, nge kei haꞌa-uurie. 36?Haꞌalaa nga mei taa diana nge iinoni kei terie aana kei toꞌo aana oto ahutana mo toꞌo-toꞌonga aana walumalau ie, na ko deu tekelaꞌinie mola maurihaꞌana oto i tehulaꞌani? 37?Oto uri toꞌo-toꞌolana kei peꞌie aana maholona? !Haꞌike oto ooꞌoo! Nga mei ola hunie ke niie huni tola aalihoꞌi aana maurihaꞌana, haꞌike loꞌu. 38Mwala aana maholo ienini kire ko talei deu taꞌe wau oto mola, aana kire kaꞌa kinetaꞌinire ike loꞌu mala mo iinoni a God. Oto mala uri nga iini ko masa huni unu tahangaꞌinieu na mo haꞌa-uusulinge ineu i matolana mwala ni oorahaꞌaa ienini, nge ineu noꞌone ne kei masa huni unu tahangaꞌinie aana maholo ne kei lae mai peꞌie mo ensel maaꞌi aana manikuluhaꞌana a Mamaꞌa.”

9

A Jisas E Haataꞌinie Manikuluꞌanga Ingeie

Matiu 17:1-13, Luk 9:28-36

1Na a Jisas e heꞌi teꞌuri loꞌu hunire, “Toꞌohuu no ko unue oto huniꞌomu uri ngaeta mo iini hikemiu mwala nge omu uure ngeena, omu kei saronai leesie Aalahanga a God kei lae mai, omu ke si mae.”

2Purine oono hai dinge e mango, a Jisas e toolea a Pita na Jemes na Jon peꞌie, na e naꞌoda taꞌau takoie toloi henue paine hunie kire ke iiꞌo maraada. Taꞌi lengi i leune, oto sapena Jisas ko hei-oolisi oto mola i naꞌoda, 3na mo toꞌoni ingeie ko wana-wana, na kire ko rereꞌa oto hiitoꞌo, liutaa aana taꞌena nga iini mei aano e sai hoda rereꞌa aani. 4Oto mola aana maholona a Mosis na Elaeja ko tolana maau na kirerue ko ere oto peꞌie a Jisas.

5Oto a Pita ko teꞌuri hunie a Jisas, “Haꞌa-uusuli e tohungei diana aana iꞌemeelu oto i leu. Melu kei esuie oto nga oolu aapa-aapa—nga iini nemue, nga iini nana Mosis, na nga iini nana Elaeja.” 6A Pita ko ere tatakalo urine, aena aana kiraelu ko tohungei meꞌu oto, hule aana e kaꞌa saie nga taa ko unue.

7Oto mola aana maholona, mei uuru e lae oto mai haahire, na mei wala e uure mai mwaanie mei uuru ngeena ko teꞌuri, “Tohungei kaleku oto ienini. Omu ke rongo hunie.” 8Oto kire ko tolana lio hailiu taꞌe kire kaꞌa leesie ike nga iini loꞌu peꞌire, taꞌe a Jisas haliꞌite mola peꞌire.

9Oto maholo kire ko siho toli oto mai mwaanie toloi henue ngeena, a Jisas ko si unue hunire uuri, “Mwaanie omu unu-unue nga taa omu leesie oodoie nga iini, lai hule aana maholo ineu a Kale Ni Iinoni ne kei taꞌelaꞌi mwaanie maenga.” 10Oto kiraelu ko tola i sulie oto nga taa e unue, taꞌe kiraelu ko heitalengaꞌinie taane i matoladaelu uuri, “?Nga taa ni loꞌongaꞌinge aana taꞌelaꞌinge mwaanie maenga ienini?”

11Na kire ko dolosi aana Jisas uuri, “?E ue kaꞌu mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis kire unue uri a Elaeja kei holaꞌi lae mai i naꞌona a Kraes?”

12Oto a Jisas ko teꞌuri, “E toꞌohuu oto, na e malisine uri a Elaeja ni ke holaꞌi lae mai huni deu aakau aana ahutana walu ola loosie a Kraes. ?Taꞌe aana e urine, na e ue kaꞌu mo Uusu-uusu Maaꞌi e unue uri kire kei maaleledie a Kale Ni Iinoni na kei sapesalu oto hiitoꞌo? 13Taꞌe no ko unue oto huniꞌomu uri a Elaeja e pwani lae taane oto mai, na mwala kire talei deu mala saeda mola aana, mala mo Uusu-uusu Maaꞌi e ere lalai kaꞌu aana.”

A Jisas E Haꞌa-uurie Mwaꞌu Nge Liꞌoa Aaela E Hite Aana

Matiu 17:14-21, Luk 9:37-43

14Maholo a Jisas na Pita na Jemes na Jon kire ooli mei saana ngaeta mo pwaarongoisuli ingeie, na kire ko leesie mwala hunge kire loko ahuire. Na ngaeta mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis, kire ko ere-ere haitapali peꞌire. 15Oto maholo mwala kire leesie a Jisas, kire ko tohungei pangataꞌi, na kire ko huru oto mai honosie.

16Oto a Jisas ko dolosi aana mo pwaarongoisuli ingeie uuri, “?Nga taa ni omu ko ere haitapali peꞌire haahie?”

17Oto ngaeta mwane aana mwala hunge ngeena ko aalamie a Jisas uuri, “Haꞌa-uusuli, nou toolea mai kaleku i seemu, aena aana liꞌoa aaela e hite aana, oto e kaꞌa sai ere ike. 18Maholo liꞌoa aaela ngeena kei hulesie, oto ko reputeꞌinie oto i aano, na huto-huto ko tahe oto aana wawana, na ko ngangadie oto nihona, na ahutana sapena ko rarasi mango oto. Nou unue kaꞌu oodoie mo pwaarongoisuli iꞌoe hunie kire ke taꞌaasie liꞌoa aaela ngeena mwaanie, taꞌe kire dau kasoa mola.”

19Oto a Jisas ko teꞌuri hunire, “Iꞌomu pwaunge siꞌiri ie, iꞌomu mo iinoni aaela, suata mone hule aana omu kaꞌa hiiwalaimoli ike aana a God. !No ko talei haꞌaweoau oto mola peꞌiꞌomu! ?Uri ne kei iiꞌo tewa kaꞌu loꞌu uri taa peꞌiꞌomu, omu ke si hiiwalaimoli? Toolea kaꞌu mei a mwaꞌune i seeku.”

20Oto kire toolea mai a mwaꞌune i saana Jisas. Na maholo liꞌoa aaela ngeena e leesie mola a Jisas, oto ko hulesie oto a mwaꞌune na ko reputeꞌinie oto i aano, na a mwaꞌune ko tesilepa oto hailiu, na huto-huto ko tahe oto aana wawana.

21Oto a Jisas ko dolosi aana aamana mwaꞌune uuri, “?Maholo uri taa ni mei ola ngeena e aehota hite aana?”

Oto aamana ko aalamie uuri, “Uure oto aana maholo e mwai-mwei. 22Mo maholo hunge liꞌoa aaela ngeena ko horoꞌie oto aani aasilana i laona dunge na i laona wai. Oto mala uri nanamanga iꞌoe e sai peꞌie, nge o ke aamasiꞌemeelu na o ke peꞌiꞌemeelu oto.”

23Oto a Jisas ko ere uuri hunie, “?E ue o ko unue uuri, ‘Mala uri nanamanga iꞌoe e sai peꞌie’? Taꞌena nga iini ko hiiwalaimoli aana God e sai esuie ahutana walu ola.”

24Oto aamana mwaꞌune ko tolana soi oto paine uuri, “Nou hiiwalaimoli taane, taꞌe hiiwalaimolinge ineu e oꞌoruꞌe. !Oto o ke peꞌieu hunie hiiwalaimolinge ineu ke aꞌailaꞌa na mwaanie nou neꞌisae rue-ruaꞌa loꞌu!”

25Oto a Jisas e leesie mwala hunge kire ko lae mai karaꞌinie, ko si ere aana liꞌoa aaela ngeena uuri, “Iꞌoe liꞌoa aaela nge o ko haꞌapungue aalingana kele mwaꞌu ngeena na o ko haꞌapweue mwaanie e ere-ere, no ko unue oto huniꞌo uri o ke iisitaa mai mwaanie a mwaꞌu ngeena. Na o ke suꞌuri sili eelihoꞌi loꞌu i laona mwaꞌu ngeena aana nga maholo.”

26Oto liꞌoa aaela ngeena ko aawara oto paine, ko haꞌa-aririe, ko si iisitaa oto mwaanie a mwaꞌune. Na a mwaꞌune e lio mala e mae oto, na ahutana mwala ko meni teꞌuri, “E mae oto ni ngeena.” 27Taꞌe a Jisas e hele i nimana, oto ko taꞌea, na a mwaꞌune ko uure oto i lengi.

28Oto maholo a Jisas e hule aalihoꞌi i nume, mo pwaarongoisuli ingeie ko lae mai maraada, kire ko si dolosi aana uuri, “?E ue kaꞌu nge iꞌemeelu, melu kaꞌa sai oohe aasie liꞌoa aaela ngeena mwaanie a mwaꞌune?”

29Oto a Jisas ko aalamire uuri, “Omu sai oohe aasie taungei liꞌoa aaela urine mola aani aarengaꞌinge haꞌalaa.”

A Jisas E Ere Lalai Loꞌu I Sulie Maenga Ingeie

Matiu 17:22-23, Luk 9:44-45

30Oto a Jisas na mo pwaarongoisuli ingeie, kire uure i leune, kire si lae loꞌu i liu aana poꞌo ni henue wau i Kalili. A Jisas e kaꞌa saetoꞌo aana ike nga taꞌa-taꞌa iini ke saie leu e iiꞌo aana, 31aena aana ko haꞌa-uusulie mo pwaarongoisuli ingeie, na ko teꞌuri hunire, “Pwelolaku a Kale Ni Iinoni kei lae i nimana mo iinoni hunie kire ke horo maesieu, taꞌe i purine e oolu hei dinge ne kei taꞌelaꞌi loꞌu hunie mauringe.” 32Mo pwaarongoisuli kire kaꞌa sai diana aana ike nga taa loꞌongaꞌinge aana haꞌa-uusulinge ingeie, taꞌe kire ko meꞌu mola huni dolosi loꞌu aana.

?A Tei Ni E Paine Liutaa?

Matiu 18:1-5, Luk 9:46-48

33Maholo a Jisas na mo pwaarongoisuli ingeie kire hule hai Kapaneam, oto kire lae i laona ngaeta nume. Oto a Jisas ko dolosi aada uuri, “?Nga mei taa ni omu ere-ere i sulie maholo kolu lae poi sulie tala?”

34Taꞌe kire kaꞌa aalamie ike aena aana kire lae peꞌi ere haitelili haahie uri a tei hikada ni e paine liutaa.

35Oto a Jisas e iiꞌo i aano, na ko soie aawalai pwaarongoisuli mwana rue ingeie, ko si teꞌuri hunire, “Mala uri taꞌena nga iini ko sare aalaha, nge ke haꞌamwai-mweiꞌaa maraana, na ke asu mala koni-konihe nana ahutana mwala.”

36Oto e toolea kele mwela, ko si haꞌa-uuresie i matolada. E ako haahie, na ko teꞌuri hunire, 37“Taꞌena nga iini nge ko tola konie nga kele mwela mala ienini aana sataku, nge ko tola konieu eena. Na taꞌena nga iini nge ko tola konieu, ko tola konie noꞌone iini e uusungeꞌinieu mei eena.”

A Tei Nge E Kaꞌa Uure Honosikolu, Iini Peꞌikolu Eena

Luk 9:49-50

38Oto a Jon ko ere uuri hunie, “Haꞌa-uusuli, emi leesie ngaeta mwane ko oohe aasie mo liꞌoa aaela mwaanie mwala aana satamu, oto melu ere aana, aena aana ingeie haꞌike aana pulitaa ikolu.”

39Taꞌe a Jisas e unue hunire uuri, “Suꞌuri uure honosie, aena aana nga iini e saꞌa asuie ike nga huꞌi-huꞌite mola aana sataku, na uri ke ere aaelasieu loꞌu i puri. 40Aana taꞌena nga iini nge kaꞌa uure honosikolu, nge ingeie iini peꞌikolu eena. 41No ko unue oto huniꞌomu uri, mala nga iini ko niie nga mei wei emiu aena aana omu ko lulu i sulieu, nge a God kei waaie taane iinoni ngeena.”

Mwaanie Nga Iini E Dau Tekelaꞌinie Hiiwalaimolinge Aana Jisas

Matiu 18:6-9, Luk 17:1-2

42Oto a Jisas ko heꞌi ere uuri loꞌu, “Oto mala nga iini ko haꞌatataroa nga kele iini aana mo iini ko hiiwalaimoli eeku ienini, e lae otoi diana hunie iini urine pwarolana nga hau peine ke lae mola i luana, oto kulu-aasilana ke lae mola i laona aasi.

43“Na mala uri kiꞌimu maraamu ko haꞌatataroꞌo hunie oorahaꞌaa, nge o ke lama mousie mola. Aana e diana liutaa huni lai sili i laona maurihe huu mola peꞌie taꞌa-taꞌa kiꞌi-kiꞌi, mwaanie uri laenga peꞌie e ro kiꞌimu i laona dunge ni haꞌamotaahinge. Leu ngeena, leu dunge paine aana, na nga mei ola huni mwaꞌasie haꞌike loꞌu. 449:44 Ngaeta mo uusu-uusu i naꞌo aana erenga ni Krik kire sapeie mo tatala 44 na 46 nge kire rongo sada mola mala tatala 48.45-46Na mala aeꞌaemu ko haꞌatataroꞌo hunie oorahaꞌaa, nge o ke lama mousie mola. Aana e diana liutaa huni lai sili i laona maurihe huu peꞌie taꞌa-taꞌa aeꞌae, mwaanie uri laenga peꞌie e ro aeꞌaemu i laona dunge ni haꞌamotaahinge. 47Na mala uri maamu ko haꞌatataroꞌo hunie oorahaꞌaa, nge o ke kae aasie mola. Aana e diana liutaa huni lae i laona Aalahanga a God mola peꞌie taꞌa-taꞌa maa, mwaanie laenga peꞌie e ro maamu i laona dunge ni haꞌamotaahinge. 48Aana leune, mo mwaa-mwaa huni ngaa mwala urine, kire kaꞌa sai mae ike, na dunge i leune noꞌone saꞌa roroꞌa ni mwaꞌa oto ooꞌoo aana taꞌena nga maholo. 49Na i leune dunge kei weruhie ahutada taraꞌasi.

50“Ahaa mei ola diana, taꞌe mala uri ahaanga aana kei lae mwaanie, kei neꞌi ola aaela oto aana e saꞌa ahaala ike loꞌu. Oto urine, e malisine tolahamiu ke ahaala taraꞌasi, na omu ke iiꞌo ni henuelama i matolamiu heiliu.”

10

A Jisas E Haꞌa-uusuli Honosie Haꞌa-oninge

Matiu 19:1-12, Luk 16:18

1Oto a Jisas e lae mwaanie i leune, e si lae mwaanie i Kalili hunie poꞌo ni henue i Jiudia na loꞌu hunie aapa poꞌo wau aana wai peine i Jodan hatarie sato pwaa. Na mwala hunge kire loko loꞌu mei i saana, ko si haꞌa-uusulire oto mala ko euꞌesuie tarau hunire. 2Ngaeta mo Parise kire lae mai saana huni lupweꞌi dolosi pweloa, na kire ko dolosi aana uuri, “O ke unue kaꞌu oodoiꞌemeelu. ?Uri e diana taane aana mo Haꞌatolanga ikie hunie poro ke sikaa mola huꞌe ingeie?”

3Oto a Jisas ko aalamire peꞌie mei wala ni dolosinge uuri, “?Nga Haꞌatolanga uri taa a Mosis e niie huniꞌomu oto uure mai naꞌo?”

4Oto kire ko teꞌuri, “A Mosis e toliꞌaasie taane mola uri poro e sai sikaa mola huꞌe ingeie mala uri ko holaꞌi uusue nga uusu-uusu aani sikanga.”Diutronomi 24:1-4

5Oto a Jisas ko teꞌuri hunire, “A Mosis e uusue haꞌatolanga ngeena huniꞌomu, aena aana saemiu e lae otoi heu. 6Taꞌe aana aehotalana walumalau, A God e haꞌaholaa mwane na keni,Jenesis 1:27 oto mala mo Uusu-uusu Maaꞌi e unue. 7Na aena urine, nga mwane kei oopa mwaanie aamana na nikana, kei iiꞌo ruru oto peꞌie huꞌe ingeie. 8Na kirerue kei neꞌie oto taꞌa-taꞌa iinoni, na e ro iinoni ngeena nga ro iinoni hai aaopaꞌi haꞌike loꞌu, taꞌe taꞌa-taꞌa iinoni oto. 9Aena urine, mei ola nge a God e hoꞌo rurue oto, mwaanie nga iini e heꞌi oopa-oopaa loꞌu.”

10Oto maholo kire aalihoꞌi weu i nume, mo pwaarongoisuli ingeie kire ko heꞌi dolosie loꞌu mei neꞌisaenga ngeena aana a Jisas. 11Oto a Jisas ko teꞌuri hunire, “Mala uri nga mwane ko sikaa huꞌe ingeie na ko toꞌo aana loꞌu ngaeta huꞌe aaopa, a mwane ngeena ko mesi oto eena aana ko hele roroꞌanga haahie huꞌe ingeie. 12Na e urine loꞌu aana huꞌe nge ko sikaa poro ingeie na ko toꞌo aana loꞌu ngaeta poro aaopa. A huꞌe ngeena ko mesi noꞌone, aana ko hele roroꞌanga haahie poro ingeie.”

A Jisas E Haꞌadianaꞌaa Mo Mwela

Matiu 19:13-15, Luk 18:15-17

13Ngaeta mwala kire toolea mai mo mwela i saana Jisas hunie ke hele i pweude aana nimana, taꞌe mo pwaarongoisuli ingeie kire ko ere aada. 14Na maholo a Jisas e manataꞌinie urine, ko saewasulire, na ko ere aana mo pwaarongoisuli ingeie uuri, “Omu ke toliꞌaasie mo mwela hunie kire ke lae mai seeku, na omu ke suꞌuri uure honosire. Aena aana mo iini kire urihana mo mwela ngeena haꞌalaa kire ko sili i laona Aalahanga a God. 15Toꞌohuu no ko unue huniꞌomu uri mala nga iini e kaꞌa haꞌamwai-mweiꞌaa mala mo mwela mwai-mwei, nge e saꞌa roroꞌa sili ike i laona Aalahanga a God.” 16Oto a Jisas e akoire, na e hele i pweude aana nimana, e si haꞌadianaꞌara.

A Jisas E Haꞌa-uusuli I Sulie Toꞌo-toꞌonga

Matiu 19:16-30, Luk 18:18-30

17Maholo a Jisas ko aehota oto hunie kei lae loꞌu, na ngaeta mwane e huru mei i saana, ko pouruuru oto i naꞌona, na ko dolosi aana uuri, “?Haꞌa-uusuli diana, nga taa ne kei esuie kaꞌu hunie ne ke hele aana maurihe huu?”

18Oto a Jisas ko aalamie uuri, “?E ue o ko unue uri ineu nou diana? Nga taꞌa-taꞌa iini kaꞌa diana ike taꞌe a God haliꞌite. 19Taꞌe aana dolosinge iꞌoe, o saie kaꞌu oto mo Haꞌatolanga a Mosis. Mwaanie o talei horo-horo, na mwaanie o mai-mesi, na mwaanie o peli-peli, na mwaanie o pwelu wala eero-eero, na mwaanie o haꞌamweꞌu-mweꞌue nga iini, na o ke haꞌamaꞌu aana aamamu na nikemu.”Eksodas 20:12-16

20Oto a mwaena ko teꞌuri hunie, “Haꞌa-uusuli, ahutana mo haꞌatolanga ngeena nou hele i suliꞌi uure oto aana maholo nou mwei-mwei hule mai siꞌirini.”

21Oto a Jisas ko toꞌomaaie peꞌi manata-diananga hunie, na ko teꞌuri hunie, “Taꞌa-taꞌa mei ola loꞌu mola nge o kei esuie. O ke lai haꞌaholingeꞌinie toꞌo-toꞌolamu, na o ke niie mei toꞌoha aani nana kira maitale. Aana ko urine nge o ke si toꞌo-toꞌo loꞌu aana mo ola diana i Lengi. Mango urine, o ke si lae mai lulu i sulieu.”

22Oto maholo a mwaena e rongo urine, ko si lae mwaanie peꞌi saehuunge paine aena aana e tohungei toꞌo-toꞌo oto liutaa.

23Oto a Jisas e toꞌomaaie mo pwaarongoisuli ingeie, ko si teꞌuri hunire, “Kei tohungei aasa oto hiitoꞌo hunie mwala e toꞌo-toꞌo huni sili i laona Aalahanga a God.”

24Oto mo pwaarongoisuli ingeie kire ko tohungei aparaꞌi peꞌi pangataꞌinge aana e ere urine, taꞌe a Jisas ko teꞌuri loꞌu hunire, “Maeni mwela ineu, e tohungei aasa huni lai sili i laona Aalahanga a God. 25E mwadaꞌu mola hunie uri nga kamel kei sili i sulie kele waa-waata aana nile tau-teuri, liutaa aana iinoni toꞌo-toꞌo ke sili i laona Aalahanga a God.”

26Maholo mo pwaarongoisuli e rongo urine, oto kire ko tohungei pangataꞌi liutaa, na kire ko dolosi heiliu i matolada uuri, “?Oto a tei keꞌu ke si helesie maurihe huu?”

27A Jisas e toꞌomaaire, na ko teꞌuri, “Walu ola ienini kire aasa oto hiitoꞌo hunie iinoni, taꞌe hunie a God kire mwadaꞌu mola.”

28Oto a Pita ko dolosi aana Jisas uuri, “Oto, o ke lio kaꞌu. ?E ue aana iꞌemeelu? Melu toliꞌaasie oto ahutana walu ola iꞌemeelu mango oto huni lulu i suliꞌo.”

29Oto a Jisas ko teꞌuri hunire, “Toꞌohuu no ko unue huniꞌomu uri nga iini nge ko toliꞌaasie nume ingeie, wa mo eesine mwane, wa mo eesine keni, wa nikana, wa aamana, wa mo mwela ingeie, wa mo aano ingeie, i tehulaꞌaku na i tehulaꞌana Tataroha Diana, 30nge kei toꞌo-toꞌo loꞌu liutaa aana nga moi taa ko toliꞌaasiꞌi ngeena. I laona walumalau ie kei hele haꞌatangalau aani nume, na aani eesine mwane, na aani eesine keni, na aani nikana, na aani mwela, na aani mei aano. Taꞌe taungeꞌinilana kei lae oto noꞌone. Na aana walumalau haalu ko lae maine, nge ke si hele aana maurihe huu. 31Aana mo iini hunge kire ko naꞌo kaꞌu oto ie, kire kei saro puri mola. Na mo iini hunge kire ko puri oto ie, kire kei saro naꞌo loꞌu mola.”

Oolune Nga Maholo A Jisas E Ere Lalai I Sulie Maenga Ingeie

Matiu 20:17-19, Luk 18:31-34

32Oto maholo a Jisas na mo pwaarongoisuli ingeie kire ko lae taꞌau i sulie tala hunie i Jerusalem, a Jisas ko lae oto i naꞌo aana mo pwaarongoisuli. Mo pwaarongoisuli kire ko tohungei pangataꞌi oto hiitoꞌo, na mwala ko lae peꞌire ngeena kire ko meꞌu. Oto a Jisas e heꞌi toolea loꞌu aawalai pwaarongoisuli mwana rue wau maraada, ko si haꞌarongora aana nga moi taa kei reu aana. 33Oto ko teꞌuri hunire, “Omu ke rongo kaꞌu. Kolu ko lae oto hunie i Jerusalem ie, leu nge ineu a Kale Ni Iinoni pwelolaku kei lae aana i nimana mo naꞌohai pris na mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis. Kire kei leieu oto hunie maenga, na kire kei niieu loꞌu hunie mo Aapoloa Aaopa. 34Oto kire kei haꞌamwasi eeku, na kire kei ngisuhieu, na kire kei repusieu, na kire kei horo maesieu oto. Taꞌe aana oolune nga hai dinge, ne kei taꞌelaꞌi eelihoꞌi loꞌu mwaanie maenga.”

A Jemes Na Jon Ko Suke Uri Kirerue Ke Paine

Matiu 20:20-28

35Oto a Jemes na Jon, e ro kalena Sebedi, kire lae mai i saana Jisas, oto kire ko teꞌuri hunie, “Haꞌa-uusuli, taꞌa-taꞌa mei ola mere saetoꞌo aana uri o ke da huniꞌemereꞌi.”

36Oto a Jisas ko dolosi aadarue uuri, “?Nga mei taa ni ngeena?”

37Oto kire ko aalamie uuri, “Mere saetoꞌo aana o ke toliꞌaasie mere ke aalaha peꞌiꞌo aana e ro naꞌohai leu aana aalahanga manikuluꞌe iꞌoe, nga iini i pwalo-pwalomu na nga iini i meu-meulimu.”

38Oto a Jisas ko teꞌuri hunirerue, “More kaꞌa saie ike nga taa more ko sukaa ni ngeena. ?Uri more sai hotelaꞌinie taane iiola ne kei hotelaꞌinie?10:38 Erenga ni Krik e unue uuri, “?Uri more sai inu aana kao-kao ne kei inu aana?” huni aalahuu i sulie sapesalunge. A Jisas ko dolosi aadarue uri kirerue sai esu susuleꞌi taane huni mae i tehulaꞌana. ?Wa kei hiꞌe huniꞌomoreꞌi?”

39Oto kirerue ko aalamie uuri, “Mere sai esuie mola.”

Oto a Jisas ko teꞌuri loꞌu hunirerue, “Toꞌohuu, more kei hotelaꞌinie taane iiola ne kei hotelaꞌinie. 40Taꞌe uri hunie iiꞌonga i pwalo-pwaloku na i meu-meuliku, e kaꞌa leu ike i sapeku huni niie hunie nga iini, aana e ro iiꞌo-iiꞌoha ngeena kire iiꞌo oto loosie mo iini a God e lio hilisire.”

41Maholo ngaeta aawalai pwaarongoisuli kire rongoa sukanga a Jemes na Jon oto kire ko si saewasulirerue. 42Oto a Jisas e soie ahutada mai i saana, ko si teꞌuri hunire, “Omu saie oto uri mo aalaha ni welumalau kire ko sasare haataꞌinie nanamanga ikire haahie mwala ikire, na mo naꞌohai mwane kire sai deu rarahie noꞌone mwala huni lae i sulie mo heri-huninge ikire. 43Taꞌe iꞌomu, omu ke suꞌuri teꞌurine i matolamiu. Nga iini hikemiu ko sare aalaha, nge ke neꞌi iinoni euꞌesu nemiu. 44Na nga iini hikemiu ko sare neꞌi naꞌohai mwane haahiꞌomu, nge ke neꞌi koni-konihe nana ahutemiu mango. 45Aana maꞌalana ineu a Kale Ni Iinoni, nou kaꞌa lae ike mai hunie uri mwala ke asu nekue, taꞌe nou lae mai huni neꞌi koni-konihe nana mwala, na huni niie maurihaꞌaku i tehulaꞌana mwala hunge, na huni holi eelihoꞌi aana mwala hunge.”

A Jisas E Tahanie Maana A Batimeas

Matiu 20:29-34, Luk 18:35-43

46Oto a Jisas na mo pwaarongoisuli ingeie, kire lae mai hunie huilume i Jeriko. Maholo kire iisitaa loꞌu mwaanie i Jeriko, na mwala hunge e lae noꞌone peꞌire. Na a Batimeas, kalena Timeas, ko oꞌoꞌo suli maholo i reune tala mola huni susuke ola nana aana mwala ko liu-liu, aena aana maana e ulu. 47Maholo e rongoa a Jisas ni Nasaret ko liu, oto ko soi uuri, “!Jisas, Kalena Deved Inemauri, o ke aamasieu!”

48Oto mwala hunge ko ere aana hunie ke rohu, taꞌe ko si soi mola oto i lengi mola uuri, “!Kalena Deved Inemauri, o ke aamasieu!”

49Oto a Jisas e uure hahuroto, na ko teꞌuri hunire, “Omu ke soie mai.”

Oto kire soie mwane e ulu ngeena na kire ko unue uuri, “O ke ilenimwaꞌe mola. !Taꞌelaꞌi! A Jisas ni ko soiꞌo ngeena.” 50Oto e aasie toꞌoni tetewa ingeie mwaanie na ko pola oto i lengi na ko lae oto i saana Jisas.

51Oto a Jisas ko dolosi aana uuri, “?Nga taa o saetoꞌo aana ne ke asuie huniꞌo?”

Oto a mwane e ulu ngeena ko teꞌuri, “Haꞌa-uusuli, saeku hunie ne ke lio-lio loꞌu.”

52Oto a Jisas ko teꞌuri hunie, “O ke lae. Hiiwalaimolinge iꞌoe aaku e haꞌa-uuriꞌo oto.” Oto maana e tolana lio-lio loꞌu, na a mwaena ko lae oto i sulie a Jisas.

11

A Jisas E Aarapuu I Jerusalem Mala Inemauri

Matiu 21:1-11, Luk 19:28-40, Jon 12:12-19

1Maholo a Jisas na mo pwaarongoisuli ingeie kire lae hunie i Jerusalem, kire ko nanauhie mo huilume i Betfeis na i Betani, karaꞌinie Uuwo Ni Ei Olif. Oto a Jisas ko uusungeꞌinie e ro pwaarongoisuli ingeie oto i naꞌo, 2na ko teꞌuri hunirerue, “More ke lae i naꞌo aana huilume nge kolu ko leesie taꞌaune. Na maholo more kei hule taꞌau, more kei leesie kele dongki haalu kire pwasue taꞌau i leune. Dongki ngeena, nga iinoni kaꞌa taꞌe ike ue aana. Oto more ko luhesie, more ko toolea mai hunieu. 3Mala uri nga iini ko dolosi aamoreꞌi uuri, ‘?More ko luhesie huni taa?’ oto more ke unue oodoie uuri, ‘A poro paine e saetoꞌo aana, na kei haꞌatola aalihoꞌi taane loꞌu mei aana lau-leu.’ ”

4Oto kirerue lae taꞌau, na kire ko lio oodoie oto kalei dongki i sulie tala nge ngaeta mwala kire pwasue oto i maana nume. Na maholo kirerue ko luhesie, 5ngaeta mwala kire uure i leune, kire ko dolosi aadarue uuri, “!Ei! ?More ko luhesie dongki ngeena huni taa?”

6Oto kirerue ko aalamire oto mala a Jisas e hatongaꞌi hunirerue, na mo mwaena ko toliꞌaasie oto hunirerue. 7Oto kirerue toolea mai kalei dongki ngeena i saana a Jisas, na kirerue ko aasie mo toꞌoni ikirerue i kolune dongki, oto a Jisas e si taꞌe i lengine.

8Na aana maholona mwala hunge kire eepasie tala aana mo toꞌoni ikire, na ngaeta mo iini kire ko lamasie mo kele sasarai ei i laona maꞌusu na kire holasiꞌi noꞌone i sulie tala. 9Oto mwala kire naꞌo na mo iini i purine a Jisas, kire ko si lae peꞌi soi oto paine, na kire ko lahea God uuri, “!Lahea God! A God ke haꞌadianaꞌaa iini ko lae mai nunuhaꞌana satana. 10A God ke haꞌadianaꞌaa mwane ie, aana ko lae oto mai huni neꞌi inemauri naka mala a Deved Inemauri weuwaka. !Lahea God taꞌau i Lengi!”

11A Jisas e lae hule taꞌau i Jerusalem, oto e lae sili taꞌau i laona Nume Maaꞌi Peine, ko lio hailiu hunie leesie ahutana mo ola. Taꞌe aena aana maholona ko seulehi mone oto, e lae mola hunie i Betani peꞌie aawalai pwaarongoisuli mwana rue ingeie.

A Jisas E Uesie Ngaeta Ai

Matiu 21:18-19

12Oto e dangi hoꞌowa kire ko eelihoꞌi mei mwaanie i Betani, na maholona a Jisas ko hiolo. 13Oto e leesie ai fik uure mai haꞌatau, na apana e ure diana. Oto ko lae oto i saana huni leesie ohe nga hue-huei ei aana. Taꞌe maholo e lae mai hule aana, na ko leesie mola taꞌe apa-apana haliꞌite, i sulie e kaꞌa hule ue aana maholo hunie mo fik kei hungu. 14Oto a Jisas ko teꞌuri hunie ai ngeena, “Nga iini saꞌa roroꞌa ni ngaue loꞌu nga hue-huei ei loꞌu eemu uure siꞌiri pwau weu.” Na mo pwaarongoisuli ingeie kire rongoa oto nga taa e unue.

A Jisas E Oohea Mwala Mwaanie Nume Maaꞌi Peine

Matiu 21:12-17, Luk 19:45-47, Jon 2:13-22

15Maholo kire lai aarapuu taꞌau i Jerusalem, oto a Jisas ko lae i laona lolata aana Nume Maaꞌi Peine, na ko aehota oohea mwala ko holi-holi na mo iini ko haꞌa-haꞌaholingeꞌi ola. Ko keusie oto mo taetahe mwala ko ooli-oolisi toꞌoha na mo leu ni iiꞌo-iiꞌo ikire mo iini ko haꞌaholingeꞌi hiroikuu. 16Na ko uure honosie oto mwaanie nga iini e toolea loꞌu mei nga mei ola huni haꞌaholi i laona lolata aana Nume Maaꞌi Peine. 17Oto ko si ere aada uuri, “A God e unue aana mo Uusu-uusu Maaꞌi uuri, Nume ineu oto nume ni aarengaꞌinge hunie mwala aana ahutana mo henue i laona walumalau.Aesaea 56:7 Taꞌe omu ko si da mola ko neꞌie hahale kira horopeli kire sai mumuni i laona.”Jeremaea 7:11

18Oto mo naꞌohai pris na mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis kire rongo urine, kire ko aehota loꞌongaꞌi oto i sulie nga tala uuri taa kire kei horo maesie a Jisas aana. Taꞌe kire ko meꞌuteꞌinie, aena aana ahutana mwala ko tohungei pangataꞌinie haꞌa-uusulinge ingeie. 19Oto e hule i seulehi, a Jisas na mo pwaarongoisuli ingeie kire lae oto loꞌu mwaanie i Jerusalem.

A Jisas E Haꞌa-uusuli I Sulie Aarengaꞌinge Peꞌi Hiiwalaimolinge

Matiu 21:20-22

20Oto i maahuꞌo-huꞌo aana hai dinge loꞌu i puri, kire ko eelihoꞌi loꞌu mei sulie tala, na kire ko leesie ai nge a Jisas e uesie, e mae uure i toꞌelena lai hule oto aana imi-imine. 21Oto a Pita ko aamasitoꞌo aana nga taa nge a Jisas e unue, oto ko teꞌuri hunie, “Haꞌa-uusuli, o ke lio kaꞌu. Ai nge o uesie e mae oto.”

22Oto a Jisas ko unue hunire uuri, “Omu ke hiiwalaimoli mola aana a God. 23Toꞌohuu no ko unue huniꞌomu uri mala taꞌena nga iini eemiu ko unue hunie toloi henue ie uuri, ‘O ke pola mola i eesi,’ na e kaꞌa neꞌisae rue-ruaꞌa, nge nga taa e sukaa kei reu mola hunie. 24Oto aena ngeena no ko unue huniꞌomu uri aana maholo omu ko aarengaꞌi na omu ko sukaa nga mei ola aana a God, omu ke norutoꞌo oto uri omu hele aana oto, na niilana nga taa omu sukaa kei lae oto huniꞌomu. 25Na maholo omu ko aarengaꞌi, omu ke holaꞌi saeꞌaasie kaꞌu nga mei ola omu ko toꞌo aana honosie nga iinoni, hunie Aamamiu i Lengi ke si saeꞌaasie mo oorahaꞌaanga iꞌomu mala omu esuiena.” 2611:26 Ngaeta mo uusu-uusu i naꞌo aana erenga ni Krik kire sapeie loꞌu tatala 26 uuri, “Taꞌe mala omu kaꞌa saeꞌaasie mo ola aaela nge mwala ko deuꞌi huniꞌomu, nge Aamamiu taꞌau i Lengi e saꞌa saeꞌaasie noꞌone mo oorahaꞌaanga iꞌomu.” Leesie Matiu 6:14-15.

Mo Rato Ni Jiu Kire Lupweꞌi Dolosie Uri Nanamanga A Jisas E Uure I Tei

Matiu 21:23-27, Luk 20:1-8

27Oto kire ko heꞌi hule loꞌu taꞌau i Jerusalem, na maholo a Jisas e lae i laona Nume Maaꞌi Peine, mo naꞌohai pris, na mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis, na mo rato ni mwane, kire lae mai saana. 28Oto kire ko dolosi aana uuri, “?Nga nanamanga uri taa ni o toꞌo aana huni esuie walu ola o ko deuꞌi ngeena? ?Na a tei ni e niie nanamanga ngeena huniꞌo?”

29Oto a Jisas e aalamire ko teꞌuri, “Ineu noꞌone no ko sare holaꞌi dolosie taꞌa-taꞌa mei dolosinge aamiu. Mala omu ko aalamieu, nge ne ke si unue oodoiꞌomu uri nanamanga uri taa nou toꞌo aana huni esuie walu ola ienini. 30Oto omu ke unue kaꞌu oodoieu. ?A tei ni e niie nanamanga hunie a Jon huni loto maaꞌi aana mwala? ?A God wa mo iinoni mola?”

31Oto kire ko aehota ere hailiu i matolada uuri, “?Oto nga taa kolu kei unue? Mala uri kolu kei unue a God ni e niie nanamanga ngeena hunie a Jon, nge kei unue hunikolu uuri, ‘?Nge ko urine, na e ue omu kaꞌa hiiwalaimoli aana?’ 32Taꞌe mala kolu kei unue uri iinoni mola ni e niie nanamanga ngeena hunie a Jon, nge kolu kei lio talakaelu aana mwala. Aena aana ahutana mwala kire mani neꞌisae oto uri a Jon ingeie nga propet toꞌohuu.”

33Oto kire ko si aalamie mola a Jisas uuri, “Melu kaꞌa saie ike.”

Oto a Jisas ko si teꞌuri hunire, “Ko urine, nge ineu na nou saꞌa unue ike noꞌone oodoiꞌomu uri nga nanamanga uri taa no ko esuie mo ola ienini aana.”

12

A Jisas E Aalahuu Aana Mo Mwane Aaela Ko Lio I Sulie Hohola

Matiu 21:33-46, Luk 20:9-19

1Oto a Jisas ko aehota ere ni aalahuunge hunire uuri, “Ngaeta mwane e oꞌoꞌo oto ko hesie hohola aani grep. Oto e para ahuie, na e asuie leu huni losie mo grep hunie kei neꞌi waen, na e tohue saohai nume huni kakakali. Oto e haꞌamangoa hahuꞌana hohola ingeie ngeena urine, e si haꞌahaulaa aana ngaeta mo mwane hunie kire ke lio i sulie aana maholo ko lae i suli henue. 2Oto e hule aana maholo ni soꞌokoninge, a mwaena ko uusungeꞌinie ngaeta koni-konihe ingeie huni toolea mai nga taa mo mwane ko lio i sulie hohola ingeie kei niie hunie. 3Taꞌe mo mwane ngeena kire wini-winie mola koni-konihe ngeena, na kire uusungeꞌi eelihoꞌi aana mola mwaakule. 4Oto poro painena ko heꞌi uusungeꞌinie loꞌu ngaeta koni-konihe ingeie wau i saada. Oto kire ko heꞌi seunie loꞌu, na kire rapu i pweune, na kire ko horo waelie oto hiitoꞌo. 5Oto a mwaena ko heꞌi uusungeꞌinie loꞌu ngaeta koni-konihe ingeie, taꞌe kire horo maesie loꞌu mola. Na mo iini hunge aana mwala auꞌesu ingeie, taꞌa-taꞌa taungei mei olana e rau noꞌone aada urine, aana kire rapusie ngaeta mo iini aada, na kire horo maesie ngaeta mo iini aada noꞌone. 6Oto lae-lae a mwaena e toꞌo aana mola taꞌa-taꞌa iinoni e oore loꞌu huni haꞌatolaa, taꞌe taꞌa-taꞌa mwela mouteꞌi ingeie ni otona. Oto a porona ko si uusungeꞌinie oto a kalena, aana e loꞌongaꞌi uuri, ‘A kaleku haꞌalaa kire kei haꞌamaꞌu aana.’ 7Taꞌe mwala auꞌesu ngeena kire ko si meni ere i sulie mola uuri, ‘Mwane nge kei toꞌo aana hohola ngeena oolisie aamana oto ie. Kolu ke horo maesie mola hunie kolu ke toꞌo aana oto hohola ienini.’ 8Oto kire tapolie na kire ko horo maesie oto. Na kire ko aasie oto wau i purine para aana hohola.”

9Oto a Jisas ko dolosi aada uuri, “?Haꞌalaa nga taa nge poro paine haahie hohola ngeena kei esuie aana mwala ngeena? Maholo kei lae mai, nge kei tohungei horo suuheꞌinie oto mwala aaela ngeena, na kei haꞌahaulaa loꞌu hohola ngeena aana ngaeta mwala aaopa. 10Omu saie kaꞌu oto Uusu-uusu Maaꞌi e unue uuri, Hau nge mwala tou-tohu nume kire leledie kaꞌu, e si neꞌie tohungei heu susu aana nume.11A God ni e asuie urine, na e lai lio manikuluꞌe i maaka mo iinoni.Sam 118:22-23 ?Taꞌe e ue omu kaꞌa rongo saie?”

12Oto mo naꞌohai mwane aana mo Jiu kire ko sare tapolie mola a Jisas, aana kire rongo saie mola uri aalahuunge a Jisas aana mo mwane aaela ngeena ko ere mola i sulire. Taꞌe kire maꞌuteꞌinie mola mwala e hunge, oto kire toliꞌaasie, kire si lae mola mwaanie.

Mo Rato Ni Jiu Kire Lupweꞌi Dolosi I Sulie Takis

Matiu 22:15-22, Luk 20:20-26

13Oto mo naꞌohai mwane aana mo Jiu kire ko uusungeꞌinie ngaeta mo Parise na ngaeta mo iini aana pulitaa a Herod huni lai pweloa a Jisas aani dolosinge. 14Kire lae mai saana a Jisas, oto kire ko teꞌuri, “Haꞌa-uusuli melu saie uri walaimolinge ni oto o ko unu-unuena. Oto o kaꞌa aapwasu ike aana nga taa mwala aaopa ko loꞌo-loꞌongaꞌinie aena aana o kaꞌa lio ike hunie maana mo iinoni, taꞌe o ko haꞌa-uusuli mola i sulie hari-huninge a God hunie mo iinoni. Oto o ke unue oodoiꞌemeelu. ?Uri e adona taane huni niie takis hunie aalahanga ni Rom wa haꞌike?”

15Taꞌe a Jisas e lio saie mola mo pwelonga ikire, oto ko aalamire uuri, “?E ue omu ko sare lupweꞌi pwaoau? Omu ke haataꞌinie kaꞌu seleni hunie takis ngeena aaku.”

16Oto kire toolea mai ngaeta seleni ni Rom hunie, oto ko dolosi aada uuri, “?A tei ni nunune na satana aana seleni ienini?”

Oto kire ko aalamie uuri, “Inemauri ni Rom ni ngeena.”

17Oto a Jisas ko teꞌuri hunire, “Ko urine, omu ke nii eelihoꞌi aana hunie inemauri ngeena mo ola ingeie, na hunie a God mo iini a God.” Na maholo kire rongo urine, oto kire ko si tohungei pangataꞌinie a Jisas.

Mo Rato Kire Lupweꞌi Dolosi I Sulie Taꞌelaꞌinge Mwaanie Maenga

Matiu 22:23-33, Luk 20:27-40

18Oto i puri, ngaeta mo Sadiusi kire lae mai saana a Jisas. Ikire mo Sadiusi ngeena kire hiiwalaimoli uri nga iini saꞌa taꞌelaꞌi ike loꞌu mwaanie maenga. Oto kire ko teꞌuri hunie a Jisas, 19“Haꞌa-uusuli, a Mosis e uusue haꞌatolanga ie hunikie. Mala uri nga mwane ko mae mwaanie huꞌe, na e kaꞌa toꞌo kalena, nge aasine mwane ke toꞌo aana loꞌu mola nao keni iihana, hunie ke haꞌahute mwela oolisie aasine nge e mae ngeena.Diutronomi 25:5-620Oto wau i naꞌo, e hiu mwaasine mwane kire mani hute na kire oꞌoꞌo i leu. A naꞌohada e tola huꞌe, oto e mae mola na e kaꞌa toꞌo mwela. 21Oto ruana nga mwane ko heꞌi toꞌo aana loꞌu a keine, na ko heꞌi mae loꞌu mola, na e kaꞌa toꞌo mwela ike noꞌone. Na ko reu oto loꞌu urine hunie oolune nga aasine. 22Na lae-lae ko reu oto urine hunie ahutana e hiu mwaasine mwane ngeena. Ahutada kire mani toꞌo aana a huꞌena, taꞌe lae-lae kire mae na a huꞌena kaꞌa toꞌo mwela. Oto a huꞌena e si mae ooreta. 23?Haꞌalaa, kei hule aana hai dinge taꞌelaꞌinge, a huꞌe ngeena kei neꞌi huꞌe a tei aana e hiu mwaasine ngeena, aana kire mani toꞌo aana mola urine?”

24Oto a Jisas ko aalamire uuri, “Neꞌisaenga iꞌomu e tohungei takalo oto hiitoꞌo, aena aana omu kaꞌa saie ike mo Uusu-uusu Maaꞌi wa nanamanga a God. 25Maholo mwala kei taꞌelaꞌi mwaanie maenga, nga tola-huꞌanga wa nga toꞌo-poronga haꞌike loꞌu. Taꞌe kire kei iiꞌo oto mola mala mo ensel taꞌau i Lengi. 26?Taꞌe hatarie taꞌelaꞌinge mwaanie maenga, aana e ue omu kaꞌa rongo saie nga taa a Mosis e uusue? Maholo a God e ere peꞌie a Mosis i saana kele ai nge e kaꞌa waru aana dunge, e unue hunie a Mosis uuri, Ineu oto God nge a Ebraham na Aesak na Jekob ko palo-paloa.Eksodas 3:627Kie mani saie oto uri mo iini e mauri mola kire ko palo-paloa God. Oto uusu-uusu ie ko haataꞌinie uri maꞌalana Ebraham, na Aesak na Jekob kire mani mae oto, taꞌe kire mauri mola ue taꞌau i Lengi. !Neꞌisaenga iꞌomu mo Sadiusi ko lae takalo oto hiitoꞌo!”

Ngaeta Haꞌa-uusuli E Dolosi I Sulie Naꞌohai Haꞌatolanga

Matiu 22:34-40, Luk 10:25-28

28Ngaeta haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis e iiꞌo noꞌone i leune, ko pwaa-pwaarongo i sulie kire ko ere-ere haitelili peꞌie a Jisas. E rongo saie uri a Jisas ko niie mei wala ni aalaminge diana hunie mo Sadiusi, oto ko dolosi aana uuri, “?Nga haꞌatolanga uri taa ni oto e roroꞌa liutaa?”

29Oto a Jisas ko aalamie uuri, “Naꞌohai haꞌatolanga oto ienini, !Rongo diana aana, iꞌomu mo Israel! A God, aalaha ikie, ingeie oto taꞌa-taꞌa God.30O ke manata diana hunie a God, aalaha iꞌoe, oto aana ahutana saemu, na aana ahutana maurihaꞌamu, na aana ahutana mo neꞌisaenga iꞌoe, na aana ahutana aꞌailaꞌanga iꞌoe.Diutronomi 6:4-5

31“Oto ruana nga naꞌohai haꞌatolanga loꞌu ienini, O ke manata diana hunie auhenue iꞌoe oto mala o manata diana huniꞌo maraamu.Levitikas 19:18 Na nga haꞌatolanga kaꞌa liutaa ike loꞌu aana e ro haꞌatolanga ienini.”

32Oto a haꞌa-uusuli ngeena ko teꞌuri hunie a Jisas, “E toꞌohuu oto, Haꞌa-uusuli. E toꞌohuu oto mala o unue uri taꞌa-taꞌa God mola e neꞌi aalaha, na nga God aaopa loꞌu mwaanie haꞌike. 33Oto ikie iinoni kie ke manata diana hunie a God oto aana ahutana saeka, na aana ahutana mo neꞌisaenga ikie, na aana ahutana aꞌailaꞌanga ikie, na kie ke manata diana noꞌone hunie mo iinoni, mala kie manata diana hunikie maraaka. Na e tohungei roroꞌa oto liutaa hunie kie ke lulu i sulie e ro haꞌatolanga ie, liutaa aana kie ke uunu ola hunie a God.”

34Oto a Jisas e saie uri aalaminge a haꞌa-uusuli ngeena e lae aani saenanaunge, ko si teꞌuri hunie, “Iꞌoe, o karaꞌinie oto Aalahanga a God.” Oto i puri, mwala ko si meꞌu mola huni dolosie loꞌu nga mei ola aana a Jisas.

A Jisas E Aꞌailaꞌasie Mo Parise Aana Dolosinge

Matiu 22:41-46, Luk 20:41-44

35Oto maholo a Jisas e haꞌa-uusulie mwala i laona Nume Maaꞌi Peine, e dolosie mei dolosinge uuri, “?E ue nge mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis ko unue uri a Kraes kei hute mola mai aana komu a Deved Inemauri? 36Taꞌe a Liꞌoa Maaꞌi e unue hunie a Deved ke uusue i sulie a Kraes uuri, A God e unue hunie aalaha ineu, uuri ‘O ke iiꞌo kaꞌu i pwalo-pwaloku aana naꞌohai iiꞌo-iiꞌoha, lai hule aana ne kei kama haahie mo maelonga iꞌoe i aano hunie o ke uuri puli-pulisire.’Sam 110:137A Deved maraana ni e unue uri a Kraes e neꞌi aalaha ingeie. ?Taꞌe e ue? ?Mwane nge e hute mola aana komu a Deved maraana, kei heꞌi neꞌi aalaha ingeie loꞌu uri taa eena?” Na mwala hunge kire rongoa peꞌi ilenimwaꞌenga.

A Jisas E Haꞌapasu Honosie Mo Haꞌa-uusuli Aana Mo Haꞌatolanga A Mosis

Matiu 23:1-36, Luk 20:45-47

38Oto a Jisas ko heꞌi haꞌa-uusulie loꞌu mwala na ko teꞌuri, “Omu ke lio talamiu mwaanie mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis nge kire ko walo liu peꞌi toꞌoni tetewa lauleuniꞌe ngeena. Aena kire saetoꞌo aana uri mwala ke haꞌapainaꞌara maholo kire ko walo liu i laona mo leu ni uusiꞌe. 39Na kire ko lio hilisie mo naꞌohai iiꞌo-iiꞌoha i laona mo nume ni palo-palo, na mo naꞌohai tolinge aani ngeuhe. 40Taꞌe kire ko haꞌamweꞌu-mweꞌue mola mo nao keni, hule aana kire ko pelie loꞌu mo nume ikire mwaanire. Oto kire ko si aarengaꞌi tewa loꞌu i maana mwala hunie mwala ke neꞌisae uri ikire mwala maaꞌi. !Ikire ngeena haꞌaloilada kei lae loꞌu liutaa!”

Mei Nao Keni E Niie E Ro Peni Pulu

Luk 21:1-4

41A Jisas e iiꞌo i hoorana leu ni nii-nii toꞌoha i laona Nume Maaꞌi Peine, oto ko haꞌa-haꞌamaesie mwala kire ko niie mo niinge ikire. Mwala hunge kire toꞌo-toꞌo kire ko niie mei toꞌoha oto paine. 42Na lae-lae mei nao keni meitale e lae loꞌu mei, oto ko niie mola e ro kele peni pulu. 43Oto a Jisas e soie mai mo pwaarongoisuli ingeie, oto ko teꞌuri hunire, “No ko unue oto huniꞌomu uri nao keni meitale ienini e nii peine liutaa aana ahutana mwala ko nii ie. 44Aana ahutana mwala ngeena, kire ko niie mola kele ngangaꞌai ola aana toꞌo-toꞌonga ikire. Taꞌe mei nao keni meitale ie, kele mei toꞌoha uri huni meu-meuri aana ingeie oto ko nii mangoa ienini.”

13

A Jisas E Ere Lalai I Sulie Ohoilana Huilume I Jerusalem Na Nume Maaꞌi Peine

Matiu 24:1-28, Luk 21:5-24

1Aana maholo a Jisas ko iisitaa mwaanie Nume Maaꞌi Peine, oto ngaeta iini aana mo pwaarongoisuli ingeie ko teꞌuri hunie, “Haꞌa-uusuli, o ke lio kaꞌu. Mo heri-herine Nume Maaꞌi Peine ngeena kire tohungei lio diana. Mo heu kire asuiꞌi eeni na kire tohungei peine oto hiitoꞌo.”

2Oto a Jisas ko aalamie uuri, “?O leesie mo heri-herine nume ngeena? Aana nga maholo oho-aasileni kei saro lae, na nga taꞌa-taꞌa ho heu e saꞌa oore ike loꞌu aana leu e oꞌoꞌo aana.”

3Oto loꞌu mola i puri a Jisas e iiꞌo taꞌau i lengine Uuwo Ni Ei Olif aana leu kire sai lio haꞌaholo wau hunie Nume Maaꞌi Peine. Oto a Pita na a Jemes na a Jon na a Andru, kire lae mai maraada i saana. 4Oto kire ko teꞌuri hunie, “O ke unue oodoiꞌemeelu maholo uri taa ni walu ola ngeena kei reu, na nga tolimaa uri taa huni haataꞌinie uri maholo e karaꞌini oto hunie walu olana kei reu.”

5Oto a Jisas ko aalamire uuri, “Omu ke lio talamiu mwaanie nga iini e eeroꞌomu. 6Aena aana mo iini hunge kire kei lae mai aana sataku, na kire kei teꞌuri, ‘Ineu oto a Kraes,’ na kire kei haꞌapweue mwala hunge. 7Na omu kei rongoa mo oohotaa aana taꞌena nga leu aana walumalau, taꞌe mwaanie saemiu e liki-liki. Aena aana walu ola ngeena kire kei holaꞌi reu i naꞌo, taꞌe haꞌamangolana walumalau haꞌike ue ni ngeena. 8Haiseuninge kei lae i matolana mo henue hai aaopaꞌi, na i matolana mo aalahanga hailiu. Hiolonga kei toolea mo iini hunge i laona walumalau, na nunu kei tola ahusie mo henue hunge. Taꞌe walu ola ienini ko haataꞌinie mola uri mo ola paine kei lae ue mai mala huꞌe ko aehota hiingeꞌinie sapesalunge hunie toꞌo-mwelanga.

9“Oto omu ke lio talamiu aena aana mwala kei tooleꞌomu i laona leinge, na kire kei repusiꞌomu noꞌone i laona mo nume ni palo-palo, aena aana omu ko lulu i sulieu. Na kire kei tooleꞌomu i naꞌona mwala paine na mo inemauri haahie asunge ineu, hunie kire kei leiꞌomu. Aana maholo walu olana kei reu uurini, maholo iꞌomu otona huni unu diana aana Tataroha Diana hunire. 10Aana tarohaꞌinilana Tataroha Diana kei holaꞌi lae hunie ahutana mwala aana walumalau, hai dinge ooreta ke si lae mai. 11Na maholo mo ramo kei tapoliꞌomu huni tooleꞌomu i laona leinge, omu ke suꞌuri tolahiꞌe oto hiitoꞌo aana nga taa omu kei unue. Aana maholona, omu ke unu tahangaꞌinie mo neꞌisaenga i laona manatamiu, aena aana omu saꞌa ere tohumiu ike, taꞌe Liꞌoa Maaꞌi ni kei hatongaꞌi huniꞌomu ngeena. 12Aana maholona kei tohungei aaela huniꞌomu toꞌohuu, aana mwala kei niie mo eeside maraada hunie horoꞌilada, na mo mamaꞌa kire kei deu urine noꞌone aana mo mwela ikire, na mo mwela noꞌone kire kei taꞌelaꞌi honosie mo meuꞌana ikire huni horo maesire. 13Na ahutana mwala kei teungeꞌiniꞌomu aena aana omu ko lulu i sulieu. Taꞌe iini nge kei uure aꞌailaꞌa taraꞌasi aani hiiwalaimolinge lai hule aana haꞌamangolana, nge a God ke si haꞌa-uurie.”

14(Mo iini nge kire saaie walana a Jisas i sulie tataꞌalanga ie, kire ke loꞌongaꞌi diana i sulie hunie kire ke rongo saie loꞌongaꞌinge aana.)

Oto a Jisas ko heꞌi teꞌuri loꞌu, “Omu kei leesie mei ola aaela liutaa nge ko esuie naꞌonga hunie mo henue.Daniel 9:27 Mei olana kei uure i laona Nume Maaꞌi Peine a God, leu e kaꞌa malisine ike uri ke uure aana. Aana maholona mwala wau i Jiudia kire ke tahi takoie mo toloi henue, hunie kire ke lai mumuni. 15Na mala nga iini e iiꞌo taꞌi koluhana nume ingeie, nge ke tahi oto na ke suꞌuri waelie loꞌu nga maholo huni lai toolea nga mo ola ingeie hai nume. 16Na mala nga iini ko euꞌesu i hohola, ke tahi oto na ke suꞌuri waelie loꞌu nga maholo huni lai toolea nga mo toꞌoni ingeie mai nume. 17Na aama-aamasilana mo huꞌe ko hiꞌe-hiꞌe aani mwela, na mo iini nge kire ko haꞌa-haꞌasusuhie ue mo wee-wee ikire. 18Taꞌe omu ke aarengaꞌi mola hunie walu ola ngeena ke suꞌuri hule aamiu aana maholo e aasa aana mo waro-waro ni wawai. 19Aana siꞌohaꞌanga kei tola aana maholona, kei peine liutaa aana loꞌu taꞌena nga ola ko totola uure oto mai aehotalana walumalau hule mai aana mo dingena. Na e saꞌa heꞌi aaela loꞌu urine aana nga dinge. 20Mala uri a God kaꞌa holo oꞌoruꞌe aana maholo ni siꞌohaꞌanga ngeena, nge nga iini saꞌa mauri ike loꞌu. Taꞌe i sulie a God e loꞌongaꞌinie mo iini nge e lio hilisire oto, nge mone kei holo oꞌoruꞌe aana maholona.

21“Oto aana maholona mala uri nga iini ko unue huniꞌomu, ‘!Lio kaꞌu! A Kraes oto ie,’ wa ‘!Lio kaꞌu! Ingeie oto waune,’ taꞌe omu ke suꞌuri hiiwalaimoli aana. 22Aena aana mo kraes eero-eero na mo propet eero-eero hunge kire kei lae mai. Na mala ko mwadaꞌu, kire kei haꞌatakaloa mo iini nge a God e lio hilisire oto. Kire kei haataꞌinie mo tolimaa na mo huꞌi-huꞌite aana mwala, taꞌe mwaanie omu hiiwalaimoli aada. 23Aena urine, nge no ko holaꞌinaꞌo haꞌapasuliꞌomu oto aana walu olana, hunie omu ke lio diana talamiu.”

A Jisas E Ere Lalai I Sulie Maholo Kei Eelihoꞌi Loꞌu Mei Aano

Matiu 24:29-31, Luk 21:25-28

24Oto a Jisas ko heꞌi teꞌuri loꞌu, “Oto loꞌu mola i purine mo dinge ni siꞌohaꞌanga ngeena, sato kei ulue oto maana, na e saꞌa pwaa loꞌu. Waro-waro e saꞌa heꞌi sineli loꞌu.25Na mo heeꞌu taꞌau i laona salo kei teke i aano, na ahutana mo ola taꞌau i laona salo kei hei-oolisi mango.Aesaea 13:10, 34:426Oto purihaꞌana, mwala kei leesieu oto a Kale Ni Iinoni, ne kei lae oto mai i laona mei uuru peꞌie nanamanga paine na manikuluꞌanga. 27Na aana maholona, ne kei uusungeꞌinie mo ensel hunie kire ke lae aana e hai suꞌu-suꞌue aana walumalau, huni soꞌokonie mo iini nou lio hilisire mwaanie e hai maai dengi aana walumalau, uure aana ngaeta ngongoꞌai welumalau lai hule aana ngaeta ngongoꞌai welumalau.”

A Jisas E Aalahuu Aana Ai Fik

Matiu 24:32-35, Luk 21:29-33

28Oto a Jisas ko heꞌi teꞌuri loꞌu, “Saeku omu ke rongo saie erenga ni aalahuunge ie i sulie ai fik. Maholo mo sasarana ko aehota ure na ure-urana ko maau, nge omu saie oto uri maholo hunie mo waro-waro ni madoro e karaꞌini oto mai eena. 29Na e urine noꞌone aana maholo omu kei leesie walu ola ienini ko reu uurini, omu ke si manataꞌinie uri e karaꞌinie oto maholo no ko ere i sulie ni ngeena. 30No ko unue oto huniꞌomu uri walu ola ienini kei saro oa mango mola ue oodoie mwala aana pwaunge siꞌiri ie na kire kaꞌa mae ue.13:30 A Jisas ko aalamie dolosinge mo pwaarongoisuli aana 13:4 maholo kire dolosi i sulie maholo uri taa walu ola aaela kei reu peꞌie oho-aasilana Nume Maaꞌi Paine i Jerusalem. Oto a Jisas ko unue uri ngaeta mwala aana pwaunge ngeena kei leesie walu olana peꞌie ohoilana walu ola i Jerusalem. Na e toꞌohuu oto, aana ola mala hiu aawala halisi i purine hutelana a Jisas (70 A.D.), mo Rom kire oho aasie walu ola i Jerusalem na kire uunue walu ola i laona aana dunge, na kire horo maesie mo tangalai sinolai iinoni aana mo Jiu.31I Lengi na i aano kei suu, taꞌe walaku e saꞌa suu ike oto ooꞌoo.”

Mwala Ke Iiꞌo Aakau Hunie Oolinge Mai A Kraes

Matiu 24:36-44

32A Jisas e unue noꞌone uuri, “Nga taꞌa-taꞌa iini e kaꞌa saie ike hai dinge wa maholoi sato uri taa ne kei ooli loꞌu mei. Maꞌalana mo ensel taꞌau i Lengi, wa uri ineu a Kale, na melu kaꞌa saie ike. Taꞌe a Mamaꞌa taꞌau i Lengi haliꞌite nge e saie maholona. 33Aena urine, omu ke lio talamiu na omu ke dau aakau taraureꞌi suli maholo, aena aana omu kaꞌa saie ike maholo ne kei ooli loꞌu mei. 34Aena aana kei urihana, mwane e lae mwaanie nume ingeie hunie ngaeta hanue. Oto e neꞌie mo mwane auꞌesu ingeie hunie kire ke lio i sulie nume, na e niie mo esunge hai aaopaꞌi hunie mwala auꞌesu ingeie, oto e si unue hunie kakalihe hunie ke kakali diana. 35Na e urine loꞌu mola huniꞌomu, omu ke lio-lio na omu ke dau-deu aakau diana. Aena aana omu kaꞌa saie ike maholo nge mwane e toꞌo aana nume kei hule, mwaanie ohe i seulehi, wa i upui rodo, wa i waꞌalie, wa i maahuꞌo-huꞌo. 36Mwaanie da na e tolana hule mola lau-leu, na e lae mola mai leesie omu ko maꞌahu liu. 37Oto nga taa no ko unue huniꞌomu ienini, no ko unue noꞌone hunie ahutana mwala. Dau aakau suli maholo.”

14

Mo Rato Kire Neꞌisae Huni Horo Maesie A Jisas

Matiu 26:1-5, Luk 22:1-2, Jon 11:45-53

1Oto Houlaa Ni Liumwaanie e karaꞌini oto. (Houlaa ngeena kire haaraꞌinie noꞌone uri Houlaa Ni Bred Iis Haꞌike Aana.) Oto e ro hai dinge mola i naꞌona houlaa ngeena, na mo naꞌohai pris na mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis kire mani loko, oto kire ko heitalea nga tala mumuni huni pweloa a Jisas huni horo maesie. 2Taꞌe kire unue uuri, “Kolu saꞌa tapolie ike aana maholo mwala kei loko hunie houlaa, mwaanie kire maaola-ola i tehulaꞌana.”

Ngaeta Keni E Huie Rumu E Wasu Mangoni I Pweune A Jisas

Matiu 26:6-13, Jon 12:1-8

3Maholona na a Jisas e iiꞌo wau aana huilume i Betani i nume a Saemon, iini nge maelaa ni osa e hite aana kaꞌu wai naꞌo. Oto maholo a Jisas ko ngeu i leune, ngaeta keni e lae mai saana. A keine e toolea mai ho ateꞌa diana e honu aana rumu e wasu mangoni, na holitana e paine. Oto e tahanie na ko lingisie oto i pweune a Jisas.

4Maholo ngaeta mwala i leune kire leesie, oto kire ko saewasu na kire ko ere hailiu i matolada uuri, “?E ue a keni ngeena ko si waetaꞌinie mola ho rumu diana urine? 5Mala uri ke haꞌaholingeꞌinie, haꞌalaa e sai terie mei toꞌoha e sada aana waaitana nga mwane auꞌesu hunie halisi leku. Na e malisine mei toꞌoha aana ke niie hunie kira maitale.” Na kire ko tohungei ere aaelasie a keine oto hiitoꞌo.

6Taꞌe a Jisas e teꞌuri hunire, “!Ei! ?Omu ko kotahie huni taa? !Toliꞌaasie mola! Tohungei mei ola diana ni ko esuie hunieu ie. 7Kira maitale kire ko oꞌoꞌo peꞌiꞌomu oto tarau, na omu sai peꞌire mola aana taꞌena nga maholo. Taꞌe ineu nou saꞌa iiꞌo tewa ike loꞌu peꞌiꞌomu. 8A keni ngeena e asuie tohungei mei ola diana hunieu, aana e huie rumu wau-wesu haahie sapeku oto lalai loosie maholo kire kei heitolingeꞌinieu ni ngeena. 9No ko unue oto huniꞌomu uri taꞌe-taꞌena nga leu i laona walumalau nge laeliwalanga aana Tataroha Diana kei lae-lae aana, unulana mei ola a keni ie ko esuie ngeena kei lae-lae huni aamasitoꞌonga aana.”

A Jiudas E Neꞌisae Huni Pweloa Jisas Hunie Mo Naꞌohai Pris

Matiu 26:14-26, Luk 22:3-6

10Oto a Jiudas Iskariot, ngaeta iini aana aawalai pwaarongoisuli mwana rue, e iisitaa, ko si lae i saana mo naꞌohai pris huni pweloa Jisas hunire. 11Mwala paine ngeena kire ko tohungei saemango huni rongoa nga taa e unue, na kire ko heiholotaꞌi oto huni nii toꞌoha nana. Oto uure aana maholona a Jiudas ko aehota lio hunie nga maholo huni pweloa a Jisas hunire.

A Jisas Na Mo Pwaarongoisuli Kire Ngau Aana Ngaunge Aana Liumwaanie

Matiu 26:17-25, Luk 22:7-23, Jon 13:21-30

12Oto e hule aana eetana nga hai dinge aana Houlaa Ni Bred Iis Haꞌike Aana, na dinge ngeena oto dinge huni horoꞌie mo kalei sipu hunie ngaunge aana Liumwaanie. Oto mo pwaarongoisuli a Jisas kire ko dolosi aana uuri, “?O saetoꞌo aana uri melu ke dau aakau aana ngaunge aana Liumwaanie huniꞌo i tei?”

13Oto a Jisas ko uusungeꞌinie ngaeta ro iini hikada, na ko teꞌuri hunirerue, “More ke lae i laona huilume paine i Jerusalem ngeena, na nga mwane e aangaꞌinie ho ateꞌa aani wei kei oodoiꞌomoreꞌi. Oto more ke lae oto i sulie 14taꞌi nume nge kei lai sili aana. Oto more ko teꞌuri hunie mwane nge e toꞌo aana numena, ‘A Haꞌa-uusuli e unue uri o ke haataꞌinie aamereꞌi duru nge kei hele aana ngaunge aana Liumwaanie peꞌie mo pwaarongoisuli ingeie.’ 15A mwane ngeena ke si haataꞌinie duru peine ingeie taꞌau i lengi aamoreꞌi, iini kire dau aakau oto aana. Nge more kei deu aakau aana mo ola hunikolu i leune.”

16Oto e ro pwaarongoisuli kire tauleꞌi, kire ko lae oto wau i Jerusalem, na kire ko lae oodoie oto ahutana walu ola, mala a Jisas e unuꞌi hunire. Oto kirerue ko deu aakau oto aana mo ola hunie ngaunge aana Liumwaanie.

17Oto i seulehi, a Jisas e lae mai hule i nume peꞌie aawalai pwaarongoisuli mwana rue. 18Na maholo kire ko ngeu oto, a Jisas ko si teꞌuri, “No ko unue oto toꞌohuu huniꞌomu uri nga iini hikemiu nge ko ngeu peꞌieu oto molana kei pweloau.”

19Oto kire ko tohungei hii aaela, na kire ko meni aehota dolosi oto aana uuri, “?Mwaanie ohe ineu?”

20Oto a Jisas ko teꞌuri hunire, “Ingeie oto ngaeta iini eemiu aawala mwana rue nge ko toongaꞌinie mei bred tararuru peꞌieu i laona nime siꞌiri. 21Ineu a Kale Ni Iinoni ne kei mae taane oto mala mo Uusu-uusu Maaꞌi e unue. Taꞌe aama-aamasilana a mwane ngeena nge kei pweloau a Kale Ni Iinoni, aana kei lae otoi diana hunie iinoni ngeena mala uri ke suꞌuri hute.”

A Jisas E Aehotaa Tolahai Ngeu Maaꞌinge

Matiu 26:26-30, Luk 22:14-20, 1 Korinit 11:23-25

22Oto maholo kire ko ngeu ngeena, a Jisas e hele aana ho bred, oto ko ere ni paalahenga, ko si nisie, na ko haꞌa-adoa mo pwaarongoisuli aana. Oto ko teꞌuri, “Hele aana. Ngaue. Hasiꞌoku nge ienini.”

23Oto e hele aana loꞌu kao-kaoi waen, na ko ere ni paalahenga, oto e niie hunire, na ahutada kire mani inu aana. 24Oto a Jisas ko teꞌuri, “Apuku oto ienini nge e aahe i tehulaꞌana mwala hunge, na mei epu nge ko haꞌa-oaie haiholotaꞌinge haalu a God ko esuie peꞌie mo iinoni ingeie. 25No ko unue oto huniꞌomu uri nou saꞌa inuhie loꞌu nga mei waen lai hule aana ne kei inuhie waen haalu i laona Aalahanga a God.”

26Oto kire kanalie kana maaꞌi, nge kire si lae mwaanie hanuena huni hanetaa hunie Uuwo Ni Ei Olif.

A Jisas E Unue Uri A Pita Kei Taateingeꞌinie

Matiu 26:31-35, Luk 22:31-34, Jon 13:36-38

27Oto a Jisas ko teꞌuri hunire, “Ahutemiu, omu kei meni tehi mwaanieu. Aana i laona mo Uusu-uusu Maaꞌi a God e unue uuri, Ne kei horoꞌie a kakali sipu, oto mo sipu kei tatanga hailiu oto.Sekaraea 13:728Taꞌe i purine ne kei taꞌelaꞌi loꞌu mwaanie maenga, ne kei lae i naꞌomiu huni maaꞌoohiꞌomu oto hao aana poꞌo ni henue i Kalili.”

29Oto a Pita ko aalamie uuri, “Ineu nou saꞌa roroꞌa ni toliꞌaasiꞌo ike, maꞌalana ahutana mo mwane ngeena kire ko tehi mwaaniꞌo.”

30Oto a Jisas ko teꞌuri hunie a Pita, “No ko unue oto huniꞌo uri i naꞌona kue kei ngara haꞌarue i rodo siꞌirini, o kei taateingeꞌinieu haꞌa-oolu uri o kaꞌa manataꞌinieu ike.”

31Taꞌe a Pita ko tohungei ere aꞌailaꞌa oto uuri, “Ineu nou saꞌa roroꞌa ni ere ike urine, maꞌalana no ko mae peꞌiꞌo.” Na ahutana mo pwaarongoisuli kire ko meni ere oto noꞌone urine.

A Jisas E Lai Aarengaꞌi Weu Aana Hohola I Ketsemani

Matiu 26:36-40, Luk 22:39-46

32A Jisas na mo pwaarongoisuli ingeie kire lai hule aana leu satana i Ketsemani. Oto a Jisas ko teꞌuri hunire, “Omu ke iiꞌo kaꞌu i leu, maholo no ko lai aarengaꞌi.” 33Oto e toolea a Pita na Jemes na Jon peꞌie, na ko si aehota tolahiꞌe hiitoꞌo peꞌie saehuunge oto paine.

34Oto a Jisas ko teꞌuri huniraelu, “Saeku ko lae otoi hiꞌe na e malisine oto maenga. Omu ke iiꞌo kaꞌu i leu na omu ke lio-lio.”

35Oto a Jisas ko kele lae loꞌu taꞌau mwaanire, na ko lae pouruuru i aano haahie maana, na ko aehota aarengaꞌi uri mala ko mwadaꞌu sapesalunge ngeena ke suꞌuri hite aana. 36Oto ko eitanaie a God uuri, “Mamaꞌa, iiola o niie mai hunie ne ke hotelaꞌinie ko aasaieu oto. Mala ko mwadaꞌu, aana nou saie walu ola e mwadaꞌu mola huniꞌo, oto saeku o ke oolisie aana nga iini mwa-mwate.14:36 Erenga ni Krik e aalahuu i sulie sapesalunge aana erenga i sulie kao-kao. Taꞌe neꞌewau oto, o ke dau mola i sulie nga taa o saetoꞌo aana, na o ke suꞌuri deu i sulie nga taa nou saetoꞌo aana.”

37Oto a Jisas e aalihoꞌi loꞌu mei saana oolu pwaarongoisuli, na ko leesie kire ko maꞌahu mola. Oto ko teꞌuri hunie a Pita, “?E Saemon, uri o ko maꞌahu mola? ?Ohe o kaꞌa sai lio-lio ike peꞌieu nga kele maholoi sato?” 38Oto a Jisas ko heꞌi teꞌuri loꞌu hunire, “Omu ke lio-lio peꞌi aarengaꞌinge, mwaanie malaahonga e hane haahiꞌomu. Nou saie uri manatamiu e aꞌailaꞌa taane huni esuie mo ola diana, taꞌe sapemiu ni mola ko tataku.”

39Oto a Jisas ko heꞌi eelihoꞌi loꞌu huni aarengaꞌi, na ko ooni aana loꞌu mola taꞌa-taꞌa taungei aarengaꞌinge. 40Oto ko heꞌi ooli loꞌu mei i saana mo pwaarongoisuli ingeie, na ko leesie kire ko maꞌahu loꞌu mola, i sulie maada e hiꞌe oto hiitoꞌo. Na maholo kire lio loꞌu, kire kaꞌa saie ike loꞌu nga taa kire kei unue hunie.

41Oto i purine oolune nga maai aarengaꞌinge, e aalihoꞌi loꞌu mei saada, oto ko teꞌuri hunire, “?Uri omu ko maꞌa-maꞌahu, na omu ko mamamalo ue? !E ado oto! E hule oto aana maholo kire kei pweloau a Kale Ni Iinoni i nimana mo iinoni oorahaꞌaala. 42!Omu taꞌelaꞌi! !Kolu ke lae! !Lio kaꞌu! Iini nge ko pweloau ko hule oto.”

Mo Ramo Kire Tapolie A Jisas

Matiu 26:47-56, Luk 22:47-53, Jon 18:3-12

43Oto maholo a Jisas ko ere-ere ue, na a Jiudas Iskariot ko hule oto peꞌie pulitaa paine, mo iini nge mo naꞌohai pris na mo haꞌa-uusulie aana mo Haꞌatolanga na mo rato ni mwane kire uusungeꞌinire mai peꞌie. Mwala ngeena kire mani hele naihi peꞌi diꞌe, 44na a Jiudas e unu aakau oto aana nga tolimaa hunire uuri, “Iini nge ne kei nono peꞌie, a Jisas otona. Ingeie oto omu ke tapolie na omu ke toolea.”

45Oto a Jiudas ko oodohie oto a Jisas, na ko unue hunie uuri, “Haꞌa-uusuli.” Na ko nono oto peꞌie. 46Oto kire tapolie a Jisas na kire ko hele maꞌutaꞌa oto aana. 47Taꞌe ngaeta iini e uure i leune e darasie naihi ingeie, oto ko lama mousie oto aalingana ngaeta koni-konihe a Naꞌohana Mo Naꞌohai Pris.

48Taꞌe a Jisas ko teꞌuri hunire, “?Uri omu unue ineu nga horopeli nge omu ko lae mai honosieu peꞌi naihi na peꞌi diꞌe urine? 49Ahutana dinge kaꞌu no ko talei oꞌoꞌo mola peꞌi haꞌa-uusulinge taꞌau i laona Nume Maaꞌi Peine. ?Aana e ue kaꞌu omu kaꞌa tapolieu oto aana maholona? Taꞌe ahutana mo ola ienini ko reu oto huni haꞌa-oaie nga taa mo propet e uusue i laona mo Uusu-uusu Maaꞌi.” 50Oto ahutana mo pwaarongoisuli kire si toliꞌaasie a Jisas, na kire ko meni tehi oto mwaanie.

51Ngaeta iini nge e lae i sulie a Jisas aana maholona nga saanau nge e hoꞌosie mola mei sala mwaakule. Mo ramo ko sare tapolie noꞌone, 52taꞌe e toliꞌaasie mola mei sala ingeie, oto e si tehi mola mwaakule mwaanire.14:52 Ngaeta mo uusu-uusu uure i naꞌo kire unue uri saanau nge e tahi mwaanie mei sala ingeie aana hai rodona, ingeie nge a Jon Mak iini nge e uusue puke ienini.

Kire Toolea A Jisas I Naꞌona Pulitaa Ni Lei-lei

Matiu 26:57-68, Luk 22:63-71, Jon 18:19-24

53Oto kire toolea a Jisas taꞌau i nume a Naꞌohana Mo Naꞌohai Pris. Maholona mo naꞌohai pris, na mo rato ni mwane, na mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis, kire mani loko aakau oto taꞌau i laona nume ngeena. 54Oto a Pita ko holo maholoi tala taane mola i sulire. E lae taꞌi sili i laona lolata aana nume a Naꞌohana Mo Naꞌohai Pris, oto e iiꞌo i aano peꞌie mo mwane ko kakakali, ko si rakani aana dunge.

55Oto mo naꞌohai pris na ahutana oto pulitaa ni lei-lei kire ko meni heitalengaꞌinie nga mo ola huni eerotaꞌinie a Jisas huni horo maesie haahie. Taꞌe kire kaꞌa dau oodoie ike nga mei ola. 56Mwala hunge kire ere aaelasie a Jisas aani eeronga, taꞌe kire ko meni ere hai aaopaꞌi mola, na mo laladonga ikire kaꞌa sada.

57Oto lae-lae ngaeta mo mwane kire uure, kire ko eerotaꞌinie a Jisas uuri, 58“Melu rongoa e unue uuri, ‘Ne kei ohoie Nume Maaꞌi Peine nge mwala kire asuie ie, na i laona oolu aata hai dinge ne kei esuie loꞌu nga iini haalu nge nga iinoni saꞌa asuie ike.’ ” 59Taꞌe maꞌalana kire ko ere urine, taꞌe mo ere-erenga ikire kaꞌa mani sada ike.

60Oto Naꞌohana Mo Naꞌohai Pris e uure i naꞌoda, ko si dolosi aana a Jisas uuri, “?E ue? ?Uri o kaꞌa toꞌo aana ike nga mei ola huni aalamie mo ola nge kire ko ere waeliꞌo aani ngeena?” 61Taꞌe a Jisas e tolirohu mola. Oto Naꞌohana Mo Naꞌohai Pris ko dolosi loꞌu aana a Jisas uuri, “?Ohe iꞌoe ni oto a Kraes, Kalena God, iini e diana liutaa?”

62Oto a Jisas ko aalamie uuri, “Ineu kaꞌu otona. Na aana nga maholo omu kei meni leesieu a Kale Ni Iinoni ne kei iiꞌo aana naꞌohai iiꞌo-iiꞌoha i pwalo-pwalona God Hahuꞌana Nanama, na kei lae mai i laona mei uuru uure taꞌau i salo.”

63Oto Naꞌohana Mo Naꞌohai Pris ngeena ko aꞌarie toꞌoni ingeie, aana ko tohungei saewasu, na ko teꞌuri, “!Ngeena kolu kaꞌa saetoꞌo aana ike loꞌu nga iini ke ere takoie! 64Omu meni rongoa oto maraamiu uri e ere mwakataꞌinie a God. ?Haꞌalaa nga taa nge omu kei unue aana?”

Oto kire ko meni aalamie uuri, “!E malisine oto ke mae!”

65Oto ngaeta mwala ko aehota ngisuhie oto a Jisas. Na ngaeta mo iini kire ko pwesu honosie maana, oto kire ko si hidelie, na kire ko teꞌuri, “O ke unue kaꞌu uri a tei e hideliꞌo huni haataꞌinie uri iꞌoe propet toꞌohuu.” Oto mwala kakakali kire toolea a Jisas, na kire ko hidelie noꞌone.

A Pita E Taateingeꞌinie A Jisas

Matiu 26:69-75, Luk 22:56-62, Jon 18:15-18,25-27

66A Pita e iiꞌo mola i laona lolata aana nume nge kire ko leie a Jisas aana, na ngaeta keni auꞌesu a Naꞌohana Mo Naꞌohai Pris ngeena e lae poi tapaliu. 67Maholo a keine e leesie a Pita ko rakani aana dunge, oto ko lio hahuroto aana, na ko teꞌuri hunie, “Iꞌoe o lae-lae noꞌone peꞌie a Jisas mwane ni Nasaret.”

68Taꞌe a Pita ko taateingeꞌinie, na ko teꞌuri, “Nou kaꞌa saie ike nga taa o ko ere i sulie.” Oto e taꞌelaꞌi, ko lai uure wau i aena maa aana para ahuie lolata ngeena. Na maholona kue ko ngara oto.

69Oto keni auꞌesu ngeena, ko leesie loꞌu weu a Pita na ko ooni aana mei walana loꞌu hunie mwala nge kire uure ngeena, ko teꞌuri, “Ingeie ngaeta iini oto aada ni ngeena.” 70Taꞌe a Pita ko heꞌi taateingeꞌinie loꞌu.

E kaꞌa tewa loꞌu na ngaeta mwala nge kire uure ngeena, kire ko teꞌuri hunie a Pita, “Saꞌa mola iꞌoe ngaeta iini oto aada, i sulie iꞌoe noꞌone mwane ni Kalili.”

71Oto a Pita e ere ni hoꞌasinge ko teꞌuri, “!Toꞌohuu oto mala God taꞌau i Lengi! !Nou kaꞌa manataꞌinie ike mwane nge omu ko unue ngeena!”

72Oto mola aana maholona, kue ko heꞌi ngara loꞌu ruana nga ngaranga. Hoe, a Pita ko aamasitoꞌo aana mei wala nge a Jisas e unue uuri, “I naꞌona kue kei ngara haꞌarue i rodo siꞌirini, o kei taateingeꞌinieu haꞌa-oolu uri o kaꞌa manataꞌinieu ike.” Oto a Pita e si saie mola uri mei walana e oa oto, ko si ngara oto paine.

15

Kire Toolea A Jisas I Naꞌona A Paelat

Matiu 7:1-2,11-14, Luk 23:1-5, Jon 18:28-38

1Oto i maahuꞌo-huꞌo na e kaꞌa dangi kohi ue, mo naꞌohai pris peꞌie mo rato ni mwane na mo haꞌa-uusuli aana haꞌatolanga na ahutana pulitaa ni lei-lei, kire oalaꞌinie oto nga taa kire kei esuie aana a Jisas. Oto kire pwasue a Jisas, kire si toolea, na kire ko lai toliꞌaasie oto i nimana a Paelat. 2Oto a Paelat ko dolosi aana Jisas uuri, “?Uri iꞌoe ni oto Inemauri mo Jiu?”

Oto a Jisas ko aalamie uuri, “Nge kaꞌu oto o ko unuena.”

3Na mo naꞌohai pris kire ko ere waelie a Jisas oto aana mo ola hunge. 4Oto a Paelat ko heꞌi dolosi loꞌu aana Jisas uuri, “?E ue ni o kaꞌa aalamire? O saie kaꞌu mola kire ko tohungei ere waeliꞌo ngeena.” 5Taꞌe a Jisas e kaꞌa ere ike loꞌu. Oto a Paelat ko tohungei pangataꞌi oto hiitoꞌo.

A Paelat E Leie A Jisas

Matiu 27:15-26, Luk 23:13-25, Jon 18:39–19:16

6Suli helisi aana maholo Houlaa Ni Liumwaanie, a aalaha ni Rom ngeena e sai luhesie taꞌena nga iini mwala ko haꞌatohue mwaanie nume ni hoꞌo. 7Aana maholona, ngaeta mwane satana a Barabas kire neꞌie i nume ni hoꞌo i sulie ingeie nga iini aana mo iini nge kire horo maesie ngaeta mwala aana maholo kire haiseuni huni taꞌaasie aalahanga ni Rom mwaanie i Israel.

8Oto mwala kire ruru mei saana a Paelat na kire ko aehota haꞌatohu aana uri ke luhesie nga iini mwaanie nume ni hoꞌo oto mala ko euꞌesuie suli helisi. 9Oto a Paelat ko dolosi aada uuri, “?Ohe omu saetoꞌo aana Inemauri mo Jiu nge ne ke luhesie huniꞌomu?” 10E ere mola urine aena aana e saie uri mo naꞌohai pris kire niie mola a Jisas hunie aena aana kire ko upwesie.

11Taꞌe mo naꞌohai pris kire ko unue hunie mwala hunie kire ke unue hunie a Paelat uri ke luhesie mola a Barabas.

12Oto a Paelat ko dolosi loꞌu aana mwala uuri, “?Ko urine, nga taa kaꞌu ne ke si da aana mwane nge omu haaraꞌinie Inemauri mo Jiu?”

13Oto kire ko si meni tea paine mola uuri, “!Horo maesie i lengine poꞌu-poꞌu!”

14Oto a Paelat ko heꞌi dolosi loꞌu aada uuri, “?Aana e ue? ?Haꞌalaa nga mei taa nge e dau aaelasie?”

Taꞌe kire ko si tea paine mola uuri, “!Horo maesie i lengine poꞌu-poꞌu!”

15A Paelat e sare haꞌasaedianaꞌaa mola mwala, oto e luhesie mola a Barabas hunire. Na e unue hunie mo ramo uri kire ke holaꞌi wini-winie a Jisas, nge kire ke si horo maesie i lengine poꞌu-poꞌu.

Mo Ramo Kire Haꞌamwasi Aana A Jisas

Matiu 27:27-31, Jon 19:2-3

16Oto mo ramo kire toolea a Jisas i laona lolata ahuie toohi peine a Paelat. Kire si soie mai ahutana mo ramo aana pulitaa ikire, na kire mani ruru i saana a Jisas huni haꞌamwasi aana. 17Oto kire haꞌatoꞌonie a Jisas aana toꞌoni tetewa nonoroꞌa mala mo aalaha ko hoꞌo-hoꞌosiꞌi, na kire asuie rorodara aani walo kau-keu, kire si neꞌie i pweune. 18Oto kire ko si haꞌa-haꞌamwasi aana, kire ko teꞌuri, “Lahea inemauri mo Jiu.” 19Na kire ko pou-pouruuru honosie peꞌi aala pwaunge hunie, na kire ko reu-repusie pwaune aana mai rade, na kire ko ngi-ngisuhie. 20Maholo kire haꞌa-haꞌamwasi mango aana a Jisas urine, oto kire ko si taꞌaasie toꞌoni nonoroꞌa mwaanie, na kire ko haꞌatoꞌonie loꞌu aana mo toꞌoni ingeie. Oto kire ko si toolea i sinaha huni lai horo maesie i lengine poꞌu-poꞌu.

Kire Uie A Jisas I Lengine Poꞌu-poꞌu

Matiu 27:32-44, Luk 23:36-43, Jon 19:17-27

21Maholo kire ko toolea taꞌau a Jisas i sulie tala mwaanie i Jerusalem, na kire ko oodoie mwane satana a Saemon, ko si hule mola uure i meꞌesu. (A Saemon mwane ni Saerin, na ingeie aamana Aleksanda na Rufas.) Oto mo ramo kire ko deu rarahie hunie ke aangaꞌinie poꞌu-poꞌu a Jisas. 22Kire toolea a Jisas takoie leu satana Kolkota, nge sailana uuri, “Leu ni rarata.”

23Na i leune kire ko niie waen hunie, ola kire pwaie peꞌie ai satana mur, ola huni taꞌaasie salunge. Taꞌe a Jisas kaꞌa inuhie ike. 24-25Oto mo ramo kire ko uie oto a Jisas i lengine poꞌu-poꞌu aana siwana nga maholoi sato i hoꞌowa. Na kire ko oopaa mo toꞌoni ingeie i matolada hailiu, na kire ko inie daes huni leesie uri a tei kei toolea nga mei sala aana toꞌoni ingeie. 26Na mei wala kire uusue i pweune poꞌu-poꞌu huni haataꞌinie nga taa kire unue e dau aaelasie. Kire uusue uuri, INEMAURI MO Jiu KAꞌU IE.27Na kire uie ngaeta ro mwane horopeli noꞌone peꞌie a Jisas, nga iini i pwalo-pwalona na ngaeta iini i meu-meuline. 28Na Uusu-uusu Maaꞌi ko oa oto aana e ere uuri, Iidumilana kei lae peꞌie mo iini nge ko waelie mo haꞌatolanga.Aesaea 53:12

29Na mwala kire ko liu i sulie tala, kire ko teileꞌi pweu mwaanie a Jisas peꞌi haꞌamwasinge aana uuri, “!Nge kaꞌune! Iꞌoe, ni o unue uri o kei ohoie Nume Maaꞌi Peine, na uri o kei esu eelihoꞌi loꞌu mola aana i laona oolu hei dinge. 30!Hoe! O ke siho kaꞌu mei mwaanie poꞌu-poꞌu na o ke haꞌa-uuriꞌo maraamu.”

31Mo naꞌohai pris na mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis, kire ko haꞌamwasi aana a Jisas noꞌone mala ahutana mwala. Na hule aana kire ko teꞌuri hunire maraada, “E roroꞌa haꞌa-haꞌa-uurie kaꞌu mwala aaopa, taꞌe e saꞌa haꞌa-uurie ike maraana. 32Kolu ke lio-lio kaꞌu ohe kolu ko leesie inemauri mo Jiu ie ko siho mai mwaanie poꞌu-poꞌu. Nge kei urine haꞌalaa kolu ke si hiiwalaimoli aana uri ingeie a Kraes.” E ro mwane nge kire uirerue noꞌone peꞌie a Jisas, kire ko tohungei ere aaelasie noꞌone.

A Jisas E Mae

Matiu 27:45-56, Luk 23:44-49, Jon 19:28-30

33Oto i upui aatowaa, rodohono e dau haahie ahutana hanue hunie e oolu maholoi sato. 34Na aana oolune nga maholoi sato i aapau, a Jisas e si soi oto paine aana erenga ni Jiu uuri, “?Eloi, Eloi, lama sabaktani?” nge neꞌisaenga aana uuri, “?God ineu, God ineu, e ue oto o aatopuri eeku?”

35Oto ngaeta mo iini aana mwala e uure-uure i leune kire rongo, kire ko teꞌuri, “!Rongo kaꞌu! Ko soie a Elaeja.” 36Oto ngaeta iini aada e huru peꞌie mei loi-losi, e haꞌahonue aana waen ahaꞌi, ko susuꞌie aana mai ei, oto ko susueꞌinie taꞌau hunie ngidune a Jisas hunie ke inu, na ko teꞌuri, “Oto kolu ke maaꞌoohi keꞌu. Ohe kolu ko leesie a Elaeja ko lae mai oohosie mwaanie poꞌu-poꞌu.”

37Oto a Jisas e si soi oto paine, na ko mae oto. 38Oto mola aana maholoi satona, sala kire lohea honosie Hahuꞌana Leu Maaꞌi i laona Nume Maaꞌi Peine e aꞌari hunie e ro aapa, uure oto taꞌi lengi lai hule oto hai aano. 15:38 Mei sala ngeena e haataꞌinie uri oorahaꞌaa e oopaa mo iinoni mwaanie a God, na maholo e aꞌari uure taꞌi lengi, e haataꞌinie uri a God e asuie tala haalu huni lae mai saana.39Naꞌohana mo ramo ni Rom e uure-uure i saana poꞌu-poꞌu, na e leesie ahutana walu ola e rau aana maholo a Jisas e mae, oto ko teꞌuri, “A mwane ie Kalena God oto toꞌohuu.”

40Ngaeta mo keni kire uure noꞌone wau haꞌatau mwaanie poꞌu-poꞌu, kire ko haꞌa-haꞌamaesie nga taa ko reu. Ngaeta mo iini aada nge kira Meri ni Makdala, na a Salome, na a Meri (nikana a Jemes Saanau na a Josep). 41Mo keni ngeena kire lae-lae peꞌie a Jisas aana maholo e oꞌoꞌo wau i Kalili, na kire peꞌi-peꞌie. Mo keni hunge kire lae noꞌone mai peꞌie hunie i Jerusalem, ikire noꞌone i leune aana maholona.

A Josep Ni Arimetia E Haitolingeꞌinie A Jisas

Matiu 27:57-61, Luk 23:50-56, Jon 19:38-42

42Walu ola ienini e rau aana hai dinge ni deu-aakaunge loosie Dinge Maaꞌi Mo Jiu. Oto i sulie ko lae oto hunie i seulehi, maholo Dinge Maaꞌi ikire ko aehota, 43nge a Josep ni Arimetia, e toliꞌaasie maꞌunge, ko lae oto i saana Paelat huni haꞌatohue rae aana a Jisas. A Josep ngaeta naꞌohai mwane aana pulitaa ni lei-lei na ngaeta iini aana mwala ko maa-maaꞌoohie Aalahanga a God kei lae mai.

44A Paelat e tohungei pangataꞌi aana e rongoa uri a Jisas e mae oto. Oto e soie mwane paine aana mo ramo, na ko dolosi aana uuri, “?Ohe a Jisas e mae oto toꞌohuu?”

45A mwaena e teꞌuri, “Iau, e mae oto.” A Paelat e rongo urine, ko si maaie rae aana Jisas hunie a Josep ke toolea. 46A Josep e holie mei sala diana, na e lai oohosie rae aana Jisas mwaanie poꞌu-poꞌu, ko si uloa aana mei sala ngeena, na ko lai neꞌie i laona kilipweꞌu kire didie aana hau. Oto e honoa maana kilipweꞌu ngeena aana ho heu oto paine. 47Na a Meri ni Makdala na a Meri nikana Josep kirerue leesie leu nge kire neꞌie sapena a Jisas aana.

16

A Jisas E Taꞌelaꞌi Mwaanie Maenga

Matiu 28:1-8, Luk 24:1-12, Jon 20:1-10

1Oto i seulehi, aana maholo Dinge Maaꞌi Mo Jiu e si mango, a Meri ni Makdala, na a Salome, na a Meri nikana Jemes, kire holie ngaeta mo ola wasu mangoni uri hunie kire ke lai huiꞌi haahie sapena a Jisas. 2Na oto mola i maahuꞌo-huꞌo aana eetana nga hai dinge aana wiki, mo keine ko lai hule aana kilipweꞌu na sato ko si pwaa. 3Na maholo kire ko lae ngeena kire ko lae peꞌi unu-unue uuri, “?Taꞌe hau oto paine nge kire honoa maana kilipweꞌu aana, a tei nge kei taꞌaasie hunikolu?”

4Kire ko ere urine aana hau ngeena e lae wai peine oto hiitoꞌo. Taꞌe maholo kire hule taꞌau, na kire ko leesie oto hau ngeena, taꞌaasilana e lae oto. 5Oto maholo mo keni ngeena kire lae sili hao i laona kilipweꞌu, na kire ko leesie mwane saanau e toꞌoni aani toꞌoni rereꞌa, e iiꞌo aana aapa i pwalo-pwalona kilipweꞌu. Oto mo keine kire ko tohungei meꞌu.

6Taꞌe a mwaena ko teꞌuri hunire, “Omu ke suꞌuri meꞌu. Nou saie uri omu ko heitalea a Jisas ni Nasaret nge kire horo maesie i lengine poꞌu-poꞌu. Taꞌe ingeie haꞌike oto i leu. E taꞌelaꞌi oto mwaanie maenga. !Lio kaꞌu! Leu nge kire neꞌi-neꞌie aana kaꞌu ie. 7Omu ke lai haꞌarongoa mo pwaarongoisuli ingeie na a Pita uuri, ‘A Jisas ko lae oto i naꞌo loosiꞌomu hai Kalili. Na omu ke si leesie oto hai leune, mala e unue oto huniꞌomu.’ ”

8Oto mo keine kire kaꞌa unue loꞌu nga mei ola, taꞌe kire si tehi mola mwaanie kilipweꞌu peꞌi meꞌunge na ariringe.

A Jisas E Haataꞌi Aana Meri Ni Makdala

Matiu 28:9-10, Jon 20:11-18

9I purine a Jisas e taꞌelaꞌi mwaanie maenga i maahuꞌo-huꞌo aana eetana nga hai dinge aana wiki, e holaꞌi haataꞌi aana a Meri ni Makdala, iini nge e oohe aasie kaꞌu e hiu liꞌoa aaela mwaanie.16:9 Ngaeta mo uusu-uusu i naꞌo aana erenga ni Krik kire kaꞌa toꞌo aana ike mo tatala 9-20.10Oto a Meri e lae, ko lai haꞌarongoa mo pwaarongoisuli ingeie. Kire iiꞌo ni saehuu oto mola peꞌi ngaranga, 11na maholo kire rongoa uri a Jisas e mauri eelihoꞌi oto, na uri a Meri e leesie, kire kaꞌa hiiwalaimoli ike aana.

A Jisas E Haataꞌi Loꞌu Aana Ngaeta Ro Pwaarongoisuli

Luk 24:13-35

12Oto loꞌu i puri, a Jisas ko heꞌi haataꞌi loꞌu, aana ngaeta ro iini aana maholo kirerue ko lae i sulie tala takoie ngaeta hanue, taꞌe e kaꞌa lio ike loꞌu mala holaꞌinaꞌo. 13Kirerue aalihoꞌi taꞌau i Jerusalem, oto kire ko lai haꞌarongoa mo pwaarongoisuli, taꞌe kire kaꞌa hiiwalaimoli ike noꞌone aadarue.

A Jisas E Haataꞌi Loꞌu Aana Aawalai Pwaarongoisuli Mwana Eeta

Matiu 28:16-20, Luk 24:36-49, Jon 20:19-23, Palonga 1:6-8

14Oto loꞌu i puri a Jisas ko heꞌi haataꞌi loꞌu aana aawalai pwaarongoisuli mwana eeta aana maholo kire ko ngeu. E ere aada aena kire kaꞌa hiiwalaimoli ike aana, na i sulie saeda e hau hule aana kire kaꞌa hiiwalaimoli ike aana mo iini nge kire leesie a Jisas e taꞌelaꞌi. 15Oto a Jisas ko teꞌuri hunire, “Omu ke lae i sulie ahutana mo henue i laona walumalau, na omu ke tarohaꞌinie Tataroha Diana hunie ahutana mo iinoni. 16Taꞌena nga iini nge ko hiiwalaimoli eeku na loto-maaꞌilana e lae, nge a God kei haꞌa-uurie. Taꞌe a God kei lei mae aana iini nge e kaꞌa hiiwalaimoli ike aaku. 17Na mo iini ko hiiwalaimoli eeku, nge a God kei niie nanamanga hunire, huni esuie mo huꞌi-huꞌite. Kire kei sikeraꞌinie mo liꞌoa aaela mwaanie mo iinoni aana sataku, na kire kei ere aana mo erenga hai aaopaꞌi. 18Na maꞌalana kire ko hele aana mo mwaa ala-ala, wa kire ko inuhie nga mo ola ni maesiꞌi, taꞌe kire saꞌa roroꞌa ni maesiꞌi ike. Na kire kei hele i sapena mo mae-maeaꞌa aana nimada, kire kei awaa oto.”

A Jisas E Tahelaꞌi I Lengi

Luk 24:50-53, Palonga 1:9-11

19Oto i purine Aalaha ikie a Jisas e ere mango urine peꞌire, a God e tahelaꞌinie oto taꞌau i Lengi na e lai iiꞌo oto aana iiꞌo-iiꞌoha paine i pwalo-pwalona God. 20Oto purihaꞌana, mo pwaarongoisuli ingeie kire si lai tarohaꞌinie Tataroha Diana hailiu i laona walumalau. Na a God e iiꞌo peꞌire, na e haꞌawalaimoliꞌaa laeliwalanga ikire aana e niie nanamanga hunire huni esuie mo huꞌi-huꞌite.