Uusu-uusu A
Jemes
?A tei ni e uusue uusu-uusu ienini?
Oto lau-leu i purine taꞌelaꞌinge a Jisas, a Herod Inemauri e horo maesie mola a Jemes Hurulaꞌaa nge e lae-lae tarau peꞌie a Jisas na Pita na Jon. Leesie Palonga 12:2. Oto Jemes nge e uusue uusu-uusu ienini, ingeie ngaeta iini aana aawalai pwaarongoisuli mwana rue haꞌike. Taꞌe saꞌa mola a Jemes nge e uusue uusu-uusu ienini, ingeie aasine Jisas nge e hute i puri. Leesie Matiu 13:55. Maholo a Jisas e mauri ue, a Jemes e kaꞌa hiiwalaimoli ike aana. Taꞌe lae-lae e huꞌisie neꞌisaenga ingeie na e neꞌi naꞌohai mwane aana soihaadaꞌinge wau i Jerusalem. Leesie Jon 7:2-5, na Palonga 15:13-21.
?E uusue uusu-uusu ienini hunie kira tei?
A Jemes e uusu-uusu hunie mwala a God nge kire oopa hailiu i laona walumalau.
?Nga taa e rau-reu maholo e uusue uusu-uusu ienini?
Kire horoꞌie a Jisas ola mala halisi e oolu aawalai helisi mwana oolu i purine hutelana (33 A.D.) na soihaadaꞌinge e aehota paine aana mo helisi i purine haꞌa-uuresilana soihaadaꞌinge e lae aana hai dinge Pentekos. Taꞌe e kaꞌa tewa loꞌu na kira hiiwalaimoli kire ko oopa hailiu oto mwaanie i Jerusalem aena aana taungeꞌinilada e lae i purine mo Jiu kire horo maesie a Stivin. Saꞌa mola uusu-uusu ienini, uusulana e kaꞌa tewa ike i purine kire oopa mwaanie i Jerusalem. Oto uusu-uusu a Jemes ienini e neꞌie eetana nga uusu-uusu nge uusulana e lae hunie mwala aana soihaadaꞌinge a Jisas, na e lio mala uusulana e lae i naꞌona halisi e lime aawala haahuu i purine hutelana a Jisas (50 A.D.).
?E uusue uusu-uusu ienini huni taa?
A Jemes e uusu-uusu aena aana ko sare niie mo haꞌananaunge diana ingeie huni hele i suliꞌi suli dinge. Mo haꞌananaunge ingeie e unu-unuꞌi aana mo haꞌamalanga hunge hunie ke rongo mwadaꞌu hunie mwala ke rongo saiꞌi. Na ngaeta naꞌohai neꞌisaenga a Jemes e ere luhesie uri hiiwalaimolinge toꞌohuu e kaꞌa iiꞌo mwaakule ike, taꞌe ko lae peꞌie asunge aana mo ola diana. Hiiwalaimolinge na asunge ko meni lae tararuru, na nga iini e saꞌa kohi ike mala ko lae mola maraana. Oto mo iinoni a Kraes ke haataꞌinie hiiwalaimolinge ikire aana asunge diana ikire.
Ngaeta mo iini kire karaꞌi neꞌisae takalo uri Uusu-uusu a Jemes ienini e ere aaopa mwaanie mo uusu-uusu a Pol, aana a Jemes ko ere hiitoꞌo i sulie mo esunge diana kira hiiwalaimoli ko esuiꞌi, na a Pol ko unue uri a God ko haꞌa-uurie mwala mola i tehulaꞌana hiiwalaimolinge ikire. Taꞌe kire kaꞌa ere aaopa ike. A Jemes e kaꞌa unue ike uri a God ko haꞌa-uurie mwala mala waaite ikire aana kire ko esuie mo ola diana. !Haꞌike! Taꞌe a Jemes e unue uri a God ko haꞌa-uurie mwala mola i tehulaꞌana hiiwalaimolinge toꞌohuu, na uri hiiwalaimolinge toꞌohuu kei haataꞌi aana mo esunge diana kire ko esuiꞌi.
?Nga taa ni mo pweu ni wala i laona uusu-uusu ienini?
toꞌo-toꞌonga na maitalenga, rongonga na tola i sulinge, hiiwalaimolinge na asunge, leilana ngaeta iinoni, kinetaꞌinilana walaka
?Nga taa ni ngaeta mo eehuꞌi tatala i laona uusu-uusu ienini?
Jemes 2:26, Na pwau nge e ere diana liutaa i sulie kinetaꞌinilana walaka nge Jemes 3.
?Nga taa ni mo eehuꞌi neꞌisaenga i laona uusu-uusu ienini?
Mei wala ni saediananga (1:1)
Mo aasanga kie ko oodoiꞌi ko haꞌa-aꞌailaꞌaa hiiwalaimolinge ikie. (1:2-18)
Mwaanie kie rorongo aasie mola walana God, taꞌe kie ke tola i sulie oto. (1:19-27)
Kie ke suꞌuri rara haahie nga iini, taꞌe kie ke manata diana hunie ahutana mwala. (2:1-13)
Hiiwalaimolinge toꞌohuu ko haataꞌi oto aana mo esunge diana ikie. (2:14-26)
Ikie mo iinoni a Kraes kie ke kinetaꞌinie walaka. (3:1-18)
Ikie mo iinoni a Kraes kie ke aaopa mwaanie mo iinoni ni welumalau. (4:1–5:6)
Mo haꞌananaunge hai aaopaꞌi (5:7-20)
1Mei Wala Ni Saediananga
1Saediananga mwaanieu a Jemes, koni-konihe a God na a Jisas Kraes Aalaha ikie, huniꞌomu ahutemiu mwala a God nge omu oopa hailiu i laona walumalau.
Mo Malaahonga Ko Haꞌa-aꞌailaꞌaa Hiiwalaimolinge Ikie
2Maeni eesiku maaꞌi, omu ke ilenimwaꞌe mola maholo mo malaahonga hai-aaopaꞌi kei haro hite aamiu, 3aena aana omu saie oohongilana hiiwalaimolinge iꞌomu kei esuie hiiwalaimolinge iꞌomu ke si aꞌailaꞌa loꞌu, na kei peꞌiꞌomu hunie omu ke asu susuleꞌi. 4Na e malisine omu ke asu susuleꞌi taraureꞌi hunie omu ke iiꞌo oodotaꞌi na walamango, na nga mei ola aana tolaha diana e saꞌa ooreꞌomu ike. 5Taꞌe mala nga iini hikemiu ko saetoꞌo aana saenanaunge, nge ke suke aana a God. Sulie a God e mwaꞌe-mwaꞌe huni nii, na e sai niie saenanaunge huniꞌomu, na e saꞌa asuie ike omu ke hii aaela aani sukanga. 6Taꞌe mala o ko suke aana God, o ke hiiwalaimoli aana haꞌalaa. O ke suꞌuri loꞌongaꞌinie o kei noru dile aana, sulie iini ko hii mwaka e urihana naho nge ko aaꞌaro hailiu wai eesi aana iiru. 7Iini urine ke suꞌuri loꞌongaꞌinie uri kei lio oodoie nga mei ola uure mwaanie a God. 8Sulie neꞌisaenga ingeie e rue-ruaꞌa, nge tolahana e sai esu olo-olo mola i sulie taꞌena nga ola.
Kira Toꞌo-toꞌo Ke Suꞌuri Toohaꞌinire Maraada
9Mala uri nga iinoni a Kraes ko meitale, nge ke ilenimwaꞌe mola aana e saie uri a God e niie oto hunie mo toꞌo-toꞌonga ni Lengi. 10Taꞌe mala uri nga iini loꞌu e toꞌo-toꞌo, nge ke ilenimwaꞌe mola aana e tohungei meitale hule aana e saetoꞌo aana oto a God ke niie oodotaꞌinge hunie. Sulie mwane nge e toꞌo-toꞌo, mei ola kei mae mola mala tatakana hahalisi. 11Maholo sato ko hane, oto ko madoro na ko weruhie hahalisi. Oto tatakani ko eehuhu na launihaꞌani ko waetaꞌi oto. E urine loꞌu mola aana mwane e toꞌo-toꞌo. Maholo e kaꞌa loꞌongaꞌinie ike maenga taꞌe ko loꞌongaꞌi hiitoꞌo mola i sulie tari-olanga ingeie, nge kei mae mola.
Mo Malaahonga Hunie Oorahaꞌaa E Kaꞌa Uure Ike Mwaanie A God
12Mala uri nga iini nge oohongilana ko lae na ko uure maꞌutaꞌa mola, nge ke ilenimwaꞌe mola. Aena aana i purine oohongilana hiiwalaimolinge ingeie ko lae urine, nge a God kei waaie aana rorodara ni meurihe huu, nge e haiholotaꞌinie hunie mo iini nge kire manata diana hunie.
13Mala malaahonga ko hule aana nga iini huni deu aaela, nge iinonine ke suꞌuri ere uuri, “A God ni nge ko malaahongaku ie.” Aena aana nga mei ola e saꞌa malaahongana ike a God huni esuie aaelanga. Na a God maraana e saꞌa malaahongana ike nga iini noꞌone hunie aaelanga. 14Taꞌe aaelanga nge iinoni e saetoꞌo aana, mei aaelanga ngeena nge ko malaahongana iinonine. Aena aana saehanalinge aaela ingeie ni e naꞌona huni esuie aaelanga ngeena. 15Na saehanalinge ko lodoa na ko haꞌahutaa oorahaꞌaanga. Na maholo oorahaꞌaanga ko peine, oto ko haꞌahutaa loꞌu maenga.
16Maeni eesiku diana, omu ke suꞌuri toliꞌaasie nga iini ke eeroꞌomu aana mo haꞌananaunge ienini. 17Ahutana mo ola diana na mo ola oodotaꞌi kire uure mai mwaanie i Lengi, mwaanie iini nge e haꞌaholaa sato, na waro-waro, na mo heeꞌu. Na raa-raangana e kaꞌa urihana ike mo ola ngeena aana kire ko hei-hei-oolisi mola, taꞌe tolahai ola diana ingeie e saꞌa kele hai-oolisi ike oto ooꞌoo. 18Uure oto aana hari-huninge ingeie, nge kolu neꞌi kalena. E haꞌahutekie aana mei wala toꞌohuu ingeie, hunie kie ke mani neꞌie oto naꞌohai ola aana ahutana mo ola nge e haꞌaholaꞌi.
Mwaanie O Rorongo Aasie Mola Walana God, Taꞌe O Ke Tola I Sulie
19Maeni eesiku, omu ke loꞌongaꞌi kohi i sulie mo ola ienini. Omu ke mwaꞌe-mwaꞌe huni hehurongo, na haro loꞌongaꞌi omu ke si ere. Suꞌuri saewasu oto lau-leu, 20aena aana saewasunge mo iinoni saꞌa roroꞌa ni peꞌiꞌomu ike hunie iiꞌonga aana mauringe diana nge a God e saetoꞌo aana. 21Oto omu ke neꞌi aasie mwaaniꞌomu ahutana mo ola tataꞌala na taꞌena nga ola aaela nge ko peine hailiu. Na omu ke haꞌamwai-mweiꞌaꞌomu hunie omu ke tola i sulie mo haꞌananaunge maaꞌi a God nge hasileni e lae oto i manatamiu, aana kire sai haꞌa-uuriꞌomu.
22Taꞌe omu ke asuie nga taa nge a God e unue huniꞌomu, na omu ke suꞌuri talei rorongo aasie mola, aana ko urine nge omu ko haꞌapweuꞌomu mola maraamiu ni ngeena. 23Mala uri nga iinoni ko rongoa mo haꞌananaunge aana walana God, na e kaꞌa dau oto i suliꞌi, nge e urihana mwane e leesie maana i laona iiro-iiro 24taꞌe e kaꞌa asu kohie nga mei ola e si leesie ngeena, aana e lae na ko tolana pulongosie oto maana e lio uri taa. 25Taꞌe a God e sai haꞌadianaꞌaa mo iini nge ko lio hahuroto i laona haꞌatolanga ingeie. Haꞌatolanga ngeena e tohungei diana, na e sai luhesie mo iinoni hunie kire ke iiꞌo luhetaꞌi mwaanie oorahaꞌaa. Oto iinoni nge ko rongo hunie mo haꞌananaunge a God, na ko loꞌongaꞌi i suliꞌi taraureꞌi, na e saꞌa pulongosie nga taa e rongoa, taꞌe ko hele i sulie nga taa a God e unue, nge a God e sai haꞌadianaꞌaa aana nga taa nge ko esuie.
O Ke Haꞌapainaꞌaa A God Aana Tolaha Toꞌohuu
26Mala nga iini ko loꞌongaꞌinie uri ingeie nga mwane aana soihaadaꞌinge, taꞌe e kaꞌa kinetaꞌinie erenga aana meana, nge urine ko talei haꞌapweue mola maraana, na asunge ingeie aana soihaadaꞌinge, nga ola toꞌohuu haꞌike. 27Taꞌe asunge toꞌohuu aana soihaadaꞌinge nge a God Aamaka e saetoꞌo aana oto uri huni peꞌie mo reiꞌinge, na mo nao nge kire maitale, na huni kinetaꞌiniꞌo maraamu mwaanie tataꞌalanga aana walumalau.
2O Ke Manata Diana Hunie Ahutana Mwala
1Maeni eesiku, omu hiiwalaimoli oto aana Jisas Kraes Aalaha ikie. Oto omu ke suꞌuri waelie manikuluhaꞌana peꞌi loꞌongaꞌinie uri ngaeta mo iinoni kire kohi loꞌu liutaa aana ngaeta mo iini. 2Ne kei haꞌamalaa uri nga ro iinoni ko hule i laona lokonga iꞌomu aana soihaadaꞌinge na ngaeta iini e toꞌo-toꞌo taꞌe ngaeta iini e maitale. Iini toꞌo-toꞌo e hoꞌosie nga toꞌoni leu-leuniꞌe peꞌenie ringi nge holitana e paine. Iini meitale e hoꞌosie mola toꞌoni aaela. 3Oto mala omu ko neꞌisae haꞌamaꞌu aana iini nge e hoꞌosie toꞌoni lauleuniꞌe, na omu ko ere uuri hunie, “Mwane paine, o ke iiꞌo i leu aana iiꞌo-iiꞌoha diana ie.” Na omu ko si ere uuri loꞌu hunie iini nge e maitale, “O ke uure mola wai leune,” wa “O ke iiꞌo mola hoi mwakano i saana aeꞌaeku.” 4?Haꞌalaa nga taa nge omu ko esuie urine? Aana omu ko neꞌisae haꞌamaꞌu aana ngaeta mo iinoni liutaa aana ngaeta mo iini. Na mei neꞌisaenga aaela nge omu ko esuie urine, aena aana omu ko neꞌisae haꞌamaꞌu mola aana ngaeta mo iini, na nga mo iini haꞌike.
5Omu ke rongo kaꞌu, maeni eesiku maaꞌi. A God e lio hilisie mo iini e maitale aana walumalau ie hunie kire ke toꞌo-toꞌo aana hiiwalaimolinge, na huni toꞌo aana aalahanga nge e haiholotaꞌinie hunie mo iini nge kire manata diana hunie. 6Taꞌe iꞌomu, omu kaꞌa haꞌamaꞌu ike aana mo meitale aana walumalau ie. Omu ko haꞌapainaꞌaa mola kira toꞌo-toꞌo. ?Aana e ue nge e urine? ?Kira tei nge kire ko haꞌasiꞌohaꞌaꞌomu? ?Na kira tei nge ko tooleꞌomu i laona leinge? 7?Na kira tei nge kire ko unue mo ola kaꞌa ado takoie a Jisas, iini nge e paine haahiꞌomu? !Kira toꞌo-toꞌo! ?Oto aana e ue nge omu ko loꞌongaꞌi haꞌamaꞌu keꞌu aana ngaeta mo iini liutaa aana ngaeta mo iini?
8Taꞌe mala omu ko hele i sulie haꞌatolanga a Inemauri ikie aana mo Uusu-uusu Maaꞌi, nge e unue uuri, O ke manata diana hunie mo iinoni mala o ko manata diana huniꞌo mola maraamu,Levitikas 19:18 nge urine haꞌalaa omu ko deu oodo. 9Taꞌe mala uri omu ko neꞌisae haꞌamaꞌu mola aana nga taꞌa-taꞌa iini, mala uri ingeie oto e diana liutaa aana ngaeta mo iini, nge urine omu ko oorahaꞌaa oto, aana omu liu haahie oto mo Haꞌatolanga a God. 10Mala taꞌena nga iini ko hele i sulie ahutana mo Haꞌatolanga a God, taꞌe ko liu haahie nga taꞌa-taꞌa leu hikeni, nge e liu haahie oto ahuteni. 11A God e unue uuri, O ke suꞌuri aeni ola,Eksodas 20:14 na a God noꞌone e unue uuri, O ke suꞌuri talei horoꞌie nga iini.Eksodas 20:13 Oto maꞌalana o kaꞌa hele aana nga mei roroꞌanga aani aeni-olanga, taꞌe o ko horoꞌie nga iini, ngeena o oorahaꞌaa oto aana o liu haahie mo haꞌatolanga a God eena.
12Oto o ke loꞌo-loꞌongaꞌi i sulie ahutana mo ola nge o ko unu-unuꞌi na o ko euꞌesuiꞌi, hunie kire ke sada peꞌie haꞌatolanga a Inemauri. Aena aana haꞌatolanga ngeena haꞌalaa e sai luhesie mo iinoni mwaanie oorahaꞌaanga ikire, na leilemiu kei lae aana haꞌatolanga ngeena. 13Aena ngeena omu ke haataꞌinie hai-aamasinge iꞌomu oto hunie mo iinoni, aana a God e saꞌa haataꞌinie ike loꞌu hai-aamasinge ingeie aana maholo kei leie mo iini nge kire kaꞌa sai hei aamasi. Taꞌe mo iini nge kire haataꞌinie hai-aamasinge, nge kire kei uure na kire saꞌa maꞌu ike aana maholo a God kei leire.
Mala Uri O Ko Hiiwalaimoli Toꞌohuu, Nge Helelamu Kei Oodotaꞌi Noꞌone
14Maeni eesiku, mala nga iini ko unue uri e toꞌo aana hiiwalaimolinge, taꞌe e kaꞌa haataꞌinie aana asunge ingeie, nge hiiwalaimolinge ingeie ola mwaakule mola. ?Uri hiiwalaimolinge urine kei haꞌa-uurie taane? 15Mala uri nga aasike i lalo aana a Kraes ko saetoꞌo aana nga mo sala wa nga mo ngeulaa, 16oto o ko si ere uuri hunie, “O ke lae peꞌie haꞌadianaꞌanga a God hunie o ke hoꞌo sala diana na o ke ngau ni pote.” ?Mala o ko ere urine mola mwaakule na nga mei ola huni peꞌie o kaꞌa niie ike hunie, ohe mo wala mwaakule urine kei peꞌie taane? !Haꞌike! 17E urine loꞌu mola aana hiiwalaimolinge. Mala hiiwalaimolinge iꞌoe aana God nge ko urihana mola mei ola ko iisitaa aani wala mwaakule, nge hiiwalaimolinge urine, ola e mae mola.
18Ohe nga iini kei ere oolisieu uuri, “Maꞌalana nou kaꞌa asuie mo ola diana, taꞌe haꞌa-uurileku kei lae taane aena aana hiiwalaimolinge ineu.”
Taꞌe ineu, no ko aalamie iinine uuri, “!Haꞌike! Aana e aasa oto hiitoꞌo hunie iinoni kei toꞌo aana hiiwalaimolinge toꞌohuu na e kaꞌa asuie mo ola diana. Taꞌe ineu, ne kei haataꞌinie tohungei hiiwalaimolinge ineu aana asuilana mo ola diana.” 19Mala uri o ko hiiwalaimoli uri e taꞌa-taꞌa God mola, nge e diana. Taꞌe aamasitoꞌo uri mo liꞌoa aaela kire hiiwalaimoli noꞌone urine, na kire ariri peꞌi meꞌunge aana.
20!Iꞌoe, o tohungei pweu! O ke rongo kaꞌu. Ne kei haataꞌinie aamu uri hiiwalaimolinge mwaakule e kaꞌa nanama ike. 21O saie oto weuwaka a Ebraham. E oodotaꞌi i maana God mola aana mo esunge diana nge e asuiꞌi, aana e asuie uunu-olanga hunie a God aana mwaꞌu ingeie a Aesak i lengine ora ni uunu-uunu. 22Nge o leesie hiiwalaimolinge a Ebraham na mo ola nge e asuiꞌi kire mani lae tararuru. Nge e si haꞌawalaimoliꞌaa hiiwalaimolinge ingeie aana nga taa diana e asuie. 23Na e haꞌa-oaie mo wala aana Uusu-uusu Maaꞌi nge unue uuri, A Ebraham e hiiwalaimoli aana God, na aena urinena nge e neꞌi iinoni oodotaꞌi i maana a God.Jenesis 15:6 Oto mwala e si haaraꞌinie uri ingeie malahune a God. 24Urine kaꞌu kie sai lio saie uri iinoni kei oodotaꞌi peꞌie a God aana asunge ingeie, na e saꞌa oodotaꞌi ike haliꞌite mola aana hiiwalaimolinge.
25Nge e urine noꞌone mala a Rehab. Ingeie ngaeta repi, taꞌe loꞌu mei puri e oodotaꞌi peꞌie a God aana asunge diana e asuie. Aana e tola konie mo wao-wao mo Jiu i laona nume ingeie. Na e peꞌire aana e haꞌatolara aalihoꞌi i sulie ngaeta tala aaopa mwaanie mo ramo e horoꞌire.
26Oto e urine noꞌone mala sapei iinoni mwaakule na nga mangoi ola haꞌike aana, sapei ola ngeena e mae oto. E urine noꞌone loꞌu aana hiiwalaimolinge na asunge haꞌike aana. Ko urine na hiiwalaimolinge ngeena, ola e mae noꞌone mola.
3O Ke Kinetaꞌinie Walamu
1Maeni eesiku, e kaꞌa malisine ike mo iini hunge aamiu ke neꞌi haꞌa-uusuli, aena aana omu saie uri mo iini nge kolu ko haꞌa-uusuli, leilakaelu kei peine liutaa aana ngaeta mo iini. 2Aana ahutaka, kie sai meni deu pele aana mo ola hunge. Na mala nga iini nge kaꞌa ere-ere aaela ike, nge e sai kinetaꞌinie oto ahutana sapena noꞌone.
3Haꞌamalanga aana mo hoos e uuri. Mala kolu ko neꞌie mai ei haꞌaholosie wawana nga hoos, nge kolu sai toolea wau takoie leu saekaelu ke lae aana. 4Na e urine noꞌone aana mo haka. Haka e paine na ooru nge e paine ko adaa. Taꞌe haꞌa-aaliꞌulana e sai lae mola aana kele wiro mwai-mwei. Na peꞌie kele wiro mwai-mwei ngeena, poro paine aana haka e sai toolea painehaꞌana haka ngeena takoie leu e saetoꞌo aana. 5Oto mea, na e urine noꞌone mola. Aana e mwai-mwei liutaa aana ahutana mo sasarai ola aana sapeka, taꞌe e sai ere toohaꞌinie aana mo ola paine. Na omu saie mola uri nga koho oto paine aani ei, e sai weru mola aana nga kele kakahuꞌei dunge. 6Na mea e urihana dunge, aana erenga iꞌoe e sai eerehaꞌinie dunge oto paine. Mea e honu aana taꞌena nga ola aaela, na e toolea dunge uure mwaanie dunge ni haꞌamotaahinge. Oto o ke kinetaꞌinie meamu, aana nga taa o ko unue aana meamu e sai uunue maurihaꞌamu aana dunge ni haꞌamotaahinge.
7Uure oto wau hule mai siꞌiri, mo iinoni kire ko haꞌa-haꞌamanataꞌaa taꞌena nga ola loo-looꞌa, mala mo poo, na mo menu, na mo mwaa, na mo iiꞌe. 8Taꞌe nga iini loꞌu hunie ke haꞌamanataꞌaa meana, haꞌike, sulie e tohungei loo-looꞌa liutaa na e aaela. E honu aana mo wala ni maesiꞌi mala pulune mwaa ala-ala. 9Ikie, kie sai huꞌisie meaka huni haꞌapainaꞌaa a God Aamaka, taꞌe kie ko heꞌi waelie loꞌu mo iinoni aana, mo iini nge a God e haꞌaholara i sulie nunune. 10Haꞌapainaꞌanga na haiꞌuesinge ko meni uure mola mwaanie taꞌa-taꞌa mea. Na urine maeni eesiku, nga mei ola urine ke suꞌuri reu loꞌu. 11?Uri taꞌa-taꞌa maai huulaa e sai aahe mola aani wei meli-meli na wai ahaꞌi? 12?Uri ahiꞌe e sai hungu mola aani eitepi, wa niu ke hungu mola aani ehiꞌe?3:12 Erenga ni Krik e haꞌamalaa aana mo ei fik na mo ei olif na mo walo aani grep. !Haꞌike, maeni eesiku! Na lama nge e ahaala e saꞌa neꞌi wei meli-meli loꞌu.
Saenanaunge Uure I Lengi Ko Mana-manata Diana Hunie Mwala
13Mala uri nga iini hikemiu ko saenanau na saena e taha, oto ke haataꞌinie saenanaunge ingeie aana iiꞌonga oodotaꞌi. Na ke si esuie mo ola diana peꞌie haꞌamwai-mweiꞌanga nge e uure mai mwaanie saenanaunge. 14Taꞌe mala o ko loꞌongaꞌiniꞌo oto mola maraamu, na saemu e honu mola aana saewasunge ni heotaꞌinge, nge o ke suꞌuri toohaꞌiniꞌo mala o saenanau, na o ke suꞌuri aaluhie walaimolinge aana eeronga urine. 15Aena aana saenanaunge urine e kaꞌa uure ike mwaanie a God, taꞌe ola mola aana mo iinoni aana walumalau ie, aena aana mei ola ngeena e uure mola mwaanie a Satan. 16Leu nge heotaꞌinge na toohaꞌinge oto aana, nge walu ola kaꞌa oodo ike, aana taꞌena nga tolaha tataꞌala kei pweidora oto noꞌone aana leune. 17Taꞌe saenanaunge nge e lae mai mwaanie a God e uuri. E rereꞌa, na e honu aana hanuelamanga, na e mamae, na e sai tola i suli, na e sai hei-aamasi, na ko peꞌi. Saenanaunge urine e kaꞌa sai lupweꞌi deu-deu na e kaꞌa sai rara ike haahie nga iini. 18Na saenanaunge urine ko esuie hanuelamanga aani hesilana mo litei ola diana nge kire sai hungu aana oodotaꞌinge.
4O Ke Haꞌamwai-mweiꞌaꞌo I Naꞌona God
1?Ohe omu saie taane nga taa nge ko da omu ko sare haꞌa-ere na haiseuni tarau? Walu ola ngeena kire uure mai mwaanie mo neꞌisaenga ni saehanalinge nge ko esuie oohotaa i laona manatamiu. 2Omu tohungei heri hunie mo ola hunge, taꞌe hunie omu ke toꞌo aani nge haꞌike. Oto omu ko sare horo mola. Omu ko heotaꞌinie ngaeta mo iinoni, taꞌe hunie omu ke toꞌo aana nga taa nge omu ko heri hunie, nge haꞌike. Oto omu ko haꞌa-ere na omu ko heiseuni mola. Omu kaꞌa toꞌo aana ike nga taa omu ko saetoꞌo aana, sulie aena omu kaꞌa suke ike aana God. 3Na loꞌu maholo omu ko suke, nge omu kaꞌa toꞌo aana ike nga taa omu susukaa, sulie sukanga iꞌomu kaꞌa kohi ike. Omu heri hunie mola mo ola huni haꞌa-oaie mo saehanalinge iꞌomu mola maraamiu.
4!Iꞌomu, omu urihana huꞌe nge ko hele roroꞌanga, aana omu kaꞌa hahuꞌei toꞌohuu ike nana God! ?Ohe omu kaꞌa saie ike uri hari-hunilana walumalau e urihana mola leledilana a God? Nge mala uri nga iini ko heꞌimalahune peꞌie walumalau ie, nge ko neꞌie maraana uri ko heli peꞌie a God. 5Mo Uusu-uusu Maaꞌi kire unue uuri, a God e saetoꞌo aana liꞌoa nge e neꞌie aaka ke iiꞌo oto mola nana haliꞌite. ?Na ohe omu unue uri kire talei ere-ere mwaakule mola aana kire ere urine? !Haꞌike! 6Taꞌe niinge aana hahuꞌana manata-diananga a God e paine liutaa aana aaelanga iinoni. Sulie e sai tola konie mo iini ko oonisae, oto mala mo Uusu-uusu Maaꞌi nge e unue uuri, A God e taꞌelaꞌi honosie mo iini kire ko toohaꞌinire, taꞌe e hahuꞌei manata diana hunie mo iini ko haꞌamwai-mweiꞌara.Provebs 3:34
7Aena ngeena omu ke haꞌamwai-mweiꞌaꞌomu huni iiꞌo i memelutana a God. Omu ke uure aꞌailaꞌa honosie a Satan, nge ke si tehi mwaaniꞌomu. 8Omu ke iiꞌo karaꞌinie a God, nge a God kei iiꞌo karaꞌiniꞌomu. Iꞌomu mo iini nge omu oorahaꞌaa, omu ke loto aasie oorahaꞌaa mwaanie manatamiu. Na iꞌomu mo iini omu ko sare lulu i sulie a God na walumalau aana taꞌa-taꞌa maholo, omu ke asuie neꞌisaenga iꞌomu ke rereꞌa. 9Omu ke saehuu, na omu ke ngara, na omu ke uulo, sulie mo tolaha omu ko esuiꞌi kire aaela. E kaꞌa malisine omu ke mwasi mwaaniꞌi wa omu ke ilenimwaꞌe haahiꞌi, taꞌe omu ke saehuu na omu ke ngara haahiꞌi. 10Omu ke haꞌamwai-mweiꞌaꞌomu i naꞌona God, nge urine ke si haꞌapainaꞌaꞌomu.
11Maeni eesiku, omu ke suꞌuri sisiho aana nga iini. Mala omu ko siho aana nga iini i lalo aana Kraes, wa omu ko leie, nge omu ko ere waelie oto haꞌatolanga kire ko lulu i sulie. Urine nge e haataꞌinie omu kaꞌa hele ike i sulie mo haꞌatolanga, taꞌe omu ko sare haꞌapainaꞌaꞌomu loꞌu liutaa aana haꞌatolanga ngeena huni leie. 12Taꞌe a God oto haliꞌite nge e niie mo haꞌatolanga, na ingeie haliꞌite mola huni lei-lei. Na ingeie oto mola huni haꞌa-uuri na huni horo. Nge e kaꞌa ado ike hunie omu ke leie nga iini.
O Ke Toliꞌaasie A God Ke Alaaꞌinie Mauringe Iꞌoe
13Omu ke rongo kaꞌu, mo iini nge omu ko unue uuri, “Siꞌiri wa i hoꞌowa, melu kei lae aana nga hanue. Oto melu kei iiꞌo wau i leune nga halisi huni haꞌaholi na huni esuie nga mo ola huni teri toꞌoha aani.” 14Taꞌe omu kaꞌa saie ike uri nga taa nge kei reu i hoꞌowa, wa mauringe iꞌomu kei ue. Sulie mauringe iinoni e urihana mola mei waha-waha nge mwala ko leesie mola aana kele maholo oto mola oꞌoruꞌe, na kaꞌa tewa loꞌu na e aahutata oto.
15Taꞌe omu ke ere uuri haꞌalaa, “Mala a God ko saetoꞌo aana, nge melu ke iiꞌo sapemawa mola huni esuie mo ola ienini wa mo iini ngeena.” 16Taꞌe ie omu ko haꞌapainaꞌaꞌomu mola maraamiu, na omu ko si ere toohaꞌiniꞌomu mola. Na mo toohaꞌinge urine e tohungei aaela. 17Oto mala uri nga iinoni nge ko saie nga mei neꞌisaenga oodotaꞌi huni esuie, taꞌe e kaꞌa asuie ike, urine ko oorahaꞌaa oto eena.
5Kira Toꞌo-toꞌo Ke Suꞌuri Haꞌa-haꞌamaꞌusie Kira Maitale
1Iꞌomu mwala omu toꞌo-toꞌo, omu ke rongo i sulie nga taa no ko unue huniꞌomu. Omu ke sae-saehuu na omu ke ngara-ngara, sulie aaelanga kei tooleꞌomu oto. 2!Lio kaꞌu! Toꞌo-toꞌonga iꞌomu e osalaꞌa oto, na mo toꞌoni iꞌomu mo kokorosi kire ngauꞌi oto. 3Mo kol na mo siliva iꞌomu kire rastaa aaela oto. Na rastaa aani ngeena kei ngeue hasiꞌomiu mala dunge ko weru, aena aana ikire oto kire kei unu tahangaꞌinie aana dinge ooreta uri omu takalo. Omu ko durue ue mo toꞌo-toꞌonga iꞌomu, taꞌe mo dinge ooreta oto ie. 4-5Omu ko haꞌapoteꞌomu maraamiu mala poo huni horoꞌilana. Omu eeroa mwala kire auꞌesu nemiu, aana omu kaꞌa holire ike. Kire soꞌo konie mo hohola iꞌomu peꞌie ngaranga aana omu kaꞌa holire. Na a God Hahuꞌana Nanama e rongoa oto ngaranga ikire. Mauringe iꞌomu mai aano e honu oto mola aana toꞌo-toꞌonga, na omu ko deu mola i sulie ahutana mo ola mala saemiu. 6Omu leie kira oodotaꞌi hunie maenga, na omu horoꞌire, taꞌe ikire, kire kaꞌa uure honosiꞌomu ike.
O Ke Maaꞌoohi Susutoꞌo
7Maeni eesiku, omu ke maaꞌoohi susutoꞌo lai hule aana a Jisas kei ooli loꞌu mei. Ikolu, kolu meni saie uri mo mwane nge ko esuie hohola kire sai maaꞌoohi susutoꞌo hule aana nemo kei da hohola ikire ke repo diana malisine soꞌokoninge. 8Na iꞌomu noꞌone omu ke maaꞌoohi susutoꞌo urine. Na omu ke suꞌuri aakohe aani maaꞌoohinge susutoꞌo, sulie e karaꞌinie oto Aalaha ikie kei ooli mei.
9Omu ke suꞌuri upwesiꞌomu heiliu, maeni eesiku, mwaanie a God e leiꞌomu. Na leinge e karaꞌinie oto kei lae mai.
10Kolu meni saie oto, maeni eesiku, uri mo propet maaꞌi nge kire ere hunie a God oto i naꞌo, sapesalunge paine e hule oto aada. Taꞌe ikire, kire maaꞌoohi susutoꞌo mola, na e malisine ikolu, kolu ke lulu i sulie uuri-uurite ikire aani maaꞌoohi-susutoꞌonga noꞌone mala ikire. 11Kolu unue uri kire iiꞌo ni saediananga, sulie kire kaꞌa mamalo ike mwaanie asunge a God. Omu rongoa kaꞌu uri a Job e maaꞌoohi susutoꞌo, na omu saie taane uri a God e nii sapeie loꞌu hunie aana toꞌo-toꞌonga ingeie i puri. Oto omu meni saie oto uri a God e honu aana aamasinge na manata-diananga.
O Ke Haro Loꞌongaꞌi Diana Kaꞌu, Nge O Ke Si Ere
12Maeni eesiku, ngaeta mei ola loꞌu e paine liutaa, nge uri omu ke suꞌuri tohe aana nga taa omu ko unue. Suꞌuri tohe takoie taꞌau i Lengi, wa takoie mai aano, wa taꞌena nga ola loꞌu. Taꞌe mala omu ko neꞌisae ni unue, “Iau,” nge omu ke unue mola, “Iau,” wa mala omu ko neꞌisae ni unue, “Haꞌike,” nge omu ke unue mola “Haꞌike,” mwaanie leilemiu e lae.
Aarengaꞌinge E Toꞌo Aana Nanamanga Paine
13Na mala uri nga iini eemiu ko lae oodoie aasanga, nge ke aarengaꞌi. Wa uri nga iini eemiu saena e ilenimwaꞌe, nge ke kana ni paalahenga. 14Na mala nga iini eemiu nge ko, nge ke haꞌatola hunie mo rato aana soihaadaꞌinge, hunie kire ke aarengaꞌi talana, na kire ke suuhie aani rumu aana satana a Jisas Aalaha ikie. 15Aana aarengaꞌinge aani hiiwalaimolinge e sai haꞌa-uurie mo mae-maeaꞌa, aana a God kei haꞌa-uurie na kei saeꞌaasie mo oorahaꞌaanga ingeie. 16Aena urinena, nge omu ke haꞌahoue mo oorahaꞌaa iꞌomu oodoiꞌomu heiliu, na omu ke aarengaꞌi talamiu heiliu hunie omu ke awaa. Sulie aarengaꞌinge mwane oodotaꞌi e tohungei nanama, na e sai esuie mo ola paine. 17Mala a Elaeja, ingeie ngaeta mwane noꞌone mola mala ikolu. Ingeie e aarengaꞌi susuleꞌi hunie ke suꞌuri nemo, oto e kaꞌa nemo ike hunie oolu helisi na e oono waro-waro. 18Oto a Elaeja e heꞌi aarea God loꞌu hunie ke nemo, na nemo e teke loꞌu uure i lengi, oto mwakano e si eehu diana loꞌu.
O Ke Tola Aalihoꞌi Aana Mo Iini Kire Lae Takalo Mwaanie Walaimolinge
19Maeni eesiku, mala uri nga iini hikemiu ko lae takalo mwaanie walaimolinge, nge omu ke tola aalihoꞌi loꞌu mei aana. 20Sulie omu saie oto uri mala nga iini ko tola aalihoꞌi mei aana nga iini e oorahaꞌaa mwaanie mo takalonga ingeie, nge ko haꞌarereꞌaa mwaanie taꞌena nga oorahaꞌaa ingeie na ko haꞌa-uurie maurihaꞌana mwaanie maenga.