Uusu-uusu A Pol Hurulaꞌaa Hunie Mo
Epesas
?A tei ni e uusue uusu-uusu ienini?
A Pol Hurulaꞌaa ni e uusue uusu-uusu ienini.
?E uusue uusu-uusu ienini hunie kira tei?
A Pol e uusu-uusu hunie kira hiiwalaimoli oto wau aana huilume paine i Epesas, nge e neꞌie naꞌohai huilume paine aana poꞌo ni henue i Esia i laona aalahanga ni Rom. I Epesas ngaeta huilume toꞌo-toꞌo, na mwala oto hunge kire iiꞌo aana. A Pol e sai lae oto wau aana mo maholo ko lae peꞌi tarohaꞌinie Tataroha Diana hunie mo Aapoloa Aaopa, mwala nge ikire nga mo Jiu haꞌike. (Leesie Palonga 18:1–21:1.) A Pol e haꞌa-uusulire hunie e ro halisi, na urine ko haꞌa-uuresie eetana nga soihaadaꞌinge aana huilume paine ngeena. Soihaadaꞌinge ngeena e iiꞌo diana taane hunie nga mo maholo, taꞌe lae-lae a Jisas e ere haꞌapasulire loꞌu aana Haataꞌinge 2:1-7. Siꞌiri, huilume paine ngeena e iiꞌo i laona aalahanga ni Taki.
?Nga taa e rau-reu maholo e uusue uusu-uusu ienini?
Ola mala e oono aawalai helisi i purine a Jisas e hute, mo Rom kire aasie a Pol i laona nume ni hoꞌo aena aana ko laengaꞌinie Tataroha Diana. Oto uure mwaanie nume ni hoꞌo ngeena, a Pol e uusue uusu-uusu ienini hunie soihaadaꞌinge i Epesas. A Pol e kaꞌa uusue ike hunie kire ke lae mai peꞌi-peꞌie, taꞌe e uusu-uusu mola huni ere luhesie loꞌu tolahana Kraes.
?E uusue uusu-uusu ienini huni taa?
Aahuꞌi neꞌisaenga i manatana a Pol uri hunie mo Epesas kire ke manataꞌinie mo tohungei ola nge a God e oalaꞌi huni esuiꞌi i tehulaꞌana a Jisas Kraes. A Pol e unu tahangaꞌinie uri a God ko sare tarakonie ahutana mo haꞌaholanga ingeie—mo iini taꞌau i Lengi na mo iini mei i aano—i saana a Jisas, aena aana a Jisas nge kei haꞌahaalue walu ola hunie kire ke diana loꞌu. Oto saena a Pol uri kire ke sai diana aana oto liutaa a Kraes, na kire ke asu diana mola nana.
?Nga taa ni mo pweu ni wala i laona uusu-uusu ienini?
soihaadaꞌinge, ladonga peꞌie a Kraes, nanamanga, toꞌo-toꞌonga
?Nga taa ni mo eehuꞌi tatala i laona uusu-uusu ienini?
Epesas 1:21-22
?Nga taa ni mo eehuꞌi neꞌisaenga i laona uusu-uusu ienini?
Mei wala ni saediananga hunie mo Epesas (1:1-2)
A Kraes e paine haahie taꞌena nga ola ni welumalau. (1:3–3:21)
Kie ke mani neꞌie taꞌa-taꞌa iinoni i lalo aana Kraes. (4:1-16)
Helelaka ke diana aana ikie mo iinoni a Kraes. (4:17–5:20)
Kie ke iiꞌo ni haꞌamaꞌunge hunikie hailiu i laona mo uluhe ni iinoni ikie. (5:21–6:20)
Mei wala ni saediananga ooreta (6:21-24)
1Mei Wala Ni Saediananga Hunie Mo Epesas
1Saediananga mwaanieu a Pol, iini nge a God maraana e lio hilisieu uri hunie ne ke neꞌi hurulaꞌaa nana a Jisas Kraes. No ko uusu-uusu weu huniꞌomu mo iinoni a God wau aana huilume i Epesas, nge omu ko lulu i sulie a Jisas Kraes toꞌohuu na omu lado oto peꞌie. 2No ko eitanaie a God Aamaka na Aalaha ikie a Jisas Kraes uri hahuꞌana manata-diananga na hanuelamanga ingeie ke iiꞌo peꞌiꞌomu.
A God E Haꞌadianaꞌakie I Tehulaꞌana A Jisas Kraes
3Kie ke paalahea Aamana a Jisas Kraes Aalaha ikie, aana a God e haꞌadianaꞌakie aana mo niinge ni Liꞌoa ingeie uure i Lengi i tehulaꞌana iiꞌo-rurunge ikie peꞌie a Jisas Kraes. 4I naꞌo aana maholo a God e kaꞌa haꞌaholaa ue walumalau, e lio hilisikie oto huni neꞌi iinoni ingeie na huni iiꞌo ruru peꞌie a Kraes uri hunie kie ke iiꞌo maaꞌi na kie ke suꞌuri toꞌo aana nga mei ola aaela i maana. 5Aana a God e manata diana hunikie na e lio hilisikie oto wau i naꞌo hunie kie ke neꞌi kalena i tehulaꞌana a Jisas Kraes. Na e tohungei toꞌohie oto saena a God huni esuie urine. 6Oto kie ke lahea God haahie niinge ingeie e manikuluꞌe nge e nii mwaakule aana hunikie i tehulaꞌana a Kalena, iini e tohungei manata diana hunie. 7Na i tehulaꞌana a Kraes e tapa oolisikie aana maelana, nge a God e taꞌaasie noꞌone mo oorahaꞌaanga ikie. A Kraes e tohungei haꞌadianaꞌakie aana mo hahuꞌei niinge diana ingeie 8nge e sai nii peine aani oto hunikie. Oto i sulie saenanaunge na lio sai-olanga a God, 9nge e haataꞌinie oalaꞌinge ingeie oto hunikie. Wau i naꞌo, oalaꞌinge ngeena e oꞌoꞌo mumuni mola, aana a God e loꞌongaꞌi aakau oto aana mai naꞌo hunie uri a Kraes ke si haꞌa-oaie. 10Na haꞌa-oalaꞌinge a God ngeena ke si oa aana tohungei maholo hunie, huni tarakonie mai i saana Kraes taꞌe-taꞌena nga ola i laona haꞌaholanga, maꞌalana mo ola taꞌau i Lengi na mo ola mai aano i leu. Na a Kraes oto kei peine haahiꞌi. 11Na loꞌu, i tehulaꞌana a Kraes e lio hilisikie, nge kie neꞌi iinoni oto ingeie. Na leune a God e asuie oto, mala oto ko esuie walu ola i sulie oalaꞌinge na loꞌongaꞌinge ingeie. 12Oto neꞌisaenga a God hunie iꞌemeelu mo Jiu kaꞌu melu ke holaꞌi hiiwalaimoli aana a Kraes, na melu ke lahea manikuluhaꞌana God i naꞌona walumalau. 13Oto iꞌomu mo Aapoloa Aaopa noꞌone, omu neꞌi iinoni a God aana maholo omu rongoa mei wala toꞌohuu aana Tataroha Diana uri a God ko sare haꞌa-uuriꞌomu. Omu hiiwalaimoli oto aana Kraes ni ngeena, na huni haataꞌinie uri a God oto e toꞌo aamiu, e niie Liꞌoa Maaꞌi nge e haiholotaꞌinie oto huniꞌomu. 14Aana kie toꞌo aana oto Liꞌoa Maaꞌi, kie sai diana aana uri kie kei toꞌo aana oto walu ola nge a God e haiholotaꞌiniꞌi oto mai naꞌo huni niiꞌi naka. Aana e urine kaꞌu a God kei da noꞌone hunie kie ke tohungei iiꞌo luhetaꞌi oto toꞌohuu peꞌie, na ahutana mwala ke lahea God, iini e hahuꞌei diana liutaa.
A Pol E Aarengaꞌi Talana Mo Epesas Hunie Kire Ke Saenanau Aana Tolahana A God
15Aena urinena, uure oto aana maholo nou rongoa uri omu hiiwalaimoli aana Aalaha ikie a Jisas, na uri omu tohungei manata diana hunie mo iinoni a God, 16nou kaꞌa pupulongo ike huni paalahea God haahiꞌomu. Nou sai loꞌongaꞌiniꞌomu mola tarau i laona mo aarengaꞌinge ineu. 17Na no ko eitanaie a God nge ingeie hahuꞌana Aamana Aalaha ikie a Jisas Kraes, uri a Liꞌoa Maaꞌi ke haataꞌinie mo ola i sulie a God huniꞌomu, na omu ke saenanau diana aani. 18Nge no ko eitanaie a God hunie ke tahanie saemiu, hunie omu ke lio saie taꞌena nga ola diana nge e haiholotaꞌi huni niiꞌi hunikie, mwala ingeie. Na kie ko maaꞌoohi susutoꞌo peꞌi norutoꞌonga aana God hunie walu ola ngeena. 19Na no ko eitanaie a God loꞌu hunie omu ke lio saie noꞌone nanamanga paine ingeie nge ko esu i laona manataka, mo iini kie hiiwalaimoli aana. Nanamanga nge ko esu oto aana maurihaꞌaka, 20kaꞌu a God e asu aana maholo e taꞌea a Kraes hunie ke mauri eelihoꞌi loꞌu mwaanie maenga na hunie ke iiꞌo aana naꞌohai iiꞌo-iiꞌoha i pwalo-pwalona taꞌau i Lengi. 21A Kraes e iiꞌo oto taꞌau i Lengi na e nanama oto liutaa aana taꞌe-taꞌena nga aalaha, na mo aakalo, na mo inemauri, na mo liꞌoa aaela, na taꞌena nga iini nanama urine. A Kraes e nanama oto haahire mango-mango, mo iini aana walumalau ie na noꞌone aana walumalau kei lae ue mai. 22Taꞌe-taꞌena nga ola aana haꞌaholanga kei iiꞌo i mamalutana nanamanga a Kraes, na e asuie oto urine huni peꞌie soihaadaꞌinge. 23Soihaadaꞌinge oto sapena Kraes, na ingeie oto ko esuie soihaadaꞌinge ke neꞌi iinoni haꞌileku, mala a Kraes e asuie taꞌena nga ola aana haꞌaholanga ke neꞌi ola haꞌileku.
2Kie Mauri Tararuru Peꞌie A Kraes
1Oto wau i naꞌo, omu iiꞌo mola mala uri omu mae oto, aena aana omu lae peꞌi heitohea God na omu talei deu taꞌewau oto mola.
2Aana maholona, omu lae oto mola i sulie mo tolahai ola aaela aana walumalau ienini. Omu lulu i sulie oto mola a Pwelu Eero-eero, nge ko aalaha haahie mo liꞌoa aaela, na ko auꞌesu i laona saena ahutana mo iini kire ko hei-heitohea a God. 3Oto wau i naꞌo, ahutaka kie mani oꞌoꞌo taane noꞌone mala mwala ngeena. Kie talei lae-lae oto mola i sulie saeka aani deu i sulilana nga taa sapeka na loꞌongaꞌinge ikie e saetoꞌo aana. Oto e malisine mola uri a God ke haꞌaloikie mala e sai esuie aana taꞌena nga iinoni. 4Taꞌe a God e aamasikie, na manata-diananga ingeie hunikie e tohungei peine liutaa. 5Na aena mei olana maholo kie mae kaꞌu i tehulaꞌana mo heitohenga ikie, ingeie e si da kie ke mauri tararuru peꞌie a Kraes. Oto niinge a God mone e haꞌa-uuriꞌomu, 6na aena aana kie lado peꞌie a Jisas Kraes, a God e taꞌekie noꞌone peꞌie a Kraes hunie kie ke aalaha tararuru noꞌone peꞌie taꞌau i Lengi. 7A God e asuie leune urine hunie uri mwala nge kire kei lae mai puri, kire ke lio saie uri manatana e tohungei diana oto liutaa, aana kire kei leesie manata-diananga ingeie hunikie aana a Jisas Kraes. 8Aena aana maholo kie hiiwalaimoli aana a Jisas, a God mone e haꞌa-uurikie, na e asuie mola urine aena aana a God ko ilenimwaꞌe huni deu diana aaka maꞌalana kie kaꞌa malisine nga mei ola diana mwaanie. 9Haꞌa-uuringe ikie e kaꞌa rau ike i tehulaꞌana nga mei ola kie asuie aana aꞌailaꞌanga ikie maraaka. !Haꞌike! A God ni e nii mwaakule aana, mwaanie uri nga iini e toohaꞌinie maraana haahie. 10Aana ikie mo iinoni aana soihaadaꞌinge, ikie oto mo naꞌohai haꞌaholanga a God. E uusungeꞌinie mai a Jisas Kraes huni haꞌahaalukie, hunie kie ke asuie walu ola diana nge e oalaꞌiniꞌi oto waite, hunie kie ke asuiꞌi.
Ahutaka Kie Mani Neꞌie E Taꞌa-taꞌa Iinoni Aana Kraes
11Waite, mo Jiu kire sai lio toli aamiu mo Aapoloa Aaopa na kire sai ere aaelasiꞌomu uri iꞌomu mo puꞌo. Kire ko ere aaelasiꞌomu urine aena aana omu kaꞌa lae ike peꞌi torihesiꞌo mala ikire kire sai esuie torihesiꞌonga aana mo mwela mwane ikire huni esuie haꞌa-ara aana sapeda uri ikire mo iinoni a God. 12Na holaꞌinaꞌo iꞌomu mo puꞌo toꞌohuu taane, aana omu tohungei haꞌataulie a Kraes oto hiitoꞌo, na iꞌomu haꞌike aana poꞌo ni iinoni nge a God e lio hilisie nana maraana. Aana maholona, omu iiꞌo mola poꞌoi sinaha mwaanie mo heiholotaꞌinge nge a God e unuꞌi mei hunie mwala ingeie. Na omu iiꞌo oto mola mwaakule aana walumalau ienini, na omu kaꞌa toꞌo aana ike loꞌu nga mei ola diana huni maaꞌoohie, na hule aana omu kaꞌa saie ike noꞌone a God. 13Holaꞌinaꞌo, omu iiꞌo haꞌataulie a God, taꞌe a Kraes e mae honotamiu mala nga uuraaꞌinge, na urine e tooleꞌomu oto mai i saana a God. 14Aana a Kraes maraana oto e asuie hanuelamanga i matolana mo Jiu na mo Aapoloa Aaopa, na e asuie uri kire ke mani neꞌie taꞌa-taꞌa iinoni mola. E oho aasie oto para aani maelonga nge ko oopara aana e ro poꞌo ni iinoni. 15Maenga ingeie e haꞌamangoa oto tolaha ni lulu i sulilana ahutana mo Haꞌatolanga mo Jiu. Na urine nge e si da hunie e ro taungei iinoni ngeena ke neꞌie taꞌa-taꞌa taungei iinoni haalu aani iiꞌo-rurunge ni henuelama peꞌie. 16Maholo a Jisas e mae i lengine poꞌu-poꞌu, e taꞌaasie oto maelonganga i matolana e ro pulitaa ngeena, na e ladoa e ro taungei iinoni ngeena aana e taꞌa-taꞌa mei sape na e toolera mai eelihoꞌi takoie a God. 17Oto a Kraes e lae oto mai huni tarohaꞌinie Tataroha Diana i sulie hanuelamanga hunie taꞌena nga iinoni, huniꞌomu mo Aapoloa Aaopa nge omu iiꞌo haꞌataulie a God, na noꞌone huniꞌemi mo Jiu nge emi iiꞌo karaꞌinie. 18Na aena aana nga taa a Kraes e asuie, iꞌemi mo Jiu oto peꞌiꞌomu mo Aapoloa Aaopa, kie sai meni lae oto mai i saana Aamaka mola aana nanamanga aana e taꞌa-taꞌa Liꞌoa.
19Oto iꞌomu mo iini nge iꞌomu nga mo Jiu haꞌike, omu kaꞌa neꞌi awataa ike loꞌu mwaanie ngaeta hanue aaopa. !Haꞌike! Omu neꞌie oto e taꞌa-taꞌa komu ni iinoni a God, na omu neꞌie oto ngaeta mo iinoni aana uluhe ingeie. 20Iꞌomu, omu urihana oto noꞌone nume a God ko esuie. Nume ngeena, mo hurulaꞌaa na mo propet kire neꞌi poo-poota aana, na a Jisas Kraes oto tohungana haususu aana. 21Na a Kraes oto e hele maꞌutaꞌa aana ahutana nume ngeena loko-loko, na ko da nume ngeena ko si peine na ko neꞌi nume maaꞌi nana Aalaha. 22Aena aana omu iiꞌo ruru oto peꞌie a Kraes, a God e asuie oto hunie omu ke iiꞌo ruru peꞌie ahutana mo iinoni kire hiiwalaimoli aana a Kraes, na omu meni neꞌie ngaeta nume maaꞌi nge Liꞌoa Maaꞌi a God e iiꞌo aana.
3Asunge A Pol Huni Peꞌie Mo Aapoloa Aaopa
1Aena mei olana, nge ineu a Pol nou iiꞌo oto i nume ni hoꞌo ie, aena aana ineu iinoni a Jisas Kraes na nou esu talamiu mo iini nge iꞌomu nga mo Jiu haꞌike. 2Saꞌa mola omu rongoa taane oto uri i laona aamasinge a God, e niie mei esunge ngeena hunieu uri hunie ne ke peꞌiꞌomu aana. 3Iau, omu saie oto, aana nou kele uusu-uusu kaꞌu oto i sulie i laona uusu-uusu ienini. Oto waite mei oalaꞌinge a God e oꞌoꞌo mumuni, taꞌe e haataꞌinie oto aaku uri hunie ne ke saie. 4Na mala uri omu kei saai kohie loꞌu uusu-uusu ienini, nge omu kei lio saie mola uri nou sai diana aana mei oalaꞌinge a Kraes nge e oꞌoꞌo mumuni kaꞌu waite. 5Uure oto mai naꞌo, a God e kaꞌa unu-unue ike mei oalaꞌinge nge e iiꞌo mumuni ngeena oodoie mwala. Taꞌe maholo ienini, Liꞌoa Maaꞌi a God e haataꞌinie oto mei olana aana mo hurulaꞌaa maaꞌi na mo propet maaꞌi ingeie. 6Mei oalaꞌinge mumuni ngeena e unue uri iꞌomu mo Aapoloa Aaopa nge iꞌomu nga mo Jiu haꞌike, omu sai neꞌie taꞌa-taꞌa komu na e taꞌa-taꞌa mei sape peꞌiꞌemi mo Jiu, aana omu hiiwalaimoli noꞌone aana Tataroha Diana. Na urine nga taa nge a God e haiholotaꞌinie uri kei niie mai huniꞌemi i tehulaꞌana a Jisas Kraes, iꞌomu omu kei toꞌo aana noꞌone.
7Oto aena aana hahuꞌana manata-diananga paine a God hunieu mone, nge e niie nanamanga ingeie hunieu hunie uri ne ke tarohaꞌinie Tataroha Diana mala iinoni euꞌesu ingeie. 8Maꞌalana uri nou mwai-mwei loꞌu mwaanie ahutana mwala a God, a God e tohungei diana oto hunieu, hule aana e niie mei esunge ngeena hunieu. E uusungeꞌinieu weu i saana mwala nge ikire nga mo Jiu haꞌike, huni tarohaꞌinie Tataroha Diana i sulie mo tohungei ola diana nge a Kraes e niiꞌi hunikie—mo ola nge kire diana oto liutaa mwaanie taꞌena nga ola kie sai loꞌongaꞌiniꞌi. 9Na iini nge e haꞌaholaa walu ola, e asuie uri hunie ne ke peꞌie ahutana mwala hunie kire ke lio saie loꞌongaꞌinge a God i sulie mei oalaꞌinge ingeie ngeena nge e iiꞌo mumuni. 10Na a God e asuie oto urine aana maholo ienini hunie soihaadaꞌinge ke si haataꞌinie taꞌe-taꞌena nga loꞌongaꞌinge diana a God hunie mo ensel na mo liꞌoa na mo aakalo na taꞌena nga iini nanama urine. 11A God e asuie oto mei olana i sulie oalaꞌinge ingeie uure oto mai naꞌo, na e haꞌa-oaie leune oto aana asunge Aalaha ikie a Jisas Kraes. 12Aena aana kie hiiwalaimoli oto aana, na kie lado oto peꞌie, saeka e susu oto na kie saꞌa maꞌuteꞌinie ike loꞌu laenga mai saana God. 13Oto no ko sare ere haꞌasusuꞌomu mola mwaanie omu aakohe aana maholo omu ko leesie uri no ko sapesalu haahiꞌomu, aana no ko esuie urine uri hunie omu ke iiꞌo ni menikuluꞌe taꞌau i Lengi ni ngeena.
Hahuꞌana Manata-diananga A Kraes Hunikie E Liue Saenanaunge Mo Iinoni
14Maholo no ko aamasitoꞌo aana saenanaunge a God e paine oto urine, no ko pouruuru i naꞌona aani haꞌamaꞌunge na no ko eitanaie a God Aamaka, 15nge e niie mauringe hunie taꞌena nga ola taꞌau i Lengi na mai aano i leu. 16No ko eitanaie a God nge e tohungei menikuluꞌe na e nanama oto liutaa, uri hunie Liꞌoa ingeie ke niie mai nanamanga huniꞌomu, hunie omu ke aꞌailaꞌa i laona saemiu, 17na hunie a Kraes ke iiꞌo susu i laona manatamiu aani hiiwalaimolinge aana. No ko eitanai talamiu uri manata-diananga a Kraes huniꞌomu ke neꞌi imi-imine mauringe iꞌomu hunie omu ke uure maꞌutaꞌa. 18Na no ko eitanaie a God hunie uri ahutemiu loko-loko peꞌie ahutana mo iinoni a God, omu ke mani toꞌo aana nanamanga huni sai diana aana manata-diananga a Kraes, uri e tohungei peine, na e tohungei tewa, na e lae i lengi oto hiitoꞌo, na e tohungei kokoro. 19Nga iini e saꞌa sai diana aana ike ahutana walu ola i sulie manata-diananga a Kraes hunie, taꞌe no ko eitanai talamiu uri omu ke sai diana aana manata-diananga a Kraes huniꞌomu. Urine nge omu kei honu aana nanamanga na tolahana a God. 20Peꞌie nanamanga a God i lalo aaka, a God e sai esuie walu ola e liutaa loꞌu aana taꞌena nga ola kie sai sukaa wa loꞌongaꞌinie. 21Oto no ko eitanai uri mwala ke haꞌamanikuluꞌaa God haahie soihaadaꞌinge ingeie na aena aana a Jisas Kraes oto di, oto di. Ke urine oto.
4Soihaadaꞌinge E Iiꞌo Ruru Toꞌohuu Aena Aana A Kraes
1Ineu mwane nge nou iiꞌo i laona nume ni hoꞌo haahie uri no ko esu nana Aalaha, no ko unue oto huniꞌomu uuri. Omu ke iiꞌo oodotaꞌi i sulie tolahai iinoni nge e malisine mo iini nge a God e soire hunie kire ke neꞌie mo iinoni ingeie. 2Omu ke haꞌamwai-mweiꞌaꞌomu tarau, na omu ke toli rako peꞌie mwala. Omu ke saemamae mola, na omu ke haataꞌinie manata-diananga iꞌomu huniꞌomu heiliu aani saeꞌaasilana nga moi taa kire dau huꞌisiꞌomu eeni. 3Omu ke asu aꞌailaꞌa aani eriꞌapasilana mola uri omu ke mani neꞌie mola taꞌa-taꞌa mei sae, oto mala Liꞌoa Maaꞌi e asuie kaꞌu eemiu oto aana maholo e niie hanuelamanga huniꞌomu uri hunie omu ke iiꞌo ruru diana. 4Ikie taꞌa-taꞌa mei sape mola, na kie mani toꞌo aana mola taꞌa-taꞌa Liꞌoa Maaꞌi i lalo aaka, na kie ko meni maaꞌoohi susutoꞌo mola hunie taꞌa-taꞌa haiholotaꞌinge, nge a God e haiholotaꞌinie hunie ahutaka maholo e soikie mai i saana. 5Kie mani toꞌo aana mola e taꞌa-taꞌa Aalaha, na e taꞌa-taꞌa tala mola aani hiiwalaimolinge, na e taꞌa-taꞌa loto-maaꞌinge mola. 6Kie ko meni paalahea mola e taꞌa-taꞌa God, aana ingeie oto Aamana ahutaka. Ingeie e paine haahie ahutaka, na ko meu-meuri i lalo aaka huni esuie nga taa ko sare asuie mai i laona walumalau.
7Na hunie ahutaka oto taꞌingelu a Kraes e haꞌa-adokie oto aani niinge i sulie manata-diananga ingeie hunikie. 8Mo Uusu-uusu Maaꞌi e unue uuri, E tapolie mo maelonga ingeie, e si tola mauri aada maholo e tahelaꞌi taꞌau aana leu e lae oto i Lengi, nge e si haꞌa-adoa mo iinoni ingeie aani niinge.Sam 68:18
9?Haꞌalaa, nga taa ni loꞌongaꞌinge aana “E tahelaꞌi”? Loꞌongaꞌinge aana mola uri holaꞌinaꞌo e siho mai laona walumalau aaela ienini. 10Oto iini nge e siho mai ngeena, e tahelaꞌi loꞌu mola taꞌau i Lengi. E tahelaꞌi taꞌau loꞌu liutaa aana taꞌena nga leu taꞌau i Lengi, na ko iiꞌo oto taꞌau uri hunie ke aalaha haahie taꞌena nga ola. 11Na ingeie oto e niie mo niinge hunie soihaadaꞌinge ingeie, aana e lio hilisie nga mo iini huni neꞌi hurulaꞌaa, na nga mo iini huni neꞌi propet, na nga mo iini huni tarohaꞌinie Tataroha Diana, na nga mo iini huni lio i sulie soihaadaꞌinge, na nga mo iini huni haꞌa-uusulie mwala. 12E asuie urine hunie ahutana mwala maaꞌi ingeie ke mani iiꞌo aakau huni peꞌi-peꞌire hailiu, na hunie sapena Kraes ke aꞌailaꞌa. 13Aana saena hunie kie ke neꞌie taꞌa-taꞌa iinoni aena aana kie mani hiiwalaimoli aana Kalena God, na kie mani sai diana aana. Na hunie kie ke neꞌi rato aana tolahana Kraes, na hunie kie ke haꞌa-ahue taꞌena nga tolaha nge kire kaꞌa sada ue i sulie tolahana.
14Oto kie saꞌa iiꞌo ike loꞌu mala mo mwela nge kire sai oolisie hiiwalaimolinge ikire tarau aana kire ko pwaarongo i sulie taꞌena nga haꞌa-uusuli nge ko eeroa mwala peꞌie mo pwelonga ikire takoie mo tala aaela. Mo mwela urine, kire urihana mo naho nge ooru ko ooruheꞌiniꞌi heiliu. 15Taꞌe ikie, aana kie manata diana hunie mwala, kie ke ere mola aana walaimolinge. Urine kie ke paine mola peꞌie taꞌe-taꞌena nga tolaha diana, na kie ke lado toꞌohuu peꞌie a Kraes. Ingeie oto pwauke nge kie mani lado aana, 16na ingeie oto ko konie taꞌena nga sasarai ola aana tohungana leu talana, na ko hele maꞌutaꞌa aana mei sape ngeena. Oto maholo mo sasarai ola aana ko esu diana aana mo euꞌesunge hai aaopaꞌi ikire, nge mo ladoha kei aꞌailaꞌa na kire sai peꞌie loꞌu ngaeta mo sasarai ola. Oto ahutana mei sape laku ngeena kei awaa, na kei lae peꞌi peine loꞌu, na kei honu mola aana manata-diananga.
Mauringe Haalu Aana Kraes E Aaopa Loꞌu Liutaa Mwaanie Mauringe Lalahuꞌe
17Aana satana Aalaha, no ko unue oto huniꞌomu uri omu ke suꞌuri iiꞌo loꞌu mala mwala nge kire kaꞌa hiiwalaimoli ike aana God. Mo loꞌongaꞌinge ikire mo ola mwaakule mola. 18Saeda e rodohono oto toꞌohuu, na kire kaꞌa saie ike nga taꞌa-taꞌa mei ola. Kire iiꞌo haꞌataulie mau-meuringe toꞌohuu nge a God e niie, aena aana kire tohungei puꞌo, na kire iiꞌo ni saehaunge oto mola. 19Kire kaꞌa tohungei sai masa ike, na kire ko talei deu taꞌewau mola, na kire saetoꞌo aana mola taꞌena nga mo tolahai ola aaela.
20Taꞌe haꞌananaulemiu i sulie a Kraes e kaꞌa lae ike aana mo tolahai ola urine. 21A Jisas oto walaimolinge, na omu rongo diana aana oto mo laladonga i sulie, na haꞌananaulemiu e lae oto aana mo ola toꞌohuu i sulie. 22Oto omu ke toliꞌaasie oto tolahai ola aaela lalahuꞌe nge omu lae-lae i sulie kaꞌu aana mau-meuringe lalahuꞌe iꞌomu. Aana tolahai ola ngeena e sai waeliꞌomu mola, aana ko heri hunie mola aaelanga, na mo heri-huninge ngeena kire ko haꞌapweuꞌomu oto toꞌohuu. 23Loꞌongaꞌinge iꞌomu na manatamiu ke tohungei neꞌi ola haalu oto. 24Na omu ke iiꞌo oto aana tolaha haalu nge a God e asuie huni lae i sulie tolahana maraana. Omu kei iiꞌo urine, nge omu ke si haataꞌinie mau-meuringe toꞌohuu nge e oodotaꞌi na e maaꞌi.
25Oto omu ke toliꞌaasie tolahai ola ni eeronga, na omu ke mani ere toꞌohuu mola huniꞌomu heiliu, aena aana ahutaka kie mani neꞌi sasarai ola mola aana taꞌa-taꞌa mei sape. 26Mala uri o ko saewasu, mwaanie o toitoliꞌaasie saewasunge iꞌoe e da o esuie nga mei ola aaela.4:26 Ngaeta mo maholo kie ko saewasu e kaꞌa neꞌi oorahaꞌaa ike. Mala uri kie ko saewasulie mei ola e tataꞌala na e uure honosie tolahana a God, na kie kaꞌa oolisie aaelanga ngeena peꞌie mei neꞌisaenga takalo, nge e kaꞌa neꞌi oorahaꞌaa ike eena. A Jisas e kaꞌa kele oorahaꞌaa ike aana nga taꞌa-taꞌa maholo, taꞌe Mak 3:5 e unue a Jisas maraana na e saewasulie mo Parise aena aana saeda e hau mola. Na mwaanie omu sae-saewasu lae hule aana sato kei suu aana hai dinge ngeena. 27Mala uri o ko saewasu tewa urine, nge o ko taha maa hunie a Pwelu Eero-eero ke waelie mau-meuringe iꞌoe. 28A tei iinoni ko peli-peli, ke toliꞌaasie oto tolahai ola aaela ngeena na ke aehotaa loꞌu asunge diana. Ke asuie nga mo ola diana aana nimana, hunie ke toꞌo aana mo ola huni peꞌie mo iini kire maitale.
29Omu ke suꞌuri unu-unue mo wala aaela, taꞌe omu ke unu-unue mo wala nge kire malisine maholo ngeena huni peꞌie mwala. Aana taungei erenga urine, e sai haꞌadianaꞌaa mo iini nge kire ko rongoa. 30Omu ke suꞌuri haꞌasaehuuꞌaa Liꞌoa Maaꞌi a God, iini nge a God e niie namiu domana uri nga haꞌa-ara huni haataꞌinie uri ingeie e toꞌo aamiu, na uri aana Dinge Ooreta kei luhesiꞌomu taꞌingelu mwaanie oorahaꞌaa. 31Omu ke toliꞌaasie taꞌe-taꞌena nga tolahai ola ni loohaꞌi roroꞌanga, na ni ngiduupunge, na ni saewasunge. Na omu ke toliꞌaasie taꞌena nga teanga aaela, na ni eeronga huni waelie nga iini, na omu ke toliꞌaasie noꞌone taꞌena nga mei hiinge huni waelie ngaeta iinoni. 32Taꞌe omu ke toꞌo aana mei saemamae na omu ke aamasiꞌomu heiliu, na omu ke saeꞌaasi hunie taꞌena nga iinoni mala a God ko sae-saeꞌaasi huniꞌomu i tehulaꞌana a Kraes.
5Kie Ke Iiꞌo Oodotaꞌi Aana Ikie Mwala Aana Raa-raa
1Mala mo mwela ko heimaanie mo aamada, nge iꞌomu noꞌone omu ke haimaanie Aamamiu i Lengi, nge e tohungei manata diana hiitoꞌo huniꞌomu. 2Manata-diananga oto ke paine i laona mau-meuringe iꞌomu, mala a Kraes e manata diana hunikie na e toliꞌaasie maraana hunie ke mae honotaka. Maenga ingeie hunikie e urihana nga uunu-olanga huni taꞌaasie oorahaꞌaa ikie, na a God e ilenimwaꞌe oto liutaa haahie, mala iinoni ko ilenimwaꞌe haahie dango wau-wesu nge e tohungei wesu mangoni. 3Oto aeni-olanga peꞌie nga iinoni, wa taꞌena nga masinge loꞌu urine, wa saehanalilana toꞌo-toꞌolana ngaeta mwala, e kaꞌa tohungei adongamiu ike. Omu ke iiꞌo haꞌataulie mola taꞌena nga ola urine, hule aana nga iini kaꞌa sai kele siho aamiu aana nga mei ola urine, aana iꞌomu mo iinoni a God. 4Na e kaꞌa adona ike noꞌone uri omu ke talei unu-unue mo wala aaela, wa mo erenga ni pweu, wa mo haꞌa-eeronga aaela. Taꞌe nga taa e malisine uri omu ke ere i sulie oto, huni paalahea mola a God. 5Iꞌomu, omu saie oto maraamiu uri mwala nge kire ko talei deu taꞌewau mola peꞌie taꞌena nga iinoni, na kire ko lae peꞌi esuie mola taꞌena nga ola aaela urine, kire kaꞌa toꞌo aana ike nga leu talada i laona mauringe nge a Kraes na a God kirerue ko aalaha haahie. Na e urine noꞌone hunie mo iini nge kire ko talei sae-saehanalie mola toꞌo-toꞌolana ngaeta mwala, aana mo iini urine kire ko paloa mola mo god eero-eero ni ngeena.
6Omu ke suꞌuri toliꞌaasie nga iini ke haꞌapweuꞌomu uri mo ola ngeena kire kohi mola, aana a God kei saewasulie mwala nge kire kaꞌa sai tola i sulie, na kei haꞌaloire haahie kire ko esuie mo ola urine. 7Oto omu ke suꞌuri tekuhie mwala urine. 8Holaꞌinaꞌo iꞌomu maraamiu omu oꞌoꞌo kaꞌu noꞌone i laona rodohono, taꞌe aena aana omu neꞌi iinoni oto a Aalaha, oto omu iiꞌo oto i laona raa-raa. Oto omu ke dau diana oto mala mwela aana raa-raa, 9aena aana tolahana raa-raa nge e sai da taꞌena nga ola ke lae diana, na ke oodo, na ke toꞌohuu. 10Na omu ke dau aahonga huni lio saie walu ola nge a Aalaha e saetoꞌo aani. 11Omu ke suꞌuri esuie mo ola aana rodohono nge kire neꞌi ola aaela. Taꞌe omu ke haataꞌinie mola aana mwala uri tolahai ola ngeena e kaꞌa kohi ike. 12Walu ola nge kira haitohe kire ko esu mumuni eeni, maꞌalana uri kie ke ere loꞌu i sulie, taꞌe e neꞌi ola ni masanga oto ni ngeena. 13Taꞌe maholo raa-raa ko sinelie nga mei ola, nge mwala ke si lio saie mei ola ngeena e uri taa, aana raa-raa e si haataꞌinie oto. 14Oto omu ke haꞌa-haꞌasinelie mwala aana tolahai ola diana hunie kire ke haimaaniꞌomu na kire ke aaliꞌu loꞌu mwaanie rodohono hunie kire ke neꞌie raa-raa oto noꞌone mala iꞌomu. Aena urine kaꞌu nga iini e ere uuri, “Omu ke lio oto, mo iini omu sai maꞌahu. Omu ke lio oto mwaanie maenga, hunie a Kraes ke si raangiꞌomu.”
15Oto omu ke lio talamiu aana iiꞌonga iꞌomu. Omu ke suꞌuri oꞌoꞌo oto mola mala mwala e puꞌosasu, taꞌe omu ke iiꞌo oto mala mwala e saenanau. 16Omu ke asu diana aana ahutana mo kele maholoi sato omu toꞌo aani ngeena, aena aana maholo ienini, maholo oto aana aaelanga ni ngeena. 17Omu ke suꞌuri pweu, taꞌe omu ke lio saie nga taa nge a Aalaha e saetoꞌo aana omu ke asuie. 18Mwaanie omu haꞌapweuꞌomu aana wai ni pweunge, ola e sai waeliꞌomu, taꞌe omu ke honu mola aana Liꞌoa Maaꞌi. 19Urine maholo omu ko meni loko tararuru, omu ke haꞌasusue saemiu heiliu aana omu ko kanalie mo kana maaꞌi, na mo kana ni lahenga, na mo kana nge Liꞌoa Maaꞌi e niiꞌi mei. Na omu ke kana noꞌone ni lahea Aalaha aana ahutana saemiu. 20Na omu ke paalahea God Mamaꞌa tarau haahie taꞌena nga ola aana satana Aalaha ikie a Jisas Kraes.
Poro Na Huꞌe Ke Haꞌamaꞌu Hunirerue Hailiu
21Na loꞌu aena aana omu meni neꞌisae paine aana Kraes, nge omu ke mani deu-deu i sulie neꞌisaenga iꞌomu heiliu oto noꞌone. 22Iꞌomu mo huꞌe, omu ke dau i sulie neꞌisaenga mo poro iꞌomu oto mala omu sai deu i sulie neꞌisaenga Aalaha ikie. 23Aana mo poro iꞌomu, ikire oto kire ko lio i suliꞌomu mala pwaune iinoni ko lio i sulie sapena, na mala a Kraes noꞌone ko lio i sulie soihaadaꞌinge nge e haꞌa-uurie oto. 24Na oto mala soihaadaꞌinge ko lae i sulie a Kraes, oto iꞌomu mo huꞌe, omu ke mwaꞌe-mwaꞌe ni lae i sulie mo poro iꞌomu noꞌone urine.
25Iꞌomu mo poro, omu ke manata diana hunie mo huꞌe iꞌomu oto mala a Kraes e manata diana hunie soihaadaꞌinge. Aana e urine kaꞌu, a Kraes e toliꞌaasie maraana hunie ke mae huni peꞌie soihaadaꞌinge 26hunie uri soihaadaꞌinge ke neꞌi iinoni maaꞌi a God. E haꞌarereꞌara urine aana maholo e lotohire aani wei, aena aana kire hiiwalaimoli aana walana. 27A Kraes e asuie walu ola urine hunie maholo kei toolea mai soihaadaꞌinge i sapena maraana, uri soihaadaꞌinge ke tohungei lio manikuluꞌe, na uri e kaꞌa toꞌo aana nga taꞌa-taꞌa kele mei ola ke aaela aana, taꞌe ke oodotaꞌi mola taꞌingelu. 28Oto iꞌomu mo mwane, e urine noꞌone, omu ke manata diana hunie mo huꞌe iꞌomu oto mala omu manata diana hunie sapemiu maraamiu. Maholo nga mwane ko manata diana hunie huꞌe ingeie, ko manata diana oto noꞌone hunie maraana. 29Omu meni saie uri nga taꞌa-taꞌa iini e saꞌa sare waelie ike sapena mola maraana. !Haꞌike! Taꞌe nga iini e sai lio i suli diana aana mola sapena peꞌi ngeulaa na walu ola loꞌu e adona. A Kraes ko lio diana i sulie soihaadaꞌinge urine noꞌone, 30na ikie oto mo sasarai ola aana sapena Kraes. 31Leune e sada peꞌie nga taa mo Uusu-uusu Maaꞌi e unue uuri, Mwane ke oopa oto mwaanie aamana na nikana, na ke iiꞌo ruru oto peꞌie huꞌe ingeie, na kirerue kei neꞌie oto taꞌa-taꞌa iinoni.Jenesis 2:2432Mei loꞌongaꞌinge kokoro e iiꞌo mumuni i leune, na nou lio saie uri ko ere ni aalahuunge i sulie a Kraes na soihaadaꞌinge ingeie. 33Taꞌe mo wala ngeena e uure noꞌone huniꞌomu. Oto taꞌe-taꞌena nga poro ke manata diana hunie huꞌe ingeie mala ko manata diana hunie sapena maraana, na taꞌe-taꞌena nga huꞌe ke haꞌamaꞌu aana poro ingeie.
6Mo Mwela Ke Tola I Suli, Na Mo Mamaꞌa Ke Toli Rako Peꞌire
1Iꞌomu mo mwela, e tohungei diana uri omu ke tola i sulie mo aamamiu na mo nikemiu, aana ikire oto a Aalaha e neꞌire haahiꞌomu. 2Eetana nga Haꞌatolanga nge haiholotaꞌinge e lae noꞌone peꞌie, e unue uuri, O ke haꞌamaꞌu aana aamamu na nikemu,3hunie walu ola ke si diana huniꞌo na hunie o ke si iiꞌo tewa aana walumalau.Eksodas 20:12
4Huniꞌomu mo mamaꞌa noꞌone, omu ke toli rako peꞌie mo mwela iꞌomu na mwaanie omu talei haꞌa-haꞌasaewasuliꞌara. Omu ke lio i suli diana aada mola, na omu ke haꞌa-uusulire mola i sulie tolahana a Aalaha.
Mo Mwane Auꞌesu Ke Asu Diana, Na Mwaanie Mo Poro Paine E Haꞌamaꞌusire
5Iꞌomu mo koni-konihe, omu ke tola i sulie mo poro paine iꞌomu mei welumalau, na omu ke maꞌuteꞌinire peꞌi haꞌamaꞌunge aada. Na omu ke tola i sulire oto mala omu ko tola i sulie a Kraes peꞌie mei sae toꞌohuu. 6Mwaanie omu totola i sulire mola aana maholo kire ko lio-lio uri hunie omu ke haꞌa-olara mola. Taꞌe omu ke dau aahonga oto tarau huni esuie nga taa a God e saetoꞌo aana, aena aana iꞌomu mo koni-konihe a Kraes. 7Omu ke ile-ilenimwaꞌe mola haahie asunge iꞌomu, aena aana omu kaꞌa asu ike mola nana mo iinoni, taꞌe omu ko esu nana Aalaha ikie. 8Omu ke dau diana urine aana omu saie oto uri Aalaha Paine ikie ngeena ni kei waaie ahutana mo iini ko esu diana, maꞌalana nga koni-konihe wa nga iini e kaꞌa iiꞌo ike i mamalutana nga iini.
9Na iꞌomu mo poro paine, iꞌomu noꞌone omu ke lulu i sulie tolahai ola diana hunie mo koni-konihe iꞌomu. Mwaanie omu haꞌamaꞌusire, taꞌe omu ke aamasitoꞌo aana uri iꞌomu na mo koni-konihe iꞌomu ngeena, omu meni toꞌo aana mola taꞌa-taꞌa Aalaha. Na ingeie, e iiꞌo mola taꞌau i Lengi, na e kaꞌa sai rara haahie ike mola nga iini.
Kie Ke Ooho Honosie A Pwelu Eero-eero Peꞌie Mo Reisinge A Liꞌoa Maaꞌi
10Oto taꞌa-taꞌa mei ola no ko sare unue loꞌu. Omu ke uure maꞌutaꞌa peꞌie aꞌailaꞌanga a Aalaha nge omu lado oto peꞌie, aana ingeie oto e toꞌo aana nanamanga e paine liutaa. 11Omu ke hoꞌosie mo talo hai aaopaꞌi iꞌomu nge a God e niiꞌi namiu, hunie omu ke si melisine uure-honosilana mo oalaꞌinge aaela a Pwelu Eero-eero. 12Aana kie kaꞌa ooho ike honosie mo iinoni, taꞌe kie ko ooho honosie mo liꞌoa aaela, na mo aalahanga aana mo liꞌoa tataꞌala, na mo nanamanga aana rodohono, na taꞌena nga iini aana mae a Pwelu Eero-eero. 13Oto omu ke hoꞌosie mo talo hai aaopaꞌi nge a God e sai niiꞌi ngeena. Aana urine nge omu sai uure honosie maelonga ngeena, maꞌalana nga taa loꞌu ke lae mai huni seuniꞌomu. Na omu sai heiseuni mola lai hule i haꞌamangolana, na omu sai uure aꞌailaꞌa mola tarau. 14Oto omu ke uure aakau. Omu ke hoꞌosie oto walaimolinge mala rorotoꞌoni iꞌomu, na omu ke toꞌoni oto haahiꞌomu aana oodo-oodonga mala toꞌoni ni oohotaa nge ko kinetaꞌinie sae. 15Omu ke iiꞌo aakau huni tarohaꞌinie Tataroha Diana i sulie hanuelamanga peꞌie a God, aana urine domana uri omu hoꞌosie oto mo hoꞌohaahiꞌae iꞌomu. 16Na omu ke hele-hele aana hiiwalaimolinge aana a Jisas mala talo honosie mo oomo aani dunge nge a Pwelu Eero-eero ko uuꞌileꞌiniꞌi mei. 17Omu ke hoꞌo-hoꞌosie noꞌone haꞌa-uuringe a God mala paraimaa ni oohotaa haahie pwaumiu, na omu ke hele aana walana God mala omu hele aana naihi nge a Liꞌoa Maaꞌi e niie mai. 18Na omu ke aarengaꞌi tarau na omu ke suke aana a God hunie ke peꞌiꞌomu i suli maholo. Na omu ke iiꞌo aani aarengaꞌinge aana nanamanga a Liꞌoa Maaꞌi. Oto omu ke lio-lio diana, na mwaanie omu toitoliꞌaasie aarengaꞌinge tarau talana ahutana mo iinoni a God.
19Na omu ke aarengaꞌi noꞌone talaku, hunie a God ke niie mo wala huni tarohaꞌiniꞌi hunieu. Mala uri kei lae urine, nge nou saꞌa maꞌu ike maholo ne kei tarohaꞌinie Tataroha Diana nge e iiꞌo mumuni kaꞌu mwaanie mo iinoni ni welumalau. 20Ineu i laona nume ni hoꞌo aana maholo ie aena aana nou tarohaꞌinie Tataroha Diana ngeena mala mwane auꞌesu oalana a God. Oto omu ke aarengaꞌi talaku mwaanie uri nou meꞌu ni tarohaꞌi loꞌu.
Mei Wala Ooreta A Pol Hunie Mo Epesas
21-22No ko uusungeꞌinie wau a Tikikas i seemiu hunie ke haꞌarongoꞌomu aana mo ola i suliꞌemeelu. Ingeie tohungei malahukaelu toꞌohuu, aana ingeie ngaeta mwane auꞌesu diana aana asunge a Aalaha ni ngeena. Oto a Tikikas nge ke si haꞌarongoꞌomu aana mo tataroha i sulieu na ke haꞌadodoa saemiu aana walana.
23Maeni eesiku maaꞌi, no ko eitanaie a God Aamaka na Aalaha ikie a Jisas Kraes, hunie ke asuie hanuelamanga, na manata-diananga peꞌie hiiwalaimolinge ke paine loꞌu eemiu. 24Na no ko eitanaie a God noꞌone uri ke haataꞌinie hahuꞌana manata-diananga ingeie huniꞌomu, mo iini nge manata-diananga iꞌomu hunie Aalaha ikie a Jisas Kraes e kaꞌa sai mou-mou ike aana taꞌena nga maholo.