1 TIMOTI

Eetana Nga Uusu-uusu A Pol Hurulaꞌaa Hunie A

Timoti

?A tei ni e uusue uusu-uusu ienini?

A Pol Hurulaꞌaa ni e uusue uusu-uusu ienini. Na aena aana a God e lio hilisie hunie ke neꞌie ngaeta naꞌohai mwane haahie soihaadaꞌinge, nge ngaeta aapa aana asunge ingeie hunie ke haꞌa-uuresie mo naꞌohai mwane aana mo soihaadaꞌinge mala mo pasto na mo bisopi na mo haꞌa-haꞌa-uusuli.

?E uusue uusu-uusu ienini hunie kira tei?

A Pol Hurulaꞌaa e uusue hunie tohungana malahune a Timoti, nge suli maholo e lae-lae hailiu peꞌie huni tarohaꞌinie Tataroha Diana i sulie a Jisas Kraes. A Timoti e saanau mola ue maholo e aehota lae-lae peꞌie a Pol, na a Pol e tohungei manata diana hunie oto mala kalena. (Leesie Palonga 16:1-3.)

?Nga taa e rau-reu maholo e uusue uusu-uusu ienini?

Aana ngaeta maholo a Timoti e oore mola aana huilume wau i Epesas huni haꞌa-uusulie mwala aana soihaadaꞌinge haalu ikire ngeena, na a Pol e heꞌi lae loꞌu i hule aana poꞌo ni henue wau i Masedonia. Puke Palonga e kaꞌa ere ike i sulie laenga ngeena, aana Palonga e pulo mola aana maholo a Pol e iiꞌo i nume ni hoꞌo wau i Rom. Taꞌe e lio mala inemauri ni Rom e toliꞌaasie a Pol mwaanie nume ni hoꞌo ngeena, oto a Pol e walo liu loꞌu peꞌi tarohaꞌinilana Tataroha Diana hunie ngaeta mo helisi. Saꞌa mola a Pol e uusue uusu-uusu ienini ola mala oono aawalai helisi mwana rue i purine hutelana a Kraes (62 A.D.).

?E uusue uusu-uusu ienini huni taa?

A Pol ko uusu-uusu hunie a Timoti huni haꞌa-aamasitoꞌoa aana walu ola a Timoti ke haꞌa-uusulie soihaadaꞌinge ngeena aani. A Pol e haꞌapasulie noꞌone a Timoti uri ke lio talana mwaanie mo haꞌa-uusulinge eero-eero nge kire ko lae-lae mai i laona soihaadaꞌinge. Na oto liutaa a Pol e ere i sulie tolaha diana kira hiiwalaimoli maholo kire ko loko huni palo-paloa a God. E niie mei haꞌananaunge i sulie mo mwane nge ko lio i sulie soihaadaꞌinge. Eetana nga pulitaa ni mwane huni lio i sulie soihaadaꞌinge, ikire oto mo rato ni mwane aana hiiwalaimolinge. Mo naꞌohai mwane huni lio i sulie soihaadaꞌinge ngeena, kire ko lio i sulie maurihaꞌana ruruhaa, na asunge ikire oto huni haꞌa-uusulie ruruhaa i sulie mo Uusu-uusu Maaꞌi na iiꞌonga maaꞌi. Kire ke peꞌie mwala aana mo tolahiꞌanga ikire, na kire ke haꞌa-oodohie kira oorahaꞌaala, na kire ke aarengaꞌi talana mo mae-maeaꞌa, na kire ke oalaꞌinie asunge aana soihaadaꞌinge, na kire ke asuie walu ola urine huni peꞌie hiiwalaimolinge aana ruruhaa. Oto ruana nga pulitaa ni mwane huni lio i sulie soihaadaꞌinge, ikire oto mo mwane hai raretaꞌi, na asunge ikire oto huni lio i sulie walu ola mala peꞌinge soihaadaꞌinge ko niie hunie kira maitale, na iidumilana mo toꞌoha, na holilana nga mo ola hunie nume maaꞌi, na haꞌarereꞌalana nume maaꞌi, na mo ola loꞌu urine huni peꞌie ruruhaa huni esu diana i sulie mo oalaꞌinge mo naꞌohai mwane. Oto a Pol e unue uri mo mwane diana mola ke iiꞌo aana e ro pulitaa ni mwane ngeena, na e heꞌi ere luhesie loꞌu uri mo tolahai ola diana uri taa nga iini ko toꞌo aani, haꞌalaa ke si neꞌie nga iini aana e ro pulitaa ngeena.

?Nga taa ni mo pweu ni wala i laona uusu-uusu ienini?

asunge nana God, haꞌa-uusulinge, unulana haꞌatolanga hunie mwala, uure-honosilana aaelanga, mwane maaꞌi a God

?Nga taa ni ngaeta mo eehuꞌi tatala i laona uusu-uusu ienini?

1 Timoti 6:20, Na pwau nge e ere diana liutaa i sulie mo naꞌohai mwane haahie soihaadaꞌinge nge 1 Timoti 3.

?Nga taa ni mo eehuꞌi neꞌisaenga i laona uusu-uusu ienini?

Mei wala ni saediananga hunie a Timoti (1:1-2)

Asunge mo naꞌohai mwane aana soihaadaꞌinge oto huni uure honosie mo haꞌa-uusuli eero-eero. (1:3-20)

Rihungeꞌinge ke lae aana tala oodo, na tolahana mo naꞌohai mwane aana soihaadaꞌinge ke diana oto liutaa. (2:1–3:16)

Mo naꞌohai mwane aana soihaadaꞌinge ke kinetaꞌinie tolahada na kire ke ere honosie mo haꞌa-uusulinge takalo. (4:1-16)

Mo pulitaa hai aaopaꞌi i laona soihaadaꞌinge kire ke iiꞌo aani haꞌamaꞌunge hunire hailiu. (5:1–6:2)

Mo haꞌananaunge ooreta hunie a Timoti na mei wala ni saediananga (6:3–6:21)

Mei Wala Ni Saediananga Hunie Mwane Saanau A Timoti

¹Saediananga mwaanieu a Pol, iini nge a God a Haꞌa-uuritaka na a Kraes Jisas kire mani unue ne ke neꞌi hurulaꞌaa nana a Kraes Jisas nge kie ko maaꞌoohi susutoꞌo hunie peꞌi hiiwalaimolinge aana. ²No ko uusue oto ie huniꞌo kaleku Timoti, aana iꞌoe oto mwela maaꞌi ineu aani hiiwalaimolinge.

No ko eitanaie a God Aamaka na Aalaha ikie a Kraes Jisas, uri hahuꞌana manata-diananga, na aamasinge, na hanuelamanga ingeie ke iiꞌo peꞌiꞌo.

Mo Haꞌa-uusuli Toꞌohuu Ke Uure Honosie Mo Haꞌa-uusuli Eero-eero

³Mala oto nou unue kaꞌu huniꞌo aana maholo nou lae mai hunie poꞌo ni henue i Masedonia, saeku hunie uri o ke oore kaꞌu mola wau aana huilume i Epesas. O ke iiꞌo oto i leune hunie o ke uure honosie mwala nge kire ko lae peꞌi haꞌa-uusuli mola aana mo ola aaopa mwaanie hiiwalaimolinge toꞌohuu. ⁴O ke unue hunire uri kire ke mamalo oto mwaanie tolahai ola nge ko waetaꞌinie maholo ikire mola aana mo laladonga kaꞌa toꞌohuu na aana uusulana mo satai ola oto hunge i sulie mo weuwada. Aena aana mo ola ngeena kire sai da haꞌa-erenga hunie mo iinoni, na kire saꞌa peꞌie ike asunge a God nge e saetoꞌo aana mwala ke asuie. Aana tolaha ni hiiwalaimolinge mola haꞌalaa ko peꞌikie huni lulu i sulie oalaꞌinge a God. ⁵Aena aana nga taa no ko sare haꞌa-uusulire aana ngeena, nge mola hunie kire ke mana-manata diana hunire hailiu aani sae manola, na aani manatanga rereꞌa, na aani hiiwalaimolinge toꞌohuu. ⁶Ngaeta mwala kire dau talahie mo ola ienini, oto kire ko lae mola i sulie mo ere-erenga mwaakule. ⁷Saeda hunie mwala ke saire mala mo haꞌa-uusuli aana mo Haꞌatolanga a Mosis, taꞌe hule aana kire kaꞌa sai loꞌongaꞌi saie ike noꞌone mola nga taa nge kire ko ere i sulie ngeena, wa uri nga taa nge kire ko haꞌa-uusuli aana.

⁸Taꞌe ikie, kie manataꞌinie uri mo Haꞌatolanga ngeena kire diana taane mala uri kie ko tola diana aani oto i sulie tohungana tala a God e loꞌongaꞌinie. ⁹Na kie saie taane noꞌone uri mo Haꞌatolanga ngeena kire kaꞌa iiꞌo ike huni haꞌa-oodohie mwala diana, taꞌe huni haꞌa-oodohie mo iini nge kire ko deu aaelasie mo Haꞌatolanga na kire ko deu roroꞌanga mola tarau. Haꞌatolanga oto ola huni haꞌa-oodohie mo iini nge kire sereꞌinie a God na kire iiꞌo mola peꞌie oorahaꞌaanga na kire ko ere mwakataꞌinie mola a God na taꞌena nga ola maaꞌi. Na Haꞌatolanga ola noꞌone huni haꞌa-oodohie mo iini ko horoꞌie mo aamada na mo nikada na taꞌena nga iinoni loꞌu. ¹⁰Na ola noꞌone huni haꞌa-oodohie mo iini ko mei-mesi, na mo mwane kire ko aeꞌaeni ola peꞌie mo mwane loꞌu mola mala ikire, na mo iini ko peli-pelie mo iinoni, na mo iini ko eero-eero hailiu, na mo iini ko eeroa mo mwane lei-lei. Na e neꞌi ola noꞌone huni haꞌa-oodohie taꞌena nga mei ola nge ko lae aaopa loꞌu mwaanie haꞌa-uusulinge diana ¹¹aana Tataroha Diana nge e tohungei menikuluꞌe. Tataroha Diana ngeena, niilana e lae hunieu mwaanie a God, iini e diana oto liutaa.

Saeꞌaasinge A God E Kaꞌa Toꞌo Taitelihana

¹²No ko tohungei paalahea a Kraes Jisas Aalaha ikie, aana e norutoꞌo aaku na e haaraieu huni esu nana, na loꞌu e niie aꞌailaꞌanga malisine asunge ngeena nakue. ¹³E asuie walu ola diana urine nakue, maꞌalana holaꞌinaꞌo ineu, nou talei ere-ere aaelasie a Kraes, na nou teungeꞌinie mo iini e hiiwalaimoli aana, na nou esuie taꞌena nga ola huni waelire. Taꞌe a God e aamasieu, aena aana nou kaꞌa saie ike nga taa nou euꞌesuie na aana maholona nou kaꞌa hiiwalaimoli ike ue. ¹⁴Taꞌe Aalaha ikie e niie hahuꞌana manata-diananga ingeie hunieu, na aena ngeena mone nou eeliꞌu huni hiiwalaimoli aana a Kraes Jisas, na huni mana-manata diana hunie mwala mala ingeie noꞌone e manata diana hunire.

¹⁵Nga taa nge ne kei unue ie e toꞌohuu, na o sai norutoꞌo aana oto. A Kraes Jisas e lae mai laona walumalau huni haꞌa-uurie kira oorahaꞌaa. O sai leesie leune e toꞌohuu, aana ineu oto ngaeta iini nou aaela liutaa, taꞌe ingeie mone e haꞌa-uurieu. ¹⁶Na niilana hai aamasinge e lae oto hunieu urine aana a Jisas Kraes e sare haataꞌinie uri saeꞌaasinge ingeie e kaꞌa toꞌo taitelihana. Na aana e haꞌa-uurieu, iini nge e oorahaꞌaa aaela oto liutaa, e haataꞌinie oto uri e sai haꞌa-uurie taꞌena nga iini nge ko norutoꞌo aana. Na ikire noꞌone kire sai toꞌo aana maurihe huu.

¹⁷Oto kie ko tohungei paalahea Inemauri nge e iiꞌo huu,

e saꞌa roroꞌa mae ike loꞌu,

kie kaꞌa sai leesie ike aani maa.

Taꞌe ingeie mola e neꞌi tohungei God,

ahutaka mo iinoni kie ke haꞌamaꞌu aana

kie ke soi haꞌamanikuluꞌaa oto di, oto di.

!Iau, ke urine oto!

¹⁸E kaleku Timoti, mo wala nge no ko uusuꞌi weu huniꞌo ie kire kaꞌa ere aaopa ike mwaanie walana a God nge mo propet aana soihaadaꞌinge kire unu-unuꞌi keꞌu oalamu. No ko unue huniꞌo urine hunie o ke lulu i suliꞌi na hunie o ke ooho aꞌailaꞌa mala ngaeta ramo diana a Jisas. ¹⁹O ke hele susuleꞌi mola aana hiiwalaimolinge iꞌoe aana a Kraes, na o ke asuie mola tarau nga taa nge o manataꞌinie uri e oodotaꞌi. Ngaeta mwala kire ko talei deu huꞌisie mola nga taa nge manatada e unue hunire uri e oodotaꞌi, oto kire urihana mola haka e aape aana mwalo, na urine nge kire si tohungei waelie oto hiiwalaimolinge ikire. ²⁰A Haemeneas na a Aleksanda ikirerue e ro iini aana mwala urine nge hiiwalaimolinge ikire e aaela taꞌingelu mala haka e aape. Oto nou toliꞌaasirerue oto hunie a Pwelu Eero-eero, uri hunie kirerue ke lio saie nga taa kei reu aana mo iini kire ko sare ere mwakataꞌinie a God.

Kie Ke Aarengaꞌi Peꞌie Mei Sae Manola Talana Ahutana Mwala

¹No ko holaꞌi unue kaꞌu huniꞌo uri o ke aarengaꞌi talana ahutana mwala. O ke paalahea God haahire, na o ke aitanaie a God hunie ke peꞌire na ke haꞌadianaꞌara. ²Na o ke aare-aarengaꞌi noꞌone talana mo inemauri na taꞌena nga aalaha, hunie uri kire ke da hanuelamanga hunikie hunie kie ke mani iiꞌo hahuroto mola peꞌie ahutana mwala, na mwaanie kire da aasanga huni lulu i sulie tolahana a God aana iiꞌonga maaꞌi. ³Aana aarengaꞌinge urine ni e toꞌohie saena a God a Haꞌa-uuritaka. ⁴Ingeie e saetoꞌo aana uri ahutana mwala ke manataꞌinie walaimolinge hunie kire ke toꞌo aana maurihe huu. Na walaimolinge ngeena e uuri. ⁵E taꞌa-taꞌa God mola, na e taꞌa-taꞌa iinoni mola huni haꞌa-uureruru i matolana mo iinoni na a God, na a Haꞌa-uureruru ngeena oto mola a Kraes Jisas. Ingeie oto maraana e neꞌi iinoni, ⁶na e toliꞌaasie maraana hunie ke mae mala nga uuraaꞌinge honotana ahutana iinoni mwaanie kire iiꞌo loꞌu i memelutana oorahaꞌaa. Leune e rau aana tohungana maholo hunie, na ko haataꞌi diana aana uri a God ko sare haꞌa-uurie ahutana iinoni. ⁷Aena urine nge lio hilisileku e lae huni houleꞌinie Tataroha Diana na huni neꞌi hurulaꞌaa. No ko ere toꞌohuu na nou kaꞌa eeroꞌo ike uri lio hilisileku e lae huni haꞌa-uusulie mo Aapoloa Aaopa nge ikire nga mo Jiu haꞌike hunie uri kire ke saie walaimolinge na kire ke hiiwalaimoli aana.

⁸Oto nou saetoꞌo aana uri ahutana mwane aana taꞌena nga leu kire ke aarengaꞌi. Mwaanie kire hele ni kumu aani saewasunge wa kire haataꞌinie kiꞌide aani haꞌa-erenga, taꞌe kire ke asuie mola nga taa e oodo aana kiꞌide, na kire ke susueꞌinie nimada i lengi aani aarengaꞌinge.

⁹Na nou saetoꞌo aana noꞌone uri mo huꞌe kire ke haꞌalaunire aana mo tolahai ola diana. Mo huꞌe ke hoꞌosie mo toꞌoni nge kire malisi, na kire ke haataꞌinie haꞌamaꞌunge na iiꞌonga oodotaꞌi ikire aana mo toꞌoni kire ko hoꞌosiꞌi. Na mwaanie kire loꞌongaꞌi oto hiitoꞌo i sulie haꞌalaunilana iihune pwaude, wa aana hoꞌosilana mo leunihe aani kol, wa mo uꞌumaai dehi, wa mo toꞌoni nge holiteni e paine. ¹⁰Taꞌe kire ke haꞌalaunire aana mo esunge diana kire ko esuiꞌi, aana leune e adona mo huꞌe nge kire ko unue uri kire manata diana hunie a God. ¹¹Maholo o ko haꞌa-uusulie ruruhaa i sulie tolahana a God, o ke toliꞌaasie mo huꞌe hunie kire ke tola saenanaunge noꞌone, mala uri kire ko iiꞌo aani rongonga hahuroto na aani haꞌamaꞌunge. ¹²Taꞌe ineu, nou kaꞌa tolimaaie ike hunie mo huꞌe ke paine haahie lokotaa ni mwane wa kire ke haꞌa-uusulie mo mwane taꞌe kire ke iiꞌo hahuroto mola. ¹³No ko ere urine aena aana a Adam haꞌaholalana e lae holaꞌinaꞌo, oto a Iv e si puri. ¹⁴Na a Pwelu Eero-eero e kaꞌa pweloa ike a Adam, taꞌe e pweloa mola a Iv, na urine a huꞌena e oorahaꞌaa oto. ¹⁵Taꞌe kinetaꞌinilana mo huꞌe mwaanie malaahonga aana mo tolahai ola aaela ni welumalau ngeena e sai lae mala uri kire ko toꞌo mwela2:15 Erenga ni Krik e kaꞌa tohungei matapwa ike i leu. na kire ko hele susuleꞌi aana hiiwalaimolinge aana a Jisas, na kire ko manata diana hunie mo iinoni, na kire ko iiꞌo maaꞌi. Na kire ke asuie walu ola urine peꞌie haꞌamwai-mweiꞌanga.

Tolahana Mo Naꞌohai Mwane Haahie Soihaadaꞌinge Ke Tohungei Diana Oto Liutaa

¹Nga taa ne kei unue ie e toꞌohuu. Mala uri nga iini ko sare neꞌie nga iini aana mo naꞌohai mwane huni lio i sulie soihaadaꞌinge, nge ko lio hilisie mei esunge e tohungei diana ni ngeena. ²Oto taꞌena nga iini nge e neꞌi naꞌohai mwane haahie soihaadaꞌinge ke holaꞌi iiꞌo oodotaꞌi na ke suꞌuri toliꞌaasie nga matahaa hunie mwala ke siho aana. Iinonine ke suꞌuri tolarue, na ke kinetaꞌinie tolahana, na ke nihisie saena. Iinonine ke tohungei iiꞌo diana hunie ke malisine mwala ke haꞌamaꞌu aana, na ke tola konie mwala i laona nume ingeie, na ke sai haꞌa-uusuli diana aana mwala. ³Iinonine ke suꞌuri inu-inu wei ni pweunge oto hiitoꞌo hunie ke mahiri. Na mwane ngeena ke suꞌuri neꞌi iinoni hai-heiseuni, taꞌe ke maneko, na ke saetoꞌo aana hanuelamanga i matolana mwala, na ke suꞌuri sae-saehanalie toꞌoha. ⁴Iinonine ke lio i suli diana aana uluhe ni iinoni ingeie, na mo kalena ke tola i sulie peꞌi haꞌamaꞌunge aana. ⁵(?Mala uri nga iini e kaꞌa sai lio i suli diana aana uluhe ingeie maraana, haꞌalaa ke si lio i suli diana aana soihaadaꞌinge a God uri taa eena?) ⁶Na mwaanie naꞌohai mwane haahie soihaadaꞌinge e neꞌie nga mwane nge e si aehota hiiwalaimoli mola aana a Jisas, aana mala ko urine, na ohe a porona ko oorahaꞌaa mala a Pwelu Eero-eero aana ko toohaꞌinie maraana, na a God kei haꞌaloie loꞌu mala e asuie aana a Pwelu Eero-eero holaꞌinaꞌo. ⁷Taꞌena nga naꞌohai mwane haahie soihaadaꞌinge ke haro neꞌie iinoni diana, hule aana mwala poꞌoi sinaha mwaanie soihaadaꞌinge ikire noꞌone kire ke ere diana i sulie. Ke urine oto mwaanie mwala kire siho aana, na mwaanie e pola mola peꞌie pwanu a Pwelu Eero-eero.

Tolahana Mo Iini Ko Hei Raretaꞌi I Laona Soihaadaꞌinge Ke Diana Noꞌone

⁸Oto e urine loꞌu aana mo iini ko hei raretaꞌi i laona soihaadaꞌinge, aana kire ke holaꞌi neꞌi iinoni diana e malisine mwala ke haꞌamaꞌu aada. Kire ke suꞌuri neꞌi iinoni eero-eero. Kire ke suꞌuri inu-inu wei ni pweunge oto hiitoꞌo hunie ke mahiri, na kire ke suꞌuri sae-saehanalie toꞌoha. ⁹Taꞌe kire ke kinetaꞌinire mola mwaanie oorahaꞌaa hunie manatada ke taha taraꞌasi, na kire ke hele maꞌutaꞌa aana walaimolinge nge a God e haataꞌinie oto aaka. ¹⁰Mo iini nge kire ko sare hai raretaꞌi i laona soihaadaꞌinge, nge soihaadaꞌinge ke haro leie kaꞌu tolahada holaꞌinaꞌo. Oto mala uri nga mei ola omu kaꞌa dau oodoie ke aaela aada, nge omu sai tolimaaie hunie kire ke neꞌi mwane peꞌi-peꞌi i laona soihaadaꞌinge.

¹¹Mo huꞌe, na e urine loꞌu, aana kire ke haro neꞌie mo keni e malisine mwala ke haꞌamaꞌu aada. Kire ke suꞌuri ere aaelasie nga iinoni, taꞌe kire ke kinetaꞌinie tolahada, na kire ke neꞌi huꞌe ni nou-norue nge mwala e sai norutoꞌo mola aada tarau.

¹²Na loꞌu, iini nge ko hei raretaꞌi ke suꞌuri tolarue, na ke sai lio i suli diana aana mwe-mwela ingeie na uluhei iinoni ingeie. ¹³Mo iini nge kire ko peꞌi-peꞌi diana urine i laona soihaadaꞌinge, ikire oto mwala kei haꞌamaꞌu aada. Na ikire maraada, kire ke si aꞌailaꞌa ni unu tahangaꞌinie hiiwalaimolinge ikire aana Kraes Jisas.

Soihaadaꞌinge A God Ko Lio I Sulie Walaimolinge

¹⁴Nou neꞌisae uri e saꞌa tewa ike loꞌu na no ko lae oto wau huni leesiꞌo. Taꞌe no ko uusue mo ola ienini huniꞌo, ¹⁵mwaanie nga mei ola e uure honosieu. Oto uusu-uusu ie ke haataꞌinie huniꞌo tolahai iinoni diana aana uluhe iinoni a God. Na uluhe ngeena oto soihaadaꞌinge a God Mau-meuriꞌe, na ikie oto soihaadaꞌinge ngeena. Ikie oto kie ko kakalie walaimolinge i sulie a God, hunie walaimolinge ngeena ke uure maꞌutaꞌa mala poo-pootana nume.

¹⁶Kie ko unu haꞌa-oaie uri mo haꞌa-uusulinge nge a God e haataꞌiniꞌi oto aaka kire toꞌohuu taꞌingelu, na kie ko kana i sulie walaimolinge ngeena uuri.

Nou hiiwalaimoli aana iini nge e neꞌi iinoni,

e haataꞌi hunikie,

a Liꞌoa Maaꞌi e haataꞌinie uri e oodotaꞌi.

Mo ensel kire leesie,

houleꞌinilana e lae hunie mo Aapoloa Aaopa.

Ahutana walumalau e hiiwalaimoli aana,

tahelaꞌinilana e lae oto taꞌau i Lengi.

Mo Haꞌa-uusuli Eero-Eero Kire Sai Lupweꞌi Deu Mala Kire Maaꞌi

¹Liꞌoa Maaꞌi e unu tahangaꞌinie oto uri aana mo maholo ko lae mai mwala oto hunge kire kei toliꞌaasie oto hiiwalaimolinge ikire aana a Jisas, na kire kei lae mola i sulie mo haꞌa-uusulinge eero-eero mo liꞌoa aaela. ²Mo haꞌa-uusuli eero-eero nge kire ko toolea mai mo haꞌa-uusulinge takalo ngeena kire ko lupweꞌi deu mala ikire mo iinoni maaꞌi, taꞌe leune kaꞌa toꞌohuu ike. Mo haꞌa-uusuli eero-eero ngeena kire tohungei horo aasie ahutana mo neꞌisaenga diana oto mwaanie manatada, aana kire ko aasie diananga mwaanire mala ngaeta mo iinoni kire ko horo suuheꞌinie nga mei ola aana dunge. ³Mwala urine kire ko haꞌa-uuresie ngaeta mo haꞌatolanga ikire maraada mala mo haꞌatolanga nge ko uure honosie mola mo iinoni mwaanie tola-keninge na toꞌo-poronga, na mwaanie ngaulana ngaeta mo taungei ngeulaa. Taꞌe aana haꞌaholanga, a God e haꞌa-uuresie iiꞌo-rurunge, na e haꞌaholaa noꞌone mo ngeulaa hunie mwala ke ngau-ngeuꞌi mola. Na ikie mo iini kie hiiwalaimoli aana God na kie saie walaimolinge, kie sai paalahea mola a God haahie mo ngeulaa ngeena, na kie sai ngeuꞌi mola. ⁴Ahutana mo ola a God e haꞌaholaꞌi kire mani diana mango, na e haꞌaholaa walu ola ngeena hunikie. Oto kie sai toolea taꞌena nga mei ngeulaa peꞌi saemangonga mola haahie ⁵aana kie saie oto uri walana God na aarengaꞌinge ko haꞌamaaꞌie adona ngaulana.

O Ke Neꞌi Koni-Konihe Diana Nana Kraes Hunie Mwala Ke Heimaanie Tolahamu

⁶Nou saie kaleku, uri o peine poi peꞌie rongolana mo haꞌananaunge i sulie hiiwalaimolinge na uri o ko totola ue i sulie mo haꞌa-uusulinge diana ngeena hule siꞌiri. Oto o ke unue loꞌu mo ola ienini hunie mo mwaasine wau i Epesas, hunie o ke neꞌi koni-konihe diana oto nana a Kraes Jisas. ⁷Taꞌe o ke suꞌuri lae i sulie mo laladonga eero-eero, na o ke iiꞌo haꞌataulie mo ooni-ooninge mo repo keni nge kire kaꞌa sada ike aana walaimolinge a God. Mo ola urine suꞌuri, taꞌe o ke haꞌa-haꞌa-aꞌailaꞌaa mau-meuringe iꞌoe aani lulu i sulilana tolahana a God. ^8-9Aana e toꞌohuu taane mala kire unue uri e diana uri hunie kie ke haꞌa-haꞌa-aꞌailaꞌaa sapeka, taꞌe e lae oto i diana loꞌu liutaa uri hunie kie ke haꞌa-haꞌa-aꞌailaꞌaa mau-meuringe ikie aani hiiwalaimolinge. Aana hiiwalaimolinge e sai peꞌikie aana mauringe siꞌirini, na oto loꞌu aana maurihe oto huu. Iau, kei diana oto liutaa hunie mwala ke rongo hunie mo wala ngeena peꞌi tola i sulileni. ¹⁰Aana kolu esu aꞌailaꞌa mola aana kolu tohungei hiiwalaimoli oto aana God Mau-meuriꞌe, nge e sai haꞌa-uurie taꞌena nga iinoni, na kei haꞌa-uurikie mo iini kie hiiwalaimoli aana.

¹¹O ke unu tahangaꞌinie na o ke haꞌa-uusuli oto aana mo ola ienini. ¹²O ke suꞌuri toliꞌaasie nga iini hunie ke loꞌongaꞌinie uri walamu e kaꞌa hiꞌe ike aana o saanau mola. Taꞌe o ke iiꞌo diana oto liutaa hunie kira hiiwalaimoli ke leesie walamu, na asunge iꞌoe, na manata-diananga iꞌoe, na hiiwalaimolinge iꞌoe, na iiꞌonga rereꞌa iꞌoe, hunie kire ke haimaaniꞌo. ¹³O ke hele susuleꞌi mola aani saailana mo Uusu-uusu Maaꞌi hunie mo iinoni lai hule aana ne kei lae loꞌu weu. O ke laeliwala hunire i sulie neꞌisaenga a God, na o ke haꞌananaure lai hule aana maholo ne kei ooli loꞌu weu i seemu. ¹⁴Na o ke aamasitoꞌo kaꞌu aana maholo mo naꞌohai mwane aana soihaadaꞌinge kire hele i pweumu na ngaeta mo propet aada kire unu tahangaꞌinie walana a God i suliꞌo. Aana maholona a Liꞌoa Maaꞌi e niie nanamanga huniꞌo hunie o ke asu diana nana. Oto mwaanie o pupulongosie mei niinge ngeena, taꞌe o ke asu diana mola aana nanamanga ngeena. ¹⁵O ke hele susuleꞌi aani esuilana mo ola ienini, na o ke ariꞌapasie o ke asu diana aani, hunie ahutana mwala kire ke leesie uri o ko pei-peine oto aana tolahana God. ¹⁶O ke kinetaꞌinie mauringe iꞌoe hunie ke diana, na haꞌa-uusulinge iꞌoe hunie mwala ke diana noꞌone. Aana mala uri o kei hele susuleꞌi aani iiꞌonga oodotaꞌi, na o ke lae taraꞌasi peꞌie haꞌananaulana mwala urine, nge o sai haꞌa-uuriꞌo maraamu na mo iini nge kire ko pwaarongo i suliꞌo.

¹Maholo o ko haꞌa-oodohie nga mwane nge e neꞌi rato oto, o ke suꞌuri ere raramaa hunie, taꞌe o ke ere rako peꞌie mala uri ingeie oto aamamu. Na o ke takuhie mo mwane saanau oto mala ikire mo eesimu mwane. ²E urine loꞌu aana mo huꞌe, aena aana ikire oto mo nikemu. Mo keni haalu ikire oto mo eesimu keni, oto aena urinena o ke takuhire tarau aana tolahai iinoni diana.

Soihaadaꞌinge Ke Peꞌie Mo Nao Keni Kire Maitale Toꞌohuu

³Na o ke lio i sulie mo nao keni nge ikire mo nao keni toꞌohuu. ⁴Taꞌe mala uri nga nao keni e toꞌo mwela, wa e toꞌo pwaa-pwaana, nge kire ke haataꞌinie uri kire ko manata diana hunie a God toꞌohuu aani lio i sulilana keitaꞌaa. Aana e lio diana i maana God hunie mo mwela ke haro lio i sulie mo mauꞌana ikire mala ikire noꞌone kire holaꞌi lio i sulire kaꞌu. ⁵Mala nga nao keni e iiꞌo mola maraana na nga iini peꞌie haꞌike, taꞌe e norutoꞌo mola aana a God na ko aarea susue rodo na aatowaa hunie ke peꞌie, nge ingeie nao keni toꞌohuu eena. ⁶Taꞌe nao keni nge ko loꞌo-loꞌongaꞌinie mola mo heri-huninge ingeie maraana, nge iini urine e mae oto maꞌalana ko meu-meuri ue. ⁷O ke unue mo ola ienini hunie mo iini e hiiwalaimoli hunie kire ke tola i suliꞌi, mwaanie nga iini e ere aaelasire. ⁸Mala nga mwane e kaꞌa lio i sulie mo tekihana, liutaa oto mo iini aana uluhe ni iinoni ingeie, nge ko taateingeꞌinie hiiwalaimolinge ingeie ni ngeena, na leune e aaela loꞌu liutaa aana nga taa mo puꞌo kire ko esuie aana kire kaꞌa kele hiiwalaimoli ike aana a God.

⁹O ke uusue satana mo nao keni nge asunge ikire oto hunie kire ke peꞌi-peꞌi, na ikire loꞌu hunie soihaadaꞌinge ke lio i sulire. Mo nao keni ngeena ke haro hule oto aana e oono aawalai helisi haꞌalaa, na e neꞌie oto huꞌe toꞌohuu hunie poro ingeie maholo poro ingeie e mau-meuri ue. ¹⁰Mo nao keni urine kire ke neꞌie oto mo iini nge ahutana mwala kire lio saie uri kire ko esuie mo ola diana tarau. ?Uri e haꞌasai diana taane aana mo mwela ingeie? ?Uri e totola konie taane mo awataa? ?Uri e rararetaꞌinie taane kira hiiwalaimoli peꞌi haꞌamwai-mweiꞌanga? ?Uri e peꞌi-peꞌie taane kira siꞌohaꞌa? ?Uri e oꞌoꞌo aakau taane huni peꞌie taꞌena nga iinoni? Mo nao keni repo nge tolahada e diana urine o ke si uusue satada hunie soihaadaꞌinge ke lio i sulire. ¹¹Taꞌe o ke suꞌuri uusue satana mo nao keni haalu, aena aana e saꞌa tewa na kire kei hiingeꞌinie uri kire ko sare toꞌo poro loꞌu oto hule aana kire kei pulongosie mola a Jisas. ¹²Oto leilada kei lae aena aana kire kaꞌa asu ike i sulie nga taa nge kire haiholotaꞌi huni esuie nana a Kraes. ¹³Na loꞌu kire kei lalawasie mola asunge na kire kei talei waetaꞌinie mola maholo ikire aani walo liunge mola i sulie mo nume. Na e kaꞌa taꞌe ike mola waetaꞌinilana maholo ikire, taꞌe peꞌi sihoai-olanga na kire kei oho dauhe mola aana mo esunge diana ngaeta mwala loꞌu aani unulana mola mo ola kire kaꞌa malisi.

¹⁴Oto nou saetoꞌo aana mo nao keni haalu uri kire ke toꞌo poro, na kire ke toꞌo mwela, na kire ke lio i suli diana aana mo nume ikire, na mwaanie kire niie nga matahaa hunie taꞌena nga maelonga ikie huni ere aaelasikie. ¹⁵Taꞌe saehuu oto, aana ngaeta mo iini kire lae aaopa oto mola huni lulu i sulie a Pwelu Eero-eero.

¹⁶Na loꞌu, mala uri nga huꞌe hiiwalaimoli e toꞌo aana nga mo nao keni i laona uluhe ni iinoni ingeie, nge a huꞌena ke lio oto i sulire maraana. Aana e kaꞌa malisine ike soihaadaꞌinge ke weo ni lio i sulire, taꞌe soihaadaꞌinge ke peꞌi diana aana mo nao nge kire iiꞌo maraada toꞌohuu.

Ruruhaa Ke Haꞌamaꞌu Aana Mo Naꞌohai Mwane Haahie Soihaadaꞌinge

¹⁷Mo naꞌohai mwane nge kire ko lio i suli diana aana soihaadaꞌinge, na kire ko tohungei esu hiitoꞌo aani laeliwalanga na haꞌa-uusulinge, e tohungei diana oto liutaa hunie ruruhaa ke haꞌamaꞌu aada na ke waai diana aada noꞌone. ¹⁸Soihaadaꞌinge kei waaire haahie weonga ikire, aana mo Uusu-uusu Maaꞌi e unue uuri, Mwaanie o pwesu honosie wawana puluke maholo ko esu namue i laona hohola iꞌoe.Diutronomi 25:4 na e unue loꞌu uuri, Iinoni euꞌesu e malisine uri ke hele aana waaitana.Levitikas 19:13

¹⁹O ke suꞌuri rongo hunie nga iini nge ko unue uri nga naꞌohai mwane haahie soihaadaꞌinge e dau huꞌisie nga haꞌatolanga, mala uri taꞌe ingeie mola ko ere urine na nga ro iini wa e oolu kire kaꞌa lae ike mai ere urine noꞌone. ²⁰Taꞌe mala uri nga naꞌohai mwane ko lae peꞌi oorahaꞌaala, nge o ke ere aana huni haꞌa-oodohie, na o ke asuie oto urine i naꞌona pulitaa aana soihaadaꞌinge hunie ke neꞌi haꞌapasunge hunie ahutana mo iinoni loꞌu aana ruruhaa. ²¹Oto i naꞌona God na Kraes Jisas na mo ensel maaꞌi, no ko unue huniꞌo uri o ke tola i sulie mo ola ngeena, na mwaanie o rara haahie mola nga iini.

²²Mwaanie o haꞌamaaꞌie kaꞌu nga mwane e kaꞌa malisine ke neꞌi naꞌohai mwane aana soihaadaꞌinge, taꞌe o ke holaꞌi toꞌomaaie kaꞌu tolahana. E kaꞌa diana ike uri hunie o ke haꞌamaaꞌie iini oorahaꞌaala, aana ko urine, o kei roroꞌa aana mo oorahaꞌaanga ingeie peꞌie. Na o ke kinetaꞌiniꞌo maraamu hunie o ke iiꞌo rereꞌa.

²³Taꞌe aana o ko eriꞌapasie uri o ke iiꞌo rereꞌa, mwaanie o unue uri o ke inu-inu wei mola hahaiteli. Leune e kaꞌa kohi noꞌone, aana nou saie uri o ko maelaaꞌa. Oto e diana hunie o ke kele inuhie taane noꞌone nga mei waen mola huni kuraa maelaa i laona oopwamu.

²⁴Iau, mala nou si unue kaꞌu huniꞌo, o ke holaꞌi loꞌo-loꞌongaꞌi diana i naꞌona o ke si haꞌamaaꞌie nga iini. Aana mo oorahaꞌaa ngaeta mwala kire iiꞌo haadaꞌi mola huni leesiꞌi, na maꞌalana leilada e kaꞌa lae ike ue, taꞌe mwala kire sai leesie oto uri kire dau aaela. Na loꞌu mo oorahaꞌaa ngaeta mo iini kire iiꞌo mumuni, taꞌe leesileni ko si lae taane mai i puri. ²⁵Oto e urine loꞌu aana ngaeta mo esunge diana kire mwadaꞌu noꞌone huni leesiꞌi, taꞌe maꞌalana nga mo iini kire iiꞌo mumuni keꞌu, kire saꞌa roroꞌa ni iiꞌo mumuni ike taraꞌasi.

¹Ahutana mo iinoni hiiwalaimoli nge kire neꞌi koni-konihe, kire ke haꞌamaꞌu aana mo poro paine ikire hunie nga iini ke suꞌuri ere aaelasie satana God na haꞌa-uusulinge ikie. ²Na mo koni-konihe nge mo poro paine ikire mo iinoni hiiwalaimoli, kire ke haꞌamaꞌu noꞌone aana mo iinine aana ikire mo eeside i lalo aana a Kraes ni ngeena. Kire ke haꞌamaꞌu aada oto liutaa, na kire ke asu diana mola nada aena aana poro paine ikire ngeena nga iini e hiiwalaimoli mala ikire na kire manata diana hunie.

Mo Haꞌa-uusuli Eero-eero Ko Sare Paine Haahie Soihaadaꞌinge Hunie Kire Ke Toꞌo-toꞌo

Oto Timoti, o ke haꞌa-uusulie mwala aana mo ola ienini na o ke unue oto hunire uri kire ke lulu i suliꞌi. ³Taꞌena nga haꞌa-uusulinge e aaopa mwaanie mo wala ienini, e kaꞌa sada ike peꞌie haꞌa-uusulinge toꞌohuu a Jisas Kraes Aalaha ikie, iini nge ko haataꞌinie tolaha toꞌohuu nge e toꞌohie saena a God. ⁴Iinoni nge ko haꞌa-uusuli aaopa urine e honu mola aana toohaꞌinge na e kaꞌa saie ike nga mei ola. Neꞌisaenga ingeie e rodohono mola, na ingeie e iiꞌo oto mola peꞌie haꞌa-erenga haahie taꞌena nga ola. Oto leune ko si da mola mwala ko esuie walu ola aaela mala saehanalilana toꞌo-toꞌolana ngaeta iini, na haiseuninge, na ere-aaelasilana ngaeta iini, na heotaꞌinge. ⁵Haꞌa-erenga ko lae mola tarau i matolana mwala nge saeda e aaela urine, na kire haꞌatekehie oto walaimolinge. Kire ko loꞌongaꞌi takalo uri asunge nana soihaadaꞌinge nga ola mola hunie kire ke toꞌo-toꞌo.

⁶Asunge nana God e sai niie taane toꞌo-toꞌonga hunikie, taꞌe toꞌo-toꞌonga ni welumalau haꞌike. A God ko niie toꞌo-toꞌonga aani sae, na ko peꞌikie hunie kie ke hii diana mola peꞌie nga taa kie toꞌo aana oto. ⁷Kie kaꞌa lae ike mai peꞌie nga mei ola i laona walumalau ie, na e urine loꞌu mola aana kie saꞌa toolea ike noꞌone nga mei ola taꞌau mwaanie walumalau. ⁸Taꞌe mala uri kie ko toꞌo ngaulaa na kie toꞌo toꞌoni, nge kie ke saemango mola haahiꞌi. ⁹Mo iini nge kire ko heri hunie kire ke toꞌo-toꞌo, kire ko da mola malaahonga hunire maraada ni ngeena. Kire kei pola oto peꞌie pwanu, aani loꞌongaꞌinge mweꞌu-mweꞌule mola nge kire sai waelire mola maraada. ¹⁰Na saehanalilana toꞌoha oto aahuꞌine taꞌena nga aaelanga. Na ngaeta mo iinoni kire toliꞌaasie oto hiiwalaimolinge ikire aena aana kire ko saehanalie mola uri toꞌo-toꞌolada ke paine loꞌu liutaa. Taꞌe aana kire ko teꞌurine, nge kire ko si esuie mola mo saehuunge ikire ko peine loꞌu liutaa.

A Pol E Unue A Timoti Ke Uure Aꞌailaꞌa Aana Ko Naꞌona Mwala Aana Tala Diana

¹¹Taꞌe iꞌoe, Timoti, o ke lio talamu oto mwaanie ahutana mo ola mala ngeena, aena aana iꞌoe oto mwane a God. Na o ke huru oto mola i sulie tolaha diana. O ke iiꞌo oodotaꞌi, na o ke iiꞌo maaꞌi, na o ke hiiwalaimoli, na o ke manata diana hunie mwala, na o ke asu taraꞌasi, na o ke maneko. ¹²Mo ola oto hunge kei uure huni ooho honosie hiiwalaimolinge iꞌoe, taꞌe o ke ooho diana mola, na o ke hele maꞌutaꞌa aana maurihe huu. A God e soiꞌo hunie maurihe maholo o unu tahangaꞌinie i naꞌona ruruhaa uri o hiiwalaimoli aana a Jisas. ¹³Oto saeku hunie o ke haiholotaꞌi hunieu, na uri o ke asuie leune i naꞌona God nge e niie mauringe hunie ahutana mo ola, na loꞌu i naꞌona a Kraes Jisas nge e unu tahangaꞌinie walaimolinge maholo e uure i naꞌona a Pontis Paelat. ¹⁴O ke haiholotaꞌi uri o kei tola i suli diana aana mo haꞌatolanga nge nou unu-unuꞌi huniꞌo, na uri o saꞌa liu loꞌu mwaanie nga aapa aani, taꞌe o kei hele i suliꞌi taꞌingelu lae hule aana Aalaha ikie, a Jisas Kraes, kei eelihoꞌi loꞌu mei. ¹⁵A God kei esuie taane ke hule aana maholo diana oto hunie, oto kie ke lahea God aana kananga hunie uuri.

Ingeie oto hahuꞌana iini manikuluꞌe.

Taꞌe ingeie mola ko aalaha,

aana ingeie oto Inemauri haahie ahutana mo inemauri,

ingeie oto Aalaha haahie ahutana mo aalaha.

¹⁶Ingeie oto haliꞌite nge e saꞌa roroꞌa mae ike.

E iiꞌo i lalo aana raa-raa,

raa-raa ngeena nga iini e saꞌa lae wau karaꞌinie,

nga iinoni e kaꞌa leesie ike ue a God, wa ke sai leesie.

Oto mwala kei meni soi haꞌamanikuluꞌaa oto di.

Nanamanga ingeie kei iiꞌo huu oto nana.

!Iau, ke urine oto!

¹⁷O ke unue hunie kira toꞌo-toꞌo aana mo ola aana walumalau ie, hunie kire ke suꞌuri toohaꞌi, na mwaanie kire nou-norue toꞌo-toꞌolada nge e sai eiꞌaa lau-leu mola. Unue hunire uri kire ke norutoꞌo mola aana God aana ingeie e toꞌo-toꞌo oto liutaa, na e sai niie oto ahutana mo ola hunie kie ke ilenimwaꞌe haahiꞌi. ¹⁸O ke unue hunire loꞌu uri kire ke asuie mola mo ola diana hunie kire ke toꞌo-toꞌo aana toꞌo-toꞌonga ni Lengi. Kire ke peꞌi-peꞌi, na kire ke iiꞌo aakau huni nii, ¹⁹aena urine kire kei durue toꞌo-toꞌonga oto paine nada maraada taꞌau i Lengi nge domana nga poo-pootana nume hunie maholo ue mai. Na aana kire kei esu diana urine, nge kire ke si lio saie maurihe toꞌohuu e uri taa.

²⁰E Timoti, o ke lio i suli diana aana nga taa nge a God e norutoꞌo aamu hunie o ke asuie. O ke suꞌuri aapwasu aana mo ere-erenga honosie a God, na o ke iiꞌo mwaanie ere haitelilinge aana nga taa nge kire haaraꞌi eero-eero aana uuri, “sai-olanga.” ²¹Taꞌe sai-olanga haꞌike ni ngeena, na ngaeta mo iini kire dau talahie oto hiiwalaimolinge toꞌohuu i tehulaꞌana.

Oto no ko eitanaie a God uri hahuꞌana manata-diananga ingeie ke iiꞌo peꞌiꞌo.