TITƖ

PƆLƱ KALATA’N

M’Ɔ HƐLƐLƖ NWANLƖN

TITƖ’N

M’ɔ wɔ nun’n

Titɩ tɩ *Gɛlɛkɩ sʋanlan. Anɩn, ɔ wɔ bɛ́ mɔ bɛ nʋn Zozi Bɔfʋɛ Pɔlʋ di yɛ́ Mɩn junman nɩn anun bie. Ɔ nʋn Pɔlʋ bɛ tuli atɩn dɔʋn bɛ hɔlɩ bɔlɩ Zozi anwʋn Ɛjɔlɛkpa’n. Kɛ yɛ kpɩn yɛ nwun yɩ́ kalata ɛhɩ anun’n, Pɔlʋ yacili Titɩ Kɛlɛtɩ mân nun kɛ ɔ bʋ́ka asɔnɩn’n-mɔ mɔ bɛlɛ mɔ b’a bɔ yɩ́ bʋ’n (yɩ́ ti 1.5). Ɛsɛ yɛ nwun yɩ́ biekun wɔ alimʋa kalata’n mɔ Pɔlʋ hɛlɛlɩ nwanlɩn Timote nɩn anun’n kɛ Pɔlʋ lɛ man Titɩ nʋn asɔnɩn’n-mɔ kʋsʋ afʋtu.

Kalata nɩn anun, Pɔlʋ lɛ kan kele Titɩ kɛ ɔ sésie mgbain-mɔ asɔnɩn kʋn biala asʋ. Bɛ́ mɔ bɛ ’sesie bɛ́ mgbain’n, Pɔlʋ lɛ kacɩ Titɩ ninnge m’ɔ fata kɛ bɛ nwun yɩ́ bɛ́ asɩtanlan nɩn anun’n (1.5-9). Pɔlʋ lɛ kan kele Titɩ nʋn asɔnɩn mma’n-mɔ kɛ bɛ lí ananhɔlɛ ngehele’n mɔ bɛ tɩlɩ nɩn asʋ, nán bɛ héle Zufʋ’n mmie-mɔ mɔ bɛ kulo kɛ bɛ sɛcɩ asɔnɩn’n kɛ bɛ́ ngehele dɩɛ’n-mɔ tɩ ato. Kalata nɩn ati 2-3 nɩn anun, Pɔlʋ lɛ man mmelenzua, mmalasua, mgbafɛlɛ, ndalua nʋn nganga mɔ bɛ wɔ asɔnɩn’n-mɔ anun nɩn afʋtu. Ɔ lɛ kacɩ bɛ́ kʋalaa kɛ Nyanmɩan kpɩnlɩn yɔlɩ mɔ ɔ’a nwun bɛ́ nwʋn anwunnvoe ɔ’a man b’a nyan bɛ́ ti’n, nán ɔ wowula bɛ́ anwʋnsɛlɛ maan bɛ yɔ nyɔlɩɛ mgbakpa. Kalata nɩn agualɩɛ nun, Pɔlʋ lɛ kacɩ Titɩ kɛ ɔ fʋ́an bɛ́ mɔ bɛ man mgbacɩmgbacɩɛ ba asɔnɩn nɩn anun’n fi nun fite.

Ahɩn ebisa

¹Titi,

Mɩ́n Pɔlʋ mɔ n dɩ Nyanmɩan akʋa mɔ ɛsɛ n dɩ Zozi Kilisi bɔfʋɛ’n yɛ̂ mɩɩn kɛlɛ kalata ɛhɩ mɩn nwan wɔ́ ɔ. B’a yɩ mɩ́n kɛ n jʋ́ɩn bɛ́ mɔ Nyanmɩan a kpa bɛ́ a yɔ yɩ́ dɩɛ’n maan bɛ nyán dedi, ɛsɛ bɛ nwún ananhɔlɛ’n kpa bɔkɔɔ nán b’a yɔ like mɔ Nyanmɩan kulo. ²Like mɔ Nyanmɩan kulo’n y’ɔ man bɛ nyan ngʋan m’ɔ le man ayuelɩɛ nɩn anwʋn anyɩndasʋɛ ɔ. Ngʋan m’ɔ le man ayuelɩɛ sɔ’n, Nyanmɩan m’ɔ nni man ato’n lili mʋa falɩ bɔlɩ yɛ́ anɔhʋba asannan nán ɔ’a bɔ mân’n. ³Mɔ tɛmʋn’n juli’n, ɔ nanndɩ yɩ́ Nʋan Ɛjɔlɛ nɩn asʋ, ɔ’a yɩ́ ngʋan m’ɔ le man ayuelɩɛ’n ɔ’a hele. Ɛhɩka ati, Nyanmɩan m’ɔ tɩ Ngʋandefʋɛ nɩn a fa ɛjɔlɛ sɔ nɩn a wula mɩ́n sa nun ɔ’a man mɩ́n atɩn kɛ m mɔ́ n géle menian’n-mɔ.

⁴Titɩ, wɔ́ mɔ ɛ tɩ mɩ́n wa kpa’n, afɩ a le Zozi Kilisi a li kɛ mɩ́n kʋsʋ m’an le yɩ́ m’an li’n, mɩn ’bisa wɔ́ ahɩn mɩn yɔ wɔ́ ɛcɩan’n mɔ.

Nyanmɩan m’ɔ tɩ Sɩɛ’n ɔ nʋn Zozi Kilisi m’ɔ tɩ yɛ́ Ngʋandefʋɛ’n, bɛ nwún wɔ́ nwʋn anwunnvoe ɛsɛ bɛ mán wɔ́ lʋa cɩ́cɩ wɔ́ nwʋn.

Junman m’ɔ sɛ kɛ Titɩ di wɔ Kɛlɛtɩ mân nɩn anun’n

⁵N yacili wɔ́ Kɛlɛtɩ mân nɩn anun ɛlɔ kɛ ɛ sésie ɛjɔlɛ’n kʋalaa m’ɔ ka’n kpɛ kpɛ kpɛ. Kulo kʋn biala asʋ, sesie mgbain-mɔ ɛbɛlɛ asɔnɩn nɩn asʋ kɛ m gbɩnlɩn n gelelɩ wɔ́’n. ⁶Sʋanlan mɔ ɛ ’sie yɩ́ kpain’n, ɔ sɛ kɛ ɔ yɔ́ sʋanlan mɔ bɛ nnyan man yɩ́ nwʋn ɛjɔlɛ ɛtɛ fɩ́ɩ́ bɛ ngan man. Ɔ ja balasua kʋnmgba cein, yɩ́ mma’n-mɔ de Zozi Kilisi bɛ di, bɛ mmɔ man bɛ́ dunman ɛtɛ kɛ bɛ yɔ mgban-mgban ninnge anaan bɛ́ nyɩn nzɔ man sʋanlan. ⁷Afɩ asɔnɩn kpain’n, ɔ tɩ sʋanlan m’ɔ di Nyanmɩan junman. Yɩ́ ti, ɔ sɛ kɛ ɔ yɔ́ sʋanlan mɔ bɛ nnyan man yɩ́ nwʋn ɛjɔlɛ ɛtɛ fɩ́ɩ́ bɛ ngan man. Ɔ nni man kɛ ɔ yɔ sʋanlan m’ɔ tu yɩ́ nwʋn, m’ɔ fɛ ɛya, m’ɔ tɩ kɔnʋnmɩnnzan, m’ɔ tɩ kpukpo kpukpo, mɔ yɩ́ nyɩn bʋlʋ esika. ⁸Nan ɔ fata kɛ ɔ yɔ sʋanlan m’ɔ sɔ menian nun kanlanman, m’ɔ kulo ye ɛyɔlɛ, m’ɔ le ajʋnlɩn, m’ɔ tɩ sɛsɛ, mɔ ɔ’a fa yɩ́ nwʋn ɔ’a man Nyanmɩan kpa bɔkɔɔ, m’ɔ kʋala yɩ́ nwʋn bɩlɩ, ⁹m’ɔ di ananhɔlɛ ɛjɔlɛ’n mɔ b’a hehele yɩ́ nɩn asʋ, nán yɩ́ kʋsʋ ɔ’a hʋala ɔ’a fa ɔ’a wowula ɛhɩnlɩn-mɔ anwʋnsɛlɛ, nán ɔ’a hele bɛ́ mɔ bɛ di ato nzin’n maan bɛ nwun yɩ́ kɛ b’a fʋn.

¹⁰Afɩ, Zufʋ’n-mɔ mɔ b’a fa bɛ́ nwʋn b’a man Zozi’n, bɛ́ nun mmie-mɔ dɔʋn kpa tɩ anzʋsɛlɛfʋɛ, bɛ kan mgban-mgban ɛjɔlɛ ɛsɛ bɛ laka menian. ¹¹Zufʋ sɔ’n-mɔ, ɔ sɛ kɛ ɛ tótua bɛ́ sʋ. Ɔ sanlɩn kɛ, awulo awulo mɔ nun menian’n-mɔ kʋalaa a fa bɛ́ nwʋn b’a man Zozi’n, Zufʋ sɔ’n-mɔ lɛ kekele bɛ́ ninnge m’ɔ nzɛ nvata man bɛ kpʋnndɛ ndunlunmun esika. ¹²Kɛlɛtɩ amma’n-mɔ muonun le bɛ́ kpɔmanfʋɛ kʋn. Bɛ́ kpɔmanfʋɛ sɔ’n nwan:

Kɛlɛtɩ amma, bɛ di ato cɩan daa,

bɛ́ ti anun tɩ ɛtɛ bɛ yɔ bɛ ninnge’n-mɔ kɛ naan,

ɛsɛ bɛ tɩ ɛfʋanfʋɛ bɛ́ kʋ ɛsɛ̂ nɩn ala y’ɔ cian bɛ́ ɔ.

¹³Ɛjɔlɛ’n mɔ bɛ́ kpɔmanfʋɛ sɔ’n hanlɩn’n tɩ ananhɔlɛ. Ɛhɩka ati, tu bɛ́ nyunnun kpa, nán bɛ́ dedi nɩn a yɔ fɔ́ʋ́n ¹⁴b’a yaci Zufʋ ɛhʋa’n-mɔ b’a gua, nán ɛsɛ b’a nni man menian mɔ b’a kaci bɛ́ nzin b’a si ananhɔlɛ’n mala dɩɛ’n-mɔ asʋ. ¹⁵Menian mɔ bɛ́ nwʋn a tɩ’n, like fɩ́ɩ́ tɩ man efian mman man bɛ́. Nan bɛ́ mɔ efian a gua bɛ́ nwʋn mɔ bɛ nne man Nyanmɩan bɛ nni man’n, like kʋalaa tɩ efian man bɛ́. Ɔ sanlɩn kɛ bɛ́ ngɛlɛ’n nʋn bɛ́ ajʋnlɩn’n tɩ ɛtɛ. ¹⁶Bɛ kan kɛ bɛ sɩ Nyanmɩan, nan kʋsʋ bɛ́ nyɔlɩɛ’n-mɔ kele kɛ bɛ nzɩ man Nyanmɩan. Bɛ́ nwʋn le ɛkpɔ, bɛ tɩ anzʋsɛlɛfʋɛ yɛ̂ bɛ ngʋala man nyɔlɩɛ kpa baa kʋnmgba cein yɔ.

Pɔlʋ ’ba tu mgbain’n-mɔ fʋɔ

¹Nan wɔ́ dɩɛ, kekele menian’n-mɔ ɛjɔlɛ’n m’ɔ kɔ Nyanmɩan atɩn nɩn asʋ’n. ²Kan kele mgbanmgbain’n-mɔ kɛ bɛ lé bɛ́ nwʋn bɛ lí, bɛ mán menian’n-mɔ fɛ́lɩ bɛ́, bɛ nánndɩ kanlanman, bɛ lé Nyanmɩan bɛ lí kpa, bɛ húlo bɛ́ nwʋn ɛsɛ bɛ sí abʋtalɛ wɔ yalɛ elie nɩn anun.

³Kan kele mmalasua mgbanmgbain’n-mɔ kʋsʋ kɛ bɛ bɔ́ bala mɔ Nyanmɩan kulo. Nán bɛ sɛcɩ menian’n-mɔ dunman. Nán bɛ kaci nzan’n nganga. Nan bɛ mán afʋtu kpa, ⁴nán b’a bʋka ndalua’n-mɔ maan b’a hulo bɛ́ hun nʋn bɛ́ mma’n-mɔ. ⁵Anɩn bɛ́ ɛnanndɩɛ’n yɔ faɩn, bɛ́ nwʋn tɩ, bɛ bu awulo amanmuo kpa, bɛ kaci mmalasua kpa mɔ kʋn biala anyɩn sɔ yɩ́ muonun yɩ́ hun, nán sʋanlan a nnyan man Nyanmɩan Anʋan Ɛjɔlɛ nɩn anwʋn ɛjɔlɛ ɛtɛ fɩ́ɩ́ ɔ’a ngan man.

Pɔlʋ ’ba tu mgbafɛlɛ’n-mɔ fʋɔ

⁶Kan kele mgbafɛlɛ’n-mɔ kʋsʋ kɛ asɩtanlan’n kʋalaa anun, bɛ nánndɩ kanlanman. ⁷Wɔ́ bɔbɔ muonun yɔ nyɔlɩɛ m’ɔ tɩ kpa maan mgbafɛlɛ’n-mɔ nɩan sʋ bɛ yɔ́ bie. Man wɔ́ ngehele’n yɔ́ ananhɔlɛ, n’ɛ man ato ba nun. ⁸Man ɛjɔlɛ mɔ ɛ kan’n yɔ́ sɛsɛ, mɔ bɛ nnyan man yɩ́ nzin ɛjɔlɛ ɛtɛ fɩ́ɩ́ bɛ ngan man, nán b’a ngan man yɛ́ nwʋn ɛjɔlɛ ɛtɛ. Sɛ ɛ yɔ yɩ́ sɔ a, anɩn kpɔfʋɛ nɩn anyunnun a gua asɩ.

Pɔlʋ ’ba tu nganga’n-mɔ fʋɔ

⁹Kan kele nganga’n-mɔ kʋsʋ kɛ bɛ mán bɛ́ mɩn-mɔ anyɩnnzɔ wɔ like biala anun. Bɛ yɔ́ like mɔ bɛ́ mɩn-mɔ kulo. Nán bɛ yɔ menian mɔ bɛ tɩ bɔyɩ, ¹⁰nán bɛ wua bɛ́ like fɩ́ɩ́. Nan cɩan daa, bɛ héle kɛ bɛ tɩ ananhɔlɛfʋɛ sakpa. Sɛ bɛ yɔ yɩ́ sɔ a, like biala anun, menian’n-mɔ ’ba le Nyanmɩan m’ɔ tɩ yɛ́ Ngʋandefʋɛ nɩn Anʋan Ɛjɔlɛ’n mɔ yɛ kekele’n bɛ tʋ nun.

Nyanmɩan sɩ anwunnvoe

¹¹Afɩ, Nyanmɩan m’ɔ sɩ anwunnvoe m’ɔ kulo kɛ kulo menian’n-mɔ kʋalaatin nyan bɛ́ ti’n, ɔ’a yɩ yɩ́ nwʋn ɔ’a hele. ¹²Ɔ lɛ kele yɛ́ kɛ yɛ yáci nyɔlɩɛ ɛtɛ ɛtɛ’n-mɔ m’ɔ nzɔ man Nyanmɩan anyɩn’n, ɔ nʋn mân ɛhɩ anun ninnge’n-mɔ mɔ yɛ́ nyɩn bʋlʋ yɩ́ nwʋn’n yɛ gúa. Nán yɛ nánndɩ kanlanman wɔ ɛnɛ mɛlɛ ɛhɩ anun, yɛ bɔ́ bala m’ɔ tɩ sɛsɛ m’ɔ sɔ Nyanmɩan anyɩn. ¹³Sʋa y’ɔ di kɛ yɛ yɔ yɛ nwʋnndɛ anyɩndasʋɛ cɩan nɩn ɔ. Cɩan sɔ’n yɛ̂ Ngʋandefʋɛ Zozi Kilisi m’ɔ tɩ yɛ́ Nyanmɩan Kpili’n ’ba yɩ yɩ́ anunminnyanmʋn kele yɛ́ ɔ. ¹⁴Zozi Kilisi muonun a wu yɛ́ dunman nun, ɔ’a man y’a nyan yɛ́ ti fi nyɔlɩɛ ɛtɛ’n-mɔ anun, anɩn yɛ kaci yɩ́ ti anwʋn menian mɔ ɔ’a man bɛ́ nwʋn a tɩ mɔ ɛsɛ bɛ́ nwʋn tɛ bɛ́ bɛ yɔ nyɔlɩɛ m’ɔ tɩ kpa.

¹⁵Ɛjɔlɛ m’ɔ fata mɔ ɛ kan nɩn anɩn. Tunmin’n kʋalaa mɔ a nyan yɩ́’n, fa wowula wɔ́ menian’n-mɔ anwʋnsɛlɛ, nán tu bɛ́ mɔ bɛ yɔ nyɔlɩɛ ɛtɛ’n-mɔ kʋsʋ anyunnun. N’ɛ man sʋanlan fɩ́ɩ́ tʋtʋ wɔ́ nyunnun ngɛsɛlɛ.

Abalabɔ m’ɔ sɛ kɛ asɔnɩn sʋanlan bɔ’n

¹Kacɩ asɔnɩn mma’n-mɔ kɛ bɛ bɛ́bɛlɛ bɛ́ nwʋn asɩ bɛ mán bɛ́ mɔ bɛ lí mân nɩn ati ɔ nʋn bɛ́ mɔ bɛ le tunmin’n. Bɛ mán bɛ́ anyɩnnzɔ, bɛ bɔ́bʋa bɛ́ nwʋn bɛ yɔ́ nyɔlɩɛ biala m’ɔ tɩ kpa’n. ²Nán bɛ kan sʋanlan fɩ́ɩ́ anwʋn ɛjɔlɛ ɛtɛ, nan bɛ kpʋ́nndɛ anzʋnunjɔ’n, ɔ nʋn ati anun kpa ɛyɔlɛ’n ɔ nʋn bɛtɛɛ ɛyɔlɛ’n kpa bɔkɔɔ wɔ menian’n-mɔ kʋalaa anyunnun. ³Ɔ sanlɩn kɛ, daba, anɩn yɛ́ kʋsʋ yɛ tɩ ngʋasɩafʋɛ, yɛ́ nyɩn nzɔ man sʋanlan, yɛ minlinlin, anɩn yɛ tɩ ninnge’n-mɔ kʋalaa mɔ yɛ kulo ɛsɛ yɛ yɔ’n nganga. Ati anun ɛtɛ mân yɛ̂ anɩn yɛ bu ɔ, yɛ tɩ anyɩnbʋlʋ menian, yɛ tɩ busuɔfʋɛ ɛsɛ anɩn yɛ kpɔ yɛ́ nwʋn. ⁴Nan mɛlɛ mɔ Nyanmɩan m’ɔ tɩ Ngʋandefʋɛ’n helelɩ kulo menian’n-mɔ kɛ yɩ́ ti anun tɩ kpa ɛsɛ ɔ kulo bɛ́’n, ⁵ɔ’a le yɛ́ ti ngʋan. Nán kɛ sɛsɛ nyɔlɩɛ mɔ y’a yɔ ati y’ɔ man ɔ’a le yɛ́ ti ngʋan ɔ, nan anwunnvoe yɛ̂ ɔ’a nwun yɛ́ ɔ. Ɔ naandɩ Wawɛ Nwannzan-nwannzan nɩn asʋ ɔ’a tu yɛ́ nwʋn efian ɔ’a man b’a wʋ yɛ́ fʋfɔlɛ. ⁶Afɩ, Zozi Kilisi m’ɔ tɩ yɛ́ Ngʋandefʋɛ’n dunman nun, Nyanmɩan a fa Wawɛ Nwannzan-nwannzan’n ɔ’a man yɛ́ dede ɔ’a bʋ sʋ. ⁷Nyanmɩan a nwun yɛ́ nwʋn anwunnvoe ɔ’a man y’a kaci sɛsɛfʋɛ wɔ yɩ́ nyunnun, nán y’a hʋala y’a nyan nyanmɩansʋ ngʋan’n m’ɔ le man ayuelɩɛ’n m’ɔ tɩ yɛ́ anyɩndasʋɛ like’n. ⁸Ɛjɔlɛ’n mɔ m’an han’n tɩ ananhɔlɛ. Yɩ́ ti, mɩn kulo kɛ ɛ jinlan ɛjɔlɛ sɔ nɩn asʋ cɩnnjɩn kpa, nán bɛ́ mɔ b’a le Nyanmɩan b’a li nɩn a tɩ bɛ́ nyɩn b’a yɔ nyɔlɩɛ kpa ngʋnmɩn. Ninnge sɔ’n-mɔ tɩ nganlanman ɛsɛ bɛ tɩ kpa bɛ man bɛ́ kʋalaatin.

⁹Nan kʋasɩa akpʋlʋwa esúe’n, n’ɛ su bie. Wɔ́ nannan-mɔ dunman nɩn anwʋn akpʋlʋwa esúe’n, n’ɛ su bie. Zufʋ’n-mɔ mala nɩn anwʋn akpʋlʋwa esúe’n ɔ nʋn sʋ butule elie’n, n’ɛ wula wɔ́ nwʋn nun. Ɔ sanlɩn kɛ nvasʋɛ nnʋn man sʋ, ɔ tɩ mgban. ¹⁰Sʋanlan m’ɔ man mgbacɩmgbacɩɛ ba’n, di mʋa kannzʋ yɩ́ kʋn. Sɛ ɔ’a nyaci man yɩ́ nyɔlɩɛ nɩn an, ɛsɛ kannzʋ yɩ́ kʋn biekun. Sɛ ɔ’a nyaci man yɩ́ nyɔlɩɛ sɔ nɩn an, yɩ yɩ́ asɔnɩn nɩn anun. ¹¹Afɩ, ɛ sɩ kɛ sʋanlan m’ɔ tɩ sʋa’n, ɔ fi ananhɔlɛ atɩn nɩn asʋ ɔ’a jasʋ, ɔ yɔ ɛtɛ, ɛsɛ ɔ lɛ bu yɩ́ muonun yɩ́ nwʋn fʋɔ.

Ngalɩɛ

¹²Mɩn ’ba sʋan Alɩtemasɩ anaan Tisiki wɔ́ nwʋn ɛlɔ. Sɛ ɛ nwun yɩ́ a, anɩn kan wɔ́ nwʋn tʋ mɩ́n Ninkopolisi kulo nɩn asʋ. Ɔ sanlɩn kɛ ɛlɔ yɛ̂ afʋɛ nɩn anʋan’n ’yia a, mɩn kulo kɛ mɩn kɔ ɔ. ¹³Gua Zenasɩ m’ɔ tɩ avoka’n ɔ nʋn Apolɔsʋ atɩn kanlanman. Like mɔ b’a mian yɩ́ nwʋn wɔ bɛ́ atɩn etue nɩn anun’n, fa man bɛ́, n’ɛ man bɛ mian like fɩ́ɩ́ nwʋn. ¹⁴Ɔ sɛ kɛ yɛ́ menian dɩɛ’n-mɔ kʋsʋ sósuan nyɔlɩɛ kpa’n-mɔ ngʋnmɩn ɛyɔlɛ, nán b’a bʋka bɛ́ mɔ bɛ wɔ emian nɩn anun cɩnnjɩn’n. Nán man bɛ bubu bɛ́ sa bɛ tanlan sʋ.

¹⁵Bɛ́ kʋalaa mɔ bɛ nʋn mɩ́n wɔ ɛwa’n, bɛ́ nwan bɛ ’bisa wɔ́ ahɩn. Bɛ́ mɔ bɛ nʋn wɔ́ tɩ ɛlɔ, mɔ bɛ le dedi bɛ kulo yɛ́’n, yɛ ’bisa bɛ́ ahɩn.

Nyanmɩan nwún ɛmɔ kʋalaatin anwʋn anwunnvoe.