BAYA VAREN ORIN BANTA (Aposeri) KAYO MA YÓKEIN BAYA INO
(Aposeri)
Aposeri Vompon Ma Uvanteí Pákenai Afova Vaya Ino
Ma vompon ma uvantein banta ino.
Ena anan pintena ayofan banta ma Porin arona váken ma ena ena véin má nókan ma minó ano anunu iyá ein banta Ruku ano ino. (Korosi 4:14 fin ná onano).
Uvarein orana ino.
AD sikisti-tari (63) fin Porin ma Romu kamani ano ma karavusií ukharé in ma kíparí iyain oranafin mi ma vompon uvanten mino.
Ma vompon ma uvantein baru ino.
Romú barurá ifo mai vompon ma uvaran danasinta Sisareá barurái ovare evare uan átaru uádaren mi uvanten mino.
Ma vompon ma uvaman amikhein kéká ino.
Ída afová ukhé tiferuna vanta Tiofirasi maen Romu kamanini kákan doran banta váken monó tiyan mumunan iyá ein banta vá inká ena anan pinté ma monó tiyan mumunan ukhá ein kayo vá ino.
Nái ana vará ma vompon uvanten nafino.
AD teti (30) oranafin ma Porin karavusi fáken Romui varafá orein baya vá inká monó doran ma araí uren dorein baya vá afová ino van uvaren mi inká mepifin aníen ukhen mino.
1Kantá Aunan Amin Nain Nan Ma Yisasi Siamein Baya Ino
11:1 Ruk 1:3Tiofirasi oe, Yisasi ma araíen doriyáken monó baya minó nanin banta siamen eriyá ein bompon pefá uvaman amikhá uno. 21:2 Mak 16:19; Ruk 24:49-51Doren eriyan mai ma vei yorarí ino van ma vaya varen orin kayo me Kantá Aunani ákonafó monó baya siamin doran aní uran mi Tiyarafenu ano véin aviren inarufá óden mino. 31:3 Ruk 24:36-49; Apo 10:41Béi uman o varen púaren masí pinté e mantavin beni vaya ma varen orin kayo ano ódarákan béin nan pura sen aun manten mino sino van betin avorá foti (40) yamúpin kokhon dádasí iyáken betí baintá afoká uviyan Tiyarafenui Yafisin pintena vaya siamen mino. 41:4 Ruk 24:49; Yon 14:16-17; Apo 2:33Maná damú ma Yisasi vetí ankan má duna niyáken máan mi sen tiamikharen mino, “Tiretí ankan ída vá Yerusaremí me ampire ena varufá orera iyákeya mai ma se Sifóe ano ameno van tianten mino séku ma inikhá eona yanasará ave ono. 51:5 Mat 3:11Monó non máa fói Yoni monó non péanten mifo ída ayáká basin mi Kantá Aunampó tiretin monó non péantanten mino.”
61:6 Ruk 24:21Máa sirákan maen bei eyo iyampon kayo e átaru uven béin inaemí, “Bafan noe, saréa Isareri vara evaráne maman ákona uantádesin ná mana kin mano yafisinten nafino áa ída fino.”
71:7 Mak 13:32Máa síkan béi evaránen betí ankan tiamemí, “Mai áau fi yamu safi ída siretí ankan nina yaná banti ída kanaíe afová in nompo Tifóe veyákái aní uren maináká dafíken mino. 81:8 Mat 28:19; Ruk 24:48Máan tukhein Kantá Aunan ma siretimpin erivinti mae ákona mamareya séin pákena vaya Yerusaremí barufin má minó Yudiá bara akhempá bá Sameriá barafá bá inká ma varai minó akhempá deren mo siamin nono.”
Yisasi Ma Inarufá Ódein Baya Ino
(Maki 16:19-20; Ruku 24:50-53)
9Máa siran betí ankan avorá Tiyarafenu ano véin aviran inarufá ódiyain má mana konan mano véin iyádan ída onen mino.
10Béi ódivíkan betí ankan ayompin kakhaken baré in efanten buí daná ukhein bantá kanan mano manádá betin ádé e manten mino. 111:11 Mat 26:64; Ruk 21:27E mantaven máa semí, “Karirí banta kayo oe, pará tiretí ankan mará mantakheya ayompin kakhaké bara fono. Mai Yisasi ma Tiyarafenu ano saréa siretin pinte aviren inarufá ódi ma oneona avúaváká ten mi véi umbaránen eranten mino.”
Matiasin Avían Tiyan Míkan Mifo Sirantan Mana Orun Kádan (11) Baya Ma Varen Orin Kayofin1.11 Baya ma varen orin kayo mai Aposeri en tiyan mino. Asotú Ein Baya Ino
121:12 Ruk 24:50-53Máa siran mairá eyo iyampon kayo ano Orifí Anuyon ne ma siyain anu me ampiren Yerusaremí oren mino. Yerusaremíké ma Orifí Anuyontá oriyain mai mana kiromita ino. 131:13 Mat 10:2-4Mai varufin oriven betí ankan ma fefá baré ein namumpin ódiven dan bain karafarampin un baren mino. Maifin ma un baré ein kéká mai Pita, Yoni, Yemisi, Enduru, Firipi, Tomasi, Batoromiu, Matiu, Arfiusin anin Yemisi inká Seroti kéká pintena vanta Saimoni, inká Yemisin anin Yudasi siren mino. 14Mai vanta kéká bá anasi kayo vá inká Yisasin anóe Marian má be afá kayo vá e átaru uven ará manafiní uren amúkiyaren mino.
15Maí damú kayofin ma Yisasintá mumunan iyá ein nanin banta maen mai mana antareti ifo tuenti (120) nanin bantan átaru ukhen bákan mai finte Pita e mantaven 161:16 Íbo 41:9máa semí, “Mumunan tiyofi sifá tiváeyan noe, pefá Tiyarafenui vompompin Kantá Aunan mano Devitin oo ráké naren Yudasin nan Yisasin avían namuro ayampin kainten ne ma sikhá ein mano fura sen dákóen mino. 17Pefá Yudasi setimpin báken monó doran manaíen tetin má doriyaren mino.”
181:18 Mat 27:3-8Máan tukhan maen mai Yudasi ano vei namu avúavákáke miyampó mana vara o miyaní uren mai varafin beyantá ánon páké eraven ankamíkan ben amú pautivin ará kakhufen barará eraven mino. 19Ínaimpáké Yerusaremí barufin ma vain nanin banta ano mai vaya iniren maen mai vara van betí avaya finté Akeradama e sen mino. Mai víi ana mai nare vanakhein bara en tikhen mino.
20Máa siren Pita evaránen temí, “Ma vaya van Í Bompompin máa sikhen mino,
‘Béi ma varé ein afokhan áesin para vantin ná
mai afokhampin ída vá mana vanta ano vano.’ Íbo 69:25
Inká mai vompompin mana ena vaya máa sikhen mino,
‘Ena vanta áesin ná beni varu varano.’ Íbo 109:8
21Máan tukhein nará minó banta kéká pinte mana vanta ano ma setí ankan má nókan Yisasi ma yoren non maen ontaré ein banta vá tetí avían kaékun ná beni varu varano. 221:22 Mak 1:9; 16:19; Yon 15:27Yoni ma araíen monó non péantiyá ein táké ma eriaren ma Tiyarafenu ano Yisasin aviran inarufá ódein ma ontaré ein banta vá avían kaesin tetin tiyaen ná Yisasi ma fúaren e mantakhá ein baya vanasi siamino.
23Pita máa sirákan kankánan banta avían kaen mino. Mana vanta maen kanú manaú bí ariyaren mino. Mai vanta van Yosepi ne sen ariyan inká Basabasin ne sen ariyan inká Yastasin ne sen ariyan mino. Ena vanta maen Matiasin ne sin avían kaen mino. 24Mai vantá kanan avían kaúden máa sen amúkemí, “Bafan noe, eyaká anan minó nanin banta aúpin afová ukha ompo ma kanan pinte ma éi anunu ukhanona vanta vá tetin aní uresin ná 25Yudasi vei yoran me ifá uren be nan ma vano sikhá ein barufá bano van oren mifo vékanan pinté iye anó Yudasini varu varen ná eni vaya varen orin doran bantaí inten nafino aní ono.” 26Máa siren ayá danka vá asíka yanka vá punkikhaan ayampin pákaran Matiasi ayá danka yanúden e aní uvíkan béin avían tiyan míkan mifo sirantan mana orun kádan (11) baya ma varen orin kayofin asotú en mino.
2Pentíkosi Yamú Ma Kantá Aunan Erein Baya Ino
12:1 Riv 23:15-21; Diu 16:9-11Pentíkosi yamú2:1 Avo Uantan dunan ma amusin iyan do naran mi mai oyam páké fifti yamú orivíkan Kantá Aunan erakhan mai vami Pentikosie siyan mino. e uníkan mumunan iyá ein nanin banta minó mana namumpin e átaru ukharen mino. 2Átaru ukháin inaru fáké manádá kákan uva ma en ereiní uaren mai ma vetí ankan bá ein namumpin e víken mino. 32:3 Mat 3:11Máan tiyain má betí ankan onákan banta amafin ten kayo ano ira anafun ma karékará en oreiní uaren mai namumpin ma varé ein kayo ánontá mana mana en o yoman nen mino. 42:4 Mak 16:17; Apo 4:31; 10:44-46; 19:6Máan tiyain má Kantá Aunan mano vetí ankan aúpin bíkaven aya íkan araíen ara ara vaya sen mino.
5Maí damú Tiyarafenu van ma féden bentá monó tiyain Yutan kayo ano minó bara fáké ere ere en Yerusaremí e varen mino. 6E varen mai ma uariyain ma inein kayo ano akhokho van e átaru uven mai ma siyain baya van takhaen oreraen mino. Mai fara va ino Yisasini vayan be avaya finté tiyan iníden mino. 7Iniren Yutan kéká ano anú diyáken temí, “Ma Karirí bara fáke nanin bantan banten mino. 8Máan tukhen mifo inté uáken ná mana mana si vaya finté tiyará iniyá tife rafuno. 9Para vara seyo, Patiá bara fáké eriyan Midiá bara fáké eriyan Eramíké eriyan Mesopotemiaké eriyan Yudiaké eriyan Kapadosiaké eriyan Pontasíké eriyan Esiaké eriyan 10Frikhiaké eriyan Pamfiriaké eriyan Isipíké eriyan Sairiní baru ádé Ribiaké eriyan Romuké arona eriyan 11inká Yutan kéká bá ena kéká bá ma setinti monó tiyain kéká bá Kirití kayo vá Arebia kayo vá anon iniyá tifékun tetinti vayafó Tiyarafenu ano ma ákona yorarí ukhein baya siyan mino. 12Betí ankan anú diyáken kokhon ineine iyan betiyan ten inemí, “Ma yaná ma afoká eini ana mai intesá ukhen nafino.”
13Máan tiyákan manáa kayo ano vetin nan taró tiyan temí, “Auyen uvaini kokhon naráken óen iyan mino.”
Pita Ma Vanasi Monó Baya Siamein Baya Ino
14Máa siyákan Pitan má ena siyan míkan mifo sirantan mana orun kádan (11) eyo iyampon kayo vá ano e mantavin Pita oovaren máa semí, “Tirona Yutan kayo vá ena vara fáké ma Yerusaremí e vaona kéká ba soe, átaren ná mafá desin erivintirá mai ma afokái oneona yanái ana siaméku vá ineno. 15Tiretí ankan ma iniyaona ano ma kayo van óen non mi naráken óen iyan mino ma siyaona mai ída uron mino. Tare uron mi kakhakhan dan manápá ifo afápá kami kami un kádan (9 kiroki) áauí ukha ákurái va ono. 16Ma yaná ma afoká iyain nan pefá sakhanampa vanta Yoeri ano siádan baren mino.
17“‘Tiyarafenu ano siyáken ma vara ma kípano van iyantí
maé tesi Kantá Aunan minó nanin banta amaniná banaékun
tiretin anin kayo vá inká tiren araun kayo vá ano sakhanampa vanta an danten mino.
Máan tiyantin pumara kéká auu vaédantin oniyantin
ayokhuvin banta kayo ano kokhon kain onanten mino.
18Maí damú ana sesi yoran nanin má bantafin má dere
sesi Kantá Aunan banaá dékun orintin
maen sakhanampa vaya sinten mino.
19Máan tiyantí maé ara ara yaná ayompin maman dákó é maé
inká barará ara ara aní danasí ékun maen
ira vá nare vá kákan íkun má édavinten mino.
20Máan tintin áau ano sítípa intin inká
biyon mano nare an den nararé inti ma ódaresin maen
ínaimpákéi Bafani erin mai kama uran en panu sikhein damúi erinten mino.
21Máan tiyantin intéa kéká anó ayaino van Bafan aví aranten nafi
mai kéká aya uren evaránen aviranten mino.’ Yoe 2:28-32
22“Isarerí nanin banta oe, Nasaretíke vanta Yisasini vaya senté umpo vá ineno. Tiretí afová ono van maen Tiyarafenu ano véin pinté uaren enará ukhein ákona vá aní daná bá uvaren dararen iyákaya sireyantá afová ukha ono. 23Tiyarafenu ano afová ukhen pefá beyantá tiádan baré ein ánain dakhafen mi mai vanta siretin ayampin kaíkan namu vanta kayo ano siretin ayaen daa unkamádantá antópó béin arin puren mino. 24Aruan púden nan purini ákona ano ída kanaíen béin pákaan dan baren mino. Mai fara va ino Tiyarafenu ano fúká ein pinte véin orun avían mantaren ída áin purini aí bá beraifin baren mino. 25Pefá Deviti ano véin nan máan mi sikhan mino,
“‘Téi onékun Bafan mano minó damú te má túpá ukhen mino.
Para vara seyo, véi sen tiyan kurompá bain mana yana san téi ída feranté uno.
26Mai vará ten tirápin kama intirá timusin baya seno.
Máa sé umpo sen tu vá dere ano vá mai van ave ino.
27Para vara seyo, éi ída áená purin nanin banta ma vaimpin báku mae
inká ei kantasí ukhein banta ída áesin masípin púta inten mino.
28Éi fefái aun ma varan ain aní ukha ompo
áesíen má bákuya moékan timusin timeno. Íbo 16:8-11
292:29 1Ki 2:10“Mumunan tifá tiváeyan noe, setin tinau Devitini vaya sian páman uan amenté uno. Béi fúbíkan masí uran beni masí para van eriyan taréa setimpin dere mai masí para van mino. 302:30 2Sa 7:12; Íbo 89:3-4; 132:11Mai fara va ino Deviti sakhanampa vantan bákan Tiyarafenu ano pura ódino siren béin iyáantiyáken ínaimpá en ana akhá pinte mana yékun eni varu varanten mino síkan afová ukhan mino. 312:31 Íbo 16:10Máa sikhan mai ma varará nanin banta ma evaránen aviran banta ma e mantan nain Deviti ínaimpákena yaná oniyáken béin ída áintin purin nanin banta vá báken mai masípin púta inten mino sikharen mino. 32Mai vaya ma sikhá einíen Tiyarafenu ano mai Yisasin masí pinté orun avían mantá tetí minó kayo ódarákaréi mai vaya sian dákó iyá tiféuno. 332:33 Apo 5:32; 7:55-56Máan tukhan pefá ma Tiyarafenu ano Kantá Aunan amenté uno siren ma iyáantáká ein Yisasin amin mamaren inarufá óden be afóen ayan kurompá un ban mi saréa ma oniyáke ma iniyaona Kantá Aunan banaiyan mino. 34Deviti ída Yisasi ma ódeiníen inarufá óden mifo véi máa sikhan mino,
“‘Bafan mano senti Bafan máa sen tiamikhan mino,
“Éi sen tiyan kurompá kumantesí
35ma eni namuro kayo maman bararasí uré
en aránaó kaúdéku vá ono.” ’ Íbo 110:1
362:36 Apo 5:30-31“Máan tukhen mifo Isareri nanin banta oe, minó ano vá afová ono. Yisasi ma yaa unkamádantá ma aruan pureona vanta Tiyarafenu ano véin maman Bafaní uren doran banta e sen Tiyarafenu ano ma aní ukhá ein banta ino’.
37Máa síkan banasi ano Pitani mai vaya inin amafon aí iyaimpin Pitan má ena vaya varen orin banta kéká bá inaemí, “Tifá tiváeyan noe, setí náisá onté tife rafuno.”
38Máa síkan Pita evaránen betí ankan tiamemí, “Tiretí ankan mana mana ano ume finté ará baédeya Yisas Karaisin avíká monó non baresin ná Tiyarafenu ano siretíi ume ampiantano. Máan ma esin mi Tiyarafenu ano Kantá Aunan aminten mino. 392:39 Ais 57:19Pefá Bafan tetisi Tiyarafenu ano siretí ankan má tiretí akhafana vá inká nentá ma vain nanin banta vá ma ínaimpá araren Kantá Aunan amin nain mi iyáantákaren mino.”
40Máa siren béi ena vaya kayo vá ákonaen tiamiyan tútúpemí, “Tiyarafenun inaesin ná tare ma vain namu nanin banta kayo fintena siretin aya ino.” 412:41 Apo 2:47; 4:4Pitani vaya ano mai nanin banta amafon aí iyaimpin maí damú ana kanú manaú tauseni (3,000) nanin banta ano ará baéden monó non péden mai nanin banta ano Yisasintá ma mumunan iyain kayo vá o asotú en maman kokhoníen mino.
Yisasintá Ma Mumunan Iyain Kéká Ano Ma Ará Manafiní Ein Baya Ino
422:42 Apo 20:7Kokhoní uven mai kayo ano vaya varen orin banta kayo ma afova amiyain baya ákonaen iniyáken betin má manafin o átaru uven monó ten dunan nen amúken iyaren mino. 43Máan tiyan Tiyarafenu ano vaya varen orin banta kayo finté ayan táké uaren kokhon enará ukhein ákona vá aní daná bá barákan banasi ano mai yanasinta oniyáken anú diyan akhokho van en oreraen mino. 442:44 Apo 4:32-35Máan tiyákan Yisasintá ma mumunan iyain kéká ano ará manafiní uren mana inintá báken minó daná ben amin ben amin iyaren mino. 45Máan tiyáken betíi vara vá kama yanasinta vá sarí uren moní máden manáa yana san ma o afasí iyain kéká aya iyaren mino. 46Máan tiyáken minó damú monó namun dafufin ena ena átaru iyáken maen inká mana mana namumpin o iyuve e iyuve en dunan niyáken betiyan maman bararasí uren amusimpin baren mino. 472:47 Apo 6:7; 11:21Báken ena ena yamú Tiyarafenu aví daní iyákan banasi ano vetin nan anunu iyan ena ena yamú Bafan mano ará ma vaerein nanin banta avídú íkan mai ma Yisasintá ma mumunan iyá ein nanin bantafin mo asotú en mino.
3Mana Arantan Namu Ukhá Ein Banta Ma Pita Ayofein Baya Ino
1Maná damú Pita nú Yonin nú monó namumpin amúkono siren kanú manaú áauíen inúpasí iyan oren mino. 2Oriyan o onákan monó átaru yafu ona van ma Avorú Ona e siyaintá mana arantan namu ukhein banta minó damú aviren mo khain báken monó dafufin ma ódein nanin banta vaípá moni san inantiyain baré íkan aviren meran baren mino. Mai vanta maen be anóen arápin mi arantan namu ukhan kaen mino. 3Morákan báken ma mai vanta ano Pita nú Yonin nú onan monó namumpin umperano van ódíkan maen békanan baípá mai vanta ano moní inan ten mino. 43:4 Apo 14:9Inan tíkan Pita nú Yonin nú ano mai vanta mo furefure oniyáken Pita semí, “Éi verasan tonano.” 5Máa síkan mai vanta ano náinasá timinten nafino sen mumunan iyáken purefure en békanan onen mino.
63:6 Apo 4:10; 16:18Oniyain má Pita máa sen tiamemí, “Téi ída moní dékun ban mifo se ma yákeruna yana amenté uno. Nasaretíke Tiyarafenu ano ma aní ukhein banta Yisasin avíká éi e mantave orono.” 7Máa siyáken ben ayan kurompáke yáman pákaaren orun ayan nóan mantiyain má ana mai vanta ayákon má arantan má kamaen ákonaen mino. 8Ákona iyain má beyantá kútin e manten orian ódaren mairá békanan bákuren monó namumpin ódiyáken káosi káosi iyan Tiyarafenu aví daníen mino.9Mai vanta ano káosi káosi iyan Tiyarafenu aví daní iyain minó nanin banta ano oniyáken, 10betí ovaren me afová en mai ma monó átaru yafu ona van Avorú Ona e siyaintá ma ena ena yamú báken ma moní inantiyan baré ein banta aurái ma yaná afoká ukhen mino siren takhaiyan kokhon ineine en mino.
Pita Ano Ma Vanasi Vaya Siamein Baya Ino
11Banasi ano ma mai vaya iniyáken anúden orera iyan mairá tavaen e átaru uven mai vanta onákan Pita nú Yonin nú ayan pákáan ákona uren mai ma Soromonini Yuse se ma siyaintá mantakharen mino. 12Pita máan ma iyain oniyáken banasi siamemí, “Tiretí Isareri nanin banta oe, ma yaná ma yákó iyain nan pará anú diyayá békani kama avúavá bá ákona vá anon ma vanta ayain manten oriyan mino sireyá berasan urú toniya rafono. 133:13 Eks 3:6, 15; Ruk 23:13-25; Apo 2:23Abaraamu má Aisakin má Yekopun má inká tetin tinafuyan mái Ayarafenu ano vei yoran banta Yisasin kákan bí amira mai vanta e avían namuro ayampin amen nan Pairoti ano véin ampiantiya ompo siretí Pairotin avorá ben oyan amire ída vá mai vanta ampiresin ná orino se ono. 14Máa sireya Kantasíen Puntákein Banta oyan amire, vanta aruan purin banta van aésin teti vaípá erino siya inae ono. 15An uanten aun bain aintá ma siviren orin bantan tiretí aruan púden nan maen Tiyarafenu ano masí pintena evaránen avían mantará berasan ontaréi mai van tian dákó iyá uno. 16Berasan Yisasintá mumunan iyáké ben avíkái ma vanta ayanóan mantékun ákona mamarai óde afová iya ono. Yisasin avíká ma mumunan in manon pura sen ma vanta ayofakhayan oniya rono.
173:17 Ruk 23:34; 1Ti 1:13“Tifá tiváeyan noe, séi afová ukhékuya siretin má tiretíi yafisin banta kayo vá ano ída afová ukheyan mai ná avúavá Yisasin amaniná kae rono. 18Máan te ompo fefá Tiyarafenu ano sakhanampa vanta kayo finté uaren mai vanta van mi Tiyarafenu ano ma aní ukhein banta ano uman barante ne sikhá iyan ben amaniná máante rono. 193:19 Apo 2:38Máan tukhen mifo siretí ankan ará baéde sirun noe sireya Tiyarafenu vaípá oresin ná tiretíi ume arúantano. 20Máan turantin Bafan pinté kusen ban erintin ná mai ma vanasi evaránen aviranten ne sen pefá aní ukhá ein banta Yisasin tiantantin ná enádá ovaránen erino. 21Erinten mifo véi inarufá pa ave ukhantin ná Tiyarafenu ano ma vei kantasí ukhein sakhanampa vanta kayo finté uaren ma iyáan táká ein maman evaránen auyení urantin ná minó danasinta yákó ino. 22Pefá Mosesi siyáken, ‘Bafan Ayarafenu ano siretíi kéká pinte mana vanta avían kaintin ten an den sakhanampa vantái inten mifo siretí beni minó baya inire vá dakhafono. 23Máan tukhantin mai sakhanampa vantai vaya ma ída inin nain nanin banta ano ída uron mi Tiyarafenui vanasifin banten mino.’ Diu 18:15, 18-19
24“Sakhanampa vanta Samuerin táké ma araí uren erikhein sakhanampa vanta kayo minó ano mana yana san mi sikháin maí damú inka yákóen mino. 25Sakhanampa vanta kayo ma siyá ein baya kayo vá Tiyarafenu ano ma siretin anafuyan má ma manafin kasen ban baya ma sikhá ein mai vetin anavasin mi sireti varé en nan mi siretin amaninái yákóen mino. Béi Abaraamun tiamiyáken, ‘En anavasin pinté uaren mi minó barará nanin banta ano avu varanten ne sikhan mino.’ Esé 22:18; 26:4
263:26 Apo 13:46Máa sikharen mai van mi Tiyarafenu ano vei yoran banta avían mantaren tiretí mana manai namu avúavá pinte avu uranti ará baerano van tiantan tireti vaonafá nare eren mino.”
4Yutan Kayoi Ánon Banta Kayo Ano Ma Pita Nú Yonin Nú Aviren Me Vetí Ankan Aufá Mantein Baya Ino
1Pitan nú Yonin nú ma vanasi vaya siamiyákan mairá monó doran banta kayo vá Sadyusi kéká bá monó namuntá ma yafisiyain kayoi ánon banta vá ano mairá e unen oren mino. 2Onóben iníkan Yisasin nan e mantakhein púkein kéká ano yere orun mantanten mino sen míkanan mano sian afova amiyare íkan betí ankan o inen mai van kákantá aranan en mino. 3Aranan uren békanan pákádaran duniyaimpin ena ákurá do kakhantí kó tiantádé puntarano van míkan aviren mo karavusi namumpin kaen mino. 44:4 Apo 2:41Míkan ma siyain baya iniren ma Yisasintá mumunan ein banta mai yan manápá tauseni ino (5,000).
Pitan Nú Yonin Nú Ma Kó Tiantein Baya Ino
5Máan tukháin ená damú Yutan kayoi yafisin kéká bá monó doran banta kayo vá inká man baya ma afová amin kayo vá ano Yerusaremí e átaru en mino. 6Átaru iyákan monó ánon banta kékái ánon banta Aanasi má Kaiafasi má Yoni má Areksanda má inká ena monó ánon banta kayoi kéká bá dere maifin e varen mino. 7Mai kéká ano Pita nú Yonin nú aviren me vetí ankan avorá kaúden míkanan inaemí, “Intéa ákoná bákayá iyen avíkasá mai yaná bariya rafono.”
8Máa sen ina iyákan maen Kantá Aunan mano Pitan aúpin bíkavin betí ankan tiamemí, “Tiretí Isareríi yafisin má monó doran banta kayo va soe, 9ma ma aranta namu ukhein banta ma aya ukheruna fáke inté uákesá berasan béin ayofe rafu mai séi ma iniyarun siretí ankan tetin inaúdé afová ono van mi iya ono. 104:10 Apo 3:6, 13-16Máan tiya ompo vá minó Isareri nanin banta ano ma vaya vá afová ono. Mai ma Nasaretíke vanta Yisas Karaisin ma yaa unkamádantá aren nan púbin ma Tiyarafenu ano evaránen avían mantein banta avíkái ayofaádékun mai vantan tiretin avorá mantakhen mino. Béi maen
11“‘Má uvaran banta kayo ano ma yo maman karúdein onámaná ano
maman má dádaimpin mana ákona onámanasí ukhen mino.’” Íbo 118:22
Mai ákona onámaná maen Yisas Karaisi ino.
124:12 Mat 1:21Máan tukhantin ma varará banta ída ena vanta Tiyarafenu ano amikhá intin banasi evaráne aviranten e sikháintin tetin ída siyainten mifo Yisasi anan tetin barará nanin banta kama uren evaránen tiviranten mino.
13Mai vaya siyákan dafisin kéká ano Pita nú Yonin nú ódaren míkanan Yisasi má pefá bákan ontaren mino. Békanan ída mana sikhuru siren afova mantá eintá ída feran ákonaen baya siyákan mai van betí ankan kokhon ineine en oreraen mino. 14Kokhon ineine iyáken betí ankan onákan mai ma arantan namu ukháin ayofein banta ano vékanan má mantakhan mai van betí ankan ída mana vaya evaránen békanan tiamen mino. 15Máan turen mairá mai Kanisori ano4:15 Mai Kanisori kéká maen Sanedrini e ma siyain kéká ino. vékanan tiantan mai átaru namunté ekhuven barufá aravuvíkan betiyan baya sen oreraen mino. 16Ten orera iyáken temí, “Ma vantá kanan mano moéken enará ukhein ákona ma aní ein mai Yerusaremí ma varé ein nanin banta ano inka afová en orera ein ída umera tifanté umpo míkan amaniná náisá otifante rafuno. 17Máan tiyaren mai vaya ano minó nanin bantafin orera inafo erítifé békampin ákona é baya siamé tifékun ná ída evárénen mai víká banasi sian amino.”
184:18 Apo 5:28Betiyan baya siren mairá békan aran mai namumpin ódíkan Yisasin aví tiriya ma vanasi afova amiyain béin aví ma sin má dere míkanan airo ananí uanten mino. 194:19 Apo 5:29Máa síkan Pita nú Yonin nú ano vetí ankan evaránen tiamemí, “Tiyarafenu avorá tireti inte é té iniya rafono. Berasan mai Tiyarafenui vayá dakhafonu áa sireni vayá dakhafó tifante rafu maifin daídé vá afová ono. 20Mai van mi verasan ída kanaíé vaya mará me fákanté umpo verasan ma oniyá ma inikhá eruna yaná minói sian dákó onté uno.”
21Máa síkan banasi ano ma mai yaná ódaren Tiyarafenu aví daní iyain nan mai yafisin kayo ano vetí ankan nan péden míkanan amaniná ída kanaí en mana aau kairíin pasen ída uman amin nan evaránen ákona vaya ana siamíden tiantan oren mino. 22Para vara seyo, mai ma míkan mano enará ukhein ákonafó ayofan ma arantan kamaein bantai orana mai foti (40) orana esantakhein banta ino.
Mumunan Iyain Kéká Ano Ma Amúkiyain Baya Ino
23Pita nú Yonin nú tiantádan maen mai yafisin banta kayo me ampiren békani kéká baípá oren o váken mai ma monó ánon banta kayoi ánon banta vá monó doran banta kayo vá ano ma sein baya siamen mino. 244:24 Eks 20:11; Nee 9:6; Íbo 146:6Tiamin iniren mairá betí ankan ará manafiní uren Tiyarafenu amúkuan amen temí, “Bafan noe, éi vara vá non má inaru vá maifin ma minó daná baini uvaran benafo ono.” 25Pefá eni Kantá Aunan mano sétin tináu Devitin mana vaya amíkan Deviti máan mi sikhan mino.
“‘Intéa ana vará minó ena anan nanin banta ano móekentá aranan iyáken ná
para é tiren ná mai Isareri nanin banta ano fasavifá namu avúavasí ono van baya sian damuan kaiyan nafino.
26Minó bara vain bain ma vain kin kayo ano aruvin danasinta utaaren mantakhan
inká dafisin kéká bá ano manafin átaru uven
Bafan Tiyarafenu maman bararasí uré
barará nanin banta ma evaránen aviran nan ma sikhá ein banta maman bara finí ono van iyan mino. Íbo 2:1-2
274:27 Mat 27:1-2; Ruk 23:7-11; Apo 3:13Pura siren Erotin nú Pontias Pairotin nú ano ena anan kéká bá Isareri nanin banta kayo vá o éken ma varufin e átaru uven ei kantasí ukhein doran banta Yisasi ma fefa éi aní ure nan baré ein maman bararasí ono van iyan mino. 284:28 Apo 2:23Betí ankan ma varein daná mai ei ákonará pefá tiáden nan baré íkan mi eni anunu vá ineine vá ánain mi yakhafen mai yaná afoká en mino. 294:29 Efe 6:19Bafan Tiyarafenu oe, setí eni yoran banta kayo ma sikhokho simin baya kayo ma siyain ná inireya siya esirá ákona ukhé ída feran eni vaya ákonaé banasifin tian dáko ono. 30E ayan daruádesin orinti vá banasi aí kípaan tiyáke aní danasinta aní iya vá ara ara yaná ei kantasí ukhein doran banta Yisasin avíkasá uvarano.”
31Máan amúkirí uan kíparan maen mai ma vetí ankan baré ein namun antu antu iyáken Kantá Aunan mano vetí ankampin bíka víkan Tiyarafenui vaya ákonaen tian dákó iyáken ída feren akhokho van en mino.
Yisasintá Ma Mumunan Iyain Kéká Ano Ma Vetin Nina Yanasinta Avarí Iyaí Pákena Vaya Ino
324:32 Apo 2:44Yisasintá ma mumunan ein kéká ano mana ineine vá mana ará bá báken mai kéká pinté ída mana ano ma yaká ein dana san tiyáken ma seya sina ino sen mifo minó dana ma mana mana ano ma yan baré ein danasinta mai minó avaríen oreraen mino. 33Máan tiyan kákan ákonafó Aposeri kéká ano Yisasi ma fúaren orun mantakhein baya vanasi siamen orera iyákan Tiyarafenu ano mai nanin banta van anunu iyáken betí ankan moékentá avábá uanten mino. 344:34 Apo 2:45Máan tíkan betí ankan aúbaná ída mana nanin banta ano ona varafi yunan narafi o afasí ukharen mino. Máan tukhen kokhon bara fi ma safi ma yaká ein minó sarí uriyan moní máden mai moní baren 35me aposeri kayo amíkan mai moní daíden i ma vain kéká amiyaren mino.
36Máan tiyákan Saiprasíke mana Rivai ánon banta Yosepin ne ma siyain banta aposeri kayo ano ena ví Banabasi ne siran baren mino. Banabasin bí maen mai veni ana Ará Ákona Uantan Anin ne ma siyain baya vá manaí ukhen mino. 37Mai vanta ano vei vara sarí uren mai ráke moní baren Aposeri kayo mo amen mino.
5Ananiasin Nú Safairan Núi Vaya Ino
1Mana Ananiasin ne sin banta vá be aná Safairan ne sin má baren békani manáa vara sarí uran mana vanta ano miyaníen mino. 25:2 Apo 4:34-35Miyaní uran mai vara ráké moní be aná ano afovai ukhan daíden manáa veyan aúpá kaúden manáa ana varen aposeri kayo mo makáden tiamen mai máa moní i varé uno siren amen mino. 35:3 Yon 13:2Amíkan Pita máa semí, “Ananiasi oe, fara é tire e aú ona yire nan Ban Anon mano en aúpin bíkaya Kantá Aunan mákádeya mai vara ráké ma vareóna moní manáa aúpá kae fono. 4Ídá afová ukhen nan ná mai vara ma ída sarí ukhen nan en nina varéin ná mai vara miyaní urá moní bare fono. Mai moní eninaí uvi ompo e anunu ánain bákureya ída amenté uno sinona van Tiyarafenu amenté uno ma sireya náiná anó éin mai inin amiyá mai avúavá bare fono. Tetin na máka sisinte va ompo Tiyarafenui máka siante ono.”
5Máa síkan Ananiasi mai vaya iniyáken eraven barará ankamiyan esé ana fúbíkan banasi ano Ananiasin amaniná ma yákó ein baya iniren moéken akhokho van en mino. 6Máan tuvíkan pumara vanta kayo ano mai vanta e maman davaráefin úkuren baren mo masíen mino.
7Masí uran kanú manaú áau orivíkan Ananiasin amaniná ma yákó ein daná be aná ano ída afováin mápin un peren mino. 8Unóbíkan Pita véin inaemí, “Éi sisimeno mai máa monisá tirei vara ráke vare fono,” síkan mai nanin mano siyáken, “Eyo, mai máa moní i varé uno.”
9Máa síkan Pita véin tiamemí, “Pará tiré kanan baya sian damureya Bafani Kantá Aunan máka sentá fono. Onano, en avafun ma masí ein kayo onará édiyain mai kéká ano éin má daiyóen orinten mino.”
10Máa siyain má anan Pitan arantampin mai nanin eraven ankamen púbíkan mairá pumara vanta dun onan mai nanin púkeimpin mairá béin daiyó en oren be avafun ma masí ukharé ein áde mo masíen mino. 11Masí urákan monópin ma vain nanin banta vá ena nanin banta kayo vá ano mai vaya ma iniyáken moéken akhokho van en mino.
Aposeri Kéká Ano Kokhon Nanin Banta Ma Ayofein Baya Ino
125:12 Apo 2:43; 14:3Aposeri kéká ano kokhon enará ukhein ákona vá aní danasinta vá banasi aúban uvariyákan maen Bafantá ma mumunan iyain nanin banta ano ará manafiní uren o éken Soromonini Yuséká átaruen mino. 13Átaru iyan mai kéká ano féden ída vetin má e átaru iyaren mifo mai kékápin ma ída vain nanin banta anon betin aví daní iyaren mino. 14Máan tiyákan kokhon nanin banta ano Bafantá mumunan iyan beni kékápin me asotú asotú en maman kokhoníen mino. 15Máan ma iyain anarái Pitan aman ma oriyain aa akhempá banasi ano aí nanin banta aviren mo yóki uvíden kaiyan inká manáa kúkútafin kaiyaren mino. 16Máan tiyákan Yerusaremí baru áde ma vain barufin páké ano yere aposeri kayo e oniyáken aí nanin banta vá inká namu aunan ma fákakhein kéká bá aviren eríkan mai nanin banta ayofen mino.
Namuro Kayo Ano Ma Aposeri Kéká Namu Uantein Baya Ino
17Monó ánon banta kékái ánon banta vá bei kéká ma Sadyusifin bain kayo vá ano ma mai avúavá oniyáken aposeri kayo ará namu uanten mino. 18Namu uantáden betí ankan e manten aposeri kayo fákaren aviren banasi ma karavusií iyain namun mo karavusiíen mino. 195:19 Apo 12:7-10Máan turan mai inuran mana Bafani enisori ano minó ona yiren betí ankan aviren barufá morúden máa semí, 20“Tiretí ankan monó dafufin o mantave auyen aunani vaya minó tiamesin ná banasi ano inino.”
21Máa síkan aposeri kayo ano mai vaya iniren pe ákurá e manten oren monó namun dafufin o váken araíen mai vaya sian afova amiyaren mino.
Máan tiyákan mairá monó ánon banta kékái ánon banta vá bei kéká bá Isarerii yafisin kayoi ánon banta kéká bá aran e átaru uven mai aposeri kayo aviren betí baintá erino van karavusi namumpin baya yan oren mino. 22Piripo kayo ma siantan oriyan o onákan mai karavusi namun ída aposeri kayo vaimpin evaránen oren mo mai ánon banta kayo siamemí, 23Teti oriyá o onékun karavusi namunte ona fara ákonaen munkukhan onará ma yafisin banta kayo fara mantakhá ma ona ma yiré maifin ma onékun ída mana vanta maifin baren mino.” 24Máa síkan kákan monó namuntá ma yafisin kayoi ánon banta vá monó ánon banta kayo vá ano ma mai vaya iniren kokhon ineine en amino iyáken máa semí, “Náina sá afoká inten nafino.”
25Máa sen iniyákan mana vanta ano enóben betí ankan tiamemí, “Orive onano, mai ma karavusifin kaeona kéká masina kákan monó namun dafufin o váken banasi iyanuan kaúden mai vaya siamin iniyan mino.” 26Máa síkan kákan monó namuntá ma yafisin kayoi ánon banta vá piripo kayo vá ano oren aposeri kayo o aviren eren mifo vanasi ano onámaná ankamin nain nan péden betí ankan amaniná ída mana yaná avúavasíen mino.
Aposeri Kayo Ano Ma Tiyarafenui Vaya Anan Dakhafó Tifanté Uno Sein Baya Ino
27Dafisin banta kayoi ánon banta kéká ano aposeri kayo ina ino van piripo kayo ano vetin aviren me kaúdákan monó ánon banta kékái ánon banta ano máa sen inaemí, 285:28 Mat 27:25“Teti ma siretí ankan tiamé ída uron ná mai vanta avíká monó baya vanasi siameno siré airo ananí uanteruna ifo fará tiretí mai vaya vanasi siamiyan nan Yerusaremí ma vain nanin banta ano mai vaya inen orera iyákayá inká tetin nan mai vanta aruan pure ono sireyá tetin tu finté iya fono.”
295:29 Apo 4:19Máa síkan Pita má ena vaya varen orin banta kayo vá ano evaránen betí ankan tiamemí, “Tetí Tiyarafenui vaya anan dakhafo sifanté umpo varará nanin bantai vaya ída yakhafó tifanté uno. 30Tiretí ankan manon Yisasin daa unkamádantá aruan púden nan mi setisi sináuyani Ayarafenu ano véin purin pintena evaránen avían mantakhen mino. 315:31 Apo 2:33-34; Efe 1:20; Ibu 2:10; 12:2Béi anon tetinti aa aní uren evaránen tiviran banta vákan Tiyarafenu ano véin aviren inarufá mun bei ayan kurompá kain dan bain kin aniní ukhein tetí Isareri nanin banta siyaintí maé tirá baeré tifékun tetinti ume ampisintanten mino. 32Tetí ankan mai yanasinta ódákéi mai vaya sian dákó iyá tifékun inká Tiyarafenu oo ma yaiyein kékái Kantá Aunan amikhan mai aunan mano yere sian dákó iyan mino.
Kanisori Vanta Kamarieri Ano Ma Aposeri Kayo Van Bempáké Bano Sein Baya Ino
33Máa síkan Kanisori kayo ano mai vaya iniren kákantá aran nan iyáken betin aruan purono van en mino. 34Aruan purono van iyákan mai yafisin banta kayoi ánon banta kéká pinté mana Farasisi vanta véin aví Kamarierin ne sin man baya afová ukhan ma vanasi ano véin kákan bí amiyain mano orun mantaven tiamemí, “Ma kéká tiantan manáa afará barufá orun bano.” 35Máa sin betin aviren barufá aravuvíkan mairá Kamarieri orun mantaven Kanisori kayo siamemí, “Isareri vanta kayo oe, mana yaná ma ma vanta kayo amaniná kaono sinte mae ovare me inireya vá mainá betí ankan amaniná kaono. 365:36 Apo 21:38Afovaí ukharono. Ída ayá damú oriyan mino. Teudasi ano e mantaaren temí, ‘Téi vafan bákun ten tiví bain banta uno,’ síkan ádé anantá kami kami antareti (400) nanin banta ano véin dakafiyaréin maen kamani ano véin aruan púdan bentá ma mumunan iyá ein kayo me ifá en orera íkan beni yoran mo savifa afe ein mino. 37Ben oyampáké kamani ano ma vanasi aví baran damú Kariri fáke Yudasin ne sin banta ano e manten banasii ineine maman asuse en kamanin aré tavono van íkan béin má aruan púdan ben ma vákuren noré ein kéká ano me onen karan orera ein mino. 38Máan tukhein nan mi siretí ankan tiamiyá uno. Ma varará bantai ineinerá ma yoriyaren mai yoran mo asuse inten mifo ída vá mana yaná betin amaniná kaiya ampiantesin ná orino. 39Tiyarafenu ano ma mai ineine yákó ukhá inti mae máan tiya véin má namuroí inampo ída vá mai yoran are ono.”
405:40 Apo 4:18Máa síkan Kanisori kayo ano Kamarierini vaya iniren baya varen orin banta kayo aran eríkan dafiyó ankáden Yisasini vaya siamen non nan airó ananí uantáden ampiantan oren mino.
415:41 Mat 5:10-12; 1Pi 4:13Beti ma Yisasin avíká uman baren ayave o yosin ma Tiyarafenu ano vetin nan kama nanin banta ino ma sein nan mi vaya varen orin banta kéká ano yafisin banta kayoi ánon banta kéká me ampiren oriyáken amusin en mino. 42Amusin uren Yisasi ma vanasi evaránen avíkein mai kama vaya ída me ampinton ena ena yamú kákan monó dafu kayofin má mana mana namumpin má orera uven tiamiyaren mino.
6Dan Manápá Ifo Afápá Kan Un Kádan Monó Doran Ayain Banta Ma Aní Ein Baya Ino
16:1 Apo 4:35Maí damú eyo iyampon kayo ma mo kokhoní iyan maen mai aúbanáké Kiriki vaya ma siyain Yutan kayo ano Aramaiki vaya ma siyain Yutan kéká anan uanten máa semí, “Minó damú tiretíi varé nanin kayo anan ayaiya ompo setisi varé nanin kayo ída ayaiya ono.” 2Máa siyaimpin tiyan míkan mifo sirantan kan orun kádan (12) eyo iyampon kayo ano ena eyo iyampon kayo minó iyanuan kaúden máa semí, “Dunan amin naro sire ma Tiyarafenui vaya mo siamin doran ma me ampin ída kama ukhen mino. 3Máan tukhen mifo sifá tiváeyan noe, siretin aúbaná intéa anó banasi avorá kama ví bákan ná Kantá Aunan mano aúpin bíkakhaná kama afova van nafi mai finte vá dan manápá ifo afápá kan un kádan banta aviádesin ná mai yorantá betí ankan dafisino. 4Dafisiyantí maé teti minó damú timúkiyáké Tiyarafenui vaya siamiyá banasi aya ó tifanté uno.”
5Banasi ano mai ma aposeri kayo ano ma sein baya van amusin uren mairá ákona mumunan iyan ma Kantá Aunan mano víkakhein banta Stivenin maman kaiyan Firipi má Prokorusin má Níkanorin má Timonin má Pamenasin má Antiokí banta Nikorasin má avían kaen mino. Nikorasi ída Yutan kéká pintena vanta ifo béi ena anan bantan báken Yutan kayoi monó dakhafiyan mino. 6Máan turen mai vanta kéká avían aposeri kayo vaintá me kaúdan mai yorarí ino van ayan ánontá kaúden avu uanten mino.
76:7 Apo 2:41; 16:5Máan turan Tiyarafenui vaya ano minó barufá orera íkan Yerusaremíké kokhon nanin banta kayo ano aú baéden Yisasini eyo iyampon kayoí iyákan inká kokhon monó ánon banta kayo vá dere ano Tiyarafenui vaya iniren mumunan en mino.
Isarerii Ánon Banta Kayo Ano Ma Stiveni O Fákein Baya Ino
8Tiyarafenui sarisari vá ákona vá ano Stivenimpin bíkavin banasi aúbaná enará ukhein aní danasinta uvariyaren mino. 9Máan tiyákan Yutan kayoi Monó Ano Ma E Anunurasá Bano ma sikhein monópin ma Sairiní baru vá Areksandriá baru vá inká Sirisia bara vá Esiá bara vápinté ma e varéein Yutan kéká ano mai vayará araíen Stivenin má asiven mino. 106:10 Ruk 21:15Máa siyan maen Kantá Aunan mano Stivenin kama afova amiyan ma siyain baya mai kéká ano ída kanaíen ankaman durafurin nainíen mino.
11Máan tiyaimpin mai setí inékun Mosesin má Tiyarafenu vái ankayan tiyan mino sino van mai kéká ano aúpáké ena vanta kayo mo arápiníen mino.
12Mai avúavasí o senten banasi vá monó ánon banta kayo vá man baya ma afova amin kayo vá arápiní uren Stivenin o fáken Kanisori kéká baintá mo khaen mino. 13Mo khaúden béin aufin manáa kampun baya sino van manáa vanta kayo síkan mai kéká ano máa semí, “Minó damú inétifékun ma vanta ano Tiyarafenui kantisí ukhein baru vá beni man baya vá ankayan tiyaren mino. 14Máan tiyáken inká Nasaretíke vanta Yisasi ano kasaen monó namun ankaman mádaren inká Mosesi ma setin timikhá ein avúavá do maman karúdanten mino siyáká iniyaré tiféuno.”
15Máa siyan mai ma Kanisori namun ma varé ein kayo ano Stivenin purefure en oniyan maen ben auná ano enisori auná ma fanu seiníen mino.
7Stiveni Ma Kanisori Kayo Manáa Vaya Siamein Baya Ino
1Máan turan mairá monó ánon banta kékái ánon banta ano Stivenin inaemí, “Ma ma éin nan tiyain baya kayo mai furá tiyan nafino.”
27:2-3 Esé 11:31; 12:1Máa síkan Stiveni evaránen temí, “Tifá tiváeyan má tifóeyan ma soe, siretí ankan ná ineno. Teti sinafu Abaraamu ma Mesopotemiá barafá ban ma Araní barufá ída orikhan maen inarufá ma minó ákona vain Tiyarafenu ano Abaraamu vaintá dákó en mino. 3Dakó uven Tiyarafenu ano véin tiamemí, ‘E antun má ei vara vá ampireya séi ma aní onuna varafasá orono.’ Esé 12:1
47:4 Esé 11:31; 12:5“Máa síkan Abaraamu Saridia vara me ampiren Arani varufá o varéin be afóe ma fúbíkan Tiyarafenu ano véin tiantan ma ma saréa vaóna vara e varen mino. 57:5 Esé 12:7; 15:18; 17:8Maí damú Abaraamun ída manáa vara amikhan inká ída iyampon kaúkan maen Tiyarafenu ano siyáken, ‘Ma vara ínaimpáké e má en ana akhá bá amenté uno,’ sen iyáantákan mino. 67:6-7 Esé 15:13-14; Eks 12:40Tiyarafenu ano Abaraamun máa sen tiamemí, ‘En ana akhá ano ma ena varafá o soya ma vainí ukhantin kami kamí antareti (400) oranarái vetin uman amiyantin miyan ída van dorarí inten mino. 77:7 Eks 3:12Máan tinten mifo mai ma ída miyan ban dorarí uantiyaré inona kéká téi uman amirékun maen ínaimpáké betí mai vara me ampiren ma varará e váken téintá monó tinten mino.’ Esé 15:13-14
87:8 Esé 17:9-14; 21:4Máa siren mairá Tiyarafenu ano Abaraamun má ma kasen báken au ma kaí pákena siamídan mairá Abaraamu ano Aisakin afóení uven béin kaúdan ma yan manápá ifo afápá kanú manaú damusí ma iyan maen béin au kharan ínaimpáké Aisaki ano Yekopun kaúdan inka Yekopu ano siyan míkan mifo sirantan kan orun kákan (12) banta setin tináuyan kaen mino.
97:9 Esé 37:11, 28; 39:2, 21-23“Kaúdan mai sináuyan mano Yosepin ará namu uantáden avían ena kékápin mo sarí uran béin miyaní uren aviren Isipi morun kain baren mifo Tiyarafenu véin má báken 107:10 Esé 41:37-44beni uman kayo aya iyaren mino. Aya iyan Yosepi ma Isipíké Kin Fero má ma vaya siyákan Tiyarafenu véin kama afova amiyan kin mano véin nan moéken anunu uren mai van mi kin mano véin maman kamaniní urákan Isipí dafíaren ben amáká dafisen mino.
117:11 Esé 41:54; 42:1-2“Dafikaréin ínaimpáké Isipi vá Kenani vái varafin kákan anan eríkan kákan uman baren tetin tináuyan mano arafan nan ída kanaíen dunan doseren en mino. 12Mai umampin ban maen Yekopu iníkan Isipí dunan ban ne siyain baya iniren tetin tináuyan tiantan ída aravin táké araíen araven mino. 137:13 Esé 45:1-4, 16Aravukharen ma evaránen kan dádasí en Isipi aravíkan mairái Yosepi veyan maman páman en be afá aváeyan tiamemí, ‘Téi Yosepi uno,’ ma siyain baya ínaimpá kin mano afová en be antun mi varéin mino sen mino. 147:14 Esé 45:9-11; 46:27Mai oyampáké Yosepi ma siantan be afóe Yekopun má bei kéká minó ma o aviren erein mai seventi-faipi (75) nanin banta ino. 157:15 Esé 46:1-7; 49:33Yekopu ma Isipi orun baren ínaimpáké béi fúbin inká setin tináuyan má dere furen mino. 167:16 Esé 23:2-20; 33:19; Yos 24:32Púbíkan ínaimpáké mai kéká daiyó en evaránen Sekemú barufá ma fefá Abaraamu ano manáa monípó Amorin akhafana finte miyaní ukhá ein barafin ma varé ein masípin mo masíen mino.
177:17-18 Eks 1:7-8Kokhon orana orivin maen Tiyarafenu ano ma fefá Abaraamun tiamen éin avu onté uno ma sikhá ein damú ádesí iyákan Isareri nanin banta ma Isipí baré ein mano mo ampan kauren kokhoníen mino. 18Máan tiyákan Yosepin ída afová ukhein banta ano Isipii kiníen mino. 197:19 Eks 1:11-22Mai kin mano setisi kéká bá tináuyan má máká maáká en namu uantáden aase ma kaúdan iyampon arará kayo vá arin purino siren betin duvunin baren mo karúden mino.
207:20 Eks 2:2Maí damú ana Mosesin ma ve anóe ano kaúden onan Tiyarafenui avorá avorú iyampon baimpin be anóe afóe ano kanú manaú biyontá mápin aúpá dafisiyaren mino. 217:21 Eks 2:3-10Dafisiyaren béin ma avían barufá kaúdan maen kin araun mano véin aviren mo ve akhasí uran baren mino. 22Báken maen Mosesi ano Isipi kayoi kama afova variyáken e anoníen baya vantaí iyan ákona yoraríen mino.
23“Máan ten oriyan ma Mosesi e anoníen foti (40) oranaí ma iyáken mairá be afá aváeyan Isareri kéká o onano van en mino. 247:24 Eks 2:11-15Ineine uren oriyan o onákan mana Isipi vanta ano Isareri vanta aruren namu uantiyá íkan mai anonafá mai vanta mo ayaen Isipi vanta aruádan puren mino. 25Mosesi ma inikhá ein Tiyarafenu anon tiantan tetin me siya iyan mino sen bei kéká ano ovaren me ininten mino sen mifo vetí ída afová ukharen mino. 26Máan turákaren ena ákurá Mosesi oriyan o onákan Isareri vantá kan mano aruviyaréin béi mo yódá iyáken temí, ‘Tire anavasan mompo fará tirékan aruvianta fono.’
27“Máa síkan mifo mai aruvin ma araí uren ena vanta vá aruviyá ein banta ano Mosesin do ékiyáken máa semí, ‘Iye ano éin nan ánon bantaí ukheya setin daimono sikhaya fono. 28Éi ma inuran ma mana Isipi vanta ma aruan pureonaí eyá téin tiruan purono vara fono.’ 297:29 Eks 2:21-22; 18:3-4Máa síkan mairá Mosesi mai vaya iniren me onen karan Midianí barafá o soya vanta an dakhen baren maifá anasi mamáken kankanan afon iyampon kaen mino. 307:30-34 Eks 3:1-10Kaúden baréin foti (40) orana esantari íkan banta i van kámá barafá Sainaí anuyon ádé o varé íkan mana enisori ano ira khiyain daa finté uaren Mosesi vaintá dákó en mino. 31Mai ira ma khiyan Mosesi ódaren kokhon ineine iyáken mai ma yákó iyain daná onano van ádé oriven iníkan Bafan amen avaya ano máa semí, 32‘Téi en afóeyan ma vain Abaraamu Aisaki Yekopuni Ayarafenu uno,’ ma síkan Mosesin akhokhofen avinantan diyaimpin ída mo onen mino. 33Máan tiyaimpin Bafan mano véin tiamemí, ‘Mai ma éi mantakhaona vara mai kantasí ukhein bara yontá ifo ei arantan anamun ná do ayufono. 34Intéa uman ná tenti vanasi ma Isipí bain amaniná kaiyan nafi inka séi ódaré vetíi ifí inéi mai umanpinte utúantano siréi eré umpo varéa erikhesirá éin tiantéku evaránen Isipisá orono.’
357:35 Eks 2:14“Mai ma vetí ankan Mosesi nan tiyáken, ‘Iye anó éi nan tetintasá dafisiyáke vá daimono sirákaya fono’ siren ma veni vaya ída inen do ékein mai Tiyarafenu anon daa ana ma ira khiyain pinté béin nan ore vá betíi yafisiní ukhe mai uman pinte utúde vá avirano siren tiantein mino. 367:36 Eks 7:3; 14:21; Nam 14:33Mosesi ano Isipíke yo iyanen oriyáken maen Isipi varafin má Nare Non má inká foti (40) oranará banta i van kámá barafá bái enará ukhein ákona vá aní danasinta vá uvaren dararen ukharen mino.
37“Mai Mosesi anon Isarerin nanin banta máa sen tiamikharen mino. ‘Tiyarafenu ano sen ma erunaí ukhein mana sakhanampa vanta eni vanasi aúbanáke siantékun orinten mino,’ sen tiamikharen mino. Diu 18:15
387:38 Eks 19:3“Béi anon banta ída van kámá barafá banasi iyukhein aúbaná tetin tifóeyan má báken Sainaí anuyompin óden enisori vá un bákan Tiyarafenui aun bain baya siamikharéin taréa setimpin e van mino.
39“Tiamíkan mifo setin tináuyan mano veni vaya átakharé en oyan amiren betin ma iniyá ein pura sen evaránen Isipí orono van mi inikharen mino. 407:40 Eks 32:1Mai kéká ano Eronin tiamemí, ‘Mai ma Isipíke setin tiviren erein Mosesin amaniná nái yanasá dákó ukhen nafi seti ída afová ukhétifé umpo éi ena ayarafenu kayo uvádesin ná tetin tufá oriyan aa aníen tiviren orintisá orono.’ 417:41 Eks 32:2-6Máa siren maí damú anan arará burumakaó aman manon uváden betiyantá ma ayampóké uvarein danáká íkun uan amiyan amusin en maináká monosí uanten mino. 42Máan tiyaimpin Tiyarafenu ano vetí ankan me oyan amiran maen ayontá ma vain danasintará betí araíen monó tianten mino. Máan ma ein manon sakhanampa vanta kéká ano ma vompon uvamádan baré einíen mino.
“‘Isareri nanin banta kayo oe, foti (40) oranará ma vanta ída van kámá barafá ma váke
íkun uan amiyá eona yanasinta mai séin ná bare me susu sisintiyare rafono.
43Mai ma yavaráe fóké ma uvaran namun ma kampun ayarafenu Moreki nina ma vare nóke ma
inká tiretí ayampó ma uvaran kampun ayarafenu Refanini ofun amantá ma monosí uantiyaóna
mai van mi séi siretin tiantéku mae Babironí esante enai varafá o soya ma vainí ukhe van nono.’ Amo 5:25-27
44“Tiyarafenu ano ma Mosesin tiamíden béin aníin onein mai avúaváká ten mi yavaráe fóké Tiyarafenui má uváden maifin Tiyarafenu ano vetin má manafin ban baya kaúdan mi setin tináuyan mano vanta ída van kámá barafá baren noren mino. 457:45 Yos 3:14-17Mai ma yavaráe fóké uvaran namun ma setin tifóeyan amin mamaren maen mai vá baren Yosua má enai vara varano siren oríkan Tiyarafenu ano vetin avorá mai kéká aren tain orivin mai namun mo khain mai varafá para van oriyan Devitini yamú mo kanaíen mino. 467:46 2Sa 7:1-16Tiyarafenu ano Devitin kama uantan béi amusin uaren Yekopuni Ayarafenu ma van nain namun uvarano siren béin inaúan inen mino. 477:47 1Ki 6:1-38Máa sen inaen mifo Soromoni anoi véin amá uvaren mino.
48“Máan ten mifo vanta fóké ma uvaran namumpin Dan Bain Tiyarafenu ano ída vákan sakhanampa vanta ano sikhen mino.
49“‘Bafan mano siyáken
inarufái senti kini kumanin kará bákan
bararái se sirantan kain baru van mifo
siretí inté ukhein namun ná tentina uvarantó iyákeyá inká
intefasá tenti sivíkan baru vanten nafino.
50Téin tiyan mano mai ídá minó danasinta uvante rafuno.’ Ais 66:1-2
517:51 Ais 63:10“Tiretí ankan monó baya átakharéin nanin banta ma vainí ukheya ída vaya iniyáke Tiyarafenun ída ará amiya ono. Tiretí afóeyan ma iyaré einí eya minó damú Kantá Aunan mano ma siamiyain baya átakharé iya ono. 527:52 Mat 23:31Intéa sakhanampa vantá tiretí afóeyan mano fefá betin amaniná ídá uman amikharen nafino. Mai ma Funtákein Avúavá Baran Banta erinten ne sen tian dákó iyaré ein banta kéká inan aruan púkaré íkan mai vanta ma yákói mae saréa siretí anon avían namuro ayampin amen nan béin aruan puren mino. 53Tireti anan Tiyarafenui man baya enisori kayo finte vareona ifo mai ánain ída yakhafe ono.”
Stivenin Ma Onámaná Ankamein Baya Ino
54Máa síkan mai yafisin banta kayoi ánon banta kéká ano Stivenini vaya ma iniren maen béin nan aranan iyáken avayanan uanten mino. 557:55 Íbo 110:1Máan uantiyákan Kantá Aunan mano Stivenin aúpin bíkavin inarufá mun onan Tiyarafenui kakhan má Yisasi véin ayan kurompá mantakharen mino. 567:56 Kor 3:1Mantakhan béi máa semí, “Inaru ona yiví téi oniyá umpo onano. Vanta Anin mano Tiyarafenui ayan kurompá mantakhen mino.”
57Máa siyain má betíi atarentá iyáden avádóden bádiyáken Stiveni vaintá tavaen oren mino. 58Oren béin e yarifen kákan baru akhempá morun kaúden araíen onámanápó ankamiyáken mai ma esé araíen béin au finté ma iyá ein kéká ano vetíi ayá buí dana ayúariyan Sorin ne sin pumara arantampin kaen mino.
59Stivenin ma onámanápó ankamiyan maen béi máa sen amúkemí, “Bafan Yisasi oe, séin taunan barano.” 607:60 Ruk 23:34Máa siren aron kan daféden oovariyáken temí, “Bafan noe, vetí ankani ume vá ampiantano.” Máa siren aun ma vareiníen puren mino.
81Sorin avorái Stivenin ma arin puriyan óden kana ino sen mino.
Yisasintá Ma Mumunan Iyain Kayo Ma Namu Uantein Baya Ino
Stivenin ma aruan purein táké araí uren mumunan nanin banta namu uanten inká monó ma siyain kayo ma Yerusaremí baré ein máden asuse iyaimpin monó nanin banta kayo me onen karan oreraen Yudiá barafa safi inka Sameriá barafa safi oriyákan aposeri kayo ano Yerusaremí pa varen mino. 2Tiyarafenu oo yaiyin banta kayo ano Stivenin daiyen mo masí uren kákantá kuníen mino. 38:3 Apo 9:1, 13; 22:4; 26:9-11Máan ten mifo Sori ano monó nanin banta máden asuse iyáken mápin peren kuven iyan banta vá anasi vá do yarifen karavusifin mo khaen mino.
Firipi Ma Mo Sameriá O Varé Ein Baya Ino
4Máan tiyan ma karan orera ein kéká ano mai ma karan oreípá mo monó baya siamen mino. 5Máan tiyákan Sameriá akhempá mana varurá Firipi mo Tiyarafenu ano ma aní ukhein bantai vaya vanasi siamen mino. 6Tiamiyákan kokhon nanin banta ano Firipin avaya iniyáken inká be ma enará ukhein avúavá ma yákó iyain oniyan maen ádé oriven kamaen inen mino. 7Iniyákan Firipi ano kokhon namu aunan ma varé ein nanin banta aú pinte yo siantiyákan mai namu aunan kayo ano vádiyan orera iyan inká ai ayan ma fúkein kayofi arantan ma namu ukhein kayofi ayofiyákan banasi ano onen mino. 8Máan tiyákan mai van mai varufin kákan amusin en mino.
Uvátakhan Banta Saimonini Vaya Ino
9Máan tiyan Saimonin ne sin mana uvátakhan banta mai varurá bákan Sameriá akhempá ma varé ein nanin banta ano véin nan takha iyan maen béi siyáken, “Téi kákan banta uno,” siyaren mino. 10Máa siyan minó ona vain má ída ona vain má ano veni vaya iniren béin amo siyan temí, “Moéken enarasí ukhein ákona e ma siyain ma vantafin ban mino.” 11Máan tiyan pefái veni uvátakhan nan takhaen eriyaren mai van béin ánain mana yakhafen mino. 12Máan tiyaréin ma Firipi ano Tiyarafenui kama yafisin baya vá inka Yisas Karaisin aví bá ma siamin iniyáken mai vayará mumunan uren minó nanin banta ano non baren mino. 13Máan tiyan Saimoni veyan má mumunan uren monó non péden Firipin dakhafen nóken enará ukhein ákona vá aní daná bá ma uvariyarin oniyáken takhaen mino.
14Máan tiyákan baya varen orin banta kayo ma Yerusaremí ma varé ein mano iníkan Sameriá barafá ma vain nanin banta ano inka Tiyarafenui vaya iniren mumunan iyané siyaimpin Pita nú Yonin nú tiantan maifá oren mino. 15Békanan Sameriá ma orivin maen mai kéká ano Kantá Aunan barano van Tiyarafenu vaípá amúken mino. 16Para va ino Bafan Yisasin avíká anan monó non péden mana ano ída Kantá Aunan mantaréin mino. 178:17 Apo 19:6Máan turen Pita nú Yonin nú ano vetin ánontá ayan kaíkan Kantá Aunan baren mino.
18-19Aposeri kan mano ma ayan ánontá kain Kantá Aunan bariyain Saimoni ódaren moní baren betin me amiyan temí, “Téin dere mai ákona simikhesirá tiyan ma ánontá kaonuna nanin banta ano kanaíen Kantá Aunan barano.”
20Máa síkan Pita ano Saimonin tiamemí, “Ei moní bá en masá purase o aiyorano. Para vara seyo, Tiyarafenu ano ma vei sarisarifó para amiyain ákona monípó miyaní onté unon te ine ono. 21Tiyarafenui yorampin eni afokhan ída vanten mino. Para vara seyo, ven avorá en ará ída funtáken mino. 22Máan tukhen mifo ará baéde Bafan Tiyarafenurá amúkesin ná e aúpin ma namu avúavá inin ma ineona ume vá ampiantano. 23Téi farava máa siya rauno. Éin ma oniyaruna Tiyarafenui ákona varano van moéke anunu e nan mai ano éin avíáda umei unampin báe ono.”
24Máa síkan Saimoni evaránen békanan tiamemí, “Bafan baípasá amúkusintesin ná mai ma sen timaniná dákó ino seona yaná ída vá dákó ino.”
25Pita nú Yonin nú ano ma Bafani vaya siamiyáken beni ana vaya maman dákó uren Yerusaremí evaránen oriyáken Sameriá akhempá ma vain baru kayo fimpá kama vaya e siamen oren mino.
Firipin Má Itiopiá Banta Vái Vaya Ino
26Maí damú Bafani enisori ano Firipin máa sen tiamemí, “E mante sautí aravuve vá mai ma Yerusaremíké kámá barafá aravuaren ma Khasá oriyain aintá o muntave vá aravono.” 27-28Máa síkan Firipi e manten mai aasá araviyaren mana Itiopiá bara fáke kákan banta vá o fóken mino. Béi maen Kandasin ne sin Itiopia kayoi kuinini moníká dafíkein doran banta8:27-28 Mai vanta avankan bíkein banta ino. Para va ino, vetíi man baya ano siyáken kuinini yoran bantaí ma inona ano avankan ná do viseno sikhan mino. váken Yerusaremí monóká erikharen bei karisifin kumamen evaránen bei varufá oriyáken mana sakhanampa vanta Aisaiyani vompon dóki finte yankafen oren mino. 29Mai vompon onen oriyákan Kantá Aunan mano Firipin tiamemí, “Mesan karisi vaintá oriveya mai ádé orono.”
30Máa síkan Firipi savaen mai karisi ádé oriven iníkan mai vanta ano sakhanampa vanta Aisaiyani vompon dóki finte yankafiyaréin béin máa sen inaemí, “Mai ma yankafiyaona vomponi ana afová ukhe fono.”
31Máa sen ina íkan mai vanta ano semí, “Ída ma mana vanta ano sisimintí intesá erá téi mai vayai ana afová onte rafuno.” Máa siren mai vanta ano Firipin aran mai karisifin ben má un kumanen mino.
32Mai ma kuinin ayain banta ano ma yankafiyá ein bompon mano máa mi sikhen mino,
“Mana sipisipi arono van aviren oren ma
inká ayo yo khaono van aviren oren íkan
ma ída vádeiní en be oo fáken mino.
33Béin maman bara ana kanti ana uren ída funtákein kó tiantáden
ma vara ráke ven aunan do manteini ana akhá i vain pasen
banasi ano ída o araren tinten mino.” Ais 53:7-8
34Mai vompon ma yankáden mai vanta ano Firipin inaemí, “Tisimeno, mai sakhanampa vanta ano ma sikhein beyan nará tikhen nafi áa ena vanta vará tikhen nafino.” 35Máa sen ina íkan mai ma yankafein baya ana Firipi araíen tian dákó iyan inká kama vaya ma Yisasin nan tikhein nan tiamen mino.
36-378:36 Apo 10:47Békanan mai vaya e sen oriyan baren manáa non baintá oriven mai vanta ano siyáken, “Onano masi non eraviyan mifo fara vará téi ída monó non perante rafuno.”8:36 Ínaimpáké manáa vompompin ena vaya ves 37 fin asotú ukhen mino: Máa síkan Firipi semí, “Éi ma e aúkáké mumunan iyante fara monó non baran nono,” síkan mai vanta ano evaránen béin tiamemí, “Yisasi Tiyarafenu Anin ma varará nanin banta evaránen aviran bantan bá bentá mumunan iyá uno.”38Máa siren mai vanta ano síkan mai ma oriyarein karisi ma fákaran Firipi má mai vanta vá nompin aravuven Firipi ano mai vanta monó non péanten mino. 39Péantáden békanan non me ampiren aifá édákan Bafani Kantá Aunan mano Firipin do aviren enafá orivin ída véin onen mifo mai vanta ano amusin en bei varufá oren mino. 408:40 Apo 21:8Firipi maen intesá eipáke safi Asotusí barufin o afoká uven mai ráké araíen Yisasini kama vaya minó baru kayofin e siamen oriyan baren Sisariá e unen mino.
9Sori Ano Ma Vei Ará Baerein Baya Ino
19:1 Apo 8:3Maí damú ana Sori ano Bafani eyo iyampon kayo aruan purono van pa sinko sen oriyáken 2Damaskasí monó átaru namun kayofin mai intéa nanin banta anó Aa Ma Yakhafin Kéká9:2 Aa Ma Yakhafin Kéká maen Yisasin ánain bákuriyain kayo van tikhen mino. 19:9, 23; 22:4; 24:14, 22 fin ná dere onano. banafi mai vetin páken Yerusaremí karavusifin mo kaono van Sori ano Damaskasí monó ánon banta kayoi ánon banta mo inaen mino. 3Ina íkan eyo sin Sori oriyan baren Damaskasí áde oriyain má inaru fáké kakhan mano manádá béin panu sen eúkuáden mino. 4Máan tiyain má Sori varará eraven ankamen iníkan mana oo va ano máa sen tiamemí, “Sori oe, Sori oe, nái ana vará tein namuroí usintiya fono.”
5Máa síkan Sori inaemí, “Bafan noe, éi iye fono,” síkan béi evaránen temí, “Mai ma séin namuroí iyaona mai séi Yisasi uno. 6Máan tiya ompo éi mantave kákan barufin ódesin maen inte yanasá barante fo mai mana vanta anon tiaminten mino.”
7Máa sin maen Sorin má ma oriyaré ein banta kéká ano vaya ída sinton mairá mantakhen mai vaya inen mifo mana vanta ída onen mino. 8Máa siran Sori varará bakharen orun mantaaren auu máben onákan auu sítípa ukhen ída mana yaná onarí iyaimpin ben má ma orikhá ein kéká ano ayan noren Damaskasí barufin óden mino. 9Moran maen kanú manaú damúi Sorin auu yufúkuvin báken mana yunan nafi non nafi ída niyan mino.
10Damaskasí barufin maen mana Ananiasin ne sin eyo iyampon baré íkan Bafan mano auu véden béin ariyan temí, “Ananaiasi oe,” síkan béi evaránen temí, “Boe, Bafan noe,”
11síkan Bafan mano véin tiamemí, “Sori maen taréa sentá amúkiyan ban mifo vá Puntákein Aasá oriare Yudasin amá orive Tasusíke vanta Sorin nan muno se vá ina ono. 12Béin auu vaédan Ananiasin ne sin banta ano véin ánontá ayan mo kaíkan béin auu evaránen kama iyan onen mino.”
13Máa síkan Ananiasi evaránen Bafan tiamemí, “Bafan noe, Yerusaremí ma eni mumunan nanin banta vain amaniná ma mai vanta ano ída funtákein avúavasí ma iyain nan kokhon manon ten orera iyá inikhé uno. 14Máan tiyáken monó ánon banta vaípákena eyo sin ákona vompon amin mamaren entá ma monó tiyain kéká minó karavusi fákano van mará erikhen mino.”
159:15 Apo 26:2, 6; 27:24; Rom 1:5Máa síkan Bafan mano siamemí, “Ena anan kéká bá betíi kin kayo vá inká Isareri nanin banta vápin tenti monó baya varen orino van béin inka aní ukhé umpo vá orono. 169:16 2Ko 11:23-28Téin tínain ma vákurin naintá béi intesá ená uman baranten nafi mai véin aní onté uno.”
17Máa siran Ananiasi orein mano mai namumpin ódiven Sorin ánontá mun ayan kaiyan temí, “Tifá tiváe Sori oe, mafá ereno van eriyáe nan ma ayanafá dákói ma oneona vanta, Bafan Yisasi ano éin nan evaránen auu mábé onesin Kantá Aunan mano éimpin bíkano van mi séin tisintá eré uno.” 18Máa siyain má anan Sorin auufenté ataro ma yo siven eraveiní íkan evaránen auu máben oniyáken e manten monó non peren mino. 19Péden manáa yunan naren bei ákona evaránen mamaren Damaskasí ma varé ein eyo iyampon kayo vá manáa yamú baren mino.
Sori Ma Damaskasí Bá Yerusaremí Bá Ma Varé Ein Baya Ino
20Ákona mamaren esé ana e manten Yutan kayoi monó átaru namun kayofin oriven Yisasi Tiyarafenu Anin mino sen araíen monó baya siamen mino. 219:21 Apo 8:3Máa síkan beni vaya ma inein nanin banta minó ano anúden orera iyan máa sen inaemí, “Mai ma Yerusaremí ma Yisasini eyo iyampon kayo aruan puriyan karavusi fakaádaren ma inká maráke kayo vá dere karavusi fáke monó ánon banta kayoi monó ánon kéká baípá orono van ma erein banta fino.” 229:22 Apo 18:28Máa siyan Sorini monó baya ano moéken ákona íkan Damaskasí ma varé ein Yutan kayo ano Yisasin nan Tiyarafenu ano ma aní ukhein banta ino sen afová uren akhokho van ída evaránen béin má manáa vaya sen mino.
Yutan Kayo Ano Ma Sorin Aruan Purono Van Iyain Baya Iniren Ma Karan Orein Baya Ino
23Máa sen kokhon damú oriyan maen manáa Yutan kayo ano Sorin aruan purono van aúpáké baya sian damuáden mino. 24Máa siren mai Yutan kayo ano Sorin aruan purono van mai varui yafu ona kayo ma vaintá ena ena vayan má inuran má dafían ákona iyain baya Sori inen mino. 259:25 2Ko 11:32-33Máan tiyákan ben ma vákuren noré ein kayo ano inuran pinté Sorin do aviren mo basketifin dan kumamin mairá anan damuren kafi ain pinté dan aravuaren me onen oren mino.
Sori Ma Yerusaremí O Varé Ein Baya Ino
269:26 Kar 1:17-19Oren ma Yerusaremí oriven Yisasini eyo iyampon kayo vá o asotú uvé dorano van íkan betí ankan béin nan ída fura sen eyo iyamponí ukhen mino sen anomé iniyáken béin nan peren mino. 279:27 1Ko 9:1Máan tiyaimpin Banabasi ano Sorin aviren baya varen orin banta kayo vaintá moren Sori inté ená ayanafá oriyaren Bafan onaná béin baya siamídan inká béi inté ená Damaskasí barufin Yisasin aví ída feranton ná tian dákó ena fi, mai fákena vetin tiamen mino. 28Tiamídan Sori vetí ankan má báken Yerusaremí ída feranton Bafan avíká kasaen nóken banasi monó baya siamiyaren mino. 29Tiamen nókan Kiriki vaya ma siyain Yutan kayo ano véi má baya fóké asive asive iyáken mai kéká ano véin aruan purin aa van dosiyaren mino. 30Máa siyain baya ma monópin bain afá aváeyan mano iniyáken béin do aviren Sisariá morúden tiantan Tasusí oren mino.
31Orivin mumunan nanin banta ma Yudia safi Karirifa safi inká Sameriá akhempa safi ma varé ein kéká Kantá Aunan mano mumunan ákona uantan kokhon mano vetimpin o asotú íkan amusin pinté kusen báken Bafan nan péan amiyaren mino.
Ainiasin Nú Dokasin Núi Vaya Ino
32Pita ma minó akhempá doren noren maen Ridá barurá ma mumunan nanin banta vain onano van oren mino. 33O varen mai varu finte Ainiasin ne sin banta onákan dan manápá ifo kanú manaú oranará ai ayan púkan kúkútafin mana vakhen baren mino. 34Baréin Pita véin tiamemí, “Ainiasi oe, Tiyarafenu ano ma aní ukhein banta ano ayofen mifo mantave yuvasí dádá ono.” Máa siyain má ana Ainiasi orun manten mino. 35Máan tíkan Ridá barurá ma varé ein nanin banta vá Seroní puntákein avafin ma varé ein nanin banta vá ano mai vanta amininá ma yákó ein daná ódaren betí ará baéden Bafan baípá eren mino.
Tabita Ne Sin Nanin Ma Fúkaren E Mantein Baya Ino
36Máan tiyákan mana mumunan nanin Tabitan ne sin nan ma Kiriki vaya finté Dokasi ne siyain nanin mano Yopá barurá báken minó damú béi kama avúavá ana variyáken ona ma i van nanin banta aya iyaren mino. 37Aya iyaren aí baren púbíkan non péantáden dan bain karafarampin mun asédan baren mino. 38Ridá baru maen Yopá baru ádé baré íkan eyo iyampon kayo ano inin Pitan nan Ridá barurá ban ne siyaimpin kan banta siantan béi vaípá onóben temí, “Aine setí ma varuna varufá tare ana orono van muno,” siren tútúpen mino.
39Máa síkan Pita maí kan má oren onóbin do aviren dan bain karafarampin ódíkan minó baré nanin kayo ano véi vaintá e iyen eúkuven ifídiyáken Dokasi ma vetin má para váken amu uariyan amiyaré ein iyon afuin má ona vá Pitan aníen mino.
40Máan turan Pita ano minó nanin banta siantan barará karafarampin aravuvíkan aronkan durafúden amúkuren mai ma fúkein nanin baípá do vaében temí, “Tabita oe, orun mantano,” síkan mai nanin auu máben Pitan me oniyan orun mantaan kumanen mino. 41Kumamin Pita ano mai nanin ayan pákaren ayain mantavíkan mairá mumunan nanin banta kayo vá baré nanin kayo vá aran édákan mai ma fúká ein nanin ayun para van aní in onen amen mino. 42Mai ma yákó ein baya ano Yopá barufin orera íkan iniren kokhon nanin banta ano Bafantá mumunan en mino. 43Máan turen burumakaó aufó ma minó daná uvariyain banta Saimoni má Pita manáa yamú baren mino.
10Tiyarafenui Enisori Ano Ma Koniriasi Vaintá Afoká Ein Baya Ino
1Sisariá barurá mana Koniriasin ne sin banta váken Itaríke aruvin banta kéká ino ma siyain pintena mana antareti (100) aruvin banta kayorá dafisiyaren mino. 2Dafíken báken be má minó be antun má Tiyarafenun aránaó báken bentá mumunan iyan maen Yutan kayofin ma ona i vain nanin banta aya iyáken minó damú Tiyarafenu vaípá amúkiyaren mino. 3Máan tiyaren mana inúpáké kanaú manaú áauí iyan béi onákan Tiyarafenui enisori ano yákó ma ereiní uaren “Koniriasi oe,” sen me aren mino.
4Arákan Koniriasi akhokho van mo furefure en oniyáken “Bafan noe, nái fino,” sen béin ina íkan enisori ano evaránen tiamemí, “Éi ma amúkiyaóna vá inká ona ma i vain nanin banta ma aya iyaóna avúava san Tiyarafenu ano anunu iyáken amusin uantiyan mino. 5Máan tukhen mifo saréa ana manáa vanta kayo siantesin Yopá barurá oren Saimonin ne sin banta van ma Pitan ne sen ariyain banta mo yosiren aviren ná erino. 6Mai vanta maen ena Saimonin ne sin banta ven amá un non akhempá bákan burumakaó au fóké ma manáa yaná uvaré iyain mai vanta vái véi van mino.”
7Máa siren mai ma véin tiamein enisori ma orivíkan Koniriasi vei yoran bantá kanan má mana aruvin banta veyan dere Tiyarafenu ma anunu ukhein avúavá ana ma vákuriyain banta vá aren mino. 8Aran eríkan mai ma afoká ein danasinta van tiamíden mai kanú manaú tiantan Yopá barufá oren mino.
Pitan Ma Auu Vaédan Onein Baya Ino
9Oren ayanafá e vakharen ena ákurá Yopá baru ádé oríkan mo vayaní iyan maen Pita amúkono van má daró óden mino.10:9 Isareri kayoi má daro avaíen ákona ukhan mairá onóbe enóbe é iyan mino.10Pitan arafan puriyákan dunan nano van iyan para yunan taren tasu sasu ein pinté béin auu vaédan maen 11inaru ona yivin mai finté davaráeren daná minó kamí kamí akhen pákaaren dan barará eren mino. 12Maifin ara ara osafáe kayo vá ayon pinte nun kayo vá inká ara ara safúna kayo vá bíkakharen mino. 13Máan tukhan Pita iníkan mana vaya ano siyáken, “Pita oe, mantave ma safúnan kayo arure nano,” sen béin tiamen mino.
1410:14 Riv 11:1-47; Isi 4:14Máa síkan Pita evaránen tiamemí, “Éin avorá ída avusese en ída funtákein dunan báká ída nakherúnan bantí Bafan noe, ída séi nanté uno.”
1510:15 Mak 7:15, 19Máa síkan mai vaya ano evaránen kan dádasí en béin tiamemí, “Téi Ayarafenu ano ma maman avusese uranuna yana san i vá teya fainí ukhen mino seno.”
16Mai ma sein baya ana kanú manaú dádasí en tiamíden ainen evaránen mai yavaráe varen inarufá óden mino.
17Máan turan mai ma auu vaédan onein danasinta van inté ukhen nafino sire Pita kokhon ineine iyan bákan mai ma Koniriasi siantan Sisariáké erein kanú manaú banta ano Saimonin ama san o inaen eriyan baren dafu onará e manten mino. 18E mantaven maen oovaraáden inaemí, “Saimonin nan ma Pitan ne siyain banta ma namumpin ná báé iyan nafino.”
19Máa sen ina iyákan mai ma auu vaédan ma onein danasinta van Pita fa ineine iyan maen Kantá Aunan mano véin tiamemí, “Saimoni oe, kanú manaú banta ano en nan dosen e van mino. 20Dosiyan mifo ída vá kokhon ineine iyáke vá téi anon betin tiantékun erikhen mifo aravuve vá betin masá orono.”
21Máa síkan Pita aravein mano mai vanta kanú manaú morun tiamemí, “Tiretí ankan ten nan mi yosia ompo fará ere fono.”
22Máa sen ina íkan mai máa kanú manaú banta ano evaránen temí, “Mana antareti (100) aruvin banta kayorá ma yafíkein Koniriasin ne sin banta maen Tiyarafenu van péden béin avorá puntáken bákan Yutan nanin banta kayo ano véin nan kama vanta ino siyain bákan kantasí ukhein enisori ano éin nan o aviren erinti vá éi ma siaminona vaya vá inino siren béin tiamídan tetin tisintái éin avirano van mi eré tiféuno.” 23Máa síkan Pita mai vanta kanú manaú e araádan be ma varé ein namumpin óden mino.
Pita Ma Sisariá Barurá Oren Koniriasin Amá O Varein Baya Ino
Un bakharen ena ákurá Pita mai kayo vá oríkan Yopá baru ráké manáa monópin bain afá aváeyan mano vetin má oren mino.
24Orein ayanafá e vakharen ená damú Sisariá oriyan maen Koniriasi o varen me afová iyan máan ten betin nan erinten mino siren bei kama arona kayo vá be antun má o iyanuádaren betin má manafin átaru ukhen ave iyaren mino. 25Átaru ukharéin Pita ma mápin ódiyain má Koniriasi oniyáken aufá mo aron kan daféden béin monosí uanten mino. 2610:26 Apo 14:13-15; Rev 19:10Máan tíkan Pita ano véin orun ayanoá diyáken, “Mantano séi éi ma eonaí é ma varará banta uno,” sen béin tiamen mino.
27Máan turen Pita mairá be má e vaya sikhan mápin ódiyan un onákan kokhon nanin banta e átaru ukharen mino. 28Átaru ukharéin Pita mai nanin banta siamemí, “Tiretí afová ukhen nan tetisi man baya ano siyáken Yutan kayo ano ena anan banta vá ída vá manafin báke ída vá betí baintá orono sikhen mifo Tiyarafenu ano siyáken ída vá mana vanta van ída funtákeona váke ída sesé ukhaona ono se vá tiameno sen téin aní uren tisimen mino. 29Mai ana van mi éi ma vanta kayo sianten nan oríká ída áao sin éin oo yaiyé ereruna van mi éin inaiyá umpo nái vará téin tare fono.”
30Máa sen ina íkan Koniriasi evaránen tiamemí, “Kamí kamí damú oriyan mifo kanú manaú áauíen inúpasí iyáká te simápin timúkiyá baréékun manádá mana vanta ano vei auí daná kaké panu sivin ten tufá e manten mino. 31E mantaven mai vanta ano máa semí, ‘Koniriasi oe, éi ma kama avúavasí eya ona ma i vain nanin banta ma aya iyaona van Tiyarafenu ano amusin uren inka eni amúkin inen mino. 32Máan tukhen mifo Saimonin nan ma Pita ne sen ariyain banta ano vurumakaó au fóké ma manáa yaná uvariyain Saimonin ne sin banta amá ma un non akhempá baimpin ban mifo manáa vanta siantan ná Yopáké o avirano.’ 33Máa sen tisimein nan mi éin ainen o avirano van banta siantékun oríka kama avúavasí eya ere ompo intéa vayá tetin tisimeno van Bafan mano siamí inikharé intefo sare ana minó ano inintó bá tifé umpo Tiyarafenu avorá tisimí inétifano.”
Pita Ma Koniriasin Amápin Yisasini Kama Vaya Siamein Baya Ino
3410:34 Diu 10:17; Rom 2:11Máa síkan Pita araíen betí ankan tiamemí, “Tiyarafenu ano minó ara ara nanin bantafin manaí ukhein avúavasíen aya iyái saréa inka séi fura sé afová é uno. 35Máan té iyan mifo minó kéká pinté intéa nanin banta anó ben nan péden ben aránaó báken puntákein avúavá ana variyan nafi mai nanin bantan Tiyarafenu ano aviré iyan mino. 36Máan tukha siretí afová e nan mai kayoi Bafan ma vain Yisasi Tiyarafenu ano ma aní ukhein banta finté uaren kamaen kusen ma van baya Tiyarafenu ano Isareri nanin bantafin dan erakhen mino. 3710:37 Mat 4:12-17Yoni ano ma monó non péantádan intéa yanasá Karirifá araí uren Yudiá barafá oreraen dákó ukhen nafi mai siretí ankan afová ukha ono. 3810:38 Mat 3:16; Ruk 4:17-21Nasaretí kena vanta Yisasin Tiyarafenu ano intesá ená bei Kantá Aunan má ákona fóké bá aní uran intesá uren ná Ban Anoni ákona ano yaramádan baré ein nanin banta aya uren ayofen noren nafi mai Tiyarafenu véi má túpá ukhan mino.
39Yutan kayoi varafá bá Yerusaremí barufin má ma variyaré ein maen mai minó danasinta setí ódarékun inká béin daa unkamádantá arin púkaréin 40kanú manaú bayan orivin Tiyarafenu ano furin pinte orun avían mantarákan banasi avorá orin onen mino. 4110:41 Ruk 24:42-43; Apo 1:8Máan ten mifo minó nanin banta ano va véin onen naino. Mai ma Tiyarafenu ano ma fefá aní ukhá ein kéká ma varé e tifékun ma véi fúkaren e mantaaren dunan nen non nen í ontaréi sian páman iyá tiféuno. 4210:42 Apo 17:31; 1Pi 4:5Tiyarafenu ano véin nan mi fa ma ayun bain má púkein nanin banta vái yaimin banta vá bano siren pefá aní uran baren mino se vá pura vaya vanasifin tian amesin ná inino siren tetin ákonaen baya sisimen mino. 4310:43 Ais 53:5-6; Yer 31:34; Apo 2:38Béintá ma mumunan inain nanin banta van Tiyarafenu ano véin pinté uaren ume kayo ampiantanten mino sen minó sakhanampa vanta kayo ano ven nan pefá o utúben tian amá uran baren mino.”
Ena Anan Nanin Bantafin Ma Kantá Aunan Erein Baya Ino
4410:44 Apo 11:15; 15:8Pita ma Tiyarafenui vaya fara siamiyan bákan maifin ma e átaru ukhen mai vaya ma iniyá ein nanin banta amaniná Kantá Aunan mano eren mino. 45Pitan má ma mumunan Yutan kayo ma orikhá ein kéká ano onan ena anan nanin bantafin dere Kantá Aunan banaan amiyaimpin betí anúden oreraen mino. 4610:46 Apo 2:4; 19:6Para va ino mai kéká ano ara ara vaya fóké Tiyarafenu aví daní iyan betí ankan iniren mino.
Máan tiyaimpin Pita semí, 47“Tetí ankan ma Kantá Aunan baré tiferuna avúaváká ten mi ma kéká ano Kantá Aunan baren mifo iye anó kanaíená ma nanin banta ano ma monó non peran nain aa iyarante fono.” 4810:48 Apo 19:5Máa siren mai nanin banta van Tiyarafenu ano ma aní ukhein banta Yisasin avíkasá monó non perano siran betí ankan monó non péden mai oyampáké manáa yamú betin má bano van Pitan inaen mino.
11Pita Vaintá Ma Afoká Ein Danasinta Van Ma Veyantá Puntáden Tian Amá Ein Baya Ino
1Ena anan kéká bá ano yere Tiyarafenui vaya iniren mumunan iyan mino síkan Yutan barafá ma vaya varen orin banta kayo vá monópin ma varé ein afá aváeyan má ano inen mino. 2Mai vaya iniren baintá Pita ma Yerusaremí unóbíkan au khavin avúavá ma fara fákaren bain mumuman nanin banta ano véin oyampá baya sen asiyáken 311:3 Apo 10:28; Kar 2:12máa semí, “Ída au khavin banta kéká amái o fébe veti má dunan niya ono.”
4Máa síkan béi vaintá ma afoká ein danasinta van puntáden araíen tian amá en mino. 511:5-15 Apo 10:9-48“Yopá barurá téi simúkiyá baréékun tuu vaédá onékun inaru fáké mana kákan davaráeren daná kamí kamí akhentá pákaaren te vaintá dan eren mino. 6Eriyain má maifin purefure é onékun ayuntáke safúna kayo vá afá tafúna kayo vá ara ara osafáe kayo vá inká ayompin ma noin nun kayo vá baren mino. 7Baré íkan mana vaya ano séin tisimemí, ‘Pita oe, orun mantave mai yanasinta arure vá nano.’
8“Máa siká téi evaráné tiamiyáké, ‘Bafan noe, éin avorá ída funtáken ída avusese ukhein daná baká ída nakherunan bantí téi ída nanté uno.’
9“Máa sékun inaru fáké kan dádasí en temí, ‘Ayarafenu ano ma maman avusese uran bain danasinta van ída vá painí ukhen mino seno.’ 10Mai ma sein baya kanú manaú dádasí en tisimíden minó danasinta evaránen darifan inarufá óden mino.
11“Máan turan maí damú ana Sisariá baru ráké mana vanta ano kanú manaú banta siantan téin tivirano van eriyan baren te ma varuna namun eren mino. 12Eríkan Kantá Aunan mano séin tisimiyáken, ‘Éi ída vá kokhon ineine iyáke vetí ankan masá orono,’ síkan dan manápá ifo afápá mana un kádan tifá tiváeyan ma monópin bain kéká ano yere se má oríká oriyá baré mai ma siantan erein banta amá ódé uno. 13Ódékun béi inté ená mana enisori onan ná ben amápin dákó uven tiamiyáken, ‘Banta siantesin Saimonin nan ma Pitan ne sen ariyain banta vá Yopá baru ráke o avire ereno.’ 1411:14 Apo 16:31‘Béi maen manáa vaya varen éin me siamintin mai vaya finté uaren Tiyarafenu ano éin má e antun má evaránen aviranten mino.’
1511:15 Apo 2:4“Máa sirá téi araí uré baya siyákun esé araíintá ma setimpin Kantá Aunan mano erein avúaváká ten betimpin eraven mino. 1611:16 Apo 1:5Máan tíkan Bafan mano fefá tiyáken ma Yoni ano nompói vanasi monó non péanten mifo siretí ankan Kantá Aunan pói féantanten mino ma sikhá ein baya ovaré me iné uno. 17Pefá ma Tiyarafenu ano ma aní ukhein banta Bafan Yisasintá mumunan ékun ma Tiyarafenu ano Kantá Aunan amusin timikharen mi saréa Tiyarafenu ano manaí amusin mana ena anan kéká amikhen mifo séi iyé barerá Tiyarafenui yoran are onte rafuno.”
1811:18 Apo 13:48; 14:27Máa sin ma vetí ankan mai vaya iniren mairá ída ananin baya sen mifo Tiyarafenu aví ana maman daní iyáken temí, “Ena anan banta ano ma ará baeran inan Tiyarafenu ano kanae sein pasen betin má deren para van oriyan ban aunan baranten mino.”
Siriá Barafin Ma Vain Antiokí Monó Nanin Banta Fákena Vaya Ino
1911:19 Apo 8:1-4Stivenin ma arin púbin maen Yisasintá ma mumunan ukhá ein kéká namu arirí iyaimpin betí ankan me onen Fonisiá akhempa safi Saipurusí akhempa safi inká Antiokí barura safi karan orera iyáken Yisasini kama vaya Yutan nanin bantafin mana e siamen oren mino. 20Máan tiyákan maen betin aúbaná manáa Saipurusíke vanta kayo vá inká Sairiní baru ráke kéká bá baren Antiokí barurá oriven Kiriki nanin bantafin dere Bafan Yisasini kama vaya fákena vetin tiamen mino. 21Tiamiyákan Bafani ákona ano vetí ankampin bákan pasen kokhon ena anan nanin banta ano Bafantá mumunan uren ará baeren béi vaípá eren mino.
2211:22 Apo 4:36Máan tiyain baya ma Yerusaremí mumunan nanin banta varé ein kayo ano iniren Banabasin tiantan Antiokí oren mino. 23Oren o unaven onákan Tiyarafenu ano ma vetin kama uren tarisari uantiyaré ein ódaren béi amusin iyáken betí aúkáké pura sen Bafan má ana vano van betin ákona uanten mino. 24Béi kama vanta vákan Kantá Aunan mano véimpin bíkakhan maen béi ákona mumunan má báken kokhon nanin banta kayo aya uren Bafan baípá o aviádan eriyaren mino.
2511:25 Apo 9:30Máan turen Banabasi ano Sorin nan doseno van Tasisí barufá oren mino. 26Oriyan baren béin mo ódaren o aviren Antiokí meran baren mino. Báken mai orana aúpin Banabasin nú Sorin nú ano mumunan nanin banta kayo vá manafin átaru uviyan kokhon nanin banta kayo Tiyarafenui afova vaya siamiyaren mino. Máan tiyáken eyo iyampon kayo van Karaisini kéka se sen esé araíen Antiokíi aví tein mino.
27Máan tiyain pimpá ana manáa sakhanampa vanta kayo ano Yerusaremí me ampiren Antiokí eren mino. 2811:28 Apo 21:10Eraven mai kayo finté Akhabusin ne sin sakhanampa vanta ano orun mantaaren Kantá Aunani ákonará máa semí, “Kákan anan dákó intin Romi kamanin mano ma yafíkein bara kayofin arafan nan puren orera inten mino sikháin ma Sisa Kraudiasi ma kiní uven dafisein damú mai yaná dákó en mino. 29Máa síkan iniren Yisasini eyo iyampon kayo ano veyan ma ukheí páké en Yutan barafá ma monópin bain afá aváeyan aya ono van baya sian damuáden mino. 3011:30 Apo 12:25Mai ma sian damuádeiníen betíi amusin moní Banabasin nú Sori nuká kaúden tiantan baren Yerusaremí monó doran banta kayo mo amen mino.
12Kin Eroti Ma Pitan Páken Karavusifin Mo Khaein Baya Ino
1Máan tiyain pimpá ana Kin Eroti ano manáa mumunan nanin banta kayo aruren namu ono van karavusi fáken mino. 2Pákaan kaúden béi ano síkan Yonin aváe Yemisin baenatifó anuran tíkan puren mino. 3Máan turen Eroti onákan Yutan kayo ano mai avúava san amusin iyaimpin Yisi Ída Van Bereti Ma Nan Omá Damú Pitan má dere fáken mino. 4Pakaádaren Tiyarafenu ano ma Isareri nanin banta Avo Uantan damú ma esantavintí Pitan avían banasi avorá kaúdé daimonté uno sen iniren Eroti ano Pitan avían dumukatifin kaúden sikistini (16) aruvin banta kayo ayampiní uran kamí kamí ano yafídú iyaren mino.
5Pitan ma yumukati namumpin kain ban maen béin Tiyarafenu ano ayaino van monó nanin banta ano ákonaen amúkiyaren mino.
Tiyarafenui Enisori Ano Ma Pitan Karavusi Finté Útúantein Baya Ino
6Máan tiyákan Eroti ena ákurá béin daimintéin mai inuran kankanan seni anampó béin damuádan aruvin bantá kan aúbaná bavíkan ena aruvin banta kayo ano yumukati namun onará dafíkaren mino. 7Máan tukharéin Bafani enisori ano maifin manádá áfoká íkan dumukati namumpin panu siyain má enisori ano Pitan ayorantá ankan ankan iyáken béin avoren temí, “Aine mantano,” siyain má Pitan ayan pinte seni anan útufen eraven mino.
8Máan tiyain má enisori ano véin tiamemí, “Ei ona vá arantan anamun má ono,” síkan Pita uran maen enisori ano siamemí, “Ei ayá iyon afuin ureya séin dakhafono.” 9Máa síkan Pita mai karavusi namun me ampiren enisori yakhafen oriyáken enisori ano ma mai avúavá bariyain Pita amino ukhen tuu vaédái oniyá uno sen inikharen mino. 1012:10 Apo 5:19Máa sen iniyáken esé ma yafíká ein má ínain ma yafíká ein banta vá esanten aravuaren kákan barufin ma oriyain onará oríkan mai ona ano veyantá e yiven oriyain má míkanan mai ona finté e yuvinen oriyan baren mana aasá o muntaven oriyan manáa ayáká orivin mai enisori ano véin me ampiren ainen oren mino.
11Orivíkan mairá Pitan auu sapé tiyain má béi semí, “Taréa inka afova suron ékun Erotin ayan pinten téin tiviren inká Yutan kayo ano ma intéa yanasá ten timaniná kaono van iyaren nafi mai uman kayo finten Bafan manon bei enisori siantan téin tiyaen mino.”
12Máa siren mai yaná ma afová iyáken Yonin nan ma Maki ne sen ariyain banta anóe Marian amápin kokhon nanin banta kayo ano átaru ukhen amúkiyaré íkan mai namun béi oren mino. 13Onóben baru fáke onará béi mo ankan ankan iyan maen iyé e van nafi siren onano van Rodan ne sin doran arinta ano araven mino. 14Araven orun iníkan Pitan amen avaya vaimpin kákan amusin iyáken ída ona yivinton evaránen mun máa semí, “Pita onará e van mino,” sen mai ma iyukhá ein nanin banta siamen mino.
15Máa síkan, “Éi óen ná iya vae” sen mai kayo ano véin tiamiyan mifo véi ákonaen tiyáken, “Téi Pitan amen avayan bá inikhere,” siyaimpin betí ankan tiyáken, “Beni enisori anon tino.”
16Máa siyákan maen Pita onará pa ankan ankan iyan baimpin betí ankan ma morun ona yiren béin oniyan anúden oreraen mino. 17Máan tiyaimpin ída vaya sino van Pita ve ayampó oorá ankan ankan iyáken inté ená Bafan mano karavusi finte útúden béin avían barufá daná eren nafi mai fáke siamíden, “Ma ma yákó ein danasá Yemisi má manáa sifá tiváeyan masá tiameno,” siren betí ankan me ampiren ena varufá oren mino.
1812:18 Apo 5:22-24Máan tukharéin ena ákurá aruvin banta kayo ano Pita intefasá orikhen nafi siren akhokho van dosian more mere en mino. 19Máan tiyákan Eroti ma mai vaya iniren Pitan dosíkan ída vaimpin mai ma yafiká ein aruvin banta kayo avían kaúden avóbé en inaúden ma kékasá aresin purino sen mino.
Kin Eroti Ma Furin Baya Ino
Máan turen ínaimpáké Eroti Yudiá me ampiren Sisariá manáa orun baren mino. 20Kin Eroti ano Taiyá baru ráke vá Saidoní baru ráke nanin banta vá anan maran uren betin nan móeken aranan uantiyaren mino. Máan tiyákan mai nanin banta ano véin ma yafíkein bara kayo finte yunan bariyaren pasen kin mano ma kama yoran banta ino siyain banta Barastasi má ará manafiníin baya sian damuaren Kin Erotin onano van oren mino.
21Kin Erotin ma onano sikhá ein damú ma yákó íkan béi kin buí daná uren kini karáká kumamin banasi e iyuvin ákona vaya siamen mino. 22Sian míkan mai nanin banta ano oovararen temí, “Ma ma siyain baya ma varará bantai vaya vaino ayarafenui vaya ino.” 2312:23 Dan 5:20Máa síkan Eroti ano ída Tiyarafenu aví maman daní iyaimpin Bafani enisori ano véin manádá do ankamádan eraviyain má bintokhéna kayo ano véin aú bukhafa nákan puren mino.12:23 Ínaimpáké Yosifasin ne sin mana afova vanta ano siyáken Erotin aúpin kákan aí afoká íkan dan manápá damú esantan maen puren mino sen bei vompon dókifin uvantaren mino.
2412:24 Ais 55:11Puren mifo Tiyarafenui vaya ano mo kákaníen minó barufá oreraen mino. 2512:25 Apo 11:29-30; 15:37Banabasin nú Sorin nú ano vetíi monó nanin banta ayain doran dóan kíparen maen Yonin nan ma Maki ne sen ariyain banta avíaren Yerusaremí baru me ampiren evaránen Antiokí oren mino.
13Yerusaremíke Monó Ánon Banta Kéká Ano Ma Banabasi Nú Saimonin Nú Avu Uantáden Tiantan Monó Dorantá Orein Baya Ino
1Antiokí monó namumpin manáa sakhanampa vaya sin banta kayo vákan ma inká Tiyarafenui vaya ma afova amin banta kayo van ma ukharé ein mai vetin aví maen Banabasi má Saimonin nan ma sókon banta e sen ariyain má Sairiní baru rákena vanta Rusiusin má inká Kin Erotin má ma avunté iyá ein banta Manaenin má Sorin má ino. 213:2 Apo 9:15Maná damú monó nanin banta kayo ano yunan auraren amúkiyan Bafantá monó tiyan baréin Kantá Aunan mano vetin máa sen tiamemí, “Tiretí ankan Banabasin nú Sorin nú aníesin ná mai ma varano van arakheruna yorarí ino.” 313:3 Apo 6:6Máa síkan betí ankan dunan auraren amúkuren maen mai ma siamein bantá kan ánontá ayan kaúden avu uantáden tiantan oren mino.
Banabasi Nú Sorin Nú Ma Saiparasí Musóká O Varé Ein Baya Ino
4Máan turan Kantá Aunan mano míkanan tiantan Serusiá barurá aravuven mai ráke sipi evaránen Saiparasí musóká oren mino. 513:5 Apo 12:12; 15:39Oriyaren ma Saramisí barurá o unavin maen betin ayain bantan Yon Maki orikharen mi Yutan kayoi monó átaru namun kayofin Tiyarafenui vaya siamen mino.
6Saiparasí musóká békanan o váken ma minó akhempá noren maen Pafosí barurá oriyan o onákan Ba-Yisasin ne sin Yutan kayoi kampun sakhanampa vanta váken béi uvatakhan iyan ara ara aufon iyaren mino. 7Mai vanta ano kamanini ánon banta Sekius Paurusin ne sin banta vá bákan maen kama ineine vá afova vá bain banta váken Tiyarafenui vaya ineno van Banabasin nú Sorin nú arákan oren mino. 8Oríkan mifo mai ma aufon iyáken uvatakhan iyá ein banta Ba-Yisasin aví ma Kiriki vaya finté Erimasi ne sen ariyain banta ano ma inikharé ein Kamanini ánon banta ano Yisasintá mumunan inain nan békanan namuroí uantiyan beni aa iyarano van en mino. 9Inikhan Sori nan ma Pori ne siyain bantafin maen Kantá Aunan mano víkavíkan Erimasin auufen kakháben temí, 10“Éi Ban Anon akhái váke minó puntákein avúavá namuroí iyan nan éimpin ara ara mákasin má namu yaná bá bíkakhayai Bafani funtákein avúavá maman kampun bayafin kaiya ompo mai avúavá ídá ifá inte fono. 1113:11 Apo 9:8Tiyarafenui aran naná ano saréa éin auu namu uvintiya áau ída onan manáa ayáká banono,” máa siyain má anan títípa ukhein konan ten daná ano Erimasin auurá iyábíkan béi ma ayan noren oriyan aa aníin banta van mo yose me yose en mino. 12Máan tiyákan Kamanini ánon banta ano mai yaná ódaren mumunan iyákan Bafan nan ma siyain baya ano véin ará manten mino.
Porin Má Bei Arona Kéká Bá Pisidiá Bara Fin Bain Baru Antiokí Ma Varé Ein Baya Ino
1313:13 Apo 15:38Pori má ben ma ayaen doren noré ein kéká bá ano Pafosí baru me ampiren sipi e varen orein mano Pamfiriá barafin bain baru Peká oríkan mairá Yon Maki vetin mo afa uren Yerusaremí evaránen oren mino. 14Orivíkan betí ankan Peká me ampiren Pisidiá barafin bain baru Antiokí o varen Sabati yamú Yutan kayoi monó átaru namumpin o kumanen mino. 15Kumantan monó átaru namuni ánon banta kayo ano man baya vá sakhanampa vanta kayoi vaya vá dankáden manáa vanta siantan Pori má bei mana yoran banta kayo vá mo siamemí, “Tifá tiváeyan noe, siretimpin ma vanasi ákona uantan baya ma vantiya sesin inino.”
16Máa síkan Pori e mantaven betí ankan ída vaya sino van ayan daní uren temí, “Tiretí Isareri nanin banta vá ena anan nanin banta vá ano ma Tiyarafenu aránaópá oriyaona kayo ano vá ineno. 1713:17 Eks 1:7; 6:6; 12:51Isareri kayoi Ayarafenu ano setinti sinafu siráon nan be ina e sen aní ukharen betíi vara ma me ampiren Isipí o vákan maen béi ano vetin maman kokhonasí uran baréin bei kákan ákonará betí ankan Isipíke iyanen eren mino. 1813:18 Nam 14:34; Diu 1:31-32Eriyáken foti (40) oranará ma kámá barafá Tiyarafenui vaya átakharé iyan ma véin uman amiyákan maen béi yo yuren betintá kamaen dafisiyaren mino. 1913:19 Diu 7:1; Yos 14:1Máan tiyáken Tiyarafenu ano Kenaní barafin ma yan manápá ifo afápá kan un kádan anan nanin banta ma varé ein aren taaren betíi vara o maman bei vanasi inaí ino van amen mino. 2013:20 Ano 2:16; 1Sa 3:20Mai yanasinta ma yákó iyaré ein mai kamí kamí antareti ifo fifti (450) orana aúpin mino.
Máan turen mai oyampáké Tiyarafenu ano mai nanin bantará ma yafisin banta kéká aní uren amíkan mai kéká ano vetintá dafisen eriyan sakhanampa vanta Samuerini yamú e khanaíen mino. 2113:21 1Sa 8:5, 19; 10:20-24Máan tiyain damú anan banasi ano kin nan muno siren inantiyaimpin mi Tiyarafenu ano Benisamenini anan banta finte Kisin anin Sorin aní uran foti (40) oranará kiní ukhen betintá dafíkaren mino. 2213:22 1Sa 13:14; 16:12; Íbo 89:20Dafíkaréin Tiyarafenu ano Sorin doékaren Devitin maman kiní uren béin nan temí, ‘Te súkákéi sinunué Yesin anin Devitin dosiré aní erunan béi anon ten too yaiyen te ma siamenuna yanasinta varanten mino.’
2313:23 2Sa 7:12-16“Mai vanta anavasin pintéi vanasi ma evaránen aviran banta Yisasin nan Tiyarafenu ano fefá tian damuádan baréin mai vantan Isareri nanin bantafin tiantan eren mino. 2413:24 Mat 3:1-2Ínaimpáké Yisasi erintéin Yoni ano minó Isareri nanin banta van ará baéde vá monó non barano siyaren mino. 2513:25 Yon 1:20, 27Yoni ma vei yoran kípan akhempá béi semí, ‘Tiretí ankan ten nan iye inó tiya rafono. Téi mai vanta va uno. Ída ifo véi sen toyampá eriyain téi ída kanaí é beni arantan anamuntáke anan útufonté uno.’
26“Máan tukhen mifo sifá tiváeyan ma Abaraamun akhafana vaona vá inká tiretí ena anan nanin banta ano ma Ayarafenu van péde ven aránaó baona kéká ba soe, mai ma evaráné aviranté uno ma sikharé ein baya mai setimpin mi eren mino. 27Máan turan maen Yerusaremí nanin banta vá betíi yafisin kéká bá ano Yisasi nan banasi ída evaránen aviran banta ino siren béin ída kamaen oman afová en pasen sakhanampa vanta kayo ano ma ena ena Sabati yamú ma vanasi siamyaré ein baya ánain mi vákuren béin arino sen mino. 2813:28 Mat 27:22-23Máan tiyáken ben nan purino ma siyaini aau ana yosíkan ída vaimpin Yisasin arintin purino van betí ano Pairotin ákonaen tútúpen inaen mino. 2913:29 Mat 27:59-60Máan turen mai ma fefá sakhanampa vanta kayo ano ma sikhá ein avúaváká ten minó uman béin amaniná kaúden daa unkamádantáke un mamádan barará eravuvin béin daiyen on aimpin mo masíen mino. 30Masí en mifo Tiyarafenu ano evaránen purin pinte véin orun avían manten mino. 3113:31 Apo 1:3, 8Mantaran mai ma véin má Kariri fáké Yerusaremí barurá ma onóbe enóbe iyaré ein kayo ano kokhon damú béin oniyaren taréa mai kéká anon tetisi vanasifin béin nan tian dákó uan amiyan mino.
32“Máan tukhái mai ma Tiyarafenu ano setin tináuyan ma iyáan táká ein kama vayan tiretin tiamiyá tiféuno. 33Taréa ma vetin akhafana ma varunafin mi Tiyarafenu ano mai ma sian damuádan baré ein baya kanaí ino van purin pintena Yisasin orun avían mantakhan mi kan dádasí ma en uvantein Í Bompon dókifin uvamádan ban mino. Mai vaya ano siyáken,
“‘Taréa séi en afóení ékuya éi sen taniní e ono,’ sikhen mino. Íbo 2:7
34Tiyarafenu ano véin purin pintena orun avían mantein ída fúta inten mino sen mi ma vayan uvamádan baren mino. Tiyarafenu ano siyáken,
“‘Téi ma kantasí ukhein danasinta vá pura sikhein avu vá ma fefá Kin Devitin iyáan tékun baré ein tiretí ankan amenté uno.’ Ais 55:3
35Tiyarafenui vompon dókifin ena vaya ano máa sikhen mino,
“‘Ei Kantasí Ukhein Banta éi ída áesin masípin púta inten mino.’ Íbo 16:10
36“Deviti ma ma varará báken Tiyarafenui oo yaiyen oriyan baren o fúbíkan be anáuyan má masí uran ben au ano mo fútaen mino. 37Máan ten mifo mai ma Tiyarafenu ano furin pinte evaránen avían mantein bantai au ída fútaen mino.
38“Máan tukhein nan mi sifá tiváeyan noe, siretí ankan afovasá ono. Yisasin pinté uaren ma siretíi ume ampiantákein bayan tiamiyá uno. 3913:39 Rom 10:4Mosesini man baya ano ída kanaíen tiretíi ume arúantáden puntákein nanin banta e sen aranten mifo mai vantará ma mumunan inain nanin banta ven pinté uaren mi minó ume arúantáden puntákein nanin banta e sen aranten mino. 40Máan tukhen mifo mai ma sakhanampa vanta kayo ano ma siádan baré ein danasinta ano siretí ankampin afoká inafo vá dafían ákona ono.
41“‘Oyampá baya sin kéka soe,
sireti oniyáke anú de orera iya vá púan kípano.
Para vara seyo siretí aúbaná ma séi mana yaná uvaré dararé éku
siretí ída kanaí eya mumunan iyasin
manáa kéká ano ma siaminti mai yere ída mumunan inono.’” Aba 1:5
42Máa siren Porin nú Banabasin nú ma vetíi monó átaru namun me ampiren oriyan maen betí ankan tiyáken ena Sabati yamusá mai ma seóna vaya ovaráne me sesirá inétifano sen békanan tiamen mino. 43Máa siren mai namun pinté ma orera iyan maen mai ma ará baéden Yutan kayoi monó avúavá ma vákuriyain kayo vá Yutan kayo vá ano Porin nú Banabasin nú bákuren oriyákan betin má e vaya sen oriyan tútúpen temí, “Ayarafenui sarisari aúpin ákona e vá monó teno,” sen betí ankan tiamen mino.
44Orikharen ena Sabati yamú ádé anantá mai varu fintena minó nanin banta ano Bafani vaya ineno van e átaru en mino. 45Átaru iyaimpin Yutan kayo ano mai ma e átaru ukhein nanin banta ódaren Porin ará namu uantáden béi ma siyain baya van ankayan tiren oyampá baya sen mino.
4613:46 Apo 3:26; 18:6Oyampá baya siyaimpin Porin nú Banabasin nú betin nan ída feran evaránen tian amá uan amen temí, “Tiretin naren araíé Tiyarafenui vaya sian améku ída maman kákan danasí eya fara van oriyan ban aunan baran nona van ifá enái saréa yo vaéaré ena anan nanin bantafin mi sian dákó iyá uno. 47Para vara seyo, Bafan mano ákona vaya máan mi sen tetin tisimikhen mino,
“‘Téi anon éin maman ena anan nanin bantai kakhaní urékuya ma varai minó ankina fákena nanin banta aya uresí betin evaráné aviranté uno.’” Ais 49:6
48Máa síkan ena anan nanin banta kayo ano mai vaya inin betin arápin kama íkan mai kéká ano Bafani vayará amusin uren ben aví maman daní iyákan mai ma fara van oriyan ban aunan barano van ma Tiyarafenu ano aní ukhein nanin banta ano mumunan en mino.
49Máan tiyákan Bafani vaya ano minó akhempá oreraen mino. 50Máan tiyan mifo Yutan kayo ano vetíi monó tin avúavá ma yakhafiyan ma aví bain nanin kayo vá mai varu ráke ánon banta kéká bá arápiní uren minó ano araíen Porin nú Banabasin nú aruren mai varu fintena vékanan do sianten mino.5113:51 Mat 10:14; Apo 18:6Máan tiyan mai ma sein baya oyan amiyaimpin békanan arantantá ma varé ein kayó do fúpá tiren Antiokí me ampiren Aikoniamú barufá oren mino. 52Oríkan eyo iyampon kayo ano amusin iyákan Kantá Aunan mano vetin aúpin bíken mino.
14Porin Nú Banabasin Nú Ma Aikoniamú Barufin Kama Vaya Siamein Baya Ino
1Porin nú Banabasin nú ano Antiokí monó átaru namun ma variyaré ein avúavá anan Aikoniamú baren mino. Békanan Yutan kayoi monó átaru namumpin ódiven Tiyarafenu kama vaya siamíkan kokhon ná Yutan kayo vá ena anan nanin banta kayo vá ano iniren mumunan en mino. 2Máan tiyákan ída ma mumunan ein Yutan kayo ano ena anan nanin banta kayo arápiní íkan mumunan ma iyain nanin banta namuroí uanten mino. 314:3 Mak 16:20; Ibu 2:4Máan tiyaimpin Porin nú Banabasin nú ano Aikoniamú barurá ayáká báken ída feranton Bafani avábá in baya vanasi siamiyákan Bafan mano vékanan ákona amíkan enará ukhein avúavá bá aní danasinta vá banasi aní iyan maman pura yanasí en mino. 4Máan tiyaimpin mai varu ráke nanin banta kayo ano kampintan daíden manáa kayo ano Yutan kayoi kékasí íkan manáa ano aposeri kayoi kékasíin en mino. 514:5 Apo 14:19Máan turen ínaimpáké Yutan kayo vá ena anan nanin banta kayo vá ano Porin nú Banabasin nú onámaná ankamintin purino van betíi yafisin kayo vá baya sian damuáden mino. 6-7Máa sen orera iyain baya ma vékanan inen maen Rikoniá barafin ma vain kákan barú kanan Ristará bá Debé bá kan pin karan oriyáken mai akhempá ma vain nanin bantafin Tiyarafenui kama vaya me asotú en tiamen noren mino.
Porin Nú Banabasin Nú Ma Ristaráke Nanin Banta Tiyarafenui Kama Vaya Siamein Baya Ino
8Ristará barurá mana vanta ve anóe ano ma kaein táké arantampin ída ákona vákan ída onóbe enóbe in kumanten mana varen mino. 9Kumanten báken Pori ma vaya siyain mai vanta ano iniyákan Pori mai vanta furefure en oniyáken ma vanta ano mumunan iyain béi kanaíen kama inten mino sen inen mino. 10Máa sen iniren Pori oovararen temí, “Ei arantantá orun mantano,” síkan mai vanta ano mai vaya inen kútin orun mantaven oren mino.
1114:11 Apo 28:6Máan tíkan kokhon nanin banta kayo ano Pori ma varein daná ódaren Rikoniá baya finté betí ankan oovararen temí, “Ayarafenu kayo ano vantai avúaváká ten tetí ankampin erakhen mino.” 12Máa siren betí ankan Banabasin nan Siusin14:12 Siusi maen Kiriki nanin bantai ayarafenun bákan Romu kamani ano ma yafíká ein bara kayofin bentá mumunan iyaren mino (Romúke nanin banta ano Yupitan ne sen aví ariyaren mino). ne sen inká Pori vaya sin banta vákan béin nan Emesin14:12 Emesi maen Kiriki nanin bantai ayarafenun báken baya varen oriyáken baya sin banta ino sen mumunan iyaren mino. Romú kéká ano Mekiurin nan ayarafenun ban mino sen mumunan iyaren mino. ne sen en mino. 13Máan turan maen Siusii monó namun mai varu akhempá baréin mairá ma mai monó ánon banta vá banasi vá ano manáa afon burumakaó bá manáa faravá asína uran má mamaren Banabasin nú Porin nú íkun uan ameno van mai varui yafu onará oren mino.
14Máan tiyain baya ma Banabasin nú Porin nú ma inen maen békani ona yákaren mai nanin banta kayo aúbaná tavaen oriyáken oovararen temí, 1514:15 Íbo 146:6; Apo 10:26“Banta kayo oe, fará ma avúavá barano van iya rafono. Berasan tireti ma einí ukheruna vantan báké mai ma veni ana i vain avúavá ma variyaona finten tiretin avían para van oriyan ban Tiyarafenu ano ma inaru vá bara vá un non má mai aúpin ma minó danasinta vain ma uvantein banta vaípá kaono van mi kama vaya fóké tiretin tiamiyá uno. 1614:16 Apo 17:30Tiyarafenu ano fefá áíkan ara ara vara finte nanin banta ano vetíi anunu ano ma orein avúaváká baren oriyaren mino. 1714:17 Yer 5:24Máan tiyan mifo véi ída manáa yaná úaviran bei avábá aníen ayon pintena á dan eriyan inká béi kama áau amíkan dunan ampan kauri niyan nan tiretin aúpin amusin bíkaan tiyan mino.” 18Mai vaya fóké Banabasin nú Porin nú ano ákonaen are uantiyan mifo vanasi ano míkani vaya ída ininton iyaníen míkan íkun uan ameno van iyaren mino.
1914:19 Apo 17:13; 2Ko 11:25Máan tiyákan Antiokí baru rákena manáa Yutan kayo vá Aikoniamú baru rákena vá ano Ristará barurá eriven banasi arápiní íkan betí ano Porin ará uman daantáden onámaná ankaman kaúden inka furen mino siren kákan baru finte yo yarifen baru akhempá morun karúden mino. 20Máan turan mifo Yisasintá ma mumunan iyá ein kéká ano o iyen eúkuvíkan Pori orun mantaaren evaránen kákan barufin o varen ená damú Banabasi má Debé barufá oren mino.
Porin Nú Banabasin Nú Ano Ma Auyen Mumunan Kékái Ará Ákona Uantein Baya Ino
21Debé barufá o varen míkanan mano Tiyarafenui kama vaya mai varufin tiamíkan banasi ano Yisasintá mumunan en orera iyákan ínaimpáké békanan evaránen Ristará barufá bá Aikoniamú barufá bá Antiokí barufá bá oren mino. 2214:22 Apo 15:32; 1Te 3:3Oriven míkanan mano Yisasintá ma mumunan iyá ein nanin banta mo ákona uantiyáken temí, “Uman kayofin orivétiféi ínaimpáké Tiyarafenui Yafisin aúpin oró tifanté umpo fura sikhein mumunanta sá mantaan ákona ono,” sen e siamen oren mino. 23Máa sen oriyáken Porin nú Banabasin nú ano yunan auraren amúkiyáken Yisasintá ma mumunan iyain nanin bantará ma kanaíen dafiseren ukhein banta kayo aní uren ayan ánontá kauren amúkuanten mino. Máan turen mana mana monó namuntá dafídú uantáden betí ankan Bafan ayampin kaen mino.
Porin Nú Banabasin Nú Ma Siriá Bara Fin Antiokí Barufá Evaránen Orein Baya Ino
24Máan turen ínaimpáké Banabasin nú Porin nú ano Pisidiá barafá oriaren Pamfiriá barafin oren mino. 25Oriven ma Pekhá barurá Tiyarafenui vaya siamíden maen ínaimpáké míkanan Atariá barufá araven mino.
2614:26 Apo 13:1-2Orun baren ma míkanan monó doran kíparen maen mai ma monó nanin banta kayo ano ma vékanan tarisari urantin mai yorarí ino van ma Tiyarafenui ayampin kaein baru mai Antiokíi varéin maifá sipi varen oren mino. 2714:27 Apo 15:4, 12Oriyan baren míkanan mairá o unaven mai ma Tiyarafenu ano vékanan ayan táké uaren ena anan nanin bantai mumunan ona ma yiantein baya monó nanin banta mo átaru uádaren tiamen mino. 28Tiamíden maen békanan Yisasintá ma mumunan iyain nanin banta kayo vá manáa ayáká baren mino.
15Yerusaremí Ma Yisasin Bákuriyain Kayoi Ánon Banta Kéká Ano Átaru Ein Baya Ino
115:1 Kar 5:2Yudiá kena manáa vanta kayo ano Antiokí araven morun monó nanin banta kayo araíen afova amiyan temí, “Tiretí ankan ma Mosesini avúavá ída yakhafe siretí au ma ída kavesin maen Tiyarafenu ano ída kanaíen tiretí ankan evaránen aviranten mino.” 215:2 Kar 2:1Máan ma siyain baya van Pori nú Banabasi nú mai vanta kéká bá asiven mino. Máan tiyan monó nanin banta ano vaya sian damuaren Porin nú Banabasin nú bá inká ena mumunan banta kayo vá aní uren Yerusaremí ma vain aposeri kayo vá inká monó doran banta kayo vá mai vaya mo funtarano van Yerusaremí tiantan oren mino. 3Monó nanin banta kayo ano vetí ankan tiantan oriyáken Fonisiá bara vá Sameriá bara vá aúbanapin ma vain kéká afova amiyáken temí, “Tiyarafenu ano ena anan nanin banta kayo ará baéden aviren mino,” síkan maí kan barufin ma mumunan nanin banta vain mano mai vaya iniren amusin en mino. 415:4 Apo 14:27Betí ankan Yerusaremí onóbíkan mumunan nanin banta kéká bá baya varen orin banta kayo vá monó doran banta kayo vá ano amusin uren Porin nú Banabasin nú aviren mo khain Tiyarafenu ano ma vékanan ayantá ma varein danasinta vetí ankan tiamen mino.
5Máa síkan Farasisi kéká pintena manáa mumunan banta kayo ano orun mantaven temí, “Ena anan banta kayo ano ma setí ankampin ma e ferano van inti vá betin au kare Mosesini man baya siamesin ná mai ánain dakhafino.”
6Máa síkan baya varen orin banta kayo vá monó doran banta kayo vá ano mai vaya funtarano van átaru en mino. 715:7 Apo 10:1-43Átaru uven betí ankan kokhon ná baya sirákan Pita e mantaven betí ankan tiamemí, “Tifá tiváeyan noe, siretí ankan afová ukha ono fefái Tiyarafenu ano siretimpin doran daíden téin aní iyáken ena anan nanin banta kayo ano vá kama vaya sen too fentena iniren ná mumunan ino sikhen mino. 815:8 Apo 10:44; 11:15Tiyarafenu ano minó nanin banta kayoi ará afová uren kana van mino siyáken Kantá Aunan tetí ankan ma simeiníen betí ankan amiyan mino. 9Béi ída setí ankan ena avúavasíen betí ankan ena avúavasíen iyan mino. Betí ankan béintá mumunan íkan mai mumunan manon betin aní íkan mi véin avorá maman avusese iyan mino. 1015:10 Mat 11:30; Kar 3:10Máan tukhen mifo fará tinafu siráo fi seti safu mai ída kanaí é bararen uman kayo mamariyá monó nanin banta amempin kuviyáké Tiyarafenun akhenóka uan oniya rafono. 1115:11 Kar 2:16; Efe 2:5-8Bafan Yisasin ano ma sarisari ukhein nará mumunan ékun ná mai vanta kayo ma evaránen avireiníen ná Tiyarafenu ano setí ankan má evaránen tivirano.”
12Pita máa sirákan mai ma átaru ukhen baré ein banta kayo ano ída mana vaya sinton Banabasin nú Porin núi vaya átaren amiren inikhan Tiyarafenu ano ma vékan pinté uaren ma enará ukhein ákona vá aní danasinta vá ma ena anan nanin banta aúbaná ma mantaré ein nan tiamen mino. 1315:13 Kar 2:9Békanan baya sian kíparan Yemisi máa semí, “Tifá tiváeyan noe, senti vaya vá ineno. 14Tiyarafenu ano ena anan bantafin oriven betí ankan avían bei kékasí ono van iyákan pefái Saimoni ano15:14 Saimonini ena ví maen Pita ino. setí ankan tisimikhen mino. 15Sakhanampa vanta kayo ano ma uvamádan baré ein bompon má dere ano manaí ukhen mino. Mai vompon mano máan mi sikhen mino.
16‘Ínaimpáké téi ovaráne erivé
Devitini yavaráe namun ma eravukhá ein maman mantanté uno.
Béin amákompin evaráné uvaman kaúdé
pefá ma varé einí uan kaúdékun
17manáa vanta ma me á inain kéká anon Bafan nan dosintin
inká ena anan kéká pinté ma sen tiví mamaren bain kayo anon mumunan intéin
Bafan mano ma sikhá ein mai yanasintan afókáen mino.’ Amo 9:11-12
18Pefa suron mi ma yanasinta ma afokáin nain baya sikhan afová ukharen mino.’
19“Máan tukhen mifo séi ma iniyarúna setí ankan ída vá ena anan banta kayo ano ma ará baéden Tiyarafenu vaípá oriyain uman ameno. 2015:20 Eks 34:15-17; Riv 17:10-16Erí tetí ankan mana vompon uvamádékun betí ankan baípá orintí betí tiamiyáké ída vá kampun ayarafenuntá ma íkun uran dunan barano seno. Mai avúavasí ma uran dunan mano Tiyarafenu avorá painí ukhen mino será inká betí ankan nan ída vá ena nanin banta kayo vá banasiíin avúavá barano será inka ída vá banta kayo ano ma amempin anan damuren ariyain tafúna kayo ne vá nare ma fara vain tafúna kayo ída vá nano sé tian amé tifano. 21Para vara seyo, fefá ma eriyan taréa ma eman kanaí iyain minó barufá ma Yutan kayoi monó átaru namun ma vaimpin Mosesini man baya ena ena Sabati yamú tiamiyan inikhen mino.”
Yerusaremíké Ma Mana Vompon Uvaman Ena Anan Nanin Banta Amein Baya Ino
22Máa siren aposeri kayo vá Yisasini mumunan nanin bantai monó doran banta kayo vá monó nanin banta kayo vá ano vaya sian damuaren betin pinke manáa vanta aní uren tiantantin Porin nú Banabasin nú bá Antiokí orino van en mino. Mana vanta mai Yudasi nan ma Basabasi ne siyain má inká ena vanta Sairasi má ino. Békanan maman monó nanin banta kayoi ánon bantaíen mino. 23Békanan ayantá betí ankan bompon uvamá diyáken temí,
Tetí aposeri kayo vá monó doran banta kayo vá inká tiretini monó afá aváeyan má ma varuna ano ma vompon uvádé máa sé uno:
Tiretí ena anan nanin banta kéká pinté ma Yisasintá mumunan iyaona kayo ma Antiokí baona vá Siriá barafin ma vaona vá Sirisiá barafin ma vaona mai kayofin mái oren mino.
Tifá tiváeyan noe, bayan mino.
24Tetí inékun maen tetin pinté manáa vanta kéká ano seti ída sianterunará tiretí ankampin oriven betíi vaya fóké akhokho amiren tiretíi ineine asuse uantiyan mino. 25Máan tiyain nan mi setí ankan mai yaná ma afoká iyain baya iniréi setí ankan tirá manafiní uré moeké tinunu iyaruna sifá tiváe kan Banabasin nú Porin nú bá kankanan tifá tiváen má aní uré tiantékun orino van tetí ankan baya sian damuádé uno. 26Békanan ma furin nain nan ída feranton kasaen Bafan Yisasi Karaisin aví tian páman inten mino. 27Máan tukhái setí ankan Yudasin nú Sairasin nú tiantékun tiretí ankan baonafá oriven betiyantá mo vaya sian amá inten mino. 2815:28 Mat 23:4Kantá Aunan mano setí ankan má bakái ída siretin kokhon uman amenuna van inikhéi ma vaya sian damuádé umpo vá mai avúavá anáin mana vá dakhafono. 29Kampun ayarafenun kayo ma íkun uantanton ma aruran nain tafúna siretí ankan ída vá neya inká nare ma fara vain tafúna kayo ída vá neya inká banta kayo ano ma amempin anan damuren arin nain tafúna ída vá neya inká ena nanin banta kayo vá ma vanasíin avúavasá ifá ono. Tiretí ankan ma mai avúava sintará dafisinteya mai kama in nono.
Inka ino.
30Máa siren monó nanin banta ano mai vanta kayo siantan Antiokí araven monó nanin banta kayo morun iyanuan átaru uren mai vompon amen mino. 31Amíkan mai nanin banta ano mai vompon dankáden béti ankan ma ákona uantan kama vaya ma inein nan amusin en mino. 32Yudasin nú Sairasin nú sakhanampa vantá kan baren békanan mano monó nanin banta kokhon ná kama vaya kayo fóké tiamiyáken mai avúavá póké betíi ará ákona uanten mino. 33-34Antiokí békanan manáa ayáká baré íkan ínaimpáké monó nanin banta ano susu siantáden ará kusin masá orono siran mai ma siantan erikharé ein banta kayo vaípá evaránen oren mino.15:33 Manáa vompompin ena vaya asótúen ena ves 34 fin máa síkhen mino, 34 Sairasi Antiokí bano van en mino.35Orivíkan Porin nú Banabasin nú Antiokí barurá para váken manáa kokhon kayo vá békanan Bafani vaya siamiyan afova amen mino.
Porin Nú Banabasin Nú Ma Kákan Asivirí Ein Baya Ino
36Manáa yamú orivíkan Pori ano Banabasin tiamiyáken, “Bafani vaya ma erasan pefá tiamerúna kayo evaráné minó barufá noké oné eúkiyá maé betí ankan kaná ban nafi afová onté tiféuno.” 3715:37 Apo 12:12, 25Máa síkan békanan má Yonin nan ma ena ví Maki ne siyain banta vá Banabasi aviré orono van ten mino. 3815:38 Apo 13:13; Kor 4:10Máan tíkan Pori siyáken, “Mai vanta ano fefá Pamfiriá barafá erasan má oren doran nain nan ifá ukharé ein erasan má ída orinten mino.” 39Máa siren mai van békanan kákan asivirí uren békan enádá bá ída manafin doren mino. Banabasi ano Makin avíaren mana sipifin kádusiven Saiparasí musóká oren mino. 40Máan tíkan Pori ano Sairasin avíaren békanan orono van íkan monó nanin banta ano siyáken Bafani avábá ano vá tirékan má bano sen tiamen mino.41Máa sirákan békanan Siriá bara vá Sirisiá barafá bá oriven mai akhempá ma monó nanin banta kayo ma vain ákona uanten mino.
16Timoti Ma Porin Nú Sairasin Nú Bá Monó Dorarí Ein Baya Ino
116:1 Apo 14:6; 2Ti 1:5Pori ano Debé barurá onóben mai ráké Ristará barufin oríkan maifin mana mumunan banta Timotin ne sin be anóe Yutan nanin báken mumunan iyain maen be afóe Kiriki vantan baren mino. 216:2 Fir 2:19-22Ristaráké bá Aikoniamú baru rákena vá monó afá aváeyan mano véin kákantá amo siyan mino. 3Porini anunu ano Timotin aviré orono siren béin au khaen mino. Para vara seyo, mai akhempá ma vain Yutan kayo ano afovaí ukhan ben afóe Kiriki vantan bain bákan mino. 416:4 Apo 15:23-29Máan turen Pori mai kéká bá minó barurá oriven mai ma Yisasini mumunan nanin bantai ánon banta kayo vá aposeri kayo vá ano ma Yerusaremí ma sian ákona ein baya e siamen oriyáken temí, “Ma vaya inire vá dakhafono.” 5Máa sen ákona uantan baya mumunan nanin banta siamiyan mai kéká ano mo ákona iyan maen ena ena mumunan nanin banta e asotú iyan mo kokhoníen mino.
Porin Ma Auu Vaerein Baya Ino
616:6 Apo 18:23Kantá Aunan mano vetin nan ída vá Esiá barafá mo monó baya siameno siren airo ananí uantiyaimpin Pori má bei kéká bá ano Kaesiá bara vá Firikhiá baravái minó akhempá orera uven monó baya siamen mino. 7Oriyaren Misiá bara akhempá ma onóben Bitiniá barafá orono van íkan maen Yisasini Aunan mano ída vá orono sen mino. 8Máa siyaimpin Misiá bara esanten Troasí barafá araven mino. 9Mai inuran Porin auu vaédan Masedoniá bara fáké mana vanta ano mantakhen Porin ákonaen ariyan temí, “Ma ufá ekháde Masedoniá erive vá tiya ono.” 10Porin ma auu vaédan ma ódará maé mai varafá mo vanasi siamino van mi setin tariyan mino siré Masedoniá barafá orono van útaé tiféuno.
Firipaí Baru Fin Ma Ridia Ará Baerein Baya Ino
11Máa siré Troasíké mana sipifin kumamé un nompin Samotresí barafá puntádé onóbé ená damú Neaporisí barurá o uné tiféuno. 12Mai varu me ampiré maé pefá ma Romu ano Masedoniai varafin kákan baru vaimpin ma mo varuí ma ukhá ein Firipaí barurá manáa yamú o varé tiféuno.
13O varé Sabati yamú mai kákan baru me ampé aravuaré mana non akhempá timúkó tifano van oriyá onékun anasi kéká átaru ukháí mai nanin kayo vá o khumamé monó baya siamé tiféuno. 14Mai nanin kayo fintena mana Taiatairá baru rákena nanin Ridian ne sin báken béi nararé davaráe kayo kain bákan miyaní iyain ban maen béi Tiyarafenurá monó tiyain baréin Bafan mano ven aú ona yiran Pori ma kama vaya sein mai vaya máa inen mino. 15Iniren Ridian má bei kéká bá ma monó non péden maen temí, “Ten nan ma Bafantá mumunan iyan mino ma se siretí ankan iniyante mae ereya sen timápin o vano,” sen tetin ínanen taren mino.
Porin Nú Sairasin Nú Ma Firipaí Karivusifin Pákaan Kaein Baya Ino
16Maná damú amúkin barurá orono van oriyaré é tifékun mana miyan ída van doran arinta namu aunan mano véin pákakhan ínaimpá ma erin nain danáká sakhanampa vaya siran maen beni yafisin kayo ano kákan miyan bariyain baré íká béin má o fóké uno. 1716:17 Mak 1:24Pori ma setin má oriyan maen mai arinta ano sínain dakhafen eriyáken oovararen temí, “Ma vanta kayo maen Dan Bain Tiyarafenui yoran banta kékái váken para van aunan baran aa ma orikhein bayan tiamiyan mino.” 18Mai arinta ano ena ena máa sen oriyan baré íkan maná damú Pori iníkan aí pefe iyaimpin béi yo vaéaren mai aunan tianten temí, “Yisasi Karaisin avíká éi mai arinta me ampire orono,” síkan esé ana mai aunan mano mai arinta me ampiren oren mino.
19Orivin mai arintai yafisin kayo ano onákan betí ankan ma moní bariyaré ein ída aaí iyaimpin mai kayo ano Porin nú Sairasin nú pákaren do yarifen átaru varurá ayafa vanta kayo avorá mo khaen mino. 2016:20 Mak 13:9Békanan darifen baya ma yaimin banta kéká avorá mo khaúden máa sen tiamemí, “Ma Yutan bantá kan mi váken ma varufin uman maman dákó en asuse iyan mino. 21Békanan manoi Romui varafá ma are ukhein avúavá maman dákó uren banasi afova amiyan mino.”
2216:22 2Ko 11:25; 1Te 2:2Máa síkan banasi o átaru uven Porin nú Sairasin nú ákonaen asen aufin baya siyaimpin baya yaimin banta kayo ano síkan békani auí daná do vararó uan karúdaren dafiyó ankamen mino. 23Békanan ma yafiyó namu ankamirí uren maen aviren mo karavusifin karúdaren karavusi namuntá ma yafisin banta van ákona e vá békantá dafiseno sen tiamen mino. 24Máa síkan mai vaya iniren mai namuntá ma yafisin banta ano vékan aviren mai namumpin ma aúbaná bain karafarampin mun kaúden daa khaeádan békan arantantá kaúden damen mino.
25Máan turan báken inuran aúbaná Porin nú Sairasi nú ano Tiyarafenurá amúkiyáken í diyan ena karavusi kéká ano iniyaren mino. 26Iniyaré íkan anú deiníen kákantá bara kaya iyain má mai mái namádan kayo kaya iyain má manádá ona yiven orera íkan minó karavusi ayan arantantákena seni anan útufen oreraen mino. 2716:27 Apo 12:18-19Máan tiyain má mai namuntá ma yafíká ein piripo vanta ano orun mantaven onákan ona yiven orera ukhan inka karavusi kéká karan oren mino siren bei vaenati orun danú aren beyantá beyan arono van en mino. 28Arono van íkan Pori avádóden oovararen temí, “Minó ano ída kharan orera ukhé tifé umpo ída vá eyantá arono.”
29Máa síkan mai firipo vanta ano oon ure ereno sen oovariyan tavaen Porin nú Sairasin nú ma vain karafarampin ódiven akhokho ano avinantan diyaimpin békan baintá un baren aron kanan daféden matimen mino. 3016:30 Apo 2:37Máan turen békanan aviren barufá morun kaúden inaemí, “Kákan bantá kan noe, inte avúavasá urékun ná Tiyarafenu ano evaránen tiviranten nafino.”
31Máa síkan békan mano véin evaránen tiamemí, “Bafan Yisasintá ma mumunan esin maen mi éi má ei kéká bá evaránen aviranten mino.” 32Máa siren Bafani vaya mai vanta vá be amápin ma varé ein kéká bá tiamen mino. 33Mai inuran mai áaurá anan mai firipo vanta ano Porin nú Sairasin nú aviren namon mo sesé uantádan béin má bei kéká bá monó non péanten mino. 34Máan turan mai firipo vanta ano Porin nú Sairasin nú aviren be amápin mo khaúden kákan dunan táden amin niyákan béi má minó bei kéká bá ma Tiyarafenurá mumunan ein nan béin aúpin amusin bíken mino.
35Máan turen bákan kakhen ákurasí iyain má baya yaimin banta kayo ano vetíi firipo kéká tiantan mai ma karavusi namuntá ma yafíká ein banta mo siamemí, “Maí kan banta karavusi finte útúantesin orino.” 36Máa síkan mai firipo vanta ano Porin tiamemí, “Baya ma yaimin kéká ano siré kanan karavusi fintena vá utúantano sen mifo vá tirékan ará kusin masá orono.”
37Máa síkan Pori mai firipo kéká máa sen tiamemí, “Berasan Romúke vantan bákun ída kamaen kó tiren ana afováin banasi avorá dafiyó tinkáden karavusifin kaí baréékun aúpáké ma sisintano van iyain mai ída kama ukhen mifo mo sesin mai vanta kayo eriven e sivían kaintisá aravono.”
38Máa sen tiamíkan mai firipo kéká ano Porini vaya varen mo vaya yaimin banta kéká tiamíkan iníden Porin nú Sairasin nú Romú bantá kan baré íkan mai van akhokho van en mino. 39Akhokho van uren baya yaimin banta kayo ano karavusi namumpin oriven mo sirun noe siren Porin nú Sairasin nú do aviren barufá morun kaúden mai varu me ampiren orino van míkanan tianten mino. 40Karavusi namun ma me ampiren Ridian amápin oren mo monó afá aváeyan ákona uantan baya siamíden békan mai varu me ampiren oren mino.
17Porin Nú Sairasin Nú Ma Tesaroniká Barufá Baré Ein Baya Ino
1Porin nú Sairasin nú ma Amfiporisí baru vá Aporoniá baru vápin ma onóben maen Tesaroniká barurá oríkan mai varurá mana Yutan kayoi monó átaru namun baren mino. 2Bákan Pori ve avúavá baren monó átaru namumpin ódiven kanú manaú Sabati yamú Tiyarafenui vompon dóki fintena vaya vanasi vá tiren iniyaren mino. 3Máan tiyáken maen Tiyarafenu ano ma aní ukhein banta ma uman baren púaren ma furin pinté orun mantanten ne ma vompon dóki ano sikhá ein mai Yisasi ino. Béin mi Tiyarafenu ano aní ukhein bantan báká beni vayan tian dákó iyá uno sen beni ana vaya siamen mino. 4Máa síkan iniren manáa Yutan kéká bá kokhon ná Kiriki kéká ma Tiyarafenu van periyain kayo vá inká manáa ánon nanin kayo vá ano Pori ma siamein baya van mumunan iyáken békan ánain dakhafen mino.
5Máan tiyaimpin manáa Yutan kayo ano ará uman daantáden Porin nú Sairasin nú arintin purino van átaru varurá ma aau vanta kéká ma vain má kokhon nanin banta vá iyanuádaren mai kayo arapiníen mino. Máan tíkan Yasonin ne sin banta amá ona mo varákuren Porin nú Sairasin nú o aviré banasi vaintá merano van mo yosen mino. 6Dosíkan míkanan ída vaimpin bádiyáken Yasonin má manáa mumunan afá aváeyan má do yarifen baru ánon banta kayo avorá mo khaúden oovaren temí, “Ma vanta kayo anon minó akhempá nóken aau maman dákó iyain bákan taréa ma varufin e van mino. 717:7 Ruk 23:2; Yon 19:12Máan tiyan mi Yasoni anon betin avían be amápin kain báken mai kéká ano Sisani vaya yurafúden ena Yisasin ne sin banta van kin ban mino sen banasi siamiyaren mino.” 8Máa síkan mai varu fintena nanin banta vá ánon banta kayo vá ano ma mai vaya iniren amino iyáken kokhon ineine en mino. 9Mai vaya iníden ánon banta kayo ano síkan Yasonin má mai ma fáken erein kéká bá ano kó miyaní uran betin ampiantan oren mino.
Porin Nú Banabasin Nú Ma Beriá Barufá Baré Ein Baya Ino
10O vákan ma inuraní iyain má monó afá aváeyan mano Porin nú Sairasin nú tiantan Beriá barufá onóben Yutan kayoi monó átaru namun ma vaípá oren mino. 11Beriá barurá ma vain Yutan kayo ano Tesaronaiká barurá ma vain Yutan kayoi avúavá esantakhen pasen Porin nú Sairasin nú ano ma siamein baya kayo iníden amusin iyáken Tiyarafenui vompon dóki fintena ena ena yamú dankáden maen daíden mai ma siyain baya furá tiyan nafino van oniyaren mino. 12Ódaren Yutan kéká pintena kokhon ná nanin banta vá manáa aví ma vain Kiriki nanin kayo vá kokhon Kiriki vanta vá ano mumunan en mino.
13Mumunan iyákan Pori ano Tiyarafenui vaya ma Beriá barurá banasi siamiyain baya Tesaronaiká baru ráke Yutan kayo ano iníden oren mai varurá o vanasi iyanuádaren arápiní íkan betin máden intanen asuse en mino. 14Máan tiyaimpin monó afá aváeyan mano Porin tiantan un non akhempá aravuvíkan Sairasin nú Timotin nú Beriá barurá para varen mino. 15Manáa mumunan banta kayo ano Porin aviren morun Atení barurá afa uren orun baránen édiyákan Sairasin nú Timotin nusá tiamesin ainen téi varunará erino sen Pori mai vanta kayo siamen mino.
Porin Nú Banabasin Nú Ma Atensí Barurá Baré Ein Baya Ino
16Pori ma Atensí barurá Sairasin nú Timotin nú ave ukhen ma onákan maen kampun ayarafenu kayoi aman manon minó akhempá bákan ódaren ará namuen mino. 1717:17 Apo 18:19Máan tukhan Pori ano Yutan kékái monó átaru namumpin oriven Yutan kayo vá ena anan nanin banta vá ano ma Tiyarafenu van péden bentá monó tiyain kéká bá mai vaya sian puntariyan inká ena ena yamú átaru varurá oriven mairá ma o átaru ein nanin banta vá baya siyan iyaren mino. 18Máan tiyákan manáa Epikuriani vá Sitoiki vái ineine ma yakhafiyain afova vanta kayo ano Porin má ákonaen baya fóké asive asive iyákan manáa ano semí, “Ma ma vaya uvaren noin banta ano nái yaná bayá teno vara fino.” Máa sen ina íkan manáa ano siyáken, “Ena varu fáke ayarafenu kayoi vayan tiyanten mino.” Para va ino Pori ano Yisasini kama vaya vá púkaren ma evaránen orun mantakheí pákena vaya kayon tian dákó uan amiyan mino. 19Máa siren béin do aviren kó inin kayo van ma Ariopakhusi e siyain kéká baintá mo khaúden inaemí, “Éi ma auyen baya ma vanasifin tian dákó uan amiyaona kaná beni ana sian amá esirá inétifante rafuno. 20Éi ma siyaona vaya ma inétifékun maen auyen avúavákái siyan ná mai van mi éi mai vaya ana sian amá esí inétifano van muno.” 21Atensí nanin banta vá ena fáke kéká ma mai varufin e vain kayo vá ano ída mana yorarí inton ena ena yamú auyen baya vá ineine vá ma yákó iyain mai vaya kayo ana siren daídiyan iniyaren mino. 22Máan tiyan maen Areopakusí kéká aúbaná Pori orun mantaven máa semí, “Atensí banta kayo oe, séi onékuya siretí ankan ákona e ara ara avúavá póké monosí iya ono. 23Para vara seyo, séi ma eúkiyá tireti ma monosí uantiyaona yanasinta ma avóbé é oniyaré maé mana íkun uan amin onámaná ma kará nará urantá ma onékun maen Ída Afová Ukhé Tiferuna Ayarafenu ina ino seya vompon uvantaré enái mai ma ída afová ukhe ma monosí uantiyá eona mai saréa siretin tian amá uan amenté uno.
2417:24-25 1Ki 8:27; Apo 7:48“Ma vara vá mai aúpin ma vain danasinta ma uvantein Tiyarafenu mai inaru vá bara vaí Bafan mi váken ída varará banta ano ma uvantein monó namun kayofin báé iyan mino. 2517:25 Íbo 50:12Máan tukhen béi ída mana yana san o afasí ukhantí teti varará banta ano véin ayaó tifantéuno. Para vara seyo, veyantái minó danasinta vá aunan má banasi amé iyan mino. 26Ma varafin banasi víkakhen bano van béi mana vanta finté uaren ara ara nanin banta yákó uádaren betin ma avían kain nain damú bá baru vá puntáden aní urú en mino. 2717:27 Íbo 145:18; Yer 23:23Tiyarafenu ma mai avúavasí ein mai vanasi ano véin nan dosen oriyan o oman dákó ino siren máanten mifo véi ída setin me ampiren nentá ban mino. 28Para vara seyo, véin mái manafin báké baré aruvé iyá tifékun mai van mi siretí ankani afova vanta kayo ano sikharé ikái vetin anavasin mi setí ankan bá tiféuno. 2917:29 Ais 40:18-20; 44:10-17; Apo 19:26Máan tukhái Tiyarafenu anavasin ma vá tiferuna ano ída vá Tiyarafenu van kori siriva onámaná an dakhen ne será barará banta ano ma ayan póké uvaman kain danáká inin onan kaó tifano. 30Pefá banasi ano mai avúava sinta ída afová ukhen bariyan maen Tiyarafenu ano ifá uantiyaren mifo saréa minó akhempá ma vain nanin banta ano ará baerano van béi ákonaen baya siamiyan mino. 3117:31 Íbo 96:13Para vara seyo, véi ma maná damú puntákein avuávápó bara yaimino van ma aní uran baré ein banta mai minó nanin banta ano ódaren pura ino sino van mai vanta ano ma fúkaréin purin pinte véin orun avían mantakhen mino.”
32Máa siran purin nanin banta ma orun mantan baya ma sian dákó iyain nan manáa kéká ano inian kaumpan uren kakhirun ariyan mifo manáa ano semí, “Éi mai vaya evaráne sesí inétifano van muno.” 33Máa siran kó inin banta kéká Pori me ampiren oren mino. 34Pori ma siamein bayará manáa nanin banta ano véin dakhafen mumunan en mino. Mai ma mumunan ein kékápin mana Ariopakhusi fintena vanta Dionisiasin má inká ena Damarisin ne sin nanin má manáa nanin banta vái varen mino.
18Pori Ma Koriní Barufá O Varé Ein Baya Ino
1Máan turen mai oyampáké Pori Atensí baru me ampiren Koriní barufá oren mino. 218:2 Rom 16:3Koriní barurá oriven mai rákena mana Yutan banta Ákuiran ne sin má ofóken mino. Béi maen Pontasí bara fákena vanta váken ída ayá damú orikhan be aná Prisiran ne sin nanin má Itarí bara me ampiren erikharen mino. Para va ino, Yutan kéká ma Romú barufin baré ein Sisa Kraudiasi ano minó do siantan orera iyákan mai finté erikhá íkan Pori vékan onano van oren mino. 318:3 Apo 20:34Oren o onákan kao au fóké davaráe namun uvaran ábasu vákan Pori yere mai yoran afová ukharen be ábasu vá o váken mai yanasinta uvariyaren mino. 4Máan tiyáken ena ena Sabati yamú Yutan kayoi monó átaru namun oriven maen Yisasini kama vaya iniren mumunan ino van Yutan kayo vá Kiriki kayo vá ákonaen tútúpiyaren mino.
518:5 Apo 17:14-15Máan tiyaré íkan Sairasin nú Timotin nú ma Masedoniá bara fáké eravíkan maen Pori fura sen monó bayafin o aní uven Tiyarafenu ano ma aní ukhein banta Yisasin ban mino sen Yutan kéká tiamen mino. 618:6 Apo 13:46, 51; 20:26Máa sen tian miyákan maen Yutan kéká ano véin namuroí iyaimpin mai avúava san Pori vetí ankan aníen bei auí daná kákena kayó do fupá tian karúdiyáken temí, “Tare ráké ena anan bantá kayofin mi monó baya mo siamenté umpo siretí ankan ma o aiyoranonai mai siretin nina yana ifo mai uman ída séi varanté uno.”
7Máa siren mai monó átaru namun me ampiren ena anan banta ano ma Tiyarafenurá mumunan iyain banta Titius Yastusin amá ádé baré íkan mai namun oren mino. 8O vákan monó átaru namuntá ma ánoní ukhein Karispusin ne sin banta vá bei kéká bá ano Bafantá mumunan íkan Koriní baru ráké kokhon nanin banta vá ano mai vaya iníden mumunan uren monó non peren mino.
9Máan tiyákan mana inuran Bafan mano Porin auu vaéden tiamemí, “Ída vá perano. Mai ma siyaona vaya ída vá pákiyákeya kasae vá banasi siameno. 1018:10 Yos 1:9; Ais 41:10Para vara seyo, ma varufin tenti vanasi kokhon bain pasé téi en má túpá ukhékun éin ída uman aminten mino.” 11Máa sirákan Pori mai varurá eitini viyontá báken Tiyarafenui vaya siamiyan afova amiyaren mino.
12Máan tiyá íkan Karion ne sin banta ma Akaiá barafá kamanini uvin maen manáa Yutan kéká ano manafin o átaru uven Porin namuroí uantáden do aviren kópin mo khaen mino. 13Mo khauren máa semí, “Ma vanta ano setisi man baya ma yurafurin avúavái vanasi aní iyáken afova amiyan mi enará ukhein avúavápó Tiyarafenurá monosí iyan mino.”
14Máa síkan Pori vei vaya seno van iyain má Kario ano máa sen Yutan kayo siamemí, “Yutan kayo oe, sireti ma onesin ma sító aau fi kákan aau fi ma mantaré inain banta ma avire khópin me kaesí maéi siretíi vaya inenté uno. 15Máan tukhen mifo siretíi vaya ma inéku mae siretíi man baya vá aví bá baya va san mi inaeona séi mai yanasinta ída yaimonté umpo sireti yantasá mai vaya funtarano.” 16Máa siren betí ankan kó baru fintena yo sianten mino. 17Máan turákan banasi ano Yutan kayoi monó átaru namuntá ma anoní ukhein banta Sostenesin kó baru rákena fákaren ankamiyákan maen Kario oman kaumpan en mino.
Prisiran Nú Akuiran Nú Bá Inká Aporosin Mái Vaya Ino
1818:18 Nam 6:18; Apo 21:24Máan turan Pori manáa yamú Koriní barurá baren mairá monó afá aváeyan me susu siantáden Siriá barafá orono van aravíkan Ákuira ná Pirisiran ná ábasu ano véin bákuren oriyaren Senkriá barurá orun báken ínaimpá sipi varen orinten pefá Tiyarafenu vá tian damuádáká einíen ánon do khaen mino. 19Máan turen mai ráke sipi varen Efesasí barurá oriven Prisiran nú Akuiran nú ábasu mairá me afa uren Yutan kayoi monó átaru namun oriven betí ankan má bayaíen mino. 20Bayaí urákan betin má manáa ayáká bano van inain Pori ifá en mino. 21Ifá uren orinton iyáken betí ankan máa sen tiamemí, “Tiyarafenu ma anunu intí ovaráne erenté uno,” siren sipifin kumamen Efesasí me ampiren oren mino. 22Mai sipi ano ma Sisariá barurá mo khuádan maen mai ráké Pori Yerusaremí barufá ódiven mun mumunan nanin banta oniyáken bayan mino siren mai oyampáké Antiokí barufá evaránen araven mino.
23Mánáa yamú ma Antiokí barurá orun baren maen mai ráké mai varu me ampiren Karesiá bara vá Frikhiá bara vápin eúkiyan Yisasintá ma mumunan iyain nanin banta aya iyan ákona uanten mino.
Aporosi Ne Sin Banta Ano Ma Efesasí Barufá Ma Yisasini Kama Vaya Sein Baya Ino
24Máan tiyákan Areksandriá baru fáké Aporosin ne sin mana Yutan banta ano Tiyarafenui vompon pintena vaya moéken afova mantein bákan Efesasí barurá eren mino. 25Eren mifo Aporosi maen Bafani aa afová ukhen pasen moéken amusin iyáken Yisasin pákena vanasi siamiyáken Yonini monó non peran manan afová ukharen mino. 26Máan tukhen monó átaru namun oriven ída feranton ákonaen baya siyaré íkan Prisiran nú Akuiran nú ábasu ano veni vaya iniren béin do aviren békan amá moren Tiyarafenui aa fákena manáa aya íkan moékentá afová en mino.
27Máan turen Efesasí baru me ampiren Akaiá barafá orono van muno sen Aporosi siyaimpin monó afá aváeyan mano véin ákona uantáden Akaiá barafá ma vain eyo iyampon kayo ano véin kama ino siren mana vompon uvamádan mamaren oren mino. O váken maen Tiyarafenui avábápó ma Yisasintá mumunan iyain kéká kama ayairí iyaren mino. 2818:28 Apo 9:22Máan tiyáken maen Yutan kéká bá ákonaen bayafó asive asive iyáken banasi aúbaná monó dóki fintena vayafó tian amá iyáken Tiyarafenu ano ma aní ukhein bantan Yisasi van ne sen mino.
19Pori Ma Efesasí Barufá Baré Ein Baya Ino
119:1 1Ko 3:6Aporosi ma Koriní barurá o vákan maen Pori anuyompin bain baru kayo fimpá eúkiyan banasi onen oren Efesasí barurá oriven mai ráke manáa eyo iyampon kayo o yosen mino. 219:2 Apo 8:16Yosiren mai kéká máa sen inaemí, “Mumunan ma eona yamú Kantá Aunan bare rafono,” síkan mai kéká ano evaránen temí, “Ída ino. Kantá Aunan ban mino sé ída afová ukhá tiféuno.” 3Máa síkan Pori evaránen inaemí, “Mai intéa monó non ná tireti varera fono,” síkan betí evaránen temí, “Yoni ma aní ukhein monó non ma feran mino.” 419:4 Mat 3:11Máa síkan Pori semí, “Pefá ma Yoni monó non péantiyá ein maen mai vanasi ano ma ará baédan mi féantiyaren mino. Máan tiyáken ínaimpá ma sen toyampá erin nain bantarasá mumunan ono ma sikhá ein mai Yisasin nan mi sikharen mino. 5Máa sen tiamin iniren mai kéká ano Bafan Yisasin avíká monó non peren mino. 619:6 Apo 8:17; 10:44, 46Monó non pédákan Pori ano vetin ánontá ayan kaíkan Kantá Aunan mano vetimpin e víkavíkan ara ara vaya vá sakhanampa vaya vá ten oreraen mino. 7Máan ma ein mai siyan míkan mifo sirantan kan orun kádan (12) banta kayo ino.
8Máan turen Pori kanú manaú biyontá mairá báken maen Yutan kayoi monó átaru namumpin ódiven Tiyarafenui Yafisin aú pintena vaya ákonaen tiamiyaren mino. 9Máa sen tian miyákan manáa kéká ano mai vayará ída mumunan inton banasi aúbaná mai ma Yisasintá mumunan in Aa Ma Yakhafin Kéká ankayan tiyaimpin Pori me ifá uren eyo iyampon kayo iyan uaren Tairanusini afova amin namun o váken ena ena yamú mai kéká bá bayaí iyaren mino. 10Kan orana aúpin máa sen oriyan bákan Yutan kéká bá Kiriki kéká bá ma Esiá barafin ma vá ein mai minó kayo ano Bafani vaya inen mino.
Skivan Anin Kayo Ano Ma Namu Aunan Kayo Yo Siantano Van Ein Baya Ino
1119:11 Apo 14:3Máan tiyákan Porin ayan táké uaren Tiyarafenu ano manáa enará ukhein danasinta afoká iyaren mino. 1219:12 Apo 5:15Máan tiyan maen asínun arumin davaráe ano fi inká aurá ma yampan davaráe ano fi ma Porin au aruvúdein baren mo aí nanin banta aurá tosain maen mai kéká aí kípiyan inká namu aunan ma varé ein mano me ampiren oriyaren mino.
13Máan tiyákan manáa Yutan banta kayo ano eúkiyan Yisasin aviká namu aunan ma vanasifin bain ma yo siantano van maen máa siyaren mino, “Mai ma Pori ano ma vanasifin tian dákó iyain banta Yisasin avíká mai kéká me ampeno.” 14Yutan kayoi monó ánon banta ma Skiva ne sen aví tiyain banta anin kéká ma yan manápá ifo afápá kan un kádan kayo ma vain mano namu aunan do siantiyaren mino. 15Máan ten oriyá íkan maná damú mai namu aunan mano vetíi vaya iníden evaránen temí, “Mai ma siyaona Yisasin má Porin má onté umpo siretí intéa kékasa fono.” 16Máa siren mai ma namu aunan aúpin bain banta ano mai kéká ankáden ká aruren auí daná dákaran nare ana kéká ano avápá me onen má me ampiren karan oren mino.
1719:17 Apo 5:11Máan turákan Efesasí barufin ma Yutan nanin banta vá Kiriki nanin banta vá ma vain kayo ano mai vaya iníden kákantá akhokho van iyáken Bafan Yisasin aví daníen mino. 18Mai vaya iníden ma mumunan ein kéká ano vanasi avorá e unen eriven betíi ume sian dákó en mino. 19Máan tiyákan manáa kéká ano ma ara ara uvátakhan baya ma uvantá ein bompon kayo varen me khaúden banasi avorá ira saman kauren mino. Mai vompon kayoi miyan ma yankafein mai fifti tauseni (50,000) drakma19:19 Drakma e ma siyain mai mana aintain moní an dakhein bákan mai moní ano mana vayan ma yorarí uren miyan bariyá ein má manaí ukhen mino. e sin moní ma sirivafó uvantein mino.20Máan tíkan mai aa fáké Bafani vaya ano ákona vá mo kákaníen minó akhempá oreraen mino.
2119:21 Apo 23:11; Rom 1:13Mai yanasinta ma yákó uvíkan maen Pori Yerusaremí orono van iyáken temí, “Masedoniá bara vá Akaiá bara vápin oriaré ma Yerusaremí onóbé maé mai ráké Romú barufá deren oronté uno.” 22Máa siren béin ayaen doran bantá kan Timotin nú Erastasin nú tiantan ben an uanten Masedoniá barafá oriyákan béi Esiá barafá manáa ayáká baren mino.
Efasasí Barurá Ma Kákan Aruve Asive In Afoká Ein Baya Ino
2319:23 2Ko 1:8Maí damú ana Aa Ma Yakhafin Kéka san Efesasí barufin kákan uman dákó en mino. 24Esé araí in uman maen mana Demitriasin ne sin banta váken béi ano kokhon doran banta avían kain anasi ayarafenu Atemisini sító namun sirivafó uvádan kákan monípó miyaní iyaren mino. 25Máan tiyain bákan mai vanta ano vanasi vá bei yoran banta kayo vá inká ena mai yanasinta ma uvariyain kéká bá iyanuan kaúden máa semí, “Banta kayo oe, afovasá ono mai yorantái setí kákan moní bariyá tiféuno. 26Máan tiyá tiferuna ifo inká tireti iniyáke onen nan Pori ano Efesasí baru rákena nanin banta vá Esiá bara fin ma vain nanin banta vá ákona vayafó aviren tavi aasái oren mino. Béi siyáken ayampó ma uvaran mai ída ayarafenu ino siyan mino. 27Máan ma siyain baya ano setí ma uvádé moní bariyá tiferuna yanái aa iyariyákan banasi ano Atemisintá ma monosí iyá ein má bení monó namun mái maman paen danasí inten mino. Máan tiyáken Esiá barafin má minó akhempá ma ven aví daní iyá ein maman paen danasí intin beni kákan bí asuse inten mino.”
28Máa síkan mai vaya iníden mai nanin banta ano aranan uaren avádóden oovaren temí, “Efesasí nanin bantai kákan ayarafenu Atemisi ino.” 2919:29 Apo 20:4; 27:2; Kor 4:10; Frm 24Máa síkan Efesasí barurá ma vain nanin banta ano aran má bádiyan o átaru uven Khaiusin nú Aristakusin nú do yarifen átaru varurá oren mino. Mai ma yarifen orein bantá kan mai Masedoniákéi váken Pori má monó doraríen noren mino. 30Máan tíkan banasi avorá Pori orivé baya seno van íkan eyo iyampon kayo ano ída vá orono siren ayópá en mino. 31Máan tiyákan Esiá barafá ma Kamanin dorampin ma Porini arona kayo varé ein mano yere véin nan ída vá banasi avórá átaru varurá orino siren baya yan baren eren mino.
32Mai ma átaru varurá o iyein nanin bantai ineine asuse ukhan, minó ano ara ara vaya esen orera iyáken nái anavará e átaru ukhé tiferafuno siren kokhon mano amino en mino. 33Máan tiyákan Yutan kayo ano Areksandan avéken mun banasi avorá kaúdan manáa kéká ano venan mai ma afoká iyain baya sian dákó ino síkan béi ayan daní uren baya fákano siren beyan nan tian amá ono van en mino. 34Máan tíkan banasi ano afová en onákan béi Yutan banta vaimpin minó ano oo manafiní uren kankan áau aúpin ovaren oriyan temí, “Efesasí nanin bantai Atemisi anan kákaní ukhen mino.”
35Máa siyákan Efesasí barui vompon uvaran banta ano vanasi van baya fákano síkan mai ma oovariyá ein mo fákaran béi máa semí, “Minó akhempá ma vain nanin banta ano ídá afová ukhan ná kákan Atemisin aman ma inaru fáké un kararen eravin ná Efesasí baru ano mai yanáká bá beni monó namuntá dafíken nafino.36Máan tukhantin ída mana vanta ano sen mai yaná ída onté uno sinten mifo ída uron ná ámun uare mana yanasí ono. 37Ma vantá kanan mano ída mana yaná monó namun pintena umoyan baren inká ída setisi anasi siyarafenu Atemisin ankayan tikheintá pasavin avire ere ono. 38Demitriasin má bei yoran banta kayo vápin ma uman baya ma vanti mae mai vaya kópin maman kaúdesin ná kó inin banta kéká ano vá mai vaya yaíden ná puntarano. 39Máan tukhen mifo siretimpin ma manáa ena vaya vá ma vanti mae mai vaya vare mo átaru varurá tiresin banasi ano vá mai vaya yaimino. 40Máan tiyanti afovasá ono. Tare ma variyá tiferuna avúaváká kasaen kó tisintaren ukhen mino. Ída mana ana vaintá paran e átaru iyá tiferuna ída kanai é tian amá ótiféuno.” 41Máa siren mai nanin banta siantan oreraen mino.
20Pori Ma Masedoniá Barafá Bá Kiriki Varafá Bá Ma Orein Baya Ino
1Mai ma ákonará asiviyá ein baya kayo ma mo kípavin maen Pori ano eyo iyampon kayo aran e átaru uvíkan betin ákona uantan baya siamíden mai oyampáké betí ankan me susu siantáden Masedoniá barafá oren mino. 2Masedoniá barafin oriyan monó nanin banta ará ákona uantan baya e siamen oriyaren Kiriki varafin o unaven 3mairá kanú manaú biyontá o varen mai ráké Siriá barafá sipi varé orono van ein mifo ifá uren evaránen Masedoniá barafá oren mino. Mai fara va ino. Yutan banta kayo ano véin aruan purono van aúpá baya sian damuádiyain baya iníden mai van mi erikhá ein aintá evaránen oren mino. 4Oríkan ma véin má orein kéká maen Beriá banta Pirusin anin Sopaten má Tesaronaí káke vantá kan Aristakusin nú Sékundusin nú bá Debí baru ráke vantá kan Khaiusin má Timotin má inká Esiá bara fákena vantá kan Tikikasin nú Trofimusin nú bá ino. 5Mai vanta kayo ano aníen oren Troasí barurá o sive ukharen mino. 6O sive ukhá Firipaí barurá bákun Yisi Ída Van Bereti Ma Nan Omá Damú esantaví mai ráké sipifin e varé oriyákun dan manápá damú oriví mairá Troasí barurá betí ankan baintá orivé mai varurá mana uikirá baré uno. 7Baré esé araí in damú bereti kisi kisi é nano van monó nánin banta vá mana namun o átaru ukhékun Pori vaya sen oriyan evaránen inuran aúbanasí en mino. Mai fara va ino. Ena ákurái véi orinten pasin máan ten mino. 8Tari stori namumpin minó ano iyukhé tifékun maifin kokhon oon uruádan kiyaren mino. 9Kiyákan mai namuni unduará Yutikusin ne sin pumara ano kumanten aun tókó iyan bákan Pori vaya sen oriyan baré in aunká baaren eraven barará ankamin banasi ano orun aviádaran maen mai fumara ano fúkaren mino.10Máan tukhan Pori araven mai fumara orun dafayoriyan máa semí, “Ída fúken ayun para van mifo i vá akhokho van ono.” 11Máa siren evaránen mai namumpin ódiven bereti un máden kisiren naren ayáká baya sen oriyan mo kakhen ákurasí íkan me onen oren mino. 12Orivíkan mumunan nanin banta ano mai fumara ayun para van ará kusin má amusin iyan aviren mo mápin kaen mino.
Pori Ma Efesasíke Monó Doran Banta Kayo Ará Ákona Uantein Baya Ino
13Pori ano Asosí baru ráke nan sipi e varanté uno siren barará oriyaimpin tetí ankan béin an uanté sipi varé Asosí barurá béin o ave é tiféuno. 14O ave ukhá ékun Pori onóbí ben má do aviré sipifin Mitiriní barufá oré tiféuno. 15Ená damú Mitiriní baru ráke sipi varé Kiosí musó akhempá onóbé ená damú Samosí barurá onobé inká ená damú Miretusí barurá o uné tiféuno.16O unavékun Pori Esiá barafin manáa ayáká ída vano van Efesasí baru esantano van en mino. Para va ino. Aaí ma intí maé Kantá Aunan ma erein damú ída erikhantí ainé Yerusaremí barufá orono van en mino.
1720:17 Apo 18:21Máa siren Miretusí barurá báken Efesasí baru rákena Yisasini mumunan nanin bantai ánon banta kayo ano e onano van Pori vaya siádan oren mino. 1820:18 Apo 18:19–19:10E siádan orin mai kéká ano eriyain má béi máa sen betin tiamemí, “Esé araí é ma Esiá barafin ereruna ráké tiren má anan bá oriyá bákuya senti sivútivá pefái afová ukha rono. 19Máan tukhein nan téi ifí pinté teyan maman bararasí uré Bafani yorarí iyákun maen manáa Yutan kéká ano séin tiruan purono siren moéken uman timiyaren mino. 20Tiretí ankan afová ukhe rono, siretin ayaen ma ará ákona uantan monó baya kayo ída mana áé umpo minó nanin banta avorá mai afova amiyá maé inká tiretin amápin e feré kuvé iyá mai yorarí é uno. 21Máan tiyá maé Yutan kayo vá Kiriki kayo vá tiamiyáké ará baéde Tiyarafenu vaípá orive vá tetisi Bafan Yisasintá mumunan ono sé tiamikhé uno.
22“Máan tukhein nan mi saréa Kantá Aunani anunu vákuré Yerusaremí barufá oriyá umpo intéa yanasá ten timaniná afoká inten nafi mai séi ída afová ukhé uno. 2320:23 Apo 9:16; 21:11Máan tukhen mifo minó barurá ma orerunafin mai Kantá Aunan mano sisimiyáken kákan uman má karavusi vá ano anan éin ave ukhen mino. 2420:24 Apo 21:13; 2Ti 4:7Máa siyan mifo ída se suu van iniyáké Bafan Yisasi ano ma simikhein doran dóan kípano van mi inikhé uno. Mai yoran mi Tiyarafenu ano ma vei sarisarifó ma evaránen tetin tivíkein mai kama vayan tian dákó onté uno.
25“Máan tukhein nan mi séi afová iyákéi mai ma varu vaintá eúkiyá ma Tiyarafenui Yafisin aú pintena vaya kayo ma siamiyá eruna nanin banta finté mana ano ída evaráne séin tonan nono. 26Máan tukhein nan mi siretin pinté ma mana ano o afeyoresí maé téi ída kanaí é mai uman barantéi saréa siretin avorá tian amá e uno. 27Para vara seyo, Tiyarafenu ano ma siretin nan tiamesin ná afová en inino ma sikhá ein baya máa fefái minó tiamikhé uno. 2820:28 1Ti 4:16; 1Pi 5:2-4Máan tukhé umpo siretiyan kama e yafíare vá inká tiretin nan ma yafisino siren ma Kantá Aunan mano ma amikhein nanin banta kayo rasá kama e yafiseno. Tiyarafenu ano ma ve anini narefó ma miyaní uan beinaí ukhein mumunan nanin bantarasá sipisipirá ma yafisiyain kéká an de vá dafiseno. 2920:29 Mat 7:15; Yon 10:12Téi ma orivékun maen manáa nanin banta ano afá iyan ma sirempin ereiní uven sipisipi kayo ma máden asuse ono van einí intéí téi afová ukhé uno. 30Máan tiyantin tiretí aúbanáké manáa ano e mantaven pura yaná do vaéden kampun bayafó Yisasin bákurin nanin bantai inin máden asuse uren iyanen orinten mino. 3120:31 1Te 2:11Máan tinten mifo vá dafían ákona iyáke vá ovare me ineno. Kanú manaú orana aúpin mi ída sivíkan te sínu finté inúpá ákurá man o amé eriyaré uno.
32Mai van mi saréa siretí ankan avián Tiyarafenui yafisimpin má béi ma sarisari ukhein baya aúpin má ma kaeruna mai ano vá tiretí ankani ará ákona uantiyá inti vá bení kantasí ukhein nanin banta ano ma o varan nain avábasá barano. 3320:33-34 1Ko 9:11-12Téi ma siretin má báké maé ída mana nanin bantai siriva fi kori fi inka kama auí danasa rafi sinunu iyá uno. 3420:34 Apo 18:3; 1Te 2:9Máan tiyá umpo sireti afovasá ono, te siyampói minó danasinta uvádé teyan tiya iyá inká tesi mana yoran kéká ayaé iyá uno. 35Ákona yorarí uren ma ona i van kéká ma ayain inka siretin aní é uno. Bafan Yisasi ano ve oo fenté máan mi sikharen mino, ‘Ena vanta ma amin kékápin mi moéken avábá ban mifo ena finte ma varan kékápin ída avábá ban mino’ ma sikharé ein baya vá ovare me ineno.”
36Mai vaya kayo sian kíparen Pori aron durafúden mai nanin banta kayo vá amúken mino. 37Máan turan mai kayo ano Porin o yafayóden ifí diyáken amónen mino. 38Mai ma vetí ankan ma moéken arunaná barein maen mai ma Pori sen téin tiyafen ída evaráne sonan nono ma sein baya van mino. Máan turen béin aviren sipifin mo afaen mino.
21Pori Má Bei Mana Yoran Kéká Bá Ano Ma Yerusaremí Orein Baya Ino
1Efesasí baru ráke monó doran banta kayo ída me amperen iyá maé ayan amantiyá tusu siantádé sipifin un kumamé puntádé Kosí musóká oré uno. O varé ená damú Rodesí musóká onóbé mai ráké Patará barurá oré tiféuno. 2Patará barurá o varé iné tifékun mana sipi ano Fonisiá barafá orinton iyane siyaimpin mai sipifin kumamé oré tiféuno. 3Oriyá baré Saiparasí musó ádé ayan ópá oriaré Siriá barafin Taiyá barurá o unavé tifékun mai varu rákena yanasinta ma varen oriyá ein mo khaen mino. 421:4 Apo 20:23Máan tiyaimpin tetí ankan Taiyá barurá eravuvé mumunan nanin banta van e yosé oriyá o odaré betin má dan manápá ifo afápá kan un kádan damú bákun Kantá Aunan pintena mumunan nanin banta ano manáa inin mamaren Porin ayópá en ída vá Yerusaremí barufá orono sen mino. 5Máa sirá bákun tetisi orin damusí iyain má mai varu me ampiré oré tiféuno. Minó mai varuráké ma Yisasin bákuriyain banta kayo vá betí aná akhafana vá ano Taiyá baru me ampiren tetin tiviren un non akhempá morúdá eyu ampantá tiron durafúdé timúké tiféuno. 6Timúkuré ínaimpáké tiyan timantin maran uré tetiyan sipifin odékun maen betí evaránen barufá oren mino.
Akhabusi Ne Sin Mana Sakhanampa Vanta Ano Ma Porin Amaan Baya Siamein Baya Ino
7Máan turé Taiyá baru me ampiré sipi varé oriyá baré Toremaisí barurá o unavé tifé mai rákena mumunan nanin banta o ódaré, bayan mino siré tifé betí ankan má mana vayan baré tiféuno. 821:8 Apo 6:5; 8:40Baré ena ákurá Toremaisí baru me ampiré oriyá baré Sisariá barurá o unavé maé monó baya ma sian banasi amin banta Firipin amá o varé tiféuno. Mai ma vaya varen orin kéká ma yunan ayaino van dan manápá ifo afápá kan un kádan banta kéká ma aní uran baimpin ben mái van mino. 9Béi kamí kamí arinta kéká dan báken banta ída varanton para van maen sakhanampa vaya kayo siyaren mino.
1021:10 Apo 11:28Máan tiyáká mai varurá manáa yamú ovátifékun Yutan bara fáké mana sakhanampa vanta Akhavusin ne sin mano eren mino. 1121:11 Apo 20:23; 21:33Mai vanta ano seti varunará eriven Porini amú anan e máden be ayan arantantá damuren máa semí, “Kantá Aunan mano sisimiyáken, ‘Yerusaremí ma vain Yutan kayo ano ma avúavá anan baremi ma amú anan afóen ayan arantantá damuren ena anan banta kayo ayampin kainten mino.
12Máa siká mai vaya ma iniré tifé mai varu ráke nanin banta vá Porin nan ída Yerusaremí barufá odino van ayópá é tiféuno. 1321:13 Apo 20:24Ayopá é tifékun béi evaránen temí, “Pará tiretí ankan ifiso vaso iyayá ten tikuna simiya rafono. Bafan Yisasin aviká ma sen tiyan tirantantá ma yamin nan mana va útakhe raumpo Yerusaremí ma sen tiruan purin masan deren útakhé uno.” 14Máa siká ínané ayópá é tifékun Pori yo yurú en oronté uno siyaimpin mairá mo ifá uré máa sé tiféuno, “Bafani anunu áesin ná dákó ino.”
15Máa siré mai oyampáké tetisina yanasinta utaaré Yerusaremí barufá odé tiféuno. 16Ódékun Sisariá baru ráké manáa eyo iyampon kayo ano siviren ódein mano mana feyan eyo iyampon Saiparasíke vanta Nasonin amápin mun kaí baré tiféuno.
Pori Má Bei Mana Yoran Kéká Bá Ma Yerusaremí Ódein Baya Ino
17Yerusaremí barurá ma e uné odé tifékun maen monó tifá tiváeyan mano amusin iyáken tiviren mino. 18Máan turá baré ená damú Yemisin onano siré oré tifékun Pori setin má oríkan minó monó doran banta kayo vá e átaru en mino. 1921:19 Apo 15:12E átaru uvíkan Pori mai kéká ará kusin baya siren mairá Tiyarafenu ano ma veni monó doran pinté uaren ma ena anan nanin bantafin ma ara ara yorarí ukhá ein baya siamen mino.
Pori Ma Yerusaremí Kákan Monó Namumpin Ma Tiyarafenu Avorá Avusesein Avúavasí Ein Baya Ino
2021:20 Apo 15:1, 5Siamíkan mai ánon banta kayo ano Porini vaya inídaren Tiyarafenu aví daní iyáken temí, “Tifá tiváe oe, éi afovasá ono. Kokhon tauseni Yutan kayo ano inka Yisasintá mumunan iyáken, mai kayo ano Mosesini man baya ánain ákonaen dakhafiyan mino. 21Máan tiyan mifo manáa kayo ano eni yoran baya mai nanin banta me siamiyáken maen éin nan ena anan nanin banta aúban ma vain Yutan kéka san ída vá Mosesini man baya yakhafiyáke inká tiretí ankan akhafana ída vá au khaiya ída vá peyante avúavá bákurono siyan ne sen tiamikhen mino. 22Éin nan pura sen e vane sen ininten mifo intesá ó tifante rafuno. 2321:23-24 Nam 6:1-20; Apo 18:18Máan tukhein nan mi seti ma siamenuna aa vá dakhafono. Tetin pinté kamí kamí banta kayo ano Tiyarafenu vá ákona vaya sian damukhen mino. 24Mai van mi éi mai kéká bá o asotú uve vá mai vanta kéká avíareya Tiyarafenu avorá ma avusese in avúavasí iya vá éi ano íkun uan amin danasinta miyaní uresin ná mai kayo ano ánon do minó barukhano. Máan tesin ná minó nanin banta ano oniyáken ná mai ma éin au finté iyain baya vará ída fura vaya ino sen iniyáken ná en nan man baya ánain dakhafiyan mino sen inino. 2521:25 Apo 15:29Máan tukhái ena anan nanin banta finté ma mumunan iyain kéká pefái vompon uvaman amiyáké máa sé tiféuno. Ída vá kampun ayarafenun ma íkun uan amiran nain danasinta neya vá, nare fa yiyain tafúna ída neya vá amempin ma anan kuren arukhan nain tafúna ída neya vá inká ída vá ena ana safi ena avafun nafi ínká aasá non nanin arinta va safi vá banasií ono sikhé tiféuno.
2621:26 1Ko 9:20Máa sirákan ena ákurá Pori ano mai ma seiníen mai vanta kayo avíaren Ayarafenu avorá ma avusesein avúavasí uren maen kákan monó namumpin ódiven mai avúavá ma kípan nain damú ma mana mana vanta ano íkun uan amin nain baya vanasi siameno van óden mino.
Esiá Bara Fáke Yutan Kayo Ano Ma Porin Aruan Purono Van Pákein Baya Ino
27Dan manápá ifo afápá kan un kádan damú ma avusese in avúavá ma variyá ein mai ádé anantá mo akhen diyákan maen Esiá bara fáké ma erikhá ein Yutan kéká ano kákan monó namun pinte Porin ódaren banasi arápiní íkan aranan uaren Porin páken mino. 28Páken oriyáken máa sen oovaren mí, “Isareri vanta kayo oe, erive setin tiya ono. Ma vanta ano minó akhempá nóken Mosesini man baya vá tetinti vanasi vá inká ma kákan monó namun má ankayan tiyaren mino. Máa siyaren inká Kiriki vanta kéká aviren ma kákan monó namumpin dun peran maen mai avúavá ano kantasí ukhá ein baru maman painíen mino. 2921:29 Apo 20:4Para va máa sen na ino. Pefá Pori ano Efesasí baru rákena vanta Tarofimusin má Yerusaremí nókan Yutan kayo ano ontaren pasin mi mai vantan aviren kákan monó namun dafufin óden mino sen iniren mi máan ten mino.
Romú Piripo Kayo Ano Ma Porin Ayaein Baya Ino
30Porin ma fákan baya Yerusaremí nanin banta ano iniren o éke e éke en kákan monó namuni varurá ana e iyuaren béin do yarifen barufá araviyain má ainen monó dafu ona kayo munken oreraen mino. 31Munkuren béin aruan purono siráken minó Yerusaremí nanin banta ano aran má o éken átaru iyain baya Romú bara fákena aruvin banta kayorá ma yafíkein banta ano inen mino. 32Iniren mai yafisin banta ano esé ana manáa aruvin banta kayoi yafisin banta vá aruvin banta kéká bá avíaren mai ma sisuvo siyain barurá araviyain má mai nanin banta ano vetin onen Porin ma ankamiyá ein mo ifá en mino.
33Máan tiyain má mai yafisin banta ano Porin o fákaren aruvin banta kéká tíkan kankan seni anampó béin damuran mairá Yutan kayorá inaemí, “Ma iyen bantá báken nái auisá ukha fono.” 34Máa sen ina íkan manáa kéká ano oovarariyan ena vaya e sen orin maen inká ena kéká ano ena vaya e sen orin tisuvofin ída kanaíen betíi vaya inen mai ma afoká iyain afová oren iyaimpin mai yafisin banta ano aruvin banta kayo síkan Porin aviren aruvin banta kayo amápin óden mino. 35Porin ma aviren oriaren ma yetará ódiyain má mai nanin banta ano véin aruan purono siren aran má aasá iyariyaimpin aruvin banta kéká ano véin avían daní uren daiyó en óden mino. 3621:36 Ruk 23:18Oriyákan minó nanin banta ano yakhafen oyampá oriyáken, “Béin aruan purono,” sen oovaren mino.
Pori Ma Aramaiki Vaya Finté Banasi Vaya Siamein Baya Ino
37Máa siyákan mai aruvin banta kayo ano Porin aviren mápin ódono van ádé oriyain má béi máa sen dafisin banta inaemí, “Kaná áesí manáa vaya éin tiamente rafuno,” síkan. Mai yafisin banta ano Porin inaen temí, “Éi Kiriki vaya afová ukhe fono. 3821:38 Apo 5:36-37Éi nan Isipíke vanta mairá ma kamanin namuroí uantáden ma manáa yamú orivin kamí kamí tauseni (4000) aruvin banta kayo yo iyanen kámá barafá ovaré ein banta inon té iniyá uno.
39Máa sen ina íkan Pori evaránen temí, “Ída ifo séi maé Sirisiá barafá Tasusí ma aví bain baru ráke Yutan mumpo áesí banasi vaya siameno.”
40Máa síkan dafisin banta ano kana ino síkan má ona ódintá un mantaven ayan daní íkan banasi ma sisuvo siyá ein mo fúkekhavin Aramaiki vaya finté máa sen tiamen mino.
221Pori semí, “Tifá tiváeyan má tifóeyan ma soe, inimesirá téin ma kó tisintiyaona fákena sian amá ono.” 2Máa siren Yutan kayoi vaya Aramaiki finté ma síkan maen banasi mai vaya iníden tisuvo ma siyá ein mo fúkekhavin Pori máa sen mino,
322:3 Apo 5:34“Téi maé mana Yutan bantan bákun te sinóe ano Sirisiá barafin ma vain baru Tasusíi séin kaen mifo ma kákan barurái e inoré uno. E inoriyá maé Kamarierin aránaó bákun teti sináuyani minó man baya sisimídá pasé mai ma siretin ma Tiyarafenun aví ma yaní iyaonaí anan éi Tiyarafenun aví dani iyá uno. 422:4 Apo 8:3Máan tiyá mai Aa Ma Yakhafin Kéká uman amé aruan puriyáké manáa kéká anasi vá banta vá páké mo karavusifin kaiyá uno. 5Mai avúavá ma variyá eruna mai monó ánon banta kayoi ánon banta vá Kanisori kayo vá ano afová ukhen mino. Betí ankan mana vompon uvamádá betíi kéká ma Damaskasí barurá bain morun amiré mai ma Yisasintá ma mumunan iyá ein kéká karavusi orun páké Yerusaremí mun kaúdé uman ameno van aravé uno.
6Araviyarékun bayan aúbaná Damaskasí baru ádé ma orékun maen inaru fáké manádá kákan panu sin mano séin iyááden mino. 7Máan tíká barará ma eravé tinkamiyá mana vaya inékun téin tisimemí, ‘Sori oe, Sori oe, fará tein uman timé oriyá ba fono.’
8“Máa síká mairá béin inaéú, ‘Bafan noe, éi iye fono,’ sékun béi máa semí, ‘Téi Nasaretíke vanta Yisasin bákuya éi uman time oriya va ono.’ 9Mai ma sen má orikhá ein kéká ano inaru fákena kakhan manan onen mifo mai ma séin baya sisimiyain banta avaya ída inen mino.
10“Máa siká mairá béin inaéú, ‘Bafan noe, séi náinasisá onte rafuno,’ sékun Bafan mano máa semí, ‘Mantaveya Damaskasí barufin ódesin maen mairái éi ma yoranona minó baya siaminten mino.’ 11Máa sirá mai ma fanu sein mano suu yufúkuádá ída onanunaí ékun mai ma se má orikhá ein kayo ano siyanoren Damaskasí barufin óden mino.
12“Mai varurá Ananiasin ne sin banta maen Tiyarafenui man baya ánain dakhafiyáken ben aránaó bákan Yutan kayo ano véin amo siyain banta varen e sonano van eren mino. 13Eren beí ano senti ádé e mantaven temí, ‘Te sifá tiváe Sori oe, auu mábe onano,’ síkan esé anan tuu kama iká tuu mábé béin mun oné uno.
14“Onékun béi máa semí, ‘Setinti sinaúyani Ayarafenu ano vei anunu afová ure yakhafiya inká Puntákein Banta oniyáke veni vaya ineno van mi éin aní uren aviren mino. 15Éi anon mai ma oniyáke veni vaya ineona vanasifin tian pura yanasí iyákeya véin pákena sian dákó inono. 16Máan tukhen mifo naínasará ave ukhé ba fono. Mantaveya Yisasin avíká mumunan ureya monó non pédesin eni ume sesé ino.’
Ena Anan Nanin Bantafin Kama Vaya Mo Siamino Van Ma Yisasi Ano Porin Tiantein Baya Ino
17“Máa sirá Yerusaremí ovaráné e vá maé kákan monó namun un báké timúkiyá ékun tuu vaédá 1822:18 Apo 9:29-30Bafan onékun téin tisimen temí, ‘Aineya Yerusaremí baru me ampire sare ana orono. Para vara seyo, séin pákena vaya ma sesin banasi ano ída uron mi ininten mino.’
1922:19 Apo 8:3; 26:9-11“Máa siká evaráné béin tiaméú, ‘Bafan noe, mai nanin banta ano afová ukhá monó átaru namun pimpá oriviyá éintá ma mumunan iyá ein kéká pákaré aruriyá karavusifin kaiyá uno. 2022:20 Apo 8:1Máan tiyáké éintá ma mumunan ukhá ein banta Stivenin ma arein damú téi anon mai ma ariyá ein kayoi ayá auí danáká dafíké, kana ino siyákun mi véin aruan purein mino.
2122:21 Apo 9:15“Máa sirékun Bafan mano semí, ‘Orono, éin tian tékuya nenta suron ena anan nanin bantafin orin nono.”
Pori Ma Romú Bara Fákena Vantá Uno Sein Baya Ino
22Banasi ano vempáké púkekhakhen inikhan Pori mai vaya ma sian kíparen maen mairá banasi ano bádiyáken oovararen temí, “Ída áesin máan banta kéká ma varará pa vanten mifo véin aresin purino.
23-24Banasi ano ma máa sen o variyáken danténa iyon afuin daváden dan beravé iyáken kayó páken karúdarú iyan, maen Porin aviren mápin ódino van aruvin banta kayoi ayafa ano sianten mino. Máa síkan aruvin kéká ano aviren odiyan máa sen tiamemí, “Yafiyosí ureya Porin ankádeya ina ono. Paraé tiren ná banasi ano aran má oovararen ma avúavá bariyan nafino se veni ana ina ono. 2522:25 Apo 16:37Máa síkan Porin dafiyó ankamono van béin barará maman aseriyákan mairá mana antareti (100) aruvin banta kayoi yafisin banta ano mantakháin mai vantará Pori inaen temí, “Kanaisá eyá Romú bara fákena vanta maen ída veni aui ana afová inton dafiyó ankaminte fono.
26Máa síkan mana antareti (100) aruvin banta kayoi yafisin banta ano Pori ma sein baya iníden oren bei ayafa vanta mo siamemí, “Ma Romú bara fákena vantan ban mifo intesá inte fono,” sen inaen mino.
27Ayafa vanta ano mai vaya iníden oren mo Porin inaemí, “Éi fura seyá Romú bara fákena vanta fono,” síkan Pori eyo sen evaránen béin tiamen mino.
28Máa síkan mai ayafa vanta ano semí, “Romú bara fákena vantaí onovan kákan monípói miyaní ukhé uno,” síkan Pori semí, “Máan te ompo se sinóe sifóe maen Romú bara fákena nanin bantan baren téin kaí bá uno.”
2922:29 Apo 16:38Máa síkan mai vaya inídaren mai ma véin dafiyó ankáden inaono siyá ein kéká ano me ifáen orera iyákan ayafa vanta ano Porin ma Romú bara fáke vanta vákan ma seni anampó ayan arantantá damukhá ein nan ovaren me inen akhokho van en mino.
Kanisori Kayo Avorá Porin Aviren Mo Khaein Baya Ino
30Máan turen ená damú ayafa vanta ano fará Yutan kéká ano Porin namuroí uantiyan nafino van afová ono siren seni anan utúantáden tíkan monó ánon banta kayoi ánon kéká bá Kanisori kayo vá e átaru uvin betí ankan avorá Porin aviren mo khaen mino.
231Porin aviren mo Kanisori kayo avorá mo kaúdan béi mai kayo aaufen mo oniyáken temí, “Tifá tiváeyan noe, Tiyarafenu ano ma simein doran inka séi yóan kíparékun téimpin ída mana uman bá tirá kusin mái vá uno. 223:2 Yon 18:22-23Máa siyain má monó ánon banta kékái ánon banta Ananiasi ano Porin ádé ma mantakhá ein kayo van béin oo ankamino van tiamen mino. 323:3 Mat 23:27Máa síkan Pori evaránen béin tiamemí, “Tiyarafenu ano éin mi ankaminten mino. Para vara seyo, éin aúpin mana namu yafu ma fúta ukhan banasi ano kama ukhen mino siren onano van efanten kava ma yan me fereneiníi ukha ono. Man baya fóké téin kó tisintano sireya eyantá mai man baya yurafuriyáke séin tinkamino van tian miya ono.
4Máa síkan mai ma Porin ádé mantakhá ein kayo ano máa sen béin tiamemí, “Éi ídá perantó Tiyarafenui ánon banta kékái ánon banta ankayan baya siré ayave amiya fono.”
5Máa síkan Pori evaránen temí, “Tifá tiváeyan noe, Tiyarafenui vompompin man baya ano siyáken, ‘Ída vá banasirá ma yafíkein banta oyampá baya seno,’” Eks 22:28
sikhen mifo véin nan ída monó anon banta kékái ánon banta ino se afováin mi ma vaya sé uno.
623:6 Apo 26:5Máa siren Pori ma afová íkan maifin manáa Farasisi kayo vá manáa Sadyusi kayo vá bákan maen mai Kanisori kayo auufen kakháben oovararen temí, “Tifá tivaéyan noe, mai séi mana Farasisi vanta anin mi váké téi yere Farasisi vantan bá uno. Tareá ma séi kó avorá e mantakheruna mai fúkaren orun mantantá ma mumunan iyaruna anará ino.” 7Máa síkan Farasisi kayo vá Sadyusi kayo vá ano vayafó aruve asive iyain má mai átarufin ma o iyukhá ein nanin banta ano veraran aúban daimen mino. 823:8 Mat 22:23Sadyusi kayo ano mai fúkaren ma evaránen orun mantan má enisori kayo vá ara ara aunan kayo va san ída mumunan in maen inká Farasisi kayo ano mai máa yana san mumunan in iyain mi van mino.
9Máa siren kákantá baya sen tisuvo siyaimpin manáa Farasisi kayo finté ma man baya afová ukhá ein kéká ano orun mantaven ákonará baya siyáken temí, “Mana aunan mano fi inká mana enisori ano fi véin má bayaí ukhan ten mifo setí onékun ída mana uman ma vantafin ban mino.” 10Máa siyákan aruvin banta kayoi ayafa vanta ano onan kákantá asive asive en Porin darifen more mere iyaimpin, máan tiyaren Porini ayan arantan davisen orinae siaren bei aruvin banta kayo van aine vetí ankan ayan pintena orun avire aruvin banta kékái mápin mun kaoro sen tiamen mino. 1123:11 Apo 27:24; 28:16, 23Máa síkan aviren múdan baré in ena inuran Bafan mano ven ádé e mantaven máa sen tiamemí, “Yerusaremí barurá ma senti vaya sian dákó eonaí eya Romú barufin dere mai vaya mo sian dákó inompo mantaan ákona vá ono.
Yutan Kéká Ano Ma Porin Aruan Purono Van Baya Sian Damuádein Baya Ino
12Máan turan ena ákurá manáa Yutan kéká ano o átaru uven baya sian damuádiyan temí, “Ída mana yunan má non má nakhé Porin ma aruan púdéi yunan ná tifanté uno,” siren baya sian damuáden mino. 13Mai vaya ma sian damuádein mai foti (40) vanta esantakhein kayo ano ino. 14Máan turen mai kayo ano monó ánon banta kayoi ánon banta kéká bá monó doran banta kayo vá baípá oriven mo máa semí, “Tetí ída mana yunan nakhé tifé ma Porin aruan púdé maé mai anan dunan nanté uno sé baya sian damuádé tiféuno. 1523:15 Apo 25:3Máa sé tifé umpo sireti má Kanisori kayo vá ano oreya vá aruvin banta kayoi ayafa mo mákaseya máa ná teno, ‘Porin avireya setin tivorá mo khaesin ná béi ma manáa vaya sikhein ana sian amá inti sá iné tifano sesin ma mará aviren ereno van ma eriyantisá aayana fákena vá arékun purino.”
16Máan ma siyain baya ma Porini nointa ano iniren maen aruvin banta kayo ma vain namun oriven Porin mai vaya mun tiamen mino.
17Pori mai vaya iniren mana antareti aruvin banta kayoi yafisin banta aran eríkan máa sen tiamemí, “Ma fumara avire mo ayafa vanta aní ono véimpin manáa vaya vain ayafa siaminten mino. 18Máa síkan mai ayafa vanta ano mai fumara aviren mo ayafa vanta avorá kaúden temí, “Karavusi vanta Pori ano séin tará onóbékun tiyáken ma fumara vá avire ayafa vaintá orono. Béimpin manáa vaya vain éin nan tiaminten mino siren tisintá aviré eré uno.”
19Máa síkan ayafa vanta ano mai fumara ayan noren akhempá mo khaúden inaemí, “Nái vayá bákayá tisimeno van ere fono.”
20Máa sen ina íkan mai fumara ano máa semí, “Manáa Yutan kéká ano siyáken inuran ákurá éintá inaé tifékun Porin aviren mo Kanisori kayo avorá kaintin béi ma sikhá ein baya evaránen tian amá inten ne siyan mino. 21Máa sinten mifo ída vá betí ankan avaya ineno. Para vara seyo, foti (40) vanta esantakhein kayo anon aúmantaren Porin ma avire oresin maen aruan purono van ákona vaya sian damuádan bákan dunan má non má auraren báken minó dana utaan kauren éi ma eyo sinona van ave ukhen mino.
22Máa sirákan mai ayafa vanta ano mai fumura siantan oriyákan máa sen tiamemí, “Ída uron ná ma ma sisimeóna vaya ena vanta mo siameno.”
Romui Aruvin Banta Kéká Ano Ma Porin Aviren Sisariá Barafá Orein Baya Ino
23Máan turen kankanan bei aruvin banta kayoi ánon banta aran eríkan máa sen tiamemí, “Oreya kan antareti (200) aruvin banta kayo vá osintá ma kumamen aruviyain seventi (70) vanta kayo vá inká uve isanafó ma aruviyain banta kayo kan antareti (200) vá o avídeya utaare vá tare inuran dan manápá ifo afápá kamí kamí áau rasá Sisariá barufá orono.” 24Máan tiya vá manáa osin amanina sá kumanin avové uresin ná Pori mairá kumaminti vá dafían ákona uve avire mo kákan kamani Feriksin ayampin ka ono.
25Máa siren ayafa vanta ano máa sen bompon uvaren mí,
26“Séi Kraudias Risiasi ano
kákan kamanin Feriksin mi ma vompon uvan man amé uno. Bayan mino.
2723:27 Apo 21:30-33; 22:25-27Ma vanta maen Yutan nanin banta ano fákaren aruan purono van iyáí téi inékun béi Romú bara fákena vanta vaimpin tesi aruvin banta kayo avíaré betin me intanuré aviré tiféuno. 2823:28 Apo 22:30Nái vará Yutan kéká ano ven arono van iyan nafino van afová ono siré béin aviré morun betí ankani Kanisori átarufin kaé uno. 29Aviré morun kaúde inékun, Yutan kéká ano vetíi man bayará anan esiaren mo vaya siyá inékun maen béi ída mana furin aau fi inká karavusií oren aau fi mantaren mino. 3023:30 Apo 23:16-23; 24:1-9Máan turé inékun aúpáké béin aruan purono van baya yamuan kaiyá í iniré mai van mi ainé mai vanta siantékun e vaonafá aviren orinten mino. Orivintíi mai ma véin kó tiantan kayo van baya utaaren véi vaípasá oresin tiretí ankani khó inino sé tiamé uno.
31Mai vompon uvaman amin mamaren maen ayafa vanta ano ma seiníen mai aruvin banta kayo ano mai inuran manan Porin do aviren Antipatirisí barurá oren mino. 32Moren ena ákurá osintá ma kumamen aruvin banta kayo ana áíkan Porin do aviren Sisariá barufá oríkan mai ma varará orin aruvin banta kayo ano ovaránen Yerusaremí eren mino. 33Erivíkan osintá ma kumamen aruvin banta kayo ano Sisariá barurá o unaven bompon baren mo kamanin banta amiyáken Porin má dere mai vanta ayampin kaen mino. 34Máan turan kamanin banta ano mai vompon dankáden mairá Porin inaen mí, “Éi inte vara fákesá fono,” síkan téi Sirisiá bara fáké uno sen tiamen mino. 35Máa síkan inídaren kamanin banta ano semí, “Éin ma kó tiantan kayo ma erintí maéi eni khó inenté uno,” siren bei yoran banta kayo siantan Porin aviren mo Kin Erotin amá karavusiíen mino.
24Feriksi Ma Porini Kó Inein Baya Ino
1Dan manápá damú orivíkan monó ánon banta kékái ánon banta Ananiasin má manáa monó doran banta kayo vá mana kamanini man baya ma afová ukhein banta Teturusin ne siyain má avíaren Sisariá barurá dorun nóben Porin ma kó tiantano siyain baya seno van kamani vaintá oren mino. 2Kamanini kó barufin o khumamin mairá Porin aviren me khaúdan Teturusi ano Feriksin máa sen tiamemí, “Feriksi oe, éi ma kamaniní eona ráké ma eriyá tiferuna afokhampin ída mana aruvin nafi asivin nafi váká eni kama ineinerá bá tifékun ída varé ein danasintan dákó iyan mino. 3Kákan banta Feriksi oe, mai yana san éin moékentá timusin uantiyáké éin kákan bí amiyá tiféuno. 4Mai van mi éin ayáká pákaré ban nampó kaná ará timeya ma ma setí ankan tenuna vaya vá inisintante fono.
524:5 Apo 17:6Tetí ankan onékun ma vanta maen aau yákó in bantan báken minó barafá nóken Yutan kéká arápiní íkan aruve asive iyan mino. Máan tiyáken béi maen ena auyen monó ma Nasarini kayo e ma siyain kékái ayafa vantan ban mino. 6-824:6 Apo 21:28-30Máan tiyáken béi setinti kákan monó namun ankayan tiren máden painí ono van iyá tiféi mai ánarái véin páké tiféuno. Tetisi man baya ánain mi yakhafé béin kó tiantanté uno. Aruvin banta kékái ayafa vanta Risiasi ano setin tiyan pintena véin e aviren oren mino. Béin ma ina ureyai ven ma kó tiantiyaruna ana eyantá afová inono.”
9Máa siyain má Yutan kéká ano yere asotú uven ákonaen tiyáken mai fura vayan tiyan mino.
Pori Ma Feriksin Avorá Kó Tein Baya Ino
10Máa sirákan kamani ano Porin mo oniyáken auufó éi seno síkan mairá máa semí, “Kákan banta Feriksi oe, ayá oranarái ma nanin banta aúban bákeya vaya yaimin bantái ukhen ná afová ukhé mai anarái simusin iyá teyantá tesi vaya siamenté uno. 11Éi aine afová inono mai ída kokhon damú orikhen mifo tiyan míkan mifo sirantan kan orun kádan (12) damú máan orikhen mino. Téi ma Yerusaremí kákan monó namun kayofin monó teno van óderuna 12ma ma sen kó tisin tiyain kéká maen ída mana ano soná mana vanta vá kákan monó namumpin tisiviyáké inká monó átaru namumpin má Yerusaremí barurá bá ída aau yákó ino siré mana vanta arápiní ukhé uno. 13Máan tukhan mi ída kanaíen ma kéká ano mai ma séin kó tisintiyá ein baya kayoi ana maman amá inten mino. 14Pura yaná ma vain mai máan mi ukhen mino. Mai ma auyen monó ino ma veti siyain Aa Ma Yakhafin Kéká ma yakhafiyaruna mai sinafu siráo ma yakhafiyá ein Tiyarafenui yakhafiyáké Mosesini man baya vá Sakhanampa vanta kayo ma vompompin uvantein máa vái minói yakhafiyá uno. 1524:15 Yon 5:28-29Mumunan kéká bá ída mumunan kayo vá ma fe fúkaré ein ma Tiyarafenu ano avorantin orun mantan nain nan ma veti ave ukhein máan manan é mumunan iyá ave ukhé uno. 16Máan tukhein nan mi Tiyarafenun avora safi inká banasi avora safi mana uman téimpin banae siré tirá ákona é iyá uno.
17“Manáa oranará ena akhempá noré maé ovaráné Yerusaremí ma sesi kéká ona ída van ma vain mai kayo amusin amiyáké inká Tiyarafenun tusu siantan danasinta vá baré eré uno. 1824:18 Apo 21:17-28Téi sinafu siraóni avúavá baréi avusese uvé monó dafufin o vákun mi sonen mifo maifin ída vanasi váken tisuvo siyan mino. 19Máan tukhen mifo Esiá bara fáké ma erikhein Yutan banta kayo ma varé inten maen mai kéká ano kasaen en avorá e mantaven téin ma kó tisintano ma siyain baya kayo tian amá inten mino. 20Máan tukhantin Kanisori kéká avorá ma un manteruna mai senti aau ma ma kayo ano afová ukhan ten mai vaya sian amá ino. 2124:21 Apo 23:6Mana vaya máai Kanisori kayo avorá oovararé té uno mai vaya maen purin nanin banta furin pinté orun mantanten mino ma serunarái saréa en avorá kó tisintiyan mino.”
2224:22 Apo 23:26Pori ma mai vaya siran maen Feriksi Aa Ma Yakhafin Kéká afová ukhen pasen mairá kó mo fákaren kó nanin banta siantan orera iyákan máa semí, “Ayafa vanta Risiasi ma erantíi siretíi kó daimonté uno.” 23Máa siran orera iyákan mana antareti (100) aruvin banta kayoi ayafa vanta máa sen tiamemí, “Porintá dafíke vá áesin beyan kasaen nontin ná bei kéká ano me aya iyan be ma sin nain danasinta amino.
24Máa siren baréin manáa yamú orivíkan Feriksin má be aná Durusira mai Yutan nanin bain bákan eriven békanan Porin avire ereno síkan aviren meran Tiyarafenu ano ma aní ukhein banta Yisasintá ma mumunan iyain baya siamen mino. 25Tiyarafenui funtákein avúavá baya vá inká banta ano ma ve avúaváká dafisin má inká Tiyarafenu ano ma ínaimpá kó tiantan nain baya vá Pori siyákan Feriksi iníden akhokho van iyáken temí, “Inka ifo orikháesí ená damú afokhan ma vantí ovaráné araanté uno.” 26Máa siren tiantan oriyákan maen Feriksi ano mana yana san ave ukharen mino. Feriksi ma inikhá ein mai Porin nan moní miyaní urantíi siantékun orinten mino siren kokhon damú araren ben má bayaí iyaren mino.
27Máan ten oriyan bákan kankánan orana esantavin Posius Festusi ano Feriksini varu varen kamaniníen mino. Kamaniní ukhan mifo Feriksi ano Yutan kayo amusin ameno van Porin karavusifin áin baren mino.
25Festasi Ma Kó Inein Baya Ino
1Festasi ma kamanini ánon bantaí uvin kanú manaú damú orivin maen Sisariá baru me ampiren Yudiá barafin oriven Yerusaremí óden mino. 225:2 Apo 24:1Ódíkan monó ánon banta kayoi ánon banta kéká bá Yutan kayoi kákan banta kayo vá ano véi vaintá oriven Porin ma kó tiantan baya funtaren mino. 325:3 Apo 23:15Betí ankan manáa vanta kayo siamintin aasá aúmantaren Porin arintin purino van ákonaen béin tiamen temí, “Éi setí ankan tiyaeyavá mai vanta siantesin Yerusaremí erino.” 4Máa síkan Festasi betí ankan evaránen tiamiyáken, “Porin Sisariái karavusií ukhein tanáa yamúi váké evaráné Sisariá oronté uno,” sen tiamen mino. 5“Oronté umpo aésin tiretí ankan pinté manáa ánon banta kayo ano séi má aravuven mai vanta ano ma aau mantantiya kó tiantano.”
6Máa siren Festasi ma yan manápá ifo afápá kanú manaú un kádan damu safi áa tiyan míkan damu safi vetí ankan má baren Sisariá araven orun baren ená damú daimin namumpin béi o kumamen Porin aviren béi vaintá erino van baya yan oren mino. 725:7 Apo 24:5-6Oríkan maen Porin do aviren merákan Yerusaremí ma me ampiren aravein Yutan kayo ano véin ádé e mantaven kokhon ná kó baya kayo fóké béin kó tianten mifo veni ana ída maman dáko en mino.
8Máan tiyaimpin Pori evaránen betíi vayará máa sen tiamemí, “Téi ída mana Yutan kayoi man baya fi kákan monó namun ma safi inká Sisan ma safi ída mana namu avúava uantáké uno.”
9Máa síkan Yutan kayo amusin ameno van Festasi ano Porin inaen temí, “Téin nan ma uman kayo Yerusaremí mo yaimino vará anunu iya fono.”
10Máa síkan Pori evaránen temí, “Ma ma saréa séi mantakherúna namun mai Sisani yaimin namun mi vain ma namun manan téin daiminten mino. Yutan kayoi mana aauí téi ída ukhékuya éi fefái afová ukha ono. 11Mana aau ano furino ma sikharé intí kasaé puronté umpo mai ma Yutan kayo ano séin daimiyain bayai ana ma ída fura vantin mana vanta ano ída kanaíen betí ankan ayampin téin kainten mifo Sisan mano senti kó daimino van muno.”
12Máa síkan Festasin ma inin amiyain banta kayo vá bayaí uaren ínaimpáké Porin tiamemí, “Sisa ano éin daimino van anunu iya ompo véi vaípasá orono.”
Festasi Má Kin Akhripa Má Ma Manafin Baya Sein Baya Ino
13Manáa yamú orivin Kin Akhripa má be ayofi Benisi má ano Festasin onano van Sisariá araven mino. 1425:14 Apo 24:27Békanan kokon damú Sisariá baimpin Festasi ano Porini vaya kin tiamemí, “Pefá ma Feriksi ano yumukatifin pákaádein bantan taréa yere fara van mino. 15Yerusaremí ma séi un bákun monó ánon banta kayoi ánon banta kéká bá monó doran banta kayo vá ano véin ákonaen kó tian tiyáken aruan purono van inaen mino.
16“Máa síká téi evaráné betí ankan tiamiyáké tetí Romúke kéká ano ída fara vanta aré iyá umpo aau ma vain banta afokhan amékun béi ma kó tiantiyain banta kayo avorá be ma varein danasinta sian amá é iyan mino. 17Téi ma Sisariá ovaráné ererúna yamú mai vanta kayo vá dere ano séin má eríká ída áékun betí ankan ave en mifo ená damú anan daimin namumpin kumamé mai vanta aviren erino van baya yékun oren mino. 18Mai ma véin kó tian tiyain banta kayo ano ma mantaven Porin kó tian tiyá maé mana kákan aau mantan nain nan iné umpo ída ino. 19Ída ifo vetí ankani ará uman ma sian dákó ein mai Yutan kayoi monó tin avúavá baya vá inká Yisasin ne sin banta ma fúkein nan ma Pori fa van ne ma siyá ein nan mino. 20Mai vayai ana yoseno van ékun mifo senti ineine ano ída kanaí iyaimpin Yerusaremí orintí bení kó daimono van béin inaé uno. 21Inaékun Pori siyáken, ‘Dumukatifin baréékun ínaimpáké Sisa ano séin daiminten mino,’ síká téi siyáké, ‘Dumukatifin baré intirá béini aa yosiré tiantékun Sisa vaípá orino,’ sé uno.”
22Máa síkan Akhripa mai vaya iniren Festasin tiamemí, “Teyantá mai vantai vaya ineno van muno,” síkan Festasi semí, “Inuran mi inin nono.”
Kin Akhripan Avorá Ma Pori O Mantein Baya Ino
23Máa sikharéin ená damú Akhripan nú Benisin nú ano kini kama ona uren békanan oríkan aruvin banta kayoi ánon banta kayo vá mai varurákéna kákan banta kayo vá ano átaruin namumpin ódivin Festasi ano síkan Porin aviren eren mino. 24Merákan Festasi semí, “Kin Akhripan má tiretí minó banta kayo vá ano ma setin má baona ano ma vanta vá onano. Minó Yutan anan nanin banta kayo ma Yerusaremí bain kéká bá mará ma vain kéká bá ano ma vanta kó tiantiyáken betí ákonaen oovararen béi ída vanten mifo aresin purino sen mino. 25Máa síká téi inékun béi ma kanaíen purin nain aau ída mantaré iká Sisa ano véin daimino van anunu iyaimpin béin tiantékun Romú orino van tian damuádékun ban mino. 26Máan tukhen mifo setisi kin baípá ma veni aau fákena ma uvamádékun orin nain baya ída vaimpin mi veni aau ana vaya inian puntádesí bompompin uvarano van mi Kin Akhripa má minó nanin banta vá avorá aviré eré uno. 27Téi ma mana karavusi vanta ma siantékun orintí ma véin ma kó tian tiyarunai ana ma ída siamenté mai séi ma iniyaruna mai avúavá ano ída kama inten mino.”
261Máa siran Kin Akhripa ano Porin tiamemí, “Ei vaya seno van afokhan amé uno,” síkan Pori ve ayan daní uren bei vaya araíen temí, 2“Kin Akhripa oe, mai ma ei vaya seno van muno ma seona van timusin iyá Yutan kayo ano ara ara vaya kayo ma sen nan tiyaí pákena saréa en avorá mantakheruna sian amáéku vá ineno. 3Yutan kayoi minó avúavá bá aruven asivein má éi afova suron ukheona vantan baná mai éi ineno van tiamenté umpo vempáké bake vá tenti vaya kama e ineno.
4“Téi ma sirará iyampon táké ma sesi vara anará baré ma Yerusaremí barurá o váké intéa sivútivá basá ee sinoní erafu mai minó Yutan kayo ano afova suron ukhen mino. 526:5 Fir 3:5-6Téi Farasisi vanta ma váké betíi ákona man baya kayo aránaó eriyaré umpo Yutan kayoi monó avúavá bá ída manaí ukhein pasen tenti sivútivá ma siameno sinten maen kasaen tiaminten mino. 626:6-7 Apo 23:6; 28:20Mai ma fefá tetinti sináuyan ma Tiyarafenu ano iyáantan baré ein mai yaná maman dákó intí onano van mi mumunan iyákun mai van mi saréa séin kó tisintiyan mino. 7Mai ma setinti kéká tiyan míkan mifo sirantan kan orun kádan (12) anan banta kéká ma Tiyarafenu ano iyáantan báken mai yaná dákó intí onano van inuran má bayan má Tiyarafenun monó tiantiyaré ein mai mumunan mi iyá uno. Kin noe, mai van mi Yutan kayo ano séin kó tisintiyan mino. 8Paraé tiré Tiyarafenu ano ma fefá puká ein nanin banta kayo evaránen avían purin pinte mantiyain nan tiretin pinté ída mumunan iya rafono.
926:9 Apo 8:3“Pefá téi má dere Nasaretíke vanta Yisasin aviká ma yoriyain doran mádé namu ono van iniré kasaé ara ara avúavá bariyaré eruna ino. 10Máan tiyáké monó ánon banta kayoi ánon banta kéká ano ma ákona simikhá maé Tiyarafenui vanasi fáké mo yumúkatifin dékun baréí maé ten má dere siyan befió urékun mai kéká arin puriyaren mino. Mai avúavái Yerusaremí barurá bariyaré uno. 11Máan tiyáké betin pákaré aau ameno van ena ena yamú betíi monó átaru namun e feré kuvé iyá Tiyarafenun asiren oyan amino van ákonaé tútúpiyaré uno. Máan tiyáké betin pákaré aruré uman ameno van kasaé nentá ma kákan baru kayo vain pimpá dere oriyaré uno.”
12“Mai avúavá ma varé noruna fimpá maná damú monó ánon banta kéká ano vaya séin tisimíden tisintá Damaskasí barufá ma oriyain aayana oré uno. 13Kin noe, mai aayana oriyaré ékun bayan aúbaná inaru fáké áaui fanu esantakhein panu ano séin má ten má ma oriyaré ein kéká bá ekuádá oné uno. 14Máan tiyain má minó ano varará eravé tinkamiyá inékun Aramaiki vaya finté téin tisimemí, ‘Sori oe, Sori oe, fará téin dakháan karudé tiriya fono. Éi ma séin namuroí iyaona mai anon eyan uman baran nono.’
15“Máa síká, ‘Bafan noe, éi iye fono,’ sé béin inaékun, ‘Téi Yisasin bákuya séin mi yakháan karúde siriya ono sen téin evaránen tisimen mino. 16Taréa ana éi orun mantano. Téi éin aní uréku senti yoran bantaí uveya séi ma éin aní onuna yoran má mai ma éi séin toneona vaya vá banasi siameno van mi éi vaonará dákóé uno. 17Ei vanasi finte vá ena anan nanin banta finte vá aya urékun éin ída aren asen inti mae vetí baípá tiantéku orono van muno. 1826:18 Ais 42:16; Efe 2:2; Kor 1:13Orive mae yúdufun daná pinte vetin auu yo vaéan kakhantá kaúde inká Ban Anoni ákona ano ma fákaran bain pinte avían Tiyarafenu amiresin betíi ume kayo van tirun noe sintin betíi ume ampiantádantin ná mai ma sentá mumunan uvíkan Tiyarafenu ano sesina ino ma siren aní uran bain nanin bantafin aví bantin ná bano.’
19“Máan tukhái Kin Akhripa oe, mai ma suu vaédan ma inaru finté dákó iká ma oneruna mai yaná téi ída soyan amenté uno. 20Téi maen Damaskasí barurá ma vain nanin bantafin araí uré Yerusaremí barurá onóbé inká Yudiá barafin eúkuaré ena anan nanin bantafin oriyáké ará baéde vá Tiyarafenu vaípá erive vá mai ma fura se ará baékanona mai siretíi avúavá posá aní ono siré tiamé uno. 21Máan ma seruna vaya van mi Yutan kayo ano monó dafu fintena séin pákaren tirono van iyan mino. 22Máan tiyan mifo Tiyarafenu ano séin tiya iyáká eriyaré taréa e mantakhé aví i vain má aví bain nanin bantafin má pefá ma sakhanampa vanta kayo vá Mosesin má tiádan baré ein danasinta van dákó inten mino sé betin tiamiyá umpo mai amaniná ída mo ena vaya kayo vá tiyá uno. 2326:23 Ruk 24:44-47; 1Ko 15:20Mai ma Tiyarafenu ano ma aní ukhein banta ano vá uman o varen púben ná purin kayoi aníen orun mantan banta vá báken bei vanasifin má ena anan nanin bantafin má Tiyarafenui kakhan ná bano sen tiádan baren mino.
24Pori ma siamiyain baya van Festusi vaé tiyáken oovaren temí, “Pori oe, Éi ma moéke afova mante siyaona vaya kayo ano éin tavifá do óen uáda oriya ono.”
25Máa síkan Pori evaránen béin tiamemí, “Festusi oe, séi ída óen iyá umpo fura sen beni ana vain baya kayon tiamiyá uno.” 26Téi ma éin tiamiyaruna vaya kayo ída feranton Kin Akhripan avora safi atarenta safi ída mana vaya fa savifá esanten mifo minó baya kayo inikhái siamé uno. Para vara seyo, ída mana vaya aúpasíé uno. 27Máa siren Pori maen do vaéaren Kin Akhripan inaemí, “Kin Akhripa oe, éi sakhanampa vanta kayoi vaya van mumunan iya fono. Téi afová ukhé uno éi mumunan iya ono.
28Máa síkan Kin Akhripa ano Porin inaemí, “Tare ana éi ano séin maman mumunan bantaí onté unó té iniya fono.”
29Máa síkan Pori véin evaránen tiamemí, “Taréa fi ínaimpáke safi séi ma Tiyarafenu vaípá timúkiyaruna eya ana vaompo mai ma séi ma siamiyaruna vaya ma iniyain kéká bá ída áinti seni anan kayo fóké damuádanti van nompo Tiyarafenu ano siretin maman téi ma varunaí inten mino.”
30Máa síkan Kin Akhripa má kamanini ánon banta vá Benisi má maifin ma o kumantá ein kéká bá orun manten mino. 31Orun manten mai namun me ampiren ma varufá morun bayaíen orera iyáken temí, “Ma vanta maen ída mana furin aau fi karavusíin auu fi manten mino.”
32Máa sen orera iyákan Kin Akhripa ano Festusin tiamemí, “Ma vanta ano Sisan nan tenti kó inino van muno ída sen baré inti éi kana véin karavusi útuantesin orin nainten mino.”
27Pori Ano Ma Mana Sipifin Romú Barufá Orein Baya Ino
1Tetí ankan nan sipi varé Itarí barafá orino siren baya sian damuá daren mana antareti (100) aruvin banta kayoi ánon banta ayampin Porin má ena karavusi kayo vá kaen mino. Mai vanta Sisani aruvin banta kéká pintena Yuriasin ne sin banta ino. 227:2 Apo 19:29Tetí ankan mana Adaramitiamú kena sipi ano Esia kayoi non akhempá ma vain baru kayo fimpá orono van iyáká mai sipifin un kumamékun Masedoniai varafá ma vain baru Tesaronikáke vanta Aristarkusi ano setin má manafin un kumamen oren mino.
3Oriaré ená damú Saidoní barurá o unavé tifékun Yuriasi ano Porin kama avúavá uanten tiantan be arona kayo o oniyáken beti vaípákena aya varen mino. 4Mamaren ma Pori ovaránen sipifin eriví maé teti Saidoní me ampiré oriyá tifékun uva ano ákonaen sipi e avéken eriyaimpin Saiparasí musó akhempá ana oren mino. 5Mai ráké Sirisiá bá Pamfiriá bái un non aúbaná oriaré maé Risiai varafá Mairá barurá oré tiféuno. 6Aruvin banta kayoi ánon banta ano mai varurá oren o onan Areksandariá baru rákena sipi ano Itarí orono van iyaré íkan tetí ankan e siviren mai sipifin mo khaen mino. 7Kaúdá mai sipifin oré tifékun ákona uva iyáken sipi e avékiyaimpin tasoren oriyákan sipifin ma yoran banta kayo ano ákonaen doren oriyan baréí manáa yamú o uné tiféuno. Nidasí baru ádé oré tifékun uva ano ákonaen e sivékiyaimpin do vaéaré Kirití musó oriaré Saramoné bara ádé onóbé mai musó oyampá oré tiféuno. 8Oriyá tifékun botifin ma yoran banta kayo ano ákonaen dorákan Kiriti musó kayoi non akhen mana yakhafé oriaré Raseá baru ádé non un mantan ma sipi kayo ano ma Kamaen Avíkiyainta se ma siyaintá o uné tiféuno.
9Kokhon damú un nompin bempáké oriyákan Yutan kayoi yunan auran damú ma esantavin maen mai oyampáké kákani suron en non karantó íkan mai van Pori emantaaren betí ankan dafisin baya siamemí, 10“Minó banta kayo ano vá ineno. Tetí ankan ma oré tifékun maen kákan uman afoká intin kokhon daná o aiyorantéí afová ukhé uno. Ona vá sipi vá ana va aiyoranten naino, seti mái furó tifanté uno.” 11Máa síkan aruvin banta kayoi ánon banta ano ída Porini vaya ininton sipi ma varen noin banta vá sipi afóen mái ineine ánain mana vákuren mino. 12Kákan uva ma inaintá ma sipi varen mai non akhempá ma mo khain ída kama ukhein mino siren sipifin ma vain banta kayo ano vaya siaren mai varu me ampiren Finiksí oren o vantin uva kípano van inikharen mino. Kirití musópin ma Finiksi e ma siyaintá mana non un mantan tefá tefá akhen kanan mano áau aravípá auuí ukhan mino.
Kákan Uva Ma Afoká Uaren Békon Unen Erein Baya Ino
13Saoti fáké uvaen mifo ída ákona íkan beti ma inein mano kama intíi savaé ainé mai ma serúna nompin oronté uno siren anka orun darifaan kaúden Kirití Musó non akhempá oren mino. 14Ída ayáká oriyain má mana kákan uva, Noti fáke Uva e ma siyain araíen afoká uaren békon unen eren mino. Kirití musó pintéi mai uva ano eren mino.15Eriaren sipi me ákonaen avékiyain má sipifin ma yoran banta kayo ano sipi evaránen e vaéko uan mai ma ereípasí uren orono van íkan ída kanaí eimpin ifáin uva ano sipi e avéken oren mino. 16E avéken orí tifé saoti fákena mana Kauda se sin tító musó ópá orin ma uva sitosí iyain má tetí ankan ainé tító dinki ma sipi oyampá damuran baré ein ída kanaíen o yarifaren iyá ákonaé darifiyá darifaan ádesí é uno. 17Máan turé tifékun sipifin ma yoran banta kayo ano yinki orun darifaan sipifin kaúden damuan ákona uren anan karúdan sipi aránaópá aravuvin sipirá eúkuren damuan ákonaen mino. Afarika kayoi un nompin Sirtisi e siyaintá manáa eyu yon kayo varé intin mairá sipi o khumanin nae siren sipifin ma yoran banta kayo ano akhokho van uren anka karúdan nompin araven mino. 18Uva uaren non kákantá karantóen tetin tivékiyaimpin ená damú sipifin ma yoran banta kayo ano araíen manáa ona maman nompin karúden mino. 19Kanú manaú damusí íkan sipifin ma yoran banta kayo ano sipi fintena yanasinta vetiyantá mamariyan nompin karúden mino. 20Kokhon damú tetí ankan áau vá ofu kayo vá ída onékun kákan uva ano ana setin tivékiyákan mai van teti ma ineruna ano ída kamaé banté tifé umpo minó anon afeyoranté uno siré ineine é tiféuno.
21Minó banta ano ayá damú ída yunan nan eriyaimpin Pori vetin aúban mantaven máa semí, “Tiretí ma vanta kayo ano senti vaya inire mai ánain dakhafeya Kirití musó ída me ampireya ere varé esí ída ma uman e yosékun ída minó daná ída o afeyoran nainten mino. 22Máan inainten mifo saréa siretí ankan tiamé uno. Mantaan ná ákona ono. Para vara seyo, sipi anan afeyoranten mifo siretin pinté ída mana vanta afeyoranten mino. 23Téi Tiyarafenui vantan báké bentái monó tiyarunan ban mi sare inuran beni enisori ano senti ádé emantaven máa sen mino, 2427:24 Apo 23:11“Pori oe, éi ída vá akhokho van eya vá éi Sisan aufasá o mantano, Tiyarafenu ano eni amúkin inen mino. Éin má minó banta ma sipifin baona vá ano ída afeyoran nono. 25Enisori ano máa sikhen mifo ma vanta kayo oe, mantaan ná ákona ono. Téi mumunan iyaruna Tiyarafenu ano ma séin tisimein daná máan béi afoká inten mino. 2627:26 Apo 28:1Máan tinten mifo sipi ifá é tifékun orintin ná uva ano sipi e avéken eyu rasá mo kaintin kuman ino.”
Un Non Mano Ma Sipii Oyampákena Ankaman Barakein Baya Ino
27Fotini (14) inuran kákan Mediterenianí un nompin non daró sipi e iyanká oriyá baré é tifékun inuran aúbaná sipifin doran banta kayo ano avádúan onen temí, “Mana vara ádé eriyá tiféuno.” 28Máa siren non ma avamaran danka kain aravin avamáden onan 40 mita vákan manáa sipi e afánen oríkan mairá evaránen avamaran danka kain aravin avamáan onan 30 mitaíen mino. 29Sipi ma onámaná baintá ma orinten mo varakinten mino siren betí ankan akhokho van uren kamí kamí anka sipi ayompá karúdan aravuvin ainen do kakhano van amúken mino. 30Sipifin doran banta kayo ano sipi me ampiré aupáké karan orono van dinki anan utúden kain eravíkan kampun ten sipi aunasí ma ukheípá anka khaono van muno sen mino. 31Máa síkan aruvin banta kayoi ánon banta vá aruvin banta kayo vá Pori siamemí, “Ma vanta kéká ma ída sipifin ma vanti maeya siretí ankan afeyoranono.” 32Máa siyain má aruvin banta kayo ano mai ma dinkirá ma kukhá ein anan tikaran non mano evaren oren mino.
33Do yákan áau iniseno van iyákan minó banta ano yunan nano siren Pori máa semí, “Tiretin ará ano ída kamaen kumaniyákaya fotini (14) damú ída yunan nanton arafan mi vare ono. 34Baré enái séi ákonaé tiretin tiamé umpo vá manáa yunan tireti nesin ná mai ano ákona amino. Tiretin ánon do fintena mana ída afeyoranten mino.” 35Maa siren mairá béi vereti máden betin avorá Tiyarafenu susu siantáden kisiren araíen nen mino. 36Niyáken Pori ano vetin ákona uantádan betí ankan dunan nen mino. 37Kan antareti ifo seventi sikhisi (276) vanta ano mai sipifin baré uno. 38Minó ano yunan kanaíen naren sipi ída uman dano vare siren uviti yunan kayo nompin karúden mino.
39Áau e uníkan sipifin ma yoran banta kayo ano mai ma seti ovaruna non akhempá ída afová ukharen betí ankan onákan mana kama eyu vákan kanaí ma intin sipi maifasí urantin mai eyu yaró tavaen ódino van en mino. 40Máa sen iniren minó bakharaini anan ma sipii ankará kukharé ein tíken orera uren ifáin un nompin bákan sipi ma stiaí iyá ein kákan danká kanan tákena vakharaini anan útufen mino. Útúdan uva ano e avékantin non akhempá orino van minó seri antúkaádan ódivin akhempá orono van oren mino. 41Orin mifo non aúbaná eyu yon baréin mai sipi ano mai yaró o kumamin non mano sipii oyampákena ankaman baráken mino.
42Máan tiyain má aruvin banta kayo ano karavusi kéká karan orin nae siren minó aruan purono van en mino. 43Máan tíkan aruvin banta kayoi ánon banta ano Porin aya ono van iniren aruvin banta kayo van ída vá karavusi kayo aruan purono siren airo ananí uanten mino. Máan turen ayan nakhosá ma afová ukheona vanta kayo nare vá un nompin káusiveya nakhosáde akhempá orono. 44Orivinti maeya vá ena kéká ano vá sipi rákena ma varákuádan daa vá mádeya mai yaró nakhosáde akhempá orono síkan aruvin banta kayoi ánon banta ano ma seiníen ída mana afeyoran minó ano non akhempá oré tiféuno.
28Pori Má Maratá Musóká O Varé Ein Baya Ino
1Tetí minó ano kamaé eyurá orivé inékun mai muso san Maratá ino sen mino. 228:2 2Ko 11:27Mairá áden iyon iyákan mai varu ráke nanin banta ano setin kama avúava suron usinten ira sáden tetin e sivían ira akhempá kaiká tu múmúé tiféuno. 3Máan tiyá tifékun Pori ira aíden me sariyaréin mai irafin banta arin osafáe varéin ira akhiyaimpin e unen eraaren Porin ayan untaren mino. 4Máan tíkan mai varu ráke nanin banta ano onákan mai osafáe ano Porin ayan afáaren iroriró nakhan betiyan máa sen oreraemí, “Onano ma vanta aruan purin bantan baren ída un nompin púkaréin mi namu avúaváká anona ayarafenu ano ve nan ída ayun bano van mi máan tiyan mino.” 528:5 Mak 16:18Máa siyain má Pori mai osafáe yo yampátian karúdan irafin eravuvíkan ída mana uman baren mino. 628:6 Apo 14:11Máan tiyain má banasi ano Porin nan ainen au faminten nafi áa vararasá eraven ankamen purinten nafi siren ayáká ban onan mana uman ída ven aurá afoká iyaimpin banasi ano evaránen ena inin baren temí, “Mai véi mana ayarafenu van mino sen inen mino.”
7Mai musóká ma ánoní ukhein banta aví Pubiriasini vara mai varu ádé baré íkan mai vanta ano setí ankan e siviren be amápin mo kaiká kanú manaú damú bákun kama yafisirí iyaren mino. 8Máan tiyá íkan Pabiriasin afóen ara oriaren aufá ira kharo iyan bakhen baré íkan Pori véi vaintá oriven ben aurá mo ayan kaúden amúkiyain má evaránen e asefaen mino. 9Máan turan mai musóká ma aí nanin banta ma varé ein mano minó eríkan mai kayo vá Pori ayofan asefaen mino.10Máan turákan betí ankan mai setin kama avúava suron usintiyáken ínaimpá ma sipifin oriyáké ma varanuna yanasinta van ma sinunu iyá eruna yaná máa simen mino.
Pori Ma Romú Barufá O Varé Ein Baya Ino
11Máan turá kanú manaú biyontá Maratá musóká baréékun mana Areksandariá baru rákena sipi asíká karina ayarafenu Kaston nú Poruksin núi aman manon uvaman kain bain sipi ano kákan uva van péden baré iká maifin un kumamé mai musó me ampiré oré tiféuno. 12Oriaré Sirakyusí barurá o unavé kanú manaú damú mairá o varé tiféuno. 13O varé mai ráké oriaré Rekhiumú barurá oré tiféuno. Ovaré ékun ená damú saoti fáké uva íká Rekhiumú me ampiré oriyaré ená damú Puteorí barurá o uné tiféuno. 14O unavé mai rákena manáa monó tifá tiváen onékun tetin tiyopá íká mai varurá dan manápá ifo afápá kan un kádan damú baré mai varu me ampiré barará Romú barufá oré tiféuno. 15Oriyáken tetin nan eriyan mino sin baya Romúke monó tifá tiváeyan mano iniren o aayana fáke setin e sivirano van eren mino. Apiusini Makheti varurá ma Miyaní Uren Baran Namun ma Kanú Manaú Bainta se ma sikheintá o fókan maran ékun mai van Pori ano Tiyarafenun tusu siantan ben ará ano ákona varen mino. 16Máan turá teti Romú o vákun kamani ano Porin mana má amiren eyakasá bano síkan Pori mai namumpin ban maen mana aruvin banta ano ventá dafisiyaren mino.
Pori Ma Romú Barufin Tiyarafenui Vaya Siamein Baya Ino
17Máan tiyákan kanu manaú damú esantavin Pori Yutan ánon banta kayo aran e átaru uvin máa sen betin tiamemí, “Tifá tiváeyan noe, séi ída se sifá tiváen oyampá baya sé inká teti si sinafu siráoni avúavá doeké é ukhékun Yerusaremíke séin karavusi fákaren Romú kayo ayampin kaen mino. 1828:18 Apo 26:31Kauran Romú kayo ano ma senti vaya yaíden iníkan maen tenti aau ída vákan ten nan ída kanaíen purinten mino siren tisintano van en mino. 1928:19 Apo 25:11Máan tíkan maen Yutan kayo ano mai vaya átakharé íkan tenti aa ída ena vaimpin mi Sisa vá tenti vaya yaimino sé umpo mai sesi kékápin ída mana aau vantí betin ída kanaíé daimonté uno. 2028:20 Apo 26:6-7Tiyarafenu ano ma aní ukhein banta onano van ma Isareri nanin banta ano ave ukhá ein banta fefá erikhái mai vantará ma séi mumunan iyaruna mai anarái sen timempin ma seni anan kukhein nan téi siretin oniyá baya siameno van mi arékuya ere ono.”
21Máa síkan betí ankan evaránen béin tiamemí, “Yudiáké mana vanta ano ída éin nan bompon uvaman timin maen inká mai fáké ma erein Yutan banta kéká pinté mana ano ída éin nan me namu vaya sikhen mino. 2228:22 Apo 24:14Ída mana vaya sikhen mifo éi eyanta ei ineine setin tisimesí ineno van mi setí ankan iniyá uno. Mai fara vara seyo, Yutan kékápin ma auyen monó ma afoká iyan ma minó páke nanin banta ano ma mai kéká oyampá baya siyain baya ana seti afová ukhé tiféuno.”
23Máa siren ovaránen ma e átaru inain damú aní urákaren Pori ma vain namumpin kokhon nanin banta ano e iyuvíkan Tiyarafenui yafisin pintena vaya vá Mosesini man baya vá sakhanampa vanta kayoi vompon pintena vaya vá tiamen mino. Tiamiyáken betin nan ará baéden Yisasintá mumunan ino van ákurákáké araí uren e siamen oriyan evaren inúpasíen mino. 24Inupasí íkan manáa ano mai ma Pori siamein bayará mumunan en mifo ena kéká ano mai vayará ída mumunan en mino. 25Máan tiyan betiyan asive asive uaren oreraen mino. Ínaimpá orera intéin Pori kípan baya máa sen betin tiamemí, “Teti sinafu siráon nan Kantá Aunan mano fura uron mi sen sakhanampa vanta Aisaiyan ooráké uaren máa sikharen mino,
26“‘Mai nanin bantafin oriveya máa se vetin tiameno,
“Tiretí ankan ena ena vaya inin nompo ída kanaíeya veni ana afová inono.
Tiretí ankan ena ena onan nompo ída kanaíeya mana yaná oman afová inono.
27Para vara seyo, mai nanin bantai ineine ona munkukhan
baya inin nan betin átaren mano afon kiyan
inká auurá iyádan ban mino.
Beti mana yaná ódaren inká baya iniren beni ana afová uren ará baéden te varunafá ovaránen erintí téi vetin evaráné kama uré ayofanuna van mino.’ Ais 6:9-10
28-29“Mai ana van mi Tiyarafenu ano ma kama yorarí uren ma vei vanasi aya ein inka e siantáan ena anan nanin bantafin kaintin mi mai yaná afová uren dakhafintéíi sireti ineno van mi séi siamé uno.”28:28 Tiyarafenui manáa vompon dókifin ena asotúin baya ves 29 fin máa sikhen mino, 29 Mai vaya máa siren maen Yutan kayo véin ampiren oreimpin betiyan ákonaen asiven mino.
30Máan turen Pori kan oranará mana vanta amá máden báken mai má afóen miyaní iyan maen banasi ano ma véin o onano van ma orin maen amusin iyan e araan kaúden baya siamiyaren mino. 31Máan tiyáken béi ída feranton ákonaen Tiyarafenui yafisin pintena vaya siamiyan maen inká Tiyarafenu ano ma aní ukhein banta Bafan Yisasin nan banasi afova amiyan maen mana ano ída véin airo ananí uanten mino.