Proverbios

1

¿Ju nuikiartutai chicham aina juka warukuk aina?

1Wikia Davida uchiri Salomónkaitjai. Israela apurinjai. Ju chicham ainaun aaran,

2aints ainau nekas chicham aa nuna nintimrarti, tura pengker aa nuna nuimiararti, tura nuikiartutai chichamnasha nekaawarti, 3tura pengker aa nuna nuimiarar, waurtsuk paan nintimrar, nekas pengker aa nuna turawarti, tura chikich ainauncha anangtsuk, pengker aa nuna awajsatniuncha nekamtikiatasan wakerajai. 4Tura natsa nekachu ainau nintip arti tusan, tura paan nintimrar nekau arti tusan wakerajai.

5Tura nekau ainau ju chichaman antukar, nuna nangkamasar nekawartinuitai. Tura nintip ainau

nuna nangkamasar nuimiarartinuitai. 6Tura nuikiartutai chichaman, tura metektaku chichamnasha,

tura nekashtai chichamnasha nintijai nekatniusha mash nuimiararti tusan ju chichamnasha aajai.

7Nekau ataj takurkia, iinu Apuri Yus miatrusrik umirkatnuitji. Antsu nintinchau ainau nekas aa nuna nintimratniuncha tura pengker aa nu nuimiatincha nakitinawai.

Pase aa nu nakitrataram tusar nuikiartamu

8Uchiru, aparmi chicharkatamauri antukta. Turasha nukuru nuikiartamuringkia pachiatsjai tiip. 9Pengker aa nu nuinakmeka, tawaaspajai shiiram etsengkrakua nunismek, turasha shaak shiiram nungkurtinua nunismek pengker nintimsam pujustinuitme. 10-12Uchiru, pase aints ainau amin anangkraminak: Iin pachinkata. Iikia anumkar aints anearchau wekaamtai, nu maar waa taimunam ajuarar, nunia yukuarar ukuktatji, tinawai. 13Turakur iikia kuik tura warinchu ainausha waring achat mash jurukir, ii jeen chumpiami. 14Watska, iin pachinkata. Nunia iikia mash metek kuikiartin jaktatji, turaminamtaisha, 15uchiru, nu pase turin aina nujaingkia tsaningkaip. Tura ni tina nuka antukaip.

16Pase turin aina nuka mangkartuataj tusar, aya waurkamin ainawai.

17Nintimrata. ¿Chingki achiktai tusar, chingki ainaun wainkar, jiimiaj eketinai ejatkajai achikminkai? Atsa.

18Nu mangkartin ainauka aya ningki amuninawai. Tura ningki mengkakartin ainawai. 19Aints ainau aya warinchun achiktai tusar wakerina nuka ni wakeramurin umitsuk aya jakatniunam weenawai.

Paan nintimratniuka wakeruktinuitai

20-21Paan nintimratniuka nekas wakeruktinuitai. Yus yaktanam aints untsuri wekaatinam wajas, untsuawa nunisang aints ainaun chicharak: 22Nintinchau ainautiram ¿warutik nintinchau wajatisha inaisatrum? Wishikiartin ainautirmesha, ¿warutik chikich aints ainau pachisrum wishiktsuk pujustaram? Tura netse ainautirmesha ¿warutik nekas chicham antut nakitaisha inaisatrum? 23Wi taja nuka antuktaram. Turakrumka wina wakantrunka atumi nintin engkean piatkatnuitjai. Tura wi nintimaurun paan nekamtikiatnuitjarme. 24Wikia atumin: Winitaram tusan untsuamaitiatrum, atumka umirtuktinka nakitrurmarme. 25Wi tamaitiatrum, nuikiartamur antukchamarme, tura chicharkartamursha nakitramarme. 26-27Tura asamtai wina chichamur nakitrau asakrumin, atumi wait wajaktintri jeamtaikia,

wait anentrashtinuitjarme, antsu sapijmiakrum pujakrumin wishikratinuitjarme. Kame, juun nase, katurang meskartin shamarmena tumau nukap wait wajaktin jeamtaikia, wait anentrashtatjarme.

28-29Nuniangka aints ainau untsurkartatui, turutinaunak wikia aikchatatjai. Turasha waurinak winaka

eatkartatui, antsu paan nintimratniunka nakitinak, wina umirtutan nakitruraru asar, winaka pengkej waitkachartatui. 30Turasha wi nuikiartamurun nakitrar, wi chicharkartamurun pachischaru asar,

31ni turutairijaingkia aints ni yutairin nukap yuwinau asar, tangkar iniukmin nekapenawa nunisarang

ni pase nintimaurijai wait wajakartin ainawai. 32Nintinchau ainauka ni turutairijai jakartin ainawai. Tura

netse ainauka nangkamiar: Iikia nekasar pengker pujaji, tinayat mengkakartin ainawai. 33Antsu wina

chichamrun umiina nuka angkan pujusar, pasenasha shamtsuk matsamsartinuitai.

2

Paan nintimratniuka nekas pengkeraitai

1-2Uchiru, wi tajame nu antukam, wina umirtuktin chichamsha kajinmatsuk aneakmeka, tura paan

nintimratasam wakerakmeka, turasha pengker aa nu nekatasam wakerakmeka, 3tuke nu wakerau asam, ¿itiur nekas pengker pujustaj? tusam, tu pujustincha seata. 4-5Tura aints ainau kuikian tura kurincha timiá wakerinauka nunak eaina nunismek: ¿Yus warukuita? tusam nekatasam wakerakmeka, Yuska tu awai tusam nekaatnuitme, tura iinu Apuri miatrusrik umirkatnuitji tusam nintimratnuitme. 6Nekas paan nintimratniunka ii Apuri suramji. Tura ni chichamen nintimrar: Yus tu awai tusar nekaatnuitji. Turasha ¿itiur iinu Apuri umirkatnuitji tusar nintimratnuitji. 7Aints ainau Yusen miatrusarang umirina nunaka paan nintimrarti tusa iinu Apuri yainkatinuitai. Tura tunaunaka nakitajai tinu ainaun yamruktinuitai.

8Yus ni umirin ainaun nekas wainui. Tura pengkera nuna turatasan wakerina nunasha ejawitai.

9Turamtai: Mash pengker aa nunaapi nintimratatja, tusam tura: Tunaarinchawapi pujustatja

tusam, tura: Tupin nintimsanapi pujustatja titatme. 10Kame, tu pujakmeka paan nintimratnuitme,

turasha nekau aints wajastinuitme. 11Tu pujakmeka itiurkachmintrumka atsutnuitai. Tura

nintip wajasam nuwakchatnuitme. 12Tu pujakmeka tunau jintanam wekasashtatme. Tura pase

chichainamunmasha pachinkashtatme. 13Nu aints ainauka tupin nintimtsuk pengker jintan ukukiar

teenam wekainawai. 14Tura tunaunaka turinak warainawai. Tura pase aa nunak wakerinak:

Maj, nuka nekas pengkeraitai tinawai. 15Tura tuni wekaina nuni tunau turin ainawai. Tura jinta tupin aa nuna ukukiar, waaktin jintanam wekainawai. 16Tura nuwa ainau kuntuji chichasar,

anangkramatasar wakerinamtaikia, nuna chichamen antutsuk angkanmamtikiatnuitme.

17Kame, nu nuwa natsan ninumkar, Yus wainmaka nuwatnaikiatin chichaman najana nunaka

umitsuk aishrin ukuinawai. 18Nu nuwa jeen wayawaru ainauka jakatniunam weenawai. 19Tura nuni wayawaru ainauka nunia jiintsuk tuke iwiaaku pujustinnum jintanmaka ataksha wekainatsui.

20Tura asamtai pengker aints ainau pengker jintan amaina nuni amesha wekasata. Tura asam Yusen umirin ainau turina nusha turata. 21Yuse umirin ainau ju nungkanam pengker pujusar tura tunaarinchau pujusar, tuke pujusartin ainawai. 22Antsu Yusen umirtsuk pujuinauka pase asaramtai, aints ainau nupaan uweenawa nunisarang ajapawartin ainawai.

3

Paan nintimratniuka nekas pengkeraitai

1Uchiru, wi akupamurun unuiniajme nu kajinmatsuk tuke nintimin ukusta. 2Nuka timiatrusmek umirkumka, nukap musach pengker nintimsam pujusam warastinuitme. 3Tura nekas chicham ainauka tura wait anengkrataisha pengkej inaisaip. Antsu aints ainau shaak nungkurtinua nunismek kajinmatsuk nintinam nintimsam pujusta. 4Nu turakminka Yuscha aminka pengker nintimturmastinuitai, tura aints ainausha nunisarang amin pengker nintimturmasartinuitai. 5Ami Apuram Yus tuke nintimaurmijai nintimtusta. Antsu amek: Wikia nintipitjai, tuuka nintimtumasaip. 6Ame warí turame nuka Apuram nintimsam turata. Nu turakminkia ni jinti nekas tupin aa nuna inakturmastatui. 7Wikia mash nekajai. Witsukaitja chikich ainaun nangkamasnak timia nekauna tuuka nintimtumasaip. Antsu Apuram pengker awajsata, tura tunausha inaisata. 3.7 Rom 12.168Nuka tsuwakan nangkamasang pengkeraitai. Tu pujakmeka namangkem

kakamtikratnuitme. 9Kuik juwame nuka tuu ajanmaya araka juwame nusha akankam Yus tuke susata.

10Nu turakmeka ajanmaya juuktatme nuka nukap yujartinuitai. Tura amutirmesha amukashtinuitai.

11-12Uchiru, aints ni uchirin aneau asa, pengke aints ati tusa, wait wajaktinun susatnuitai. Tura asamtai,

uchiru, Apuram amin anenmau asa, wait wajaktinun suramsamtaisha nuka nakitraip. 3.11-12 Heb 12.5-6; Ap 3.19

13-14Nekatniuka kuikian nangkamasang pengkeraitai, tura paan nintimratniuka kurin nangkamasang iin yainmaktinuitji. Aints paan nintimratniunka tura nekaatniunka juwawa nuka nekas warastinuitai.

15Paan nintimratnuka kaya nekas akik aina nuna nangkamasang paan nintimratniuka timiá wakerumaintia. Tura asamtai nuna nangkamaska timiá pengkerka atsawai. 16Apurka paan nintimratnunka nukap suramji.

Nunia nukap musach pujustinun, tura yuumatsuk pujustinun, turasha iin pengker awajtamsatniurincha suramji. 17Nujaingkia angkan nekas pengker pujusminuitji.

18Paan nintimratin iin pujurtamatinkia, tuke iwiaaku pujustinuitji. Tura nekasar warastinuitji.

19Ii Apuri Yuska ni nekatairijaingkia ningki nintimias nungkancha, tura nayaimpincha najanamiayi. 3.19 Gén 1.120Tura nekas timiá nekau asa: Yakiya yumi nungkaya entsajai akankamu ati tusa

akankamiayi. Tura yumin tura sanancha akupkamiayi. 3.20 Gén 1.6-7

21Uchiru, paan nintimram nintip wajasta. Kame, pengker aa nu jiisam, tura tunausha jiisam,

warí pengkeraita tura warí pengkerchawaita tusam nintimrata. 22Tu pujakmeka nekas pengker

pujustinuitme, tura aints ainau amin waitmakar: “Nuka nintipitai” tusar, aints shaakun nungkurar

wekainawa nunisarang amin waitmakartinuitai. 23Tura asamtai pengker nintimsam jintanam

angkan wekasatnuitme, turasha tukumkayatmek ayaarchatnuitme. 24Tura kanakmesha shamkashtinuitme, tura sapijmiatsuk pengker kanurtinuitme. 25Tura aneachmau itiurchat akungka, tura tunau aints

ainaun Yus wait wajaktinun akupkamtaikia, ameka shamkashtinuitme. 26Nu kintia jeamtaikia,

itiurchatnum iyaaraim tusa Apuram: Shamkaip tusa waitmaktinuitai.

27Aints ainau yuminamtaikia, ame yaingmin akumka, wait anentakum pachitsuk yaingta.

28Tura ami irutkamuram yuminamtaikia, yamaik takakumka: Kashin winita, turakminka susamjinam

tutsuk, yamaik susata. 29Amijai patas puja nuna pasen awajsataj tuuka nintimraip.

¿Nuka amin pengker nintimturmas pujatsuash? 30Aints amin pase awajtamtsuk pujamtaikia,

ameka nangkami nijai maanitsuk asata. 31Pase aints wainkam: Wikia nijai metek kuikiartin wajasan, kakaram wajastasan wakerajai, tusam suwirpiaku nintimtusaip. Turasha ni tura nunasha

turatasan wakerajai tuuka nintimtusaip. 32Ii Apuri pase nintintin ainaun nakitawai. Antsu pengker nintintin ainaun ni amikria nunisang pengker awajui. 33Pase aints ainaun ni weari ainaujai ii Apuri kajerawai. Antsu pengker aints ainaun pengker awajui. 34Wishikiartin ainaunka ii Apurisha wishikratnuitai. Antsu jampechu ainaun wait anentratnuitai. 35Paan nintintin ainauka pengker

awajsamu ainawai. Antsu netse ainauka natsanpiaku asaramtai, jiitnasha nakitin ainawai.

4

Pengker jintanam wekasataram tusa chicharkamu

1Uchitiram, wina chichamur pengker nintimsaram anturtuktaram. Nu antukrumka paan nintimin atinuitrume. 2Wikia atumin pengker nuiniartatjarme. Tura asaram wi nuikiartamur umirkuram inaisairap. 3Wikia uchi asan, aparu jeen pujain, nukuru uchiri chikichik asamtai, 4apar nuitiak: Wina chichamur tuke nintimtusam pujusta. Tura asam wi akupamur umirkumka, nekasam pengker pujustinuitme. 5Paan nintimratniuka tura pengker nekatniuka wakerukta. Wina chichamur kajinmakiip, turasha umirtsuk pujusaip. 6Paan nintimratniuka inaisaip. Tura nu aneakmeka, amin ayamrutmaktinutai. 7Mash pengker aina nuka nuna nangkamasmek paan nintimratniuka wakerukta. Kame, warinchu mash takakmena nuna nangkamasmek pengker nekatniuka wakerukta. 8Nekatniuka mash aina nuna nangkamasmek pengkeraitai tusam nintimtusta. Nu turakmeka pengker pujustinuitme. Kame, nuwa winiaksam pengker awajsatnua nunismek paan nintimratniuka nukap wakerukta. Turakminka amincha pengker

nintimturmastinuitai. 9Turakminka aints ainau tawaaspan shiirmachin etsengkrukar iwiarmamina nunismek pengker nintimsam pujustinuitme.

10Tura asamtai uchiru, wina chichamur antukta. Tura wi tajame nu miatrusmek turata.

Turakmeka untsuri musach iwiaaku pujustinuitme. 11Wikia paan nintimratniun jintanmaka wekasata

tusan nuiniarjame, tura jinta tupin amaunmasha wekamtikjame. 12Nu jintanam wekakmeka tukumkashtinuitme. Tura ampuakmesha iyaarchatnuitme. 13Wi nuiniarmiajme nuka kajinmatkiip.

Tura mash umirkam pengker pujustinuitme. 14Tura asamtai, uchiru, tunau ainau wekaina nu jintanmaka wekaasaip. Tura ni turutirisha turawaip. 15-16Yusen umirkacharu ainau tunaun takatsuk pujusar kanurchartin ainawai. Tura chikich aintsun tunaun takamtiksacharu asar, kanurtatkamawar tujintinawai. Tura asamtai Yusen umirkacharu ainau jinti wekatsuk asata. Pengké inaisata tajame. 17Aints ainauti yurumak tura umuti wakerajina nunisarang nu aints ainau tunaun wakerinawai.

18Antsu Yusen umirnu jintikia tsaa yamai jiinai, paan tsantua nunisang, tura tupnitak eketai, te paan tsantua nunisketai. 19Tura Yusen umirchau aina nuna jintikia teeyaitai. Tura asamtai aneachmau warinmak tukumkarang iyaina nunaka nekaminatsui. 20Tura asamtai uchiru, wi tajame nuka tenapkesam antukta.

21Tura pengké kajinmatsuk wina chichamur tuke nintimin ukusta. 22Nu chichaman antinauka tsuwakan kujarua nunisarang pengker pujusartinuitai. Turasha pengker pujustinnun wainkartinuitai.

23Mash warinchu ainaun nangkamasmek nintim wainkata. ¿Waruka? Nujaingkia iwiaaku pujustinuitme tajame. 24Pase chicham chichastinka inaisam, wait chichamsha pengké chichakaip. 25Tura jiimkumka, tunau juninisha jiimtsuk, tura atuninisha jiimtsuk tupnik jiimsata. 26Ame tuni wekame nuni mash pengker jiisam, tunaunum ayaaraim anearam wekasata. 27Pengker jintanam wekame nunia jiinkip. Antsu tunau jintanam wekakmeka, nunia jiinkim pengker jintanam wekasata.

5

Kungkatip nuwa aishmangkun yupichuwach anangkatnuitai

1Uchiru, wikia paan nintimratniunka nuiniajme nuka tenapkesam nintimram antukta.

2Wi tajame nu turutai pengkeraitai, antsu chikich turutai paseetai tusam nintimin ukusta.

Tura nu mash nekau asam, chichaakmeka nekas pengker chichastinuitme.

3Kungkatip nuwa aishmangkun nekas yuminchin chicharui, tura: Wi turaja nuka nekas pengkeraitai tusa anangkeawai. 4Antsu inangnamunam ni turamuri saapi ere etsakamua tumawaitai, tura yapauwa tumau nekapratnuitai.

5Nu nuwaka mengkakatniunam jeakui, tura niin nemarina nusha tuke jakatniunam wenawai.

6Nu nuwaka tuke iwiaaku pujustin jintanmaka pengke wekatsui. Mai nintim weau asa, pujutruka

jinta tuninua nunisketai tusangka nintimtsui.

7Tura asamtai uchitiram, anturtuktaram. Turaram wi tajarme nuka kajinmatkirap. 8Kungkatip nuwa pujamunmaka pengké jirasairap. Turaram ni jeenka wayawairap. 9Atumi kakarmari chikichan susairam tusan, tura atumi iwiaakmari mengkakchati tusan juna tajarme. Atum mengkakatatrume tusar nu nuwa ainauka pengké pachinatsui. 10Nuna jeen wayaakrumka, atum takakmakrum waitnasrum atumi kuikiari irumrarume nuka nangkamrum ajapatatrume. Turakrumka chikich kuikiartin wajasti tusaram atumi kuikiari susatatrume. 11Turakrum ukunam atumi namangke yaitas amuki amuki weamtai, ¿warukanak timiá nintimtsuk aitkamiaja? tusaram eaartinuitrume. 12Nunia juutkuram: “Warukanak chicharmaitiatnasha, nintimtsuk pengké antukchaya? 13¿Warukanak nuikiartin ainau chichamen antutan pengké nakitnuyaja?

14“Yamaikia mash aints iruntramunmasha wi pase turamurun nekaawaru asaramtai, wikia natsaamakun jakatasan wakerajai titatrume”.

15Tura asamtai chikicha maatirinkia wetsuk, atumi maatirin werum, nuni maaitiaram. 16¿Warí, atumi kakarmari yaktanmasha ajapatniukaitrum? 17Atumi kakarmari atumnauk atinuitai, antsu chikichnau achatnuitai. 18Atumi nuwarijai nekasrum pengker pujustaram. Tumakrum atumi nuwarijaingkia wararnaisataram. 19Kame, atumi nuwaringkia tangkuchia nunisrumek minaksaramaneetaram.

Tura asakrumin atumi nuwari ni aneamurijaingkia tuke atumin waramtikramsarti.

20Tura asamtai uchiru, ¿warukamtiya nuwa aminuchusha chikichnau wainiatum,

nujai minaknaisam tsanirmatatme? 21Warí, ii Apuringkia aintsu pujuntrin mash wainuitai.

Turasha ni turamuringkia mash nekaawaintai. 22Pase aintsu tunaari ainauka angkan pujuschamnaun chapikjai jingkiamua nunisarang metawartin ainawai. 23Tumau asaramtai ni namangke wakeramurin najaninauka pengké nintinchau asar, jakatnunam wenawai, tura timiá tunaarintin asar,

wait wajaktinnum jeainawai.

6

Tumashmiaktinun pachis nuikiartamu

1Uchiru, ami irutkamuram chichartamak: Wikia tumashitjai. Antsu akiimiakchamin asamtai, ukunam akikmijinam tusan, ame tumaashruka akiimiaktrukta tamataikia, 2ame ayu takumka, ami chichammijiaing chapikjiai jingkiamua nunisketme. 3Turakmeka uchiru, chikich aintsu tumaashrin akiktatjai tinu asam, yamaik angkanmamtikiata. Turakum wake mesekam ami irutkamuram werim: Tumaashrum akimiakchamnau asamtai tsangkutrurta tita. 4Tura irutkamurmin wetsuk pujakmeka, kanutsuk asata.

Tura nijai chichatsuk pujakmeka pengké ayamraip. 5Angkan wajastaj takumka, japa waitmak tsekea nunismek, tura chingki ejatkan wainak nanaki yaja weawa nunismek angkanmamtikiata.

Naki ainaun pachis nuikiartamu

6Ame naki akumka, week ainau takakminak wekaina nu jiisam, takakmastin nuimiarta.

7Kame, takata apuri atsayat, tura juuntri: Tu takakmastai tachamaitiat, 8weekka ni wakeramurijai

kintajai metek takakminawai. Tura yumitin ayamsarmi tusa, esati takakmasar, nuka ainaun juukar ukuinawai. 9Maj, amesha naki akumka, ¿warutam arusmek nantaktiamek? ¿Warutam arusmek

shintaram takat nangkamatam? 10-11Jumchiksha kanurtajai. Jumchiksha ayamsatjai tu nintimsam pujakminka, aneachmau tsuka mangkartinua nunisang nepetmaktinuitai. Tura kasa aints warinchurmin kasamkatas aneachmau jeemin wayaawa nunisang winamtai yuumaktinuitme. Tura asamtai kakaaram takakmasta tajame.

Pase nintintin warukuita tusa nuikiartamu

12Aints pase nintintin warukuita tusan nuiniajrume: Nu aintska nangkami chichaakka, wait chichaman

etserui. 13Tura aintsun anangkatas, jiijai mitsum wajaayi. Tura nawejai tura uwejejai inakmas wajaayi.

14Ni nintimauri pase asamtai, tuni wekaawa nunisha tuke aints ainaun anangkatas wakerawai. Turasha aints ainau chichainamtai, maaniawarti tu nintimias chichaawai. 15Tura asamtai nu aintsu waitnastintri aneachmau jeatnuitai. Tura pengké ayamrukchamin mengkakatnuitai.

Yus nakita nuna pachis nuikiartamu

16Yuse nakitamuringkia seisaitai. Kame, nekas siete ainawai:

17Aints: Wikia miajuitjai tusa, chikich aintsnaka: Mianchawaitai tusa suwirpiaku jiinaunka Yuska

naktitawai. Tura wait chichaman etserin ainauncha nakitawai. Tura anangmichu ainaun mainauncha

Yuska nakitawai. 18Tura aints tunau nintimsar pujuinauncha, tura chikich ainaun pase awajsartas

wakerina nunasha Yuska nakitawai. 19Tura chikich aints ainaun tsanuminak pujuinauncha, tura

aints chikich aintsun ni yachijai kajernaikiati tusa nintimtikniuncha Yuska nakitawai.

Natsa ainaun nuiniamu

20Uchiru, wina chichamur umirkam, nukuram nuitamramia nusha kajinmatkiip. 21Nekasan kajinmatkii tusam, tuke nintimin ukusta. 22Tsawaisha tuni wekaame nunisha nu chichamnaka nuitamrartinuitai.

Tura kashi tepakmincha nunisha aminka waitmakartinuitai. Nunia tsawaarkum shintaram

nunisha nu nuikiarturmauka nintimratnuitme.

23Nu umirkatin chicham ainauka namparin kapawa nunisarang ainawai. Tura shirikip kea nunisarang ainawai. Nuka itiur timiá pengker pujusminuita tusar nuitamrartinuitai. 24Tura kungkatip nuwa amin anangkramatas chichamtaisha, umirkatin chicham ainauka amin angkan awajtamsartinuitai.

Tura aishrintin amin anangkramatas wakeramtaikia, nunia kiishmaktinuitme. 25Nuka shiirmachitai,

tuuka nintimraip. Kame, amin waitmak jimiaj wajamtaisha, ameka jiisaip.

26Kungkatip nuwa ainauka aya kuikian wakerinak aishmangkun juinawai. Tura aishrintin ainauka amijai tsanirminak ami pujutrumka mesertin ainawai. 27¿Ji kapaun aints minaksatas wakerakka, wejmakringka aesachminkai? 28Tura ji kapamunam sapatrin wejtsuk aints najamtaikia ¿nawencha aesachminkai?

29Aints aishrinujai kanurtas tepawa nunisketai. Aishrinun takau ainauka mash ni waitnastintrin jukiartin ainawai.

30Aints yaparak tsukajai jakai tusa yurumkan kasamak juwa nunaka chikich aints ainauka tsuutinatsui.

31Turamaitiat chikich aints nuna wainak achik: Ame kasamkame nuka siete awangturkita

tawai. Nu atsamtaikia, ni jeen warinchu iruna nuna mash suruk, kichik kasamkamunam siete akiktinuitai.

32Tura aints aishrinujai kanauka pengké nintinchawaitai. Ningki mestumawai.

33Nuka natsanpiakun najanau asamtai, numijai katsumkartatui, tura aints ainauka

ni turamurin mash nekainau asar, nu aintsnasha jiitnasha nakitrartinuitai.

34Nu nuwa aishri nekas timiá suwirpiaku nu aintsun kajerak wait anentsuk

pengké tsangkurashtinuitai. 35Aints: Tsangkutrurta tamaitiat, pengké anturkashtinuitai.

Tura kuikian warinchuncha susatjame tamaitiat: Nunasha nakitajai, titinuitai.

7

Kungkatip nuwa anangkartutairi pachis nuikiartamu

1Uchiru, ameka wina chichamur umikta, tura nintimin ukusta. 2Amin nuiniarmiajme nu umirkata. Aints ni jiin tenap wainina nunismek chichamur umirkumka, nekasam angkan nintimsam pujustinuitme.

3Tura asam uwejnum wejtai kuri najanamu tuke wejkar wekajina nunismek nu chicham inaitsuk umirkata. Tura nintimin aarmawa nunismek nintimrata. 4Tura paan nintimratnuka umaimia nunismek pengker nintimtusta. Tura nekatai aina nuka ami irutkamurmea nunismek pengker awajsata.

5Turakmeka kungkatip nuwa kiishmaktinuitme, tura aishrintin anangkramatas chichaamtaisha anturkashtinuitme.

6Chikich kintiati wikia jearun pujusan, jiimiaj pujumjai. 7Tura jimiaj pujai natsa ainau iruntrar wajainamunam natsa chikichkin pengké nintimchaun wainkamjai. 8-9Nu natsaka jea tsukintrin

nangkaamak jintian amak, —kungkatip nuwa jeenini kintiamramtai wemayi.

10Turamtai nu kungkatip nuwaka shiiram iwiarmamas natsajai ingkiuniktas jiintukmiayi.

11Nu nuwa ainauka natsaamtsuk chichainawai. Tura ni jeenka pujutan nakitinawai.

12Antsu jea tsukintrin wajasar, tura jintanmasha wekaasar, aints nangkaminaunka jiisar, tsanirmataj tusar nakamkini wajainawai. 13Kame, nu nuwaka natsan tapit achik minakas mejeas, yapin jiiras chicharak:

14Wikia Yusrun pengker awajsatasan tangku namangken susan yamai umikjai. Tura nu namangsha jeanam

ukusmawaitai. 15Tura asan amin eaktasan jeanmaya jiinkin, aneachmau wainkajme. 16-17Tura

tarach kapantin Ejiptonmaya itamun nunajai peakrun ainkan, kungkuti nekas kungkurmajai

yakaran ukukjai. 18Tura asamtai winita. Iinu namangke wakeramu sunaisami. Tura minaknaisar

tepesar tsawaramtai ukunikmi. 19Aishruka jeanmaka pujatsu ai arák iramayi. 20Kuikian nukap juki weak: Nantu pamaun yuwamtai tatajai, turutmiayi.

21Tura timiá yuminun chichaa chichaaka natsa nintin ikiajtukmayi. 22-23Turamtai waaka uchiri: Yamai jakatjai tuuka nintimtsuk namang surutinam umainak, tura japa entsanam weamtai, maataj tusar nakainak, tura chingki ejatkan waintsuk wayaawa nunisang nu natsaka nuwan nemaras jeanam wayami.

24Tura asamtai uchitiram anturtuktaram. Turaram wi tajarme nuka kajinmatkirap. 25Nu nuwan

nintimtustaj, tuuka nintimrairap. Tura ni wekamunmasha wekasairap. 26Nu nuwa ainauka

untsuri aintsun anangkawar tunaun takamtikinawai. Tura nu tunaujai jakaru ainauka untsurintai.

27Nu nuwa ainau pujuinamunam wearuka jakar mengkakatniunam jeainawai.

8

Paan nintimratniun pachis nuikiartamu

1¿Paan nintimrataram ta nuka kakarman untsuatsuash? 2-3Tura muranam jinta tsengkeakunam

aints nangkaminaun, tura yakta waitirin untsuri aints wayawartin ainaun jiis untsuak: 4Aints ainautirmin

wikia untsuajrume. Tura mash antuktaram tusan chicharjarme. 5Nekachutiram, nintip ataj tusaram wakerakrumka nuimiartaram. Tura nintinchau ainautirmesha, paan nintimratniusha nekaataram.

6Wikia timiá pengker chichaman ujaktasan wakerajrume. Tura asamtai anturtuktaram.

7Wi tajarme nuke nekasaintai. Anangkartin chichamnaka arantak nakitajai. 8Wina chichamruka

mash nekas chicham ainawai. Kame, chichamruka mash wait chichamchau ainawai. 9Nintip ainau wina chichamrun antinauka mash: Nu chichamka nekasar paan ainawai, tura nekau ainausha: Nuka waitchau

ainawai tinawai. 10Tura asamtai wi nuikiartamur kuikian tura kurincha nangkamasrum wakeruktaram tajarme.

11Kame, paan nintimratniuka kaya timiá akik aina nuna nangkamasang pengkeraitai.

Tura asamtai ju nungkanam aints ainau wakerina nujai metek chikichkisha atsawai tajarme.

12Wiitjai paan nintimtikiartinaka. Wikia chichakchamin ayatun, nunak titasan wakerajrume.

Wikia nekatijaingkia tsaniasan pengker pujajai. Tura asan paan chicharkartin ainauka winar ainawai.

13Iinu Apuri Yus umirkatniuka tunau nakitamujai metekaitai. Tura asan miajuitjai

tumamunka, tura pase turatniunka, tura tunau chichamnasha mash nakitajai. 14Chikich ainaun pengker

chicharkartinasha, tura nuka pengkeraitai, antsu nusha nekas paseetai titincha wini wininauka paan nekaawartin ainawai. 15Apu ainauka paan nintimtikrartin asar, ni aintsri ainaun inarartinuitiai.

Tura inakratin ainausha ni aintsri ainau umirkarti tusar, umirkatin chichaman najaninawai.

16Wijaingkia ju nungkanmaya juun ainau ni aintsri ainaun akupinawai. Tura chichaman

nekamtikin ainau wijai ni aintsri ainaun inainawai. 17Wina anentina nunaka wisha nunisnak aneajai.

Tura wina eatinauka waitkartin ainawai. 18Wikia aints ainaun kuikiartin wajasarti tusan

yaingtinuitjai. Tura chikich aints ainauncha iniararti tusan pengker awajsartinuitjai.

19Wikia aints ainaun suaja nuka kurin nangkamasang tura kuikian nangkamasang timiá pengkeraitai.

20Wina jintarka tupin asamtai, aints ainau nu jintan amakar, nuni wekajinau asar,

nuka chikich aints ainaunka pengker awajsartas wakerinawai. 21Tura wina anentina nuka kuikiartin wajasarti tusan tsangkatkatnuitjai, tusa Yus turamji

22Apu Yus nu nangkamtaik nungkan najantsuk wina najatamiayi. 23Tura nungkanka najantsuk nekamtikin ata tusa eemak inaitukmiayi. 24Tura juun entsa, nunia, mash entsa ainausha atsuinai,

wikia tuke pujuyajai. 25Tura mura ainauncha najantsuk Yuska wina najatamiayi.

26Tura nungkancha tura ajancha, tura nungka tsetserin najantsuk wina najatamiayi.

27Yus nayaimpin najanamtai, juun entsa yakinini wikia nijai pujuyajai. 28Tura yurangmincha mukuntiuncha najanak, juun entsa nekas kuna aina nuna najanamurincha wainak.

29Tura Yuus chichaak: Entsa nungkan amuru kuyuati tura mujurti tusa, tura juun entsa

nujangkruashti tusa, nungka esantiri tura wangkantirisha nekapmarmia nuni

30wisha ni chichamen antinuyajai. Tura kintiajai metek nuna mash wainkan,

nijai tsaniasan pujau asan wararnuyajai. 31Yus nungkan mash najanau asa,

aintsun najanau asamtai, nukap warasan pengker nintimnuyajai.

32Tura asamtai uchitiram, yamaikia anturtuktaram. Wi tajarme nu umiakrumka warastinuitrume.

33Wi unuiniarjarme nuka antukrum nintip wajasrum, nakitsuk umirtuktaram.

34Aints wina anturtuk kintiajai metek wina jearun jea nakawa nuka nekas warastinuitai.

35Tura, aints paan nintimratniurin eakka, tuke iwiaaku pujustinasha eawai. Tura asamtai

Apu Yus niin pengker awajsatnuitai. 36Antsu aints wina eatsuk tuntupea nuka ningki

wiasmamkatnuitai. Tura, wina nakitrina nuka mash tuke jakatniunam wetasar wakerinawai.

9

Paan nintimratniun tura nintinchau wajasmaun pachis nuikiartamu

1Paan nintimratniuka aints jean jeamin siete painin charuk nujai ni jeen jeamua nunisketai.

2Tura nu aintska nuna mash umis, kuntinu namangken inara, tura umutirincha najana, misanam keemsatniuncha umisi. 3-4Tura nuna mash umik, ni inatirin akupak: Yakta yakiinini mura wakaram,

natsa nintimchau ainau untsukrum: Wini winiram jea wayataram. 5Wina yutair yuwamniuram, tura

umutir wi najanaja nu umurmintrum tusan untsuajrume. 6Nintimchau pujut inaisaram, nekau aints wajastasrum pengker nintimsaram pujustaram, tawai titaram timiayi.

7Aints wishikiartiniun nunia pase aintsun chicharkartas wakerinauka, aya ningki

katsekrukti turasha pajaki airkar pasenasha chichakarti tusar turinawai.

8Aints pase chichamtiniun chicharkatasam wakerakmeka, wina kajertukti tusam nuka turame.

Antsu pengker nintintiniun chicharinamtaikia, niisha pengker awajsatnuitai.

9Aints pengker nintiniun nuininamtaikia, nuka nuna nangkamas pengker nintimratnuitai.

10Paan nintimin ataj takurkia, iinu Apuri Yus miatrusrik umirkatnuitji. Yus nekas tunaarinchau asamtai, timiá pengkeraitai tu nintimtakrikia, nekasar nekau aints artinuitji.

11Aints paan nintimniuka untsuri musaach iwiaaku pujustinuitai.

12Aints paan nintimin wajasamtaikia, ni paan nintimtairi niin yaingtinuitai.

Antsu wishiikiartin ningki wakerak wait wajaktinuitai.

13Aints nintimchau ainauka nuwa aujmakratinua nunisarang, tura nuwa nintinchawa nunisarang, turasha nuwa nekachua nunisarang ainawai. 14Nu nuwaka yakta yakiinini jea aarin keemtainam keemas, jiimiaj pujuwitai. 15Tura aishmang tupin jintanam nangkaminaunka untsuk: 16Natsa nintinchau ainautiram, juni winiram wayaataram tusa, nintimchau ainaun untsuawai. 17Yumi kasamkamuka nekas timiá yuminuitai. Tura yutai uukmau yuatniuka timiá pengkeraitai tawai. 18Tura ipiakratamun anturina nuka: Nu nuwaka

jakau matsamtainum jukartinuitai, tusarka pengké nekainatsui.

10

Salomonka nuikiartukmauri chicham ainau

1Uchi pengkerka aparin waramtikui. Antsu uchi nintinchauka nukurin wake mesemtikui.

2Aints chikich aintsun anangka kuikiarin achiawa nuka waraschatnuitai. Antsu anangmichu

ainauka tuke jakatniunmaya uwemrartin ainawai.

3Apu Yus pengker nintinniunka tsukajai wait wajakti tusangka tsangkatkashtinuitai.

Turasha pase nintiniuka ni wakeramurinak najanati tusa suritkatnuitai.

4Naki aints takatan nakitakka kuikiartichu wajastinuitai. Antsu nakichuka nukap

takakmawa nuka ni takatrijai kuikian achiktinuitai.

5Aints nintip esat aing ajan takakmak pujakka ni araamurin ukunam juuktinuitai. Antsu chikich aints

esati ni araamuri tsamak yanchuk juukmin aing, tsawai kanú tepa nuka natsanpiakuitai.

6Aints pengker nintiniun Yus ni pengkerin susatnuitai. Antsu pase aints tuke maanitan

wakerau asa wait wajastinuitai.

7Aints pengkeran turina nuna turamurin pachisar chikich aints ainau kajinmatsuk chichau

ainawai. Antsu pase aintsu naarin pachisar chikich aints ainauka namang kaurua

nunisarang kajinmaktasar wakerinawai.

8Aints paan nintimua nuka chikicha akupamurin umirkatnuitai. Antsu aints nintinchau

nangkami chichaa nuka itiurkachminnum jeatnuitai.

9Aints tumaashmiatsuk pujauka chikich ainaun shamtsuk: Akirkata turutiarti tusangka

pujatsui. Antsu aints pase nintimias pujauka wait wajaktinuitai.

10Aints pase nintimias mitsuma nuka chikich ainaun pase nintimtikratnuitai. Tura aints

nangkami chichaa nuka itiurkachminnum jeatnuitai.

11Aints pengker chichaa nuka entsa pukuni tuke pujutan sukartinua tumawaitai.

Antsu aints pase chichaa nuka maaniatniun jukitnuitai.

12Aints chikich aintsun kajerak pujauka maanitan wakerawai. Antsu aints

chikich ainaun aneakka, chikicha tunaari untsuri au wainiat tsangkurui.

13Aints paan nintimua nuka pengker nintimias chichastinuitai.

Antsu aints paan nintimtsuk pujuinaunka nintimrarti tusar awatrartinuitai.

14Aints paan nintimina nuka nekau aints ainawai. Antsu aints nintimchau

chichaina nuka itiurkachminnum jeartinuitai.

15Kuikiartin ainauka ni kuikiarijai ayamrumakartinuitai. Tura kuikiartichu ainauka

itiurkachminum jear yamrumichu ainawai.

16Aints tunaun takachu ainauka tuke iwiaaku pujusartin ainawai. Antsu tunaun

takau ainauka ni tunau takasmaurijai metek wait wajakartin ainawai.

17Aints chikich aintsun chicharkam, nekas pengker antukka jinta tuke iwiaaku pujustinnum jeatnuitai. Antsu chikich aints chikich aintsun chicharkamsha, pengké antichua nuka jinta mengkakatniunam

wetinuitai.

18Waitrin ainauka nintijai kajeenayat, ni jangkejai pengker chichau ainawai.

Tura chikich ainaun nangkamiar tsanurmina nuka nintimchau ainawai.

19Aints nukap chichauka nukap nuwaktinuitai. Antsu aints paan nintimias pujauka jumchik chichastinuitai.

20Pengker nintiniu chichamengka kuikian nangkamasang pengkeraitai.

Antsu pase aints ainau nintimina nuka pengké nangkamiar nintiminawai.

21Pengker nintintin ainauka untsuri aintsun nuininawai. Antsu nintinchau ainauka

paanka nintimtsuk pujuinau asar, jakatniunam weenawai.

22Apu Yus ni pengkerijai aints ainaun nekas pengker awajsatnuitai.

Tura wake mesekmaunka susashtinuitai.

23Aints nintimchauka pase takatan takaakka waraawai. Tura aints paan

nintiniuka ni nekaamurijai warastinuitai.

24Sapij aints ainauka tuke sapijmiakar pujuinau asar, sapijjai wait wajakartinuitai.

Antsu tunaun takachu ainaun Yus ni wakerina nunaka susatnuitai.

25Katurang wári nangkaamawa nunisang pase aints ainau wári mengkainawai.

Antsu Yusen umirin ainauka tuke pujusartin ainawai.

26Aints nakia nuka akupkamaitiat wetan nakitau asa, churinun apawa nunisketai.

Tura ji mukuntiuri jiinam engkema najamniua nunisang niin akupniuka itit nintimui.

27Yusen umirin ainauka untsuri musach pujusartin ainawai. Antsu pase aints ainau

musaach nukapka pujuschartin ainawai.

28Pengker nintimin ainauka tuke warasar pujustiniun nakainawai. Tura pase aints ainauka

ni wakerina nunaka nangkamiar nakasar wait wajaktinnum weartinuitai.

29Apu Yus pengkeran turinaunka ayamruktinuitai, antsu pasen turinaunka mengkaktinuitai.

30Yusen nintimsar pujuinauka mengkakachartin ainawai.

Antsu pase ainauka ni nungkarin tuke pujuschartin ainawai.

31Yusen nintimsar pujuinauka tuke paan nintimsar chichainawai.

Tura pase nintintin ainau tuke pase chichainau asaramtai, chikich aints ainau

inajin charinawa nunisarang itiatkataram tusar, ni chichamen antutan nakitinawai.

32Yusen nintimsar pujuinauka antujamniaun chichainawai. Tura pase nintitin

ainauka aya pase chichamnak chichainawai.

11

1Meram nekapmatai ainau metekchau arti tusangka Apu Yuska nakitawai.

Antsu tuke metek arti tusa wakerawai.

2Wikia miajuitjai tumamin ainaun chikich aints ainau nakitinawai.

Tura jampechu ainauka paan nintimrartin ainawai.

3Aints pengker nintimsar pujuinauka ni turinamurinka tuke pengker nintimsar turinawai.

Antsu jimiar nintimtin ainauka jimiaran nintimu asaramtai, mengkakartin ainawai.

4Yus mash aints ainau takatrin tura nintimaurincha itiur ainawa tusa jiistin kintia jeamtai, nu aintsu kuikiaringkia niin pengké yaingchatnuitai. Antsu Yusen nintimsar pujuinauka tuke jakatniunam

wetsuk uwemrartin ainawai. 11.4 Rom 14.10-11

5Tunau takachu ainauka pengker nintimu asar, jinta tupin aa nuni wekaasartin ainawai. Antsu tunau takau ainauka ni tunaarijai iyainawai.

6Aints Yusen nintimsar pujuinauka tu nintimu asar, angkanmamtikiatin ainawai.

Antsu anangkartin ainauka ni pase wakeramurijai ejatkanam achikmawa nunisarang ainawai.

7Aints Yusen nintimtichu jakamtai, ni wakeramuri mash amukaru asaramtai, jakausha ¿warinak nakasat?

8Yusen nintimsar pujuinauka kuntuchu pujuinamtai, Yus niin angkan awajsartinuitai.

Tura Yusen nintimtichu ainauka kuntuchu pujusar wait wajaktinnum weartiniutai.

9Pase aints ni tunau chichaamurijai chikich aints ainaun meseawai. Tura pengker nintitin

ni nekaamurijai chikich aints ainaun angkanmamtikiatnuitai.

10Pengker nintintin ainau takatrijai emtikiar pengker wajainamtai, nu yaktanam pujuinauka warainawai. Antsu pase aints ainau jainamtaikia, aints mash warainawai.

11Pengker nintintin ainau yayamujai aints ainau yaktan eemtikin ainawai.

Antsu pase aints ainau ni pase chichaamurijai nu yaktanka mesen ainawai.

12Aints nintimchauka ni irutkamurin pachis pase chichaayi. Tura pengker nintiniuka chichatsuk pujuuyi.

13Aints aujmakratin ainau chichaman jukiar, etserkaip tinamaitiat, pachitsuk etserkini wekain ainawai. Antsu aujmakartichau ainauka chichaman antukariat etserchau ainawai.

14Aintsu apuri ni aintsrin tu pujustaram tutsuk pujamtai, nu yaktanmangka itiurkachmin nukap atinuitai. Antsu chicharkartin nintip untsuri pujusar, ni yaktarin emtikiartinuitai.

15Aints wainchatai chikich aintsun chicharak: Wikia tumaashitjai. Antsu

akiimiakchamin asamtai, wina tumaashruka akiimiaktrukta, ukunam akikmijinam tamataikia,

ni ayu tinu asa, nekas itit nintimtuminiutia. Antsu chikich aints: Atsa, turashtatjai tusa

nakitnua nuka itit nintimtsuk angkan pujustinuitai. 11.15 Prov 6.1-5

16Tsangka nuwanka pengker nintimtusmin ainawai.

Tura aintsun takamtikin ainauka kuikian nukap achiinawai.

17Aints wait anengkratnuka ningki pengker awajmamui.

Antsu aints wait anengkratchauka ningki timiá pase awajmamui.

18Aints anangkartin asa, chikich ainaun anangkak kuikian achiawai. Antsu pengke aints

pengkeran takaawa nuka ukunam tuke pengker pujustinasha jukitnuitai.

19Aints pengker nintitin ainauka tuke iwiaaku pujusartin ainawai.

Antsu tuke pase turuki turuki weenauka tuke jakatniunam jeartinuitai.

20Apu Yus pase nintintin ainaun nakitawai. Antsu tunaarinchau ainaun jiis waraawai.

21Pase aints ainauka nekasar ni wait wajaktintrin jukiartin ainawai.

Antsu pengker nintintin ainauka angkan pujusartin ainawai.

22Nuwa shiirmawach ayat, nintinchau pujakka, uwejnum uwejtai kuri najanamun

kuchi nujin nujkamua nunisketai.

23Aints pengker nintintiniu wakeramuri tuke pengker artinuitai.

Antsu pase aints ainau ni wakeramurijai tuke suwiran sumamtikinawai.

24Aints surichu ni waririn suritsuk chikich aints ainaun suinayat,

ni waririn nuna nangkamasarang untsurin jukiartin ainawai.

25Aints surichu kuikiartin wajastinuitai. Tura aints chikichan ni yuumamurin sua nusha

ni yuumamurincha tuke wainkatnuitai.

26Aints trigon uuk ukuawa nunaka usukrartin ainawai. Antsu aints ainau: Wait aneasam

sumamtikrukta tinamtai, suritsuk surawa nu aintsnaka: Yus yainmakti tinawai.

27Aints pengkeran turataj tusa tu nintimias pujaunka pachisar: Nuka nekas pengkeraitai tiartinuitai.

Antsu aints tunaun turatas wakerakka, nekas pase pujustinuitai.

28Aints kuikiartin: Wina kuikiarjai yuumatsuk pujajai tauka itiurkachminnum iyaartinuitai.

Tura asa numi nukee kaarua nunisketai. Antsu pengker nintinniuka numi nukee samek aina nunisketai.

29Aints ni jeen pujuinaun wait anentsuk pujauka ukunam ningki juwaktinuitai.

Tura aints nintinchauka tuke aints paan nintimniu inatiri atinuitai.

30Pengker nintintin ainauka numi nerek wajawa nunisarang ainawai. Tura asar tuke iwiaaku

pujusartinuitai. Tura chikich ainaun: Yus umirkata. Turakmeka uwemratatme tinu ainauka

nekasar paan nintimsar pujuinawai.

31Yusen umirkaru ainauka ju nungkanam ni turamurijai metek pengkeran juwinamtai, Yusen

umirkacharu ainauka tunau asar, ni turamurijai metek wait wajakartiniun juinawai. 11.31 1 Pe 4.18

12

1Aints nuimiartasar wakerina nuka nekaatniuncha nukap wakerinawai.

Antsu aints chicharmasha antutan nakitina nuka nintinchau ainawai.

2Pengkeran turina nunaka Apu Yuska: Ame turame nuka pengkeraitai tawai.

Antsu anangkartinun: Ame turame nuka paseetai tawai.

3Aints tunaun takaina nuka tuke iwiaaku pujuschartin ainawai. Antsu pengker

nintintin ainauka numi kangkaptuk uwerchamin wajaina nunisarang ainawai.

4Pengker nuwaka aishrin pengker awajui. Antsu nuwa paseka aishri kunchin kaamtikua nunisketai.

5Aints pengker nintintin ainauka tuke pengkeran nintiminawai. Antsu pase aints

ainauka chikich ainaun anangkataj tusar nintiminawai.

6Pase aints ainauka: Itiurkanak aintsun maatnuitja tu nintimsar chichainawai.

Antsu pengke aints ainau ni chichamejaingkia aints ainaun uwemtikratasar wakerinawai.

7Pase aints ainau tuke tunaun nintimin asar, mengkakartin ainawai.

Antsu Yusen nintimsar pujuinauka tuke pujusartin ainawai.

8Aints paan nintimratniunka ni nekamurijai metek pengker awajsartin ainawai.

Antsu nintimchau ainaunka aya tuke nakitin ainawai.

9Aints chikich aintsun pachis mianchawaitai tu nintimsar pujuinau wainiat,

nu aintsu inatiri niin pengker umirmataikia, nekas pengker pujawai. Tura chikich aints

miajuitjai tumamua nuka yutan yuumak pujakka nekas mianchawaitai.

10Pengker nintintin ni tangkuri warínia yuumina nunaka nekawai.

Antsu pase aints tangkurin pengké wait anentsuk pase awajui.

11Aints ni ajarin pengker takakmak pujauka yurumkan nukap takakui.

Antsu aints nintimchauka ajarin takakmatsuk aya nangkami wekaakinij wajawitai.

12Pase aints ainau ejatkanam achikmawa nunisarang pasenak turatasar wakerinawai.

Antsu pengker nintintin ainau turamuringkia numi nerektinua nunisarang ainawai.

13Pase aints ainauka wait chicham ainaujaingkia jingkiamua nunisarang ainawai.

Antsu pengker nintintin ainauka itiurkachminumian jiinkiar angkan pujusartinuitai.

14Aints ni pengker chichaamurijai metek pengker aina nuna jukitnuitiai. Turasha ni takaamurijai metek, tura ni yuumamurijai metek waring achat mash jukitnuitiai.

15Aints nintimchauka ningki nintimias: Wi turaja nuka mash pengkeraitai tu nintimui. Tura aints paan nintimuka chikich aintsu chicharkartamurin anturui.

16Aints nintimchau te wári kajektinuitai. Antsu aints pengker nintimtikiartinka

chikich aints niin katsekeamtaikia: Ningki titi tusa pachiatsui.

17Aints tuke nekas chichaman etserniuka pachitsuk nekas chichaman etserniayi.

Antsu chikich aints wait chichaman etserin asa, tuke wait chichaman etserniayi.

18Aints wait chichaman chichaa nuka chikich ainaun nangkijai ijuawa nunisang

waitkatnuitai. Antsu paan nintimtikiartinu chichamengka tsuakan nunisketai.

19Aints nekas chichaman chichaa nuka tuke pujustinuitai.

Tura waitrin ainauka nukapka pujuschartin ainawai.

20Pase nintintin ainauka tuke chikich ainaun anangkinawai.

Antsu maanichu ainauka pengker nintimsar pujuinawai.

21Pengker nintintin ainauka pasenaka wainkachartin ainawai. Antsu

pase aints ainauka tuke itiurkachminnum pujusartin ainawai.

22Apu Yus waitrin ainaun kajerawai. Antsu tuke nekas aa nuna nintimsar pujuina nunaka jiis waraawai.

23Aints ainau iniinam, nintipka ni nekamurin etserniayi. Tura aints nintimchawa nuka

iniinachmaitiatang pachitsuk nangkami chichaawitai.

24Aints kakaram takakminak pujuinauka chikich aints ainaun nepetkartin ainawai.

Antsu naki ainauka chikich aintsu inatiri wajasartinuitai.

25Aints napchau nintimias pujakka jakamin nekapeawai. Tura pengker nintintin ainauka

antujamniaun chichainau asar, chikich ainaun waramtikinawai.

26Pengker nintintin ainauka chikich ainaun jintintiamin ainawai.

Antsu pase aints ainau waaktin jintan amainau asar mengkakartin ainawai.

27Aints nakia nuka kuntinun maa itayat iniaratniunka nakitnuitai. Antsu aints asumpia nuka kakaram takakmau asa, nukap warirtin atinuitai.

28Yusen umirinak pujuinauka, tuke Yusnum iwiaaku pujusartinuitai. Tura asar tuke jakatniunamka weenatsui. Antsu Yusen nintimtsuk pujuinauka tuke jakatniunam wenawai.

13

1Uchi nintimuka ni apari chicharam antuktinuitai.

Antsu wishikiartinka chikich aints chicharmasha pachiatsui.

2Pengker chichamtin ainauka ni chichaamurijai metek pengker aa nuna wainkartin ainawai.

Antsu chikich ainaun anangkinauka aya mangkartutnak nintiminawai.

3Tunau chichamnaka nakitajai tinauka pengker awajmaminawai. Antsu aints

nintimtsuk nukap chichainauka, ningki mesmamrartin ainawai.

4Nakia nuka aya wakeru pujuwitai. Antsu asumpia nuka takakmak pujau asa,

yuumatsuk pujawai.

5Aints waitrichuka wait chichaman nakitnuitai. Tura pase aintsnaka chikich

aints ainau nakitinau asaramtai, nuka natsanpiaku pujuwitai.

6Pengker nintintin pase turatniunka nakitau asa, angkan pujuwitai.

Antsu pase aintsnaka ni tunaaringkia mesratnuitai.

7Aints kuikiartichu irunuka kuikiartinua tumau pujuinawai. Tura chikich aints ainau

kuikiartichua tumau pujuinayat, kuikiartin ainawai.

8Kuikiartinun ni kuikiari ayamruktinuitai. Tura kuikiartichu ainau kuikiari

atsau asamtai, itit awajsacham pujuinawai.

9Yusen umirinauka namparing kapaawa nunisarang ainawai.

Antsu pase aintska namparing keemakmaitiat wári kajinua tumawaitai.

10Wikia miajuitjai tumamaina nuka aya maanitan chichau ainawai. Antsu

paan nintimtikiartin ainauka chikich aintsu chichamen anturin ainawai.

11Anangkartinu kuikiari wári mengkawai. Antsu aints tuke takakmak,

kuikiarin japtsuk yaitas irumrawa nuka ukunam kuikiartin wajasminuitai.

12Aints ni nakamurin wári wainchakka wake mesek pujuwitai.

Antsu aints ni nakamurin wankangka nukap waraawai.

13Aints chichaman umitan nakitakka, ningki wait wajaktinnun jukitnuitai.

Antsu aints chichaman antuk umiakka, pengkeran wainkatnuitai.

14Aints pengker nintintinu nuikiartamun antuk umiakka, tuke iwiaaku pujustinun wainkatnuitai.

Kame, jinta tuke jakatniunam jeatnua nuna amatsuk angkan wekasatnuitai.

15Aints chikich aintsjai pengker chichasar pujuinauka mai metek pengker nintimtunisar

pujuinawai. Antsu anangkartin ainauka itiurkachminnum wenawai.

16Nintipka ni nekaamurijai takakmawai. Antsu aints nintinchauka

ni nintimchau takaamurin paan wainmamtikui.

17Pase aints chicham akupkamun tenap etserchauka itiurkachminnum jeatnuitai. Antsu chichaman umiuka

chicham akupkamun tenap etseruka chikich ainaun pengker nintimtikratnuitai.

18Aints chicharmasha antichuka kuikiartichu asa, natsanpiaku pujuwitai. Antsu chikich aints chicharkam antukamtikia, aints ainauka: Nekas pengker aintsuitai tusar nintiminawai.

19Aints ningki nintimias: Nuna turatasan wakerajai tusa, nuna mash umik warastinuitai.

Tura nintimchau ainauka ni pase turutirin inaitan arantak nakitinawai.

20Aints nekau ainaujai tsanias pujauka nekau aints wajastinuitai.

Antsu netse ainaujai tsanias puja nuka wait wajaktinuitai.

21Tunaarintin ainauka pase pujusartin ainawai.

Antsu Yusen umirkaru ainauka pengker pujusartin ainawai.

22Aints Yusen umirin jakauka, wariri ainaun ni tirangki jukiarti tusa ukuktinuitai.

Tura pase aints kuikiartin jakauka, wariri ainaun chichaman umiu jukiarti tusa ukuktinuitai.

23Kuikiartichu ajarin árak ainau untsuri tsapainawai.

Antsu tunau nekamin atsau asamtai, kuikiarin pachitsuk atankiartin ainawai.

24Aints ni uchirin chichartsuk pujakka, uchirin aneatsui.

Antsu uchirin aneakka, pengker pujusti tusa chicharkatnuitai. 13.24 Heb 12.7, 8

25Aints tunaun turachuka ni yutairin wakerak pachitsuk yuawai.

Antsu pase nintiniuka ni yutairin tunau nintimias yuak tutuarchamnawaitai.

14

1Nuwa pengker nintimtikiartin ni weari ainaun kiakartinuitai.

Antsu nuwa nintinchauka ni wearinka kiakaatsuk aya mesertinuitai.

2Aints tunaun nakitakka Apu Yusen pengker awajui. Antsu aints

tunau jintan amak wekaa nuka Yusnasha pengkerka awajtsui.

3Aints netse: Miajuitjai tumamui. Tura paan nintimtikiartin ainauka

ni chichamejaingkia chikich ainaun ayamrumakartin ainawai.

4Jacha atsamtaikia, yurumak atsutnuitai. Antsu jacha amatikia, yurumak nukap awai.

5Aints waitrichuka nekas aa nunak chichaawai. Antsu waitrinka aya tuke waitan etserniayi.

6Wishiikiartinka: Wikia nekau aints ataj tayat, nekau aints wajastatkama tujintawai.

Antsu nintipka: Wikia nekau aints ataj ta nuka kakarmachu nekau aints wajastinuitai.

7Aints nintimchau nekatiri atsau asamtai, nijai tsaningkiam pujakmeka,

nekau aintska wajaschatnuitme. Tura asamtai nijai tsaningkaip.

8Aints paan nintimnuka: ¿Wikia itiur pujaja? tusa paan nintimratnuitai.

Antsu aints nintimchauka nintimchau ayat: Wikia nintipitjai tusa anangmamui.

9Netse ainauka ni tunaarin pachisar wishikinawai. Tura anangmichu ainauka

mai nuamtak pengker nintimtunisar pujuinawai.

10Aints napchau nintimias pujakka, ningki ¿waruka tu pujaja? tusa nekamawai.

Kame, ni waraakka aints wainchati ¿waruka timiá waraawa? tusangka nekaachminuitai.

11Pase aintsu jee wári mesertinuitai. Tura anangmichu kuikiari jumchik ayat,

anangtsuk irumramu asamtai, yaitas ekemkatnuitai.

12Yusen umirkacharu ainau ningki nintimsar: Ju jintan wekaaknaka nekasan tupnik jeatatjai tu nintiminayat,

nu jintaka jakatniunam jeakui tusarka nintiminatsui. 14.12 Prov 16.25

13Aintsu ninti najaimiayat, nangkami wishirtinuitai. Turasha aints ainau yamai warainayat, ukunam juutiartinuitai.

14Netse aints ainauka ni turamurijai metek wait wajakartinuitai.

Tura pengke aints ainauka ni turamurijai metek warasartinuitai.

15Aints uchia nunisang nintimuka ni antukma nunaka mash nekasaintai tawai.

Antsu nintipka: ¿Wikia tuning wekasataj? tusa nintimias wekasatnuitai.

16Aints paan nintimtin: Wikia tunaunaka nakitajai tusa, Yusen umirak pujawai. Antsu netseka:

Wi wakeramurnaka pachitsuk turamnawaitjai tu nintimtumas, chikich ainaunka pengké pachiatsui.

17Aints wári kajeakka paanka nintimtsuk pujuwitai. Turasha pase aints ainaunka nakitrartin ainawai.

18Aints nintimchau ainauka netse aints ainau turina nunasha turinawai. Tura nintip ainauka ni nekaina nuna nangkamasarang nukap nekaatasar wakerinawai.

19Yusen nintimtichu ainauka ukunam pengke aints wajainamunam tsuntsumruawartinuitai. Tura pase ainau Yusen umirkaru jeen jear, waitinam tsuntsumruawartinuitai.

20Aints kuikiartichun ni irutkamuri ainau jiitnaka nakitinawai. Antsu kuikiartinu amikri untsuri ainawai.

21Aints ni irutkamurin nakitakka tunaun turawai.

Antsu kuikiartichu ainaun wait anenta nunaka Yus waramtiksatnuitai.

22Aints: Wi paseen turatjai, tu nintiminauka nekasar mengkakartin ainawai. Antsu:

Wi pengkeran turatjai, tu nintiminaunka wait anentrartin tura pengker awajsartin ainawai.

23Kakaram takakmin ainauka pengkeran wainkartin ainawai.

Aya chichaa pujuinauka kuikiartichu wajasartin ainawai.

24Aints paan nintimsar pujuinauka tawaaspan tsengkrakina nunisarang wajainawai.

Antsu nintimchau ainauka tuke nintimchau asar, tu jakartin ainawai.

25Aints waitrichuka chikich aints ainaun angkanmamtikratnuitai.

Antsu aints anangkartinka tuke wait chichaman etserniayi.

26Apu Yusen umirkaru ainauka niin pengker awajsartin asaramtai, ni uchiri ainausha

nuna wainkau asar, nu nintimaurijai tuke sapijmiatsuk matsamsartin ainawai.

27Apu Yusen umirkaru ainauka tuke pujusartin ainawai. Kame, aints ainau tuke sapijmiakar

jingkiamua nunisarang jakatniunam weenawa nuka tuuka pujutsuk, angkanmawaru ainawai.

28Apu inamurin aints untsuri pujuinamtaikia, apuka pengker nintimias pujustinuitai.

Antsu aints jumchik iruninamtaikia, ni inamuri mengkakatnuitai.

29Aints wári kajechunka wainkar, chikich aints ainau: Nuka nekas nekau aintsuitai tinawai.

Antsu aints tewari kajeuka ni netse nintaimtairin paan inakmawai.

30Angkan pengker nintimias nekapratniuka aintsu namangken pengkermamtikui. Antsu aints chikichnaun waring achat wakerak puja nuka ni namangken, tura ukunchincha pasemamtikratnuitai.

31Aints kuikiartichun wait anentsuk puja nuka mash aintstin najatmamia nuna pengkerka awajtsui.

Antsu aints kuikiartichun wait anentak pengker awajuka Yusnasha pengker awajui.

32Pase aints ainaun ni tunaari mesratnuitai. Tura Yusen umirkaru ainau jakatin kintiari jeamtai,

Nekasan Yusnumapi pujustinuitjai tusar pengker nintimsar jakartinuitai.

33Aints paan nintimias puja nuna nintin nekati pujurui.

Tura nintimchau ainau nintinka nekati pengké atsawai.

34Aints pengker nintintin ainauka nekasar ni nungkarin eemtikiatin ainawai.

Antsu aints ainau tunaun turina nuka natsanpiaku ainawai.

35Apu inatiri pengker umiuka ni apurin pengker nintimtikui.

Tura inatiri natsanpiaku turamtaikia, apuri niin kajerkatnuitai.

15

1Chicham kakaram atsamtaikia, kajeamuka mengkakatnuitai. Antsu pajaki aimkamu amataikia,

pajaki aimkamuka nuka nuna nangkamasang kajektinka nukap jurumaji.

2Aints paan nintimias puja nuka nekau aintsu chichameng chichaawai.

Tura aints nintinchawa nuka nintinchau chichaawai.

3Apu Yus mash nungkanmaya pase aints ainaun tura pengker aints ainauncha jiij pujurui.

4Aints pengker chichaawa nuka numi sameka nunisketai. Tura tsuakan nunisang asa, jau ainaun

pengker awajsatnuitai. Antsu anangkartinua chichamengka aintsu wakanin mesratnuitai.

5Uchi netse apari chichamen antutan nakitawai. Antsu chikich uchi

ni apari chichamen pengker antuk umirua nuka nekas nintipitai.

6Aints anangkartichu jeenka warinchuka untsuri irunui. Antsu pase aintska ni kuikiarin nangkami ajapui.

7Aints paan nintimuka ni pengker nekamurin chikich aints ainaun nekamtikiatnuitai. Antsu aints nintimchau pengker nekamuri atsau asamtai, chikich aints ainaun nekamtikiatatkama tujintawai.

8Apu Yus pase aints ainau ni tangkurin maawar surusarti tusangka wakeratsui.

Antsu niin umirkaru ainau seamurin antuktas wakerawai.

9Apu Yus pase aints ainau turutirin jiitnasha nakitawai, antsu tunaarinchau pujusartas wakerinaun aneawai.

10Aints Yuse jintin wekaayat, nunia ukuawa nunaka Yus antukat tusa, wait wajaktiniun susatnuitai.

Kame, aints Yuse chicharkartamurin nakita nuka tuke jakatniunam wetinuitai.

11Jakau ainau iwiarsamurin tura ni wakani matsamtairisha Apu Yus paan wainui.

Tura asamtai ¿aintsu nintimtairincha itiur nekarashti?

12Aints katsekmin: Wina chichartukarti tusanka nakitajai tawai.

Tura asa paan nintintin ainaujaingka tsanitian nakitawai.

13Aints nintijai waraak pujamtaikia, chikich aints ainau yapiin jiisar: Nuka kuntu nintimias pujawai,

tusar nekaawartin ainawai. Tura wake mesekar pujuinauncha nunisarang nekaawartinuitai.

14Aints paan nintimias pujauka nukap nekaatas wakerawai.

Antsu nintimchau ainauka tuke nintinchau chichaman antuktasar wakerinawai.

15Aints kintajai metek wake mesek pujawa nuka tuke itiurkachmin nintimui.

Antsu aints tuke waraak puja nuka nampernum pujawa nunisang nekapeawai.

16Aints kuikiartichu kuikian nukap takakchau ayat, Apu Yusen umirkauka pengker nintimias pujustinuitai. Antsu aints kuikiartin ayat, tuke itiurkachminnum pujus, pengker nintimias pujustatkama pengké tujintawai.

17Aints ainau yurumkanak yuwinak, kajernaitsuk aneenisar pujuinauka nekasar pengker pujuinawai.

Antsu chikich aints ainau tuke namangken apatsuk yuwinayat, surimshim yuwinak kajernaikiar pujuinauka pengkerka pujuinatsui.

18Aints wári kajeuka maanitan wakerawai. Antsu aints wári kajechuka: Maanikairap tawai.

19Aints nakia nuna jintingkia jangki irumramua nunisang nekapeak takatan nakitnuitai.

Antsu nakichuka paka tura wangkaram jinta nunisang takatrin nekapeawai.

20Uchi nintimniuka ni aparin waramtikui. Tura uchi nintimchauka nukurin waramtiktsui.

21Aints nintinchauka ni nintinchau turamurin nintimias wararsatnuitai. Tura

nintipkia ningki nintimias: ¿Itiur pujaja? tusa pase turamuri amataikia, nuna inaisatnuitai.

22Jintinkartin atsamtaikia, aints ainau ni turatniurin umiktasar wakerina nunaka umikchartinuitai.

Antsu jintinkartin untsuri amataikia, aints ainau ni turatniurin umikiartin ainawai.

23Aints ainau inintrinamtai, nekau aints nekas pengker aimkamurin antukar warasartinuitai.

Kame, aints aneachmau antujamnau chichaamtai, ¡nekas pengkerapita! timinuitai.

24Aints paan nintimina nuka jinta tuke yakí iwiaaku pujustinnum wekainawai.

Tura asar jinta tuke jakatniunam jeatniun tuntupeawar ukuinawai.

25Aints jampesarang: Miajuitjai tumamina nuna jeen Apu Yus mesratnuitai.

Antsu waje ajarin atankicharti tusa wainkatnuitai.

26Pase aints ainau nintaimtairingka Apu Yus nakitnuitai.

Antsu aints ainau paseka nintimtsuk chichainamurin antuktas wakerawai.

27Aints nukap warirtin wajastaj tu nintimias pujauka ni weari ainaun itit awajui. Antsu chikich aintsun kuikian suak: Ame nu aints pachisam wait chicham ujakta tamaitiat, nunaka nakitajai ta nuka Yusnum pujustinuitai.

28Pengker nintintin ainauka inintramun aimkartas, nuna eemak nintimratjai tusar aimtsuk wajainawai. Antsu pase aints ainau nintimtsuk aya pase chichamnak chichainawai.

29Apu Yus niin nintimtichu ainaun tuntupeawai. Antsu niin umirkaru ainau seamurin anturui.

30Aints pengker nintimias jiimsatnuringkia aints ainaun waramtiksartin ainawai.

Turasha pengker chicham aina nuna antinaunka kiakar waramtiksartin ainawai.

31Chicharkartin iwiaaku pujustiniun chichaman chichaamtai,

aints nuna anturak pachiawa nuka nekas nekau atinuitai.

32Aints chikich aintsun nuiniartas chicharmaitiat, antutan nakitniuka ningki wiasmamkatnuitai.

Antsu aints chichamtai, antuk pengker umirua nuka nekas anturnuitai.

33Nekau aints wajastasar wakerinauka Yusen pengker awajsatniunka nuiminawai.

Turasha: Wina pengker awajtursarti tinu ainauka eemkar: Wikia mianchawaitjai tiartinuitai.

16

1Aints ainautikia: Nunaka turatatjai tarining, Yuska aintsu turatniuri

tu ati tusa ningki tsangkatkatnuitai.

2Aints ningki nintimias: Wi turaja nuka mash pengkeraitai tau wainiat,

¿waruka tu nintimua? nuka Yusek nekawai.

3Waring achat mash ame turatasam wakerame nuka Yusrum ujakta.

Yus wakeramtaikia, ame turatasam wakerame nunaka mash tsangkatramkatnuitai.

4Yuska mash iwiaaku ainauka wina umirtukarti tusa najankauwitai.

Tura asa aints tunaun takainauka wait wajaktiniun susamij tusa umikuitai.

5Aints miajuitjai tu nintimtumasar pujuinaun Yus nakitawai.

Tura ni kintiari jeamtai, ni wait wajaktintrin susatnuitai.

6Nekas Yuse wait anengkratairijai aintsu tunaari tsangkuramuitai.

Tura asamtai aints Yusen umirak pujauka tunaun inaisatnuitai.

7Aints Yusen pengker umirmatai, ni nemase ainauka nu aintsjai kajernaitsuk pujusarti tusa nintimtikrartinuitai.

8Aints ni takatrin takakmak pujus, kuikian jumchik achia nuka nekas pengker nintimias pujustinuitai. Antsu aints chikich aints ainaun anangkak kuikian nukap juwauka pengker nintimsangka pujuschatnuitai.

9Aints ainautikia iik wakerakur: Nunaka turatatjai tarining, nuna turati ta nuka Yusketai.

10Yus ta nujai metek aintsu apuri umiktinuitai.

Tura nuna nangkamaska aintsun wait wajaktinun susashtinuitai.

11Meram nekapmatai ainau Yuska metek arti tusa wakerawai.

Tura asa nekapmatai metekchau ainaunka arantak nakitawai.

12Apu ainau ni aintsri tunaun turuwarti tusarka wakerinatsui. Antsu pengker pujusarti tusar wakerinawai.

13Aints ainau nekas chichaman chichainamtai, aintsu apuri ainau warainawai.

Tura asar aints ainaun wainkar: Nuka pengker aintsuitai tinawai.

14Aintsu apuri kajerak: Nu aints maataram timinuitai. Tura asamtai apu kajerkamuri atsuti tusar, nekau aints ainau yaitasar: Nuka turuwaip tusar tiartinuitai.

15Aints ainau ni apuri waraamurin wainkar: Iikia jakashtatji tinawai.

Tura asamtai apu pengker nintimias pujakka, yumi arakan tsakatmawa nunisketai.

16Kuri akik aa nuna nangkamasang paan nintimratniuka timiá pengkeraitai. Tura kuik timiá wakerumi ayat, pengker nekatniuka nuna nangkamasang timiá pengkeraitai.

17Yusen umirkaru ainau tunaun tuntupeawartas wakerinawai.

Aints tumau ainauka ni pujutri itiurak aa tusar anearar pujuinawai.

18Aints: Miajuitjai ta nuka itiurkachminnum jeatnuitai. Tura meemin ainauka aneachmau tunaunum iyaarartin ainawai.

19Miajuitjai tumamin ainaujai tsaningkiar kuikiartin wajasaruka pengkerka pujuinatsui. Antsu kuikiartichu ainaujai tsaningtasar wakerinauka timiá pengker pujusartin ainawai.

20Yuse chichamen nintiminauka pengker aa nuna wainkartin ainawai.

Tura Apu Yusen nintimsar pujuinauka nekasar warasartin ainawai.

21Aints paan nintimin ainaun pachisar: Nintipitai tinawai. Tura

yaitasar chichainauka aints ainaun pengker nuinin ainawai.

22Aints paan nintimin ainauka entsa pukunia nunisarang ainawai.

Antsu nintinchau ainaun pengké jintintachminuitai.

23Aints paan nintimin antujamniaun chichau asa, chikich ainaun pengker jintintatnuitai.

24Aints yaitas chichaa nuna chichame wapasa yumiria tumawaitai.

Tura aintsu nintin kiakartin asamtai, tsuakan nunisang wakerumaintai.

25Aints ainau ningki nintimsar: Ju jintan wekaaknaka, nekasan tupnik jeatatjai, tu nintiminayat,

nu jintiaka jakatniunam jeakui tusar nintiminatsui. 16.25 Prov 14.12

26Aintsu tsukamamuri kakaram takakmasti tusa aintsun takamtikui.

27Pase aintska tuke tunaun nintimias pujawai. Tura asa chichamesha jiya nunisketai. 16.27 Stg 3.5-6

28Pase aintska aya maaniktas wakerawai. Turasha aujmakratin

amikrintin ainau kajernaikiarti tusa pase nintimtikratnuitai.

29Maanin aintska ni irutkamurin pase jintan amakti tusa anangkatnuitai.

30Aints tunaun turataj tu nintimias waja nuka ni jiin

mitsum mitsum wajaayi. Tura wenencha muchitu weawai.

31Aints pengker, juuntach wajas, jempeerintin pujak,

tawaspan etsengkruk pujawa nunisang pujuuyi.

32Aints wári kajechuka aints kakarma nuna nangkamasang pengkeraitai. Tura aints ni

kajetirin nepetkauka untsuri aintsun nepetina nuna nangkamasang pengkeraitai.

33Aints ainau ¿yáki juna jukit? Tusar, “suerten” nakurinawai.

Tura wainiat Yus ni wakeramurin tuke umiktinuitai.

17

1Aints yutan jumchik yuwayat, angkan pengker nintimias pujakka, nekas pengker pujawai.

Antsu chikich aints ainauka fiestan tuke najaninak, namperar maani pujuinauka pengkerka pujuinatsui.

2Aintsu inatiri asump ni inámniu uchirin nangkamasang pengker nintintin asa, inámniu uchiri

ainaujai metek inámniu waririn jukitnuitai.

3Aints ainau: Kurisha tura kuikiasha pengkerashi tusar, jinum jiyamin ainawai. Yuscha nunisang aintsu ninti pengkerashi tusa ningki nekawai.

4Pase ainau tura waitrin ainausha pase chichaman anturin ainawai.

5Aints kuikiartichu ainaun wishikina nuka niin najanamia nuna wishikinawai.

Turasha yuuminak pujuinaun wishikinak waraina nuka wait wajakartin ainawai.

6Junntach ainauka tirangkin wainkar warainawai. Tura uchi ainausha

aparin tura nukurincha pachisar pengker chichainawai.

7Nintimchau ainauka pengkeran chichatnaka nuimiarchau ainawai.

Tura aintsu juuntri ainauka wait chichamnaka chichakchartin ainawai.

8Aints chikich ainaun kuikian nangkami suakka, pachitsuk waring achat mash kiaungkatnuitai.

9Aints chikich aintsu tunaarin etsertsuk pujamtaikia, tunaarinnuka niin nukap aneetnuitai.

Antsu aintsu tunaarin chikichan etsermatikia, amikri ainauka niin kiishminawai.

10Aints uchirin paan nintiniunka antukti tusar chicharkartinuitai. Turamtai pengker antuktinuitai.

Antsu aints nintinchaun antukti tusar kichik pachak awatrarmaitiat, pengké antatsui.

11Aints chichaman umichuka aya maanitian wakerawai. Tura asamtai apuri

ni inatirin akupkamtai, nuka maanin aintsnaka pengké wait anentrashtinuitai.

12Juun yawaa ni uchirin jurukmiaujai ingkiuniktinka shamrumtinuitai.

Tura netse aintsjai ingkiuniktincha timiá shamrumtinuitai.

13Aints chikich aintsun pengker awajmaitiat, nuka nu aintsun pengkerka awajtsuk

pase awajsatniua nuna kajinmatsuk ni weari ainaunka tuke mash pase awajsartin ainawai.

14Jiyaniamuka entsa nujangkrak nungkan amuawa umurtinua nunisketai.

Tura asamtai nukap kajernaikiaij tusar chichatsuk inaisartinuitai.

15Aints pase takaun pachis: Nuka pengkeran turayi tusar tsangkuratin, tura tunaun takaschaun pachis: Nuka paseen turayi tusar wiasmamtikiatnunka mai metek Yus arantak nakitawai.

16Aints nekachuka nuimiartas akikmaksha ¿timiá nintimchausha itiur nuimiarti?

17Ii amikrijai tuke anenin atinuitji. Tura itiurkachminnum pujakrikia,

ii amikrikia ii yachia nunisang yainmaktinuitji.

18Aints nintimchauka ni irutkamu tumaashrin akimiatak iiksang tumaashmiak pujustinuitai.

19Aints jiyaanitan wakera nuka maaniatniuncha wakerawai. Tura miajuitjai tumamuka ningki mestumawai.

20Aints aya tunaun nintimniuka pengkera nuna pengké wainkashtinuitai.

Tura anangkartinka itiurkachminnum iyaartinuitai.

21Uchi netseka aparin wake mesemtikniayi. Uchi nintinchau pujamtaikia, apari wararsashtinuitai.

22Aints inintijai waraawa nuka tsuaka nunisketai.

Tura napchau nintimsar pujuinauka kakarchamin nekapenawai.

23Aints tunaun takasua nuka chichaman nekamtiknujai kanak pujus chicharak:

Nu aintska pengkeraitai, tunaunaka turichuitai tita. Turakminka kuikian susatjame tamataikia,

nu pase chichaman nekamtikniuka kuikianka juki, wait wajaktinka sutsuk akupawai.

24Nekau aintska tuke paan nintimias pujustinuitai.

Tura nekachuka paanka nintimtsuk nangkami nintimnuitai.

25Uchi netseka aparin kajkatnuitai. Turamtai nukuri:

Nu uchinka wikia nangkamin jerermiajai titinuitai.

26Aints tunaun turichu ainaun wait wajaktincha susashtinuitai.

Tura juun ainau pengker aints ainau wainiatang awatratniuka paseetai.

27Nekau ainauka jumchik chichainayat, antujamin chichasartinuitai.

Tura nintip ainauka waurtsuk anturin artinuitai.

28Aints nintimchausha nukapka chichatsuk pujamtai, chikich aints ainau: Nintipchawashi tu nintiminawai.

18

1Surikia aya ninunak eatmamui. Tura asa chikich ainau

chicharnaikiar pujuinamtaikia, tuke itit awajsatnuitai.

2Aints nintimchauka nuimiartaska wakerichuitai. Antsu ni nintimaurinak chikich ainaun ujaktas wakerawai.

3Pase aints chicham natsanpiakun chichawitai. Turasha ningki nintimtumas:

Miajuitjai ta nuna chichamenka chikich aints ainauka antutan arantak nakitinawai.

4Aintsu chichamengka entsa kunaria tumawaitai. Tura ni nekatiringkia

entsa pukuni nungkanmaya jiinua nunisketai.

5Aints tunaun takasua nuna chichamen nekamtikin ainau antukar: Nuka tunaunaka

turichuitai tichamin ainawai. Tura chikich aints tunaun takachun pachisar:

Nuka tunaawitai tusar nangkamiar wiasmamtikiatniuka paseetai.

6Aints netse chichaa nuka maanitan wakerawai. Tura ni chichaamtai,

chikich aints ainau awatrartas wakerukartinuitai.

7Aints netsea nuka ni chichamejaingkia ningki mestumawai.

Tura asa chapikjai kuntujnum jingkiamua nunisketai.

8Aujmakratniu chichamengka yuta yumínua nunisarang ainawai.

Turasha nuna antinauka nintinam ukusar kajinmakchartin ainawai.

9Takatan nakimshim takainauka meskartinua nunisarang ainawai.

10Apu Yuse naaringkia jea kaya jeamkamua nunisketai. Timianu asa

niin umirkaru ainauka nu jeanam wayaawarua nunisarang uwemraru ainawai.

11Kuikiartin ainauka: Iikia kuikiartin asar, yakat pengker wenurmawa nunisrik pujaji.

Tura asakrin ii kuikiarinka pengké atantramkichartinuitai, tu nintiminawai.

12Aints ningki nintimias: Miajuitjai tumamin aneachmau itiurkachminnum jeatnuitai. Antsu aints ainau: Wina pengker awajtursarti tinu ainauka eemkar: Wikia mianchawaitjai tiartinuitai. 18.12 Prov 15.33

13Aints chikicha chichamen antutsuk ningki aimua nuka nintimchau asa, natsanpiaku chichaawai.

14Aints jau pengker nintimias pujakka, jatan nepetkatnuitai.

Antsu jau napchau nintimias pujakka, jatanka nepetkashtinuitai. ¿Yáki inankit?

15Paan nintimin ainauka nukap nuimiartasar wakerinawai. Tura nintip ainausha aya antukar nuiminawai.

16Aints apu ainaujai chichastas wakerakka, warinchun takus winamtai,

apu ainauka wári waitin uratinawai.

17Chichaman nekamtikniunam aints taa, ni turamurin pachis: Tu awai tusa etsermatai,

¿nekasash taj? tusa tenapkeska nekaachminuitai. Turamaitiat ni nemase taa,

nu aintska waitaitai tusa, ni inintramurijai paan nekaawartinuitai.

18¿Jimiar kakaram aintsu kajernaikiamurin itiur iwiaaratnuita? Yáki nepetmakat tusar nakuruti “suerte” tutain nakurusartinuitai. Tura asaramtai mai metek kakarma waininayat tu akankartin ainawai.

19Aints ni yachijai kajernai pujuinakka, juun yakat kaya wenurmawa tumawaitai.

Tura asa nu yakta waitiri jiru najanamua nunisketai. Tura nu jimiar yachi ainau suwiri

waiti epenmiawa nunisang asamtai, chichaman pengké iwiaarachminuitai.

20Aints ainau ni chichaamurijai tutuarua nunisarang ainawai.

21Tunau chichamnaka nakitajai tinauka pengker awajmaminawai. Antsu aints nintimtsuk nukap chichainauka ningki mesmamrartin ainawai. 18.21 Prov 13.3

Turasha napchau nintimrarti tusar maamnawaitji. Tura asar ii chichamengka

árak araamua nunisarang ainawai. Ii turaji nunasha iincha turutmatnuitji. 18.21 Gál 6.7

22Aints nuwan nuwatkatas wakerakka, nuwan eaktinuitai. Yus nuka pengkeraitai tawai. 18.22 Gén 2.18-24

23Kuikiartichuka ni tumaashrin akiktatkama tujintak: Wait anentrata tusa seamnuitai.

Antsu kuikiartin wait anentsuk kakaram chichaak aimkatnuitai.

24Aintsu amikri untsuri pujuinamtaikia, itiurkachminnum jeartinuitai.

Antsu nekas amikringkia ni yachia nuna nangkamasang pengker awajsatnuitai.

19

1Aints kuikiartichu ayat, anangmichuka nekas pengkeraitai. Antsu netse aints chikich aints ainaun tsanumak puja nuka nekas paseetai. 2Aints nuimiarchauka waurak takatrin wári umistas wakerakka,

nukap nuwaktinuitai.

3Aints ainau ningki wakerinak pase pujuinauka Apu Yusen wiasmatkatin— ainawai.

4Kuikiartinu amikingkia untsuri ainawai. Tura kuikiartichu amikringka niin ajapawar ukukiartinuitai.

5Aints nekas aa nuna nekayat, anangkak chicham nekaschaun etsera nuka ni wait wajaktintrin

nekas jukitnuitai. Tura waitrin ainauka angkanka pujuschartinuitai. 19.5 Prov 19.9

6Aints tsangka nuna aints untsuri eainawai. Tura tsangkamin asamtai,

aints ainau mash ni amikri wajasartas wakerinawai.

7Aints kuikiartichun ni yachii ainauka jiitnasha nakitinawai. Tura asaramtai ¿ni amikri ainausha iturak niin ajapawar ukukcharting? Tura yainkata tusa untsukmasha mash ukukmiausha ¿yáki yainkat?

8Aints pengker nintimniuka nangkamikia anenmamakapujatsui. Antsu nintip wajastaj tusa, nukap nuimiaru asa, nekas pengker pujustinuitai.

9Aints nekas aa nuna nekayat, chicham nekaschaun anangkak etsera nuka

ni wait wajaktintrin nekas jukitnuitai. Turasha waitrinka nekas jakatnuitai.

10Aints nintinchauka kuikian tura warinchuchin nukap achik nuna inakmaschatnuitai.

¿Tura aintsu inatirisha iturak apu ainaun iniartinuita?

11Aints paan nintimniuka wárikia kajekchatnuitai. Tura chikich aints ainau

niin pachisar pase chichainamtai, ningki titi tusa pachischatnuitai.

12Aintsu apuri kajetiri juun yawaa kajeawa nunisketai.

Tura ni wait anengkratairi sana chirichrinam tepawa nunisketai.

13Uchi nintinchauka aparin wake mesemtikui. Tura nuwa katsekmin

kichkitiat itit awajkartinua nunisketai.

14Uchirtin ainauka ni uchirin jeancha, tura kuikiancha susartin ainawai. Antsu nuwa pengker nintinniuka Yusnumiayaintai.

15Aints nakia nuka aya kanú tepestas wakerawai. Tura aints takakmichuka tsukajai waitjaktinuitai.

16Aints umiktin chichaman Apu Yus akupkamia nuna umirak pujakka,

wikia itur pujaja tusa wainkatnuitai. Antsu nuna umirtan nakitniuka jakatnuitai.

17Aints kuikiartichun waring achat susatata nuka Apu Yusen ikiastinuitai.

Tura asamtai Apu Yus ni ikiasmaurin awangtuktinuitai.

18Uchiram anturtamchamtaikia chicharkata. Tura mesrai tu nintaimsam waurtsuk turata.

19Aints nukap kajeunka ni wait wajaktintrin susatnuitai.

Nu turachmaka nuna nangkamasang pase wajastinuitai.

20Aints ainau amin chichartaminamtaikia umirkata. Turasha nuitaminamtaikia

pengker anturkata. Nu turakmeka ukunam paan nintimin atinuitme.

21Aints ainau ningki wakerinak: Wikia nuna turatatjai tusar nukap nintimsar pujuinawai.

Antsu Apu Yus ningki wakerak: Tu ati tusa tsangkatkatnuitai.

22Aints ainau wait anengkratin arti tusar timiá wakeruktinuitai.

Turasha anangkartin wajatsuk kuikiartichu wajastinka nekas pengkeraitai.

23Apu Yusen umirinak pujuinauka tuke iwiaaku pujusartin ainawai. Tura asar

aints tu pujuinauka pengker nintimsar pujusar iturkachminaka waintsuk ayamsartin ainawai.

24Aints nakia nuka tachaun achiayat, yutairin yuatniunka pachis: Nuka takataintai tawai.

25Wishiikiartiniun awatraramtai, nintinchau ainauka nuna jiisar: Winasha turutawarai tusar nuimiarartinuitai. Tura paan nintimin ainauka aya chicharam nuimiarartinuitai.

26Aints ni apariniun kasamak puja nuka tura ni nukurin ni jeenian jiiki akupkauka

nekas paseetai, turasha natsanpiakuitai.

27Uchiru, wi chicharkartamur antutsuk pujakmeka, nekatai chichamka nuimiarchatnuitme.

28Aints waitrina nuka wait chichaman etserin asa, chichaman nekamtikniunka anangkatnuitai.

Tura pase nintiniuka aya pase chichamnak chichaawai.

29Wishiikiartin ainaun tura nintinchau ainauncha antukarat tusar awatrartinuitai.

20

1Umuti kariau aina nuna aints ainau uminakka, nampekar pase chichau ainawai.

Nunia natsamchau ainawai. Aints nampek pujakka, paanka nintimrachminuitai.

2Aintsu apuri kajetiringkia juun yawaa shaamai chichaawa nunisketai.

Tura asamtai niin kajkartin ainauka mantamawai tusar shamkartin ainawai.

3Aints jiyaanitan nakitinauka nekasar pengker nintimsar pujuinawai.

Antsu netse ainauka pachitsuk chikich ainaun jiyaktasar wakerinawai.

4Nakia nuka takakmastin ayat takakmatsui. Nunia ukunam juuktaj takusha pengké wainkashtinuitai.

5Aintsu nintimtairingkia entsa timiá kunanam iruna tumawaitai.

Tumau wainiatang aints nintip: ¿Itiur nintimua? tusa nekaatnuitai.

6Aints untsuri chichainak: Amin ajapanka pengké ukukchatatjame nangkamiar tinawai.

Antsu nekas chichaman chichainaunka ¿yáki wainkamnawaita?

7Aints tunaarinchau nekas pengker pujakka ni uchiri ainaun waramtiksatnuitai.

8Aintsu apuri ni aintsri tunaarin nekaatas apu ekemtainam ekemas pujus,

nu aintsun aya jimiaj pujus ni tunaurin nekaatnuitai.

9Wikia pengké tunaarinchawaitjai. ¿Wina nintirka tunau nekas atsawai tusa, anangtsuk yáki titinuita?

10Meram nekapmatai tura esanti nekapkesha metekchau aina nunaka Apu Yus tsuutawai.

11Uchi umiu tura pengker nintiniuka yáki tusar ni turamurijai paan nekamawartin ainawai.

12Aintsu kuwishin antutirin tura jiijai jiimtairincha Apu Yus mai metek najankauwitai.

13Aya karap wajasaip. Tu pujakmeka yuumaktatme. Antsu shintaram takakmakmeka yuumakchatnuitme.

14Warinchu sumin warinchun jiis chichaak: Nuka pengké paseetai tayat,

nunia majachik sumak ukuki: Maj, nekasan nintipitjai tumamui.

15Kuri nekas akikaitai. Tura kaya akiksha sumakmin ainawai. Antsu paan nintimin ainauka jumchik irunui. Nu aints ainauka kurin nangkamasarang tura kaya akikian nangkamasarang timiá pengker ainawai.

16Aints nekashtai tumashmamtai, chikich aints: Wi akimiatkatatjai tamataikia, nuna wejmakri aitkam jurukim ukusta. Tura nekashtai tumashrin akimiatkamtaikia, wejmakrinka ataksha susata. 20.16 Prov 6.1-5

17Anangkartin chikich aintsun anangka yutan majachikjai sumak nuna yuwak:

Nuka nekas yuminuitai tayat, ukunam nungka tsetserin apakua nunisketai.

18Aints ainau ni nintimauringkia itiur aina tusar aujnaisar, chichaman najanawartin ainawai.

Turinau asaramtai aints ainau mesetnum wetasar, nunaa eemkar ni nintimaurin pachisar

chichainak, mesetnasha najanawartin ainawai.

19Aujmakratniuka chikicha chichamen uurkashtinuitai.

Tura asamtai aujmakratin ainaujaingkia tsaningkaip.

20Aints aparin tura nukurincha numingkia nuka ukunam kirit teenam pujuinawa nunisang jakatnuitai.

21Aints ainau kakarmachu kuikian irumina nuka ukunmaka nu kuikiajaingkia wararsachartinuitai.

22Nu aintska wina pase awajtusmiana nunaka wikia yapaijkiatatjai tiip.

Antsu Apu Yus turati tusam, jaimiasam nakasta. Ningki yapaijkiatnuitai. 20.22 Rom 12.19

23Meram nekapmatai metekchau ainaunka Apu Yus tsuutawai. Tura meram nekapmataijai

aints ainaun anangkinauncha arantak nakitawai. 20.23 Prov 20.10

24Apu Yus aints ainautin: Ju jinta amakrum wekaasataram turamji. Tura asamtai aints ningki nintimias:

Wikia ju jintan amakan wekaasatjai tayat, Yus tsangkatachmataikia pengké turachminuitai. 20.24 Sal 37.23-24

25Aints tenap nintimtsuk: Yusjai tajai: Juka Yusnau ati tayat, nunia wake nintimiar.

Yusnau achati ta nuka itiurkachminum pujustinuitai.

26Aints ainau trigon juukar jingkiajincha tura saapencha akankartas su su umpuinawa nunisang

aintsu apuri nekauka pase aints ainaun arák akupkatnuitai. 20.26 Luc 3.17

27Apu Yus aintsun ni wakanin susau asamtai, nuka aintsu paaniurintai. Tura asa aintsu wakani

ni nintimauri pengker arti tusa pengker awajsatnuitai.

28Aintsu apuri nekas chichaman aneak, wait anengkratin asa, ni aintsri ainaun tuke pengker inartinuitai.

29Natsa ainau kakaram asar, wikia warimpitja tumaminawai.

Tura juuntach ainausha nekainau asar, wikia jemperinuitjai tumamainawai.

30Pase ainau pengker wajasarat tusar awatinamtaikia, nuka tsuaka nunisketai. Tura asamtai ni tunaarin nintimrarti tusar awatratnuitai.

21

1Apu Yus entsa tu weti tusa inawa nunisang aintsu apuri

ni wakeramurin timiatrusang umirtukti tusa nintimtikui.

2Aints ningki nintimias: Wi turaja nuka mash pengkeraitai tayat,

Apu Yus: Waruka tu nintimua tusa nekawai.

3Aints ainau tangkun Yusen susartas maina nuna nangkamasarang pengker nintimsar

ni wakeramurin umirkarti tusa, Apu Yus timiá wakerawai.

4Ni jiijai suwirpiaku jiimsatin, tura wikia miajuitjai tumamtin,

tura aintsu pase nintimtairisha mash tunau ainawai. 21.4 1 Juan 2.15-17

5Aints nunaa eemak pengker nintimiar: Tu takakmastajai tusa, takatan nangkamawa nuka nukap eemtikiatnuitai.

Antsu chikich aints waurak: Wári takatan umistajai tusa, takatrin tu nangkamawa nuka nukap nuwaktinuitai.

6Anangkartin ainau warinchurin nukap kiaungkarmia nuka yurangkim tsaa sukuamunam

mengkawa nunisketai. Aints wári kuikiartin wajastasar wakerinauka wári jakatasar wakerinawai.

7Pase aints ainau pengkeran turatniun nakitinawai.

Antsu tuke maanitan wakerinau asar mengkakartin ainawai.

8Aints wait chichaman etsera nuka mengkakatnuitai.

Antsu anangmichu aina nuna turutiringkia jinta tupnik jeatnua nunisarang ainawai.

9Juun jea shiiram iwiaramunam katsekmin nuwajai pujustinka mianchawaitai.

Antsu jea tiupchinam ningki pujustinka timiá pengkeraitai.

10Aints paseka tuke pase turatniunka nintimias pujawai.

Tura asa ni irutkamuri ainaunka mash wait anentsuk pujawai.

11Wishiikiartinun awatraramtai, nintinchau ainau nuna jiisar: Turunawai tusar

nuimiarartinuitai. Tura paan nintimniunka aya chicharinam, wári nuimiartinuitai. 21.11 Prov 19.25

12Yus nekas tunaarinchawa nuka pase aintsu pujutrin jii pujurui.

Tura asa pase aints ainau itiurkachminnum wearti tusa akupkatnuitai.

13Yuuminak pujuinauka yainkata tinamaitiat, chikich aints ainau antutsuk pujuinauka

ukunam yuuminak yainkata tinamtaikia, chikich ainauka pengké pachischartin ainawai.

14Kajeu aintsun chikich aints warinchun nangkami suamtai, warinchun shishkamsang

susamun jukitata nuka timiá kajeu pujayat, kajekmaurin wári inaisatnuitai.

15Chichaman nekamtikin pase turinaun pachis: Achikrum karsernum akupkataram tamatai,

tunau turichu ainau warainawai. Antsu pase turin ainauka shaminak kurainawai.

16Aints paan nintimratniun jintanmaya jiinki weakka, wári jakau iwiartainium ayamsatnuitai.

17Aints nampetan wakerak, nangkami pujus, perfumen akikian sumaktas wakerakka, kuikiartichu atinuitai.

18Anangkartin tura pase aints ainauka wait wajakartin ainawai.

Antsu anangmichu tura pengkeran turin ainauka uwemrartin ainawai.

19Nuwa kajeu tura katsekminjai pujustinka mianchawaitai. Tura asamtai

aints atsamunam ningki pujustinka timiá pengkeraitai. 21.19 Prov 21.9

20Paan nintimniu jeenka kuik tura yutaisha nukap irunui.

Antsu aints nintinchauka ni takaka nuna mash nangkami ajapui.

21Aints tupin nintimias tura wait anenkartin pujakka, chikich ainauka: Nuka

pengker aintsuitai tiartinuitai. Tura jakayat tuke Yusnum iwiaaku pujustinuitai.

22Aints timiá paan nintimniuka ni nekamurijai chikich ainaun nepetkatnuitai.

Tura nekasan kakarmaitjai taunka ni pase nintimaurincha ni nekamurijai nepetkatnuitai.

23Aints nangkamikia chichatsuk tuke yaitas chichawa nuka itiurkachminumka jeashtinuitai.

24Aints miajuitjai tumamin meemas tura katsekmak pujau asamtai, ni naaringkia wishikiartin naartinuitai.

25-26Aints nakikia aya tuke wakerinuitai. Tura takakmastinasha nintimchau asa,

waring achat mash wakerinuitai. Turayat jukichu asa kintajai metek jakamin nekapeawai.

Antsu asumkia takatan shamtsuk pujus, surimtsuk tuke chikich aints ainaun yayaawai.

27Pase aints ainau pase nintimsar tangkun maawar Yusen susartas epeena nunaka Apu Yus tsuutawai.

28Aints wait chichaman etsera nuka jakatnuitai. Antsu aints antuj puja nuna inininamtaikia,

antujamniaun chichastinuitai.

29Pase aints ainauka: Wikia nekau aintsuitjai tusar chikich aints ainaun anangkawartinuitai.

Antsu aints anangmichuka: ¿Itiur pujaja? tusa paan nintimias pujuwitai.

30Aintstikia nekau akurkia, tura nintip akurkia, turasha paan nintimsar pujakrikia,

Apu Yuse pengké anangkashtinuitji.

31Suntar ainau mesetnum weartas ni kawairin tenapkesar iwiarinawai.

Antsu ni nemase ainaun nepetkatniun Yusek ningki tsangkatkatnuitai.

22

1Aints ainau iin pachitmasar: Nuka pengke aintsuitai tiartinka

kurin tura kuikian nangkamasang timiá pengkeraitai.

2Aints kuikiartin ainauncha tura kuikiartichu ainauncha mai metek Apu Yuska najanamiayi.

3Aints paan nintimua nuka itiurchatnaka wári nekaa kiishmaktinuitai.

Antsu aints nintinchauka itiurchatnaka nekaatsuk wait wajaktinuitai.

4Aints: Wikia mianchawaitjai tumaminauka Apu Yusen umirkar pujusar yumakchartin ainawai. Turinamtai chikich aints ainauka niin pachisar: Pengke aintsuitai tiartin ainawai.

Tura asaramtai untsuri musach pujusartin ainawai.

5Pase aintsu nintinka jinta jangki irunmaunum tura ejatak untsuri ukusmauwa tumawaitai.

Antsu aints tuke Yusnum pujustas wakerakka nu jintanam wekaasatniunka arantak nakitawai.

6Uchi pengker pujusti tusam nuiniarta. Tura nunia juunmar

ame chicharkamurmin pengké kajinmakchatnuitai.

7Kuikiartin ainauka kuikiartichu ainau apuri ainawai. Tura aints tumaashmiaunka

niin tumaashin susamia nuna inatairi wajawai.

8Aints pasen turauka ukunam itiurkachminnum jeatnuitai.

Tura tuke paseen takau asamtai, Apu Yus ni suirijai mengkaktinuitai.

9Aints wait anengkratniuka yuuminak pujuinaun yurumkan ajamin asamtai, pengker awajsamu atinuitai.

10Aints katsekminiun jiikiar awemaru asaramtai, katsumnaikiatniusha,

tura jiyaniktincha tura maaniktincha atsutnuitai.

11Aints pengker nintiniuka yaitas chichau asamtai, ni apuri amikri atinuitai.

12Apu Yus paan nintimniun wainui. Antsu anangkartinka antujachminun chichasti tusa nintimtikui.

13Aints nakia nuka takatan nakitau asa: Juun yawaa jinta wajas yuruawai tusan jea pujajai, tu pujuwitai.

14Kungkatip nuwa chichamengka waa kuna taurmawa tumawaitai.

Aints Yus yumingkramu ainauka nu waanam iyarartin ainawai.

15Uchi nintimchau chichaman antutan nakitau asamtai, jumchik awatratnuitai.

Tura asamtai paan nintimiar tunau turutin inaisatnuitai.

16Kuikiartin nukap kiauntumkataj tusa, kuikiartichu waririn atanta nuka tura aints

kuikiartiniun kuikian nangkami sua nusha mai metek kuikiartichu wajasartin ainawai.

Paan nintimin ainau chichame

17Paan nintimin aina nuna chichame tenapkesam antukta.

Tura wi nuiniartatjame nuka nintimin ukusam tenapkesam nuimiarta.

18Nu turakmeka pengker nintimtin atinuitme, tura nu chichama nintimin ukusu asam,

chichaakmesha nusha etserkatnuitme.

19Tura Apu Yus timiatrusmek nintimtusta tusan, yamai amincha ujaktajme.

20¿Nuikiartin chichaman tura nekaatin chichamnasha nekas pengkera nuna treintan aatrachmakjam?

21Nu nekas chicham ainaun pengker nekaamka, chikich aints ainau amin ininminamtaikia,

nu chichamsha ujaktinuitme.

- 1 -

22Aints kuikiartichu asamtai, ni warinchurin pengké atankiip. Tura yamrumichu ainaun

chicham nekamtikniunam jukimka waitkasaip. 23Kame, Apu Yus kuikiartichu ainaun

ayamrin asa, yamrumichu ainaun waitkina nunasha nunisang waitkatnuitai.

- 2 -

24Aints suir nekapniujai tsaningkaip. Turasha aints kajeu aina nujaisha iruntsuk asata.

25Tura ni turamurin jiisam, wisha nunisnak aitkataj tu nintimsaip. Turakmeka chapikjai jingkiamua nunismek wait wajaktinuitme.

- 3 -

26Aints tumaashmiau wainkam: Wi tumaashrumnaka akimiatkatjame tiip. 27Takumka

akimiaktin kinta jeamtai, akimiakchakminka apamrumnasha atantramkartinuitai.

- 4 -

28Juuntrum ainau yanchuik nungka akankamunam:

Juka wina nungkaruitai tusar, painin jintawarmia nuka kuinkaip.

- 5 -

29¿Aints ni takatrin pengker takakmawa nu wainukitam? Nu aintska takatrin nekamtikin asa,

aints mianchau takarnuri wajaschatnuitai, antsu apu ainau takarniuri wajastinuitai.

23

- 6 -

1Aintsu apurijai yuwatasam keemsamka, warí yutaina itainawa nu anearam yuwata. 2Tura

nukap yaparayatmek jumchik yuwata. 3Nu yutai kungkuram au wainiatum: Anangkruwartimpiash

tusam anearta.

- 7 -

4Wikia kuikiartin wajastaj, tuuka nintimraip. 5Antsu paan nintimsam: Kuikiartinu kuikiaringkia

nanamtin wári nanamina nunisang mengkawai tusam nekaamnawaitme.

- 8 -

6Aints suria nuna yutairingka yuwaip. Turamka ni yutairi nekas pengker iwiaaramun au wainiatum nuka wakerukaip. 7Nu aintska tuke yutai akikaitai tuu nintimui. Amin: Yuwata turasha murta tayat, suri asa

pengker nintimsangka nunaka turamtsui. 8Tura asamtai yurumak yuwamame nuka arumak iniuktatme. Tura asam: Pengker yuwajai tayatum, nuka nangkami timiame.

- 9 -

9Aints nintimchau antamunam chichakaip.

Ame paan nintimsam chichasume nuna antuk amin wishikramratnuitai.

- 10 -

10Yanchuik juuntrum ainau nungkan akankamunam painin jintawarmia nuka kuinkaip. 23.10 Prov 22.28 Tura mitaikia nungkarisha atankiip. 11Warí, uchi mitaik aina nuna ayamrinka nekas kakarmaitai. Tura asa mitaik ainaun ayamruktas amin nepetamkatnuitai.

- 11 -

12Amin nuitaminamtai nintimjai pengker nintimtusta. Tura paan nintimram,

nuikiartamu antukume nuka kajinmakiip.

- 12 -

13-14Uchi chicharkatniuka inaisaip. Uchi jumchik awatramka jakashtatui. Kame, antukat tusam awatramka, Yusen umirak pujus tuke jakatniunam wetsuk uwemtikratnuitme.

- 13 -

15Uchiru, ame paan nintimramka, winasha nukap waramtikrame.

16Tura nekas pengker chichaakminkia, nuna antukan nukap warastinuitjai.

- 14 -

17Tunaarintin ainauka nekasar pengker pujuinawai, tuuka nintimraip.

Antsu ami Apuram Yus tuke pengker awajsata. 18Nu turakmeka ukunam

jakamin nekapeakmeka: Yusnumapi wetatja tu nintimratnuitme.

Nunia jakamsha nekasam Yusnum tuke iwiaaku pujustinuitme.

- 15 -

19Uchiru, anturtukta turakum pengker nuimiarta. Tura jinta Yusnum jeatniunam tuke wekasata.23.19 Juan 14.4-620Antsu nampeu ainaujaingkia tura ushu yutancha nukap wakerin ainaujaisha

iruntsuk asata. 21Nampeu ainauka tura ushu ainausha wait wajakartin ainawai. Tura naki ainau kuikiartichu asar, mamurar pujuinawai.

- 16 -

22Aparam amin yajutmarmia nu anturkata. Tura nukuram juuntach wajasamtaisha nakitraip.

23Chicham nekas aina nuka, tura paan nintimratniusha, tura nuimiartincha, tura pengker nekatniusha

nukap wakerukta. Antsu nunaka nakitajai tiip. 24Aintsu uchiri pengker tura nintip pujakka aparin nukap waramtiksatnuitai. Tura ni yajutmaru asa: Maj, uchirka nekas pengkerapita titinuitai. 25Tura asamtai aparam tura nukurmesha amin jeretmarmia nuka mai metek waramtiksarta.

- 17 -

26Uchiru, wina tuke nintimtursata, tura wi turaja nu jiista. 27Kungkatip nuwaka waa taimu nitak wangkarmachua nunisketai. 28Nu nuwaka kasa aints aneachmau aintsu waririn kasamkatas

naka wajawa nunisketai. Tura asa aishmangkun untsurin mengkakatniunam juawai.

- 18 -

29¿Ya aintsua wait wajaktinuita? ¿Tura ya aintsua najaimiatnuita? ¿Turasha ya aintsua nangkami juutnuita? ¿Tura ya aintsua maanitan wakeruktinuita? ¿Turasha ya aintsua nangkami numpartinuita?

¿Tura ya aintsua mushatminun jiimsatnuita? 30Nampetan pengke inaichau ainau tura umutain wainchatain timiá kariaun nekapin ainau tu pujuinawai. 31Umutai nampetai ainaun tenapkesan jiistaj tiip.

¿Warí, yarakmasha timiá kapanniuchukai? ¿Tura shiirmachukai? ¿Nuna umuran suwerka nekas tsuwer jakchatpiash? tiip. 32Antsu jumchik arus napi esatma nunisang najaimiakum wait wajaktinuitme.

33Nu umutaingkia nekaachminun jiimtikramratnuitai. Tura nintinchau wajasam, natsanpiaku chichastinuitme. 34Tura timiá nampekam karamramuram kanú tsakarin tepamin, ukantinua

nunismek tunau nekapratnuitme. 35Tura shintaram chichaakum: Katsumrinaunak najaimiarchamjai.

Tura chapikjai awatinaunak nekaprachmajai. Turayatun tsaarnaka ataksha umuki wetatjai titinuitme.

24

- 19 -

1Pase aints ainauka pengker pujuinawai, tuuka nintimraip. Tura niijai iruntratasan wakerajai

tuusha nintimraip. 2Kame, pase aints ainauka tuke maaniatnun nintimsar pujuinawai. Tura asar

pase turatniun pachisar tuke chichainawai.

- 20 -

3Jea jeamin ainau nekau asar jean jeaminawai. Tura paan nintimsar painin jintatin ainawai.

4Tura ni nekamurijai jea tesakmauri mash pengker arti tusar tesawar, warinchu shiiram iruna

nuna piirkanam kentsartin ainawai.

- 21 -

5Aints paan nintimniuka aints kakarman nepetkatnuitai. Turasha aints nekamtikiartinka aints kakarmanka nangkamaktinuitai. 6Tura asamtai mesetan najanawartas: Itiurkamnawaita tusar nintip ainaun yuuminawai. Tura ni nemase ainaun nepetkartas chichaman najanin ainaun untsuri wakerinawai.

- 22 -

7Aints nintinchauka nekau ataj tayat jeachminuitai. Tura asa juun ainau iruntramunam chichaktatkama tujintawai.

- 23 -

8Aints chikich ainaun tuke pase awajsatas wakerina nuna pachisar: Nuka pase nintintinuitai tinawai.

9Aints netsea nuka aya tunaanak nintimratnuitai. Tura asamtai aints ainau katsekmin ainaun arantak nakitinawai.

- 24 -

10Itiurkachminnum atsantrachmin nekapeakmeka, kakarmarka jumchikita tusam paan nekaatnuitme.

- 25 -

11Nangkamiar maawartinnum jukimu ainauka angkanmamtikiata. Tura nangkamiar:

Nu aints maataram tinu ainaunmaya nu aintska uwemtikrata. 12Wikia nekaachmajai takumningkia,

aintsu nintin mash nekawa nuka: ¿Ameka nekaachmashum tusa, nekas a nuka nekarmashtatuak?

¿Tura amin jakai tusa wainu weawa nuka nekaashtatuak? Yus aintsti ainauti turamurinka mash jiirmastinuitji. Tura asa pengker aa nuna turinauka pengker aa nuna jukiartin ainawai. Antsu pase aa nuna turinauka pase aa nuna jukiartin ainawai. 24.12 2 Cor 5.10

- 26 -

13Uchiru, wapasa yumiri mukunata. Wapasa jee jukimka, nuka nekas yuminuitai tusam nekapsatnuitme.

14Paan nintimratniuka tura nukap nekaatniuka wapasa yumiria tumawaitai. Nu wainkamka ukunam pengker pujustinuitme. Tura: Nuna turatasan wakerajai takumka, nukap arusam nusha turatnuitme.

- 27 -

15Aints anangmichu pachisam: Pase awajsatatjai tu nintimraip. Tura ni pujutirin mesraip.

16Kame, pengker turin aina nuka sieten iyainayat, ataksha nantakiartin ainawai.

Antsu pase aints ainauka wait wajaktinnum iyarartinuitai.

- 28 -

17Ami nemasem itiurkachminnum pujamtai warasaip. Tura tukumak iyaramtaikia pengkeraitai tiip.

18Apu Yus nunaka jiitnaka nakitawai. Antsu wait anentak ami nemasem tsangkuratnuitai.

- 29 -

19Pase aints ainau jiisam kajerkaip. Tura ni pachisam: Maj, wisha nijai metek yuumatsuk pujustasan wakerajai tiip. 20Pase aints ainau tuke pengkerka pujuschartin ainawai, antsu ni iwiaakmari namparing kajinua nunisang amuktinuitai.

- 30 -

21Uchiru, Apu Yus tura aintsu apurisha umirkata. Tura ni chichamen umirtan nakitin ainaujai pachinkaip. 22Pase aints ainau aneachmau itiurchatniunam waitnasar pujusartin ainawai. Turasha Apu Yus aintsu apurijai ¿warí wait wajaktinnasha akupkartinuita tusar yáki nekaat?

Chikich Nekau Ainau Nuikiartamuri

23-24Jusha nukap nekau aina nuna chichamentai:

Aintsu apuri ainau tunau turamun nekaawartas eketinauka tunaun turaun chicharinak:

Ame pengke aints asam jiinkita tinamtaikia, nuka paseetai. Chikich aints ainau nuna antukar

nu apun pachisar pase chichasartin ainawai. Tura chikich nungkanmaya ainausha niin nakitrartinuitai.

25Antsu apu ainau tunau ainaun ni wait wajaktintrin suina nuka nekasar pengker pujusartin ainawai.

Tura asaramtai aints ainau mash niin: Yus yainmakti tiartinuitai.

26Aints chikich aintsun pengker aimu wea nuna chichamenka

chikich aints ainau pengker nintimsar anturin ainawai.

27Numi ajaktin umisam, tura árak tenapkesam araam, nuniangka jeemin jeamkata.

28Ami irutkamuram pachisam nangkami wait chichaman chichaakum wiasmakaip.

Tura wait chichamjai chikich aints tsanuraip.

29Chikich aints amin pase awajtamak pujumia nu pachisam: Maj, wikia yapaijkiatjai tiip. 24.29 Rom 12.19

30Nuik aints nakia nuna ajarin tura nintinchawa nuna saakarincha nangkamakmajai.

31Tura ajarin jangkik nupak, tura wenukrisha yumpungkaun wainkamjai. Tura nuna wainkan

nukap nintimramjai. 32Tura nuna wainkau asan wi nuimiarja nuka nuwaitai: 33Ame tamrukam

kánakum, karamin asam, pengker kanurtasam minakmamsam tepamin, 34ami yuumaktintrum yaitas

kasa aintsua nunisang amin kuikiartichun awajtamsatas aneachmau winitramtinuitai.

25

Chikich nuikiartamu chicham ainau Salomón etserkamu

1Ju chicham ainauka Salomónka chichamentai.

Tura wainiat Juda apuri Ezequías naartin ni inatiri ainaun aamtikramiayi.

2Yus mash nekawa nuka ni nintimtairinka uuktinuitai. Tura aintsu apuri ainau: Tenapkesan nekaatasan wakerajai tusar nekaamawartin ainawai. 3¿Nayaim warutam yakingkit? ¿Tura nungka

nitkaringkia warutam kunaita? tusar aints ainau nekaachmin ainawai. Turinau asaramtai apu nintimtairisha nunisarang ainawai.

4Jiru wincha ati tusar, tseerar saurin utsanin ainiawai, nunia nu jirun piningkian shiirman najanin ainawai.

5Turasha apu pujamunmayangka pase aints ainau jiikim akupakmeka, apu inamuri pujuinauka mash

apun timiatrusarang umirkartinuitai.

6Apu pujamunam wayaakmeka: Wikia miajuitjai tuuka nintimtumasaip. Tura aints kakaram iruna nujaingkia pachinkaip. 7Antsu apu chichartamak: Winim juni keemsata turamat, ame pengker nintimtusam nuni keemsatnuitme. Antsu apu tichamtaikia, kakaram irunu jiiminamunam natsanpiaku

wajastinuitme. 25.7 Luc 14.10-11

8Aints turachminun turau wainkamka, wárikia chichaman nekamtikniunam nuna etserkataj

tusamka weep. Turakmeka chikich aints amin pachitmas: Nuka waitaitai tamataikia, ame

itiurkachmin nekapeakum natsaartinuitme.

9Amin pachitmasar wait chichaman etserinamtaikia, nuchawaitai tusam chichaman iwiaarata.

Antsu chikich aints ainau chichaman uukar amin etsertaminamtaikia, un pachisam chichakaip.

10Turachkumka chikich aints ami chichakmaurmin antuk amin pachitmas natsanpiakun etserkatnuitai. Turamtai ame iwiaarachmin asam, itiurkachmin pujakum natsaartinuitme.

11Pengker chichaman antujamniaun etsermauka pining shiiram iwiaaramua tumawaitai.

12Aints paan nintimniuka chikich aintsu chicharkamurin takamtaik antawa nuka nungkutai

nekas pengker kuri najanamua tumawaitai. Turasha uwejnum uwejtai kuri najanamua tumawaitai.

13Aints anangmichuka arák wekaas, pengker chichaman itiawa nuka ni akupamurin waramtiksatnuitai. Turasha esat amaunum aints entsa atsamunam arák wekaas yaweru pujamtai, chikich aints entsa michan itawa nunisang ni akupamurin waramtiksatnuitai. 25.13 Prov 25.25

14Aints nangkami waitrak: Ukunam susamjinam tayat, sutsuk puja nuka nase nasentak kintuim, yumi jitutsuk pujaa nunisketai.

15Aints ni apurin jaimiasar chicharinamtai, apu ni kajekmaurin inaisatnuitai. Turasha yaitasar chichainauka katsuram nintiniunka pengker nintimtikrartniutia.

16Wapasa yumirin wainkamka, jumchik mukunata. Nukap mukunamka iniuktinuitme. 17Ame irutkamurmin jiistasam ni jeen nukapka wayaawaip. Nukap wayaakminka yawetramar nakitramratnuitai.

18Aints ni irutkamurin pachis wait chichaman etsera nuka kuchí erea tumawaitai, turasha nangki erea tumawaitai, turasha weartaia tumawaitai. 19Itiurkachminum pujakur, chikich aintsu chicharkur: Ayamrukta takurkia, ni ayu tayat, yaingkratchau asa, nai shuki yuamua tumawaitai, turasha nawe muunkamua tumawaitai. 20Aints yaweru pujamtai wararkur kantamtai kantamruatnuka aints tsetsemak wejmakrin aik misu pujawa tumawaitai, turasha charumakmaunam ween yakaawa tumawaitai.

21-22Atumi nemase yaparinamtaikia yurataram, tura kitaminamtaisha umutisha artaram. Tu pujakrumka

pase awajtamina nuna inatsartinuitrume. Turasha Yus atumin pengker awajtamsatnuitrume. 25.21-22 Rom 12.20

23Nase arakia nasentak yumin itaawa nunisang aujmatkartinka aints ainaun napchau nintimtikratnuitai.

24Jea shiiram iwiaaramunam jiyanin nuwajai maaniniak pujustinka mianchawaitai. Antsu jea tuupchinam ningki pujustinka timiá pengkeraitai. 25.24 Prov 21.9

25Yajaya pengker chicham akupkamu antuktinka nekas kitamamunam entsa micha umurtinka mai metek

nekas pengkeraitai. 25.25 Prov 25.13

26Aints anangmichuka pase aintsun shamak un chichamen antuk kurawa nuka nungka taimunmaya entsa pakui jinua nunisketai.

27Wapasa yumirin nukap mukunatniuaka napchawaitai. Tura wikia miajuitjai tumamtinka nunisketai.

28Aints ni wakeramurin tuke najanatas wakerakka, yakta wenukri meseawa tumawaitai.

Yakta wenukri meseramtai, nemase ainau nu yaktanmaka tuke pachitsuk wayaawartinuitai.

26

1¿Esat amaunum micha kaya tumau ayaartin pengkerkai? ¿Tura juuktin kintia jeamtai,

yumi jiturti timinkai? ¿Turasha aints netsen wainkar tikishmatrar: Ameka juuntaitme timinkai?

2Chingki tura chinim nangkami juni we tura atu we: ¿Tuning wetaj? tusa nintimtsui.

Tura aints chikich aintsun tichamin ayat: Usukiajme ta nuka nangkami tawai.

3Kawai umirtukti tusar chapikjai awatrartin ainawai. Tura burro tupikiaki tusar jingkiawartin ainawai.

Tura aints netsenka antukat tusar numijai katsumkartin ainawai.

4Aints nintimchawa nuka amin nintinchau chichartamak pujamtaikia, ni chichaawa nunismeka aimkaip.

5Aints nintimchawa nuka chichartamak: pujamtaikia, amesha nunismek aimkakminkia, nuka: Wisha nintipitjai tu nintimias pujusminuitai.

6Aints nintimchaun: Ame tawai tusam tita tusa chichaman akupua nuka aints ni nawen

awatmamak pujawa nunisketai. Turasha aints umutai jatan umawa nunisketai.

7Aints nintimchau nuikiar tutai chichaman etsera nuka

aints makuin kupinak ashua ashua wekaawa tumawaitai.

8Aints ainau netse aintsun wainkar: Ame nintipitme tinu ainauka kaya merman jukiar,

chingki maatainam engkear nangkimina nunisarang ainawai.

9Aints nintinchau nuikiar tutai chichaman etsera nuka aints nampek jangkin pachitsuk achiawa tumawaitai.

10Aints netsen chicharak: Wijai takakmasta tauka aints tishimkun achik aints nangkaminaun pachitsuk ekettuk tukuawa nunisketai.

11Aints nintinchau tuke nintimtsuk chichak pujawa nuka yawaa inukiat ataksha wakeki ni iniukmaurinak

yuwawa nunisketai. 26.11 2 Pe 2.22

12Aints ningki nintimtumas: Nintipitjai tumamua nuka pengké yapajiachminuitai.

Antsu aints nintinchaun Yus wakerakka yapajiamnawaitai.

13Aints nakia nuka takatan nakitau asa, juun yawaa nekas kajeu jintanam wekaawai, tu pujuwaitai. 26.13 Prov 22.13

14Waiti epentairi uraimua nuka mai yantá mai yantá muchiawa nujai metek

naki aints ni peakrin tepes mai yantá mai yantá tepes kánawai.

15Aints nakia nuka tachaun achiayat, yutairin yuatniunka takataitai tawai.

16Aints nakia nuka ningki nintimtumas: Wikia siete nekau aints aina nuna nangkamasnak nintipitjai tumamui.

17Aints jimiar jiyanikiar wajainamtai, chikich aints untsuachmaitiat nuni pachinkauka

yawaa kuwishnum achikiar takutnua nunisketai.

18-19Aints ni irutkamurin anangkayat: Wikia aya nakurusan nangkami timiajai ta nuka, waurin nangkin ekettuk aintsnum nangkimua nunisketai. Turasha aints nangkin jinum kiaparti tusa jeanam nangkimua nunisketai.

20Ji keemaktin atsamtaikia, ji kajintratnuitai. Turasha aujmakratin atsamtaikia, kajernaiyamuka atsutnuitai.

21Ji kairi amataikia, ji wári kiapartinuitai. Tura keemaktinka atsamtaikia, jikia kapaichminuitai.

Turasha aints maaniktas wakerin pujamtaikia, aints ainau wári kajernaikiartin ainawai.

22Aujmakratniu chichamengka yuta yuuminua nunisketai.

Turasha nu chichaman nintinam ukusartin ainawai.

23Aints chikich ainaun pase awajsatas wakerayat antujamniun chichauka

muits jakukutiat shiiram ati tusa patatkeng ipiakjai yakarmawa nunisketai.

24-25Aints chikich ainaun kajerak pujauka nekaaracharti tusa pengker chichaayat, pase nintimias pujawai. Tura: Wikia aneajme tau wainiatum, nekasashi tiip. 26Nu aintska ni kajekmaurinka uuktas wakerau wainiat, aints ainau mash paan nekaawartin ainawai.

27Aints chikich aintsun pase awajsatas wakerakka, nu aintska waa taimunam ayaarti tusa, waan taimia nuni ningki ayaartinuitai. Tura aints chikich aintsun mesratas pampa wakenam kankekati tusa wakerakka, ningki nekemaktinuitai.

28Aints tsanumniuka chikich aints ainaun pase awajsatas wakerau asa, nekas chichaman nakitawai.

Tura aints nangkami anangkak: Aneajme ta nuka aints ainaun pachimian nintimtikratnuitai.

27

1Kashin wi warukatjak tusam nekachu asam: Wikia kashin nunaka turatatjai tuuka nintimraip 27.1 Stg 4.13-15; Luc 12.16-21

2Amek anenmamsam: Wikia pengke aintsuitjai tiip. Antsu chikich aints ainau turutiarti tita.

3Kaya ainau tura yaikmisha meram asar, aints ainauka nuna entsakaramtai itit awajsartin ainawai.

Tura netse kajetirisha aints ainaun nuna nangkamasarang itit awajsartin ainawai.

4Aintsu kajetirisha aints ainaun mesrartin ainawai. Tura aints nuwan kasmatina nunasha ¿yáki atsantrat?

5Aints ainaun chichaman uutsuk chicharkatniuka niin uukar aneetniunka nangkamasang pengkeraitai.

6Ii amikri iin anenmau asa, paan chichartamak: Ame turame nuka paseetai turama nuka pengkeraitai. Antsu ii nemase anangmak: Ameka pengke aintsuitme tayat ¿nekasash taj? tusam nekaachminuitme.

7Aints tutuaruka wapasa yumirincha nakitawai. Tura aints yaparak pujus,

yapaunasha yuwayat, yuminua nunisketai tusa nekapratnuitai.

8Chingki ni pasungkenia jiinki yaja weawa nuka aints ni nungkenia jiinki wekaakini wajawa nunisketai.

9Kungkutin ukatmamkar pengker awajmamsartinuitji. Turasha ii amikri iin chichartaminak:

Pengker pujusatasam wakerakmeka tu pujusta tina nuka ii nintincha kiakatmartin ainawai.

10Amikrumsha tura aparmi amikrisha pengke ukukiip. Tura itiurkachminnum pujakmeka yachimi jeenka weep. Ii irutkamuri arakchichu pujuina nuka ii yachi arak puja nuna nangkamasarang kakarmachu iin yaingkratin ainawai.

11Uchiru, nekau ata. Turakmeka waramtikrustinuitme. Tura asakmin

wina pase chichartin ainaunka natsamtsuk aimkatnuitjai.

12Aints nintipkia nuka itiurkachminiun wainak ayamrumaktinuitai.

Antsu aints nintimchauka iturkachminiun waintsuk wait wajaktinnum wetinuitai.

13Aints nekashtai tumashmamtai, chikich aints: Wi akimiakatatjai tamatikia, nuna wejmakrin aitkam,

jurukim ukusta. 27.13 Prov 6.1-5; 20.16

14Aints kashik ni amikri jeen we kakaram untsumak: ¿Tsawaarumek? tamataikia,

nuka itit awajtustas tatsuash tu nintimratnuitai.

15Nuwa jiyakratnuka kinta yumi tsawaamunam makis kitiak itit awajkartinua tumawaitai.27.15 Prov 19.1316¿Nasengka metatniukai? ¿Tura uwejjai asaitisha achikminkai? Atsa.

Turasha nu nuwa jangkenka pengke metachminuitai.

17Aints ainau jirun chikich jirujai tsakatin ainawai.

Turasha jimiar aints mai nuwamtak chichasar pujusar yainikiartin ainawai.

18Aints arakan araak pengker wainua nuka nerencha yuatnuitai.

Tura ni juuntrincha pengker wainua nuka niincha pengker awajsartin ainawai.

19Aints ainau ni yapiin entsanam paan wainu wenawa nunisarang aints anturnaikiar

itiur nintimina nunasha paan nekaamawartin ainawai.

20Aints ainauka mash jakartin ainawai. Tura asaramtai iwiartainum tuke ukusartin ainawai.

Antsu aints ainau ni wakeramuringkia: Nuke ati tusar metachartin ainawai.

21Aya kurik juwakat tusar, turasha aya jiruk juwakat tusar, kurisha tura jirusha pengkerashi tusar,

aints ainau jiinum tseerar, jiyamun sumin ainawai. Aints ainau chikich aintsun pachisar:

Warukuita tusar nekaatasar wakerinauka, aya chicharinak: Ameka pengker aintsuitme

tinu ainauka kakarmachu nekaamawartin ainawai.

22Netse aintsun trigo neketainam engkeawar, nekea nekea awajinamaitiat tuke netsek juwaktinuitai.

23-24Kuikiartin ainauka tukeka kuikiartinka wajasarchartin ainawai. Tura apu uchirisha tura tirangki ainausha tukeka apuka wajaschartin ainawai. Tura asaramtai ami tangkuram ainausha tenapkesam wainkata. 25-26Muranmaya saak mash juukakmin, yamaram saak ataksha tsapaitnuitai. Turamtai uwija uree awaram, nuwa ainau ureen kutaminak entsartintrumin wantawartin ainawai.

Turinamtai chipu ainau surukam aja sumaktinuitme. 27Tura amesha tura uchiram ainausha

tura amijai takakminak pujuinauka kapra muntsurin umurartin ainawai.

28

1Papeachmaitiat pase aintska nukap sapijmiaku asa tupikiaktinuitai.

Antsu pengkera nuna turinauka juun yawaaya nunisarang sapijmiatsuk wajainawai.

2Pase aints yujainamtaikia, aints untsuri chikich ainaun inarartas wakerinawai. Antsu apu paan nintimniuka tura nekauka aints ainau taetet wajascharti tusa pengker inartinuitai.

3Pase aints kuikiartichu ainaun itit awajea nuka yumi nukap jitur arakan meseawa nunisketai.

4Umiktin chichaman umirchau ainauka pase aintsun pachisar: Nuke pengkeraitai tinawai.

Antsu umiktin chichaman umirinauka pase aints ainaun kiishmakartin ainawai.

5Pase aints ainauka pengker turatniunka nekainatsui. Antsu Apu Yusen seaina nuka

pengker turatniuka warimpita tusar mash nekaawartin ainawai.

6Aints kuikiartichu ayat, anangmichuka nekas pengkeraitai.

Antsu kuikiartin pase nintimias puja nuka nekas paseetai.

7Aintsu uchiri Yusen umiktin chichaman umirkauka, nekas paan nintimias pujawai.

Antsu chikich aints aya yurumkanak wakerin ainaujai tsanias pujakka, aparin inatsartinuitai.

8Aints kuikian ikiasuka niin tumaashmawaru ainaun chicharak: Atum akirkamarume nuna nangkamasrumek akirkataram taa nuka jakamtai, kuikian nukap ikiauntukmia nuna

chikich aints wait anenkartin kuikiartichu ainaun susati tusa ukuktinuitai.

9Aints Yusen umiktin chichaman umitan nakitamtaikia, Yus ni seamurincha antukchatnuitai.

10Aints pengke aintsun tunaun takamtikin asa, kuntin ejatkanam niapua nunisang mengkakatnuitai.

Antsu tunaun nakitin ainau Yusnum pujusartin ainawai.

11Aints kuikiartin ningki nintimtumas: Wikia nintipitjai tumamui. Antsu kuikiartichuka nintip asa,

nu kuikiartinka paanka nintimtsui tusa nekamtikiatnuitai.

12Pengker turin ainauka pase aints ainaun nepetinamtai, aints mash warasartinuitai.

Antsu pase aints ainauka pengker ainaun nepetinamtai, aints mash anumkartinuitai. 28.12 Prov 28.28

13Aints ni tunaarin uwauka pengkerka pujuschamnawaitai.

Antsu ni tunaarin ujaak nunia inaiyamtaikia, Yus tsangkuratnuitai.

14Yusen tuke umirak puja nuka nukap warastinuitai.

Antsu Yusen umiitan nakitauka itiurkachminnum wait wajaktinuitai.

15Apu pase nintiniuka ni aintsri kuikiartichu ainaun wait anentsuk inawa nuka

juun yawaa kajeu tura yaparak pujawa nunisketai.

16Apu wait anengkratchauka: Aintsur kuikiartichu ainawai tusa nekayat, kuikian nukap akirkarti ta nuka nintinchawaitai. Antsu aints kuikian nukapka nakitauka untsuri musach angkan pujustinuitai.

17Aints mangkartinka ni turamurin tuke kajinmatsuk nintimua nuka wekaakini waja wajaka jakatnuitai. Tura mangkartin asamtai, chikich aints ainau: Iijai pujusmi tichartin ainawai.

18Aints anangmichuka itiurkachminnum pujayat, angkan wajastinuitai.

Antsu pase nintiniuka itiurkachminnum aneachmau mengkakatnuitai.

19Aints ni ajarin takakmawa nuka tsukamashtinuitai.

Antsu naki ainaujai tsanias wekawa nuka kuikiartichu wajastinuitai.

20Aints anangmichun pachisar chikich aints ainau: Nuke pengke aintsuitai tiartin ainawai. Tura chikich aints waurak wári kuikiartin wajastas wakerakka, wait wajaktinuitai.

21Aints ainauti mash metek ainaji. Turayatrik aints yaparak tantan kasamak juwawa nuna pachis:

Nu aintska paseetai tichamin ainaji.

22Aints wári kuikiartin wajastas wakerayat: Ukunmaka kuikiartichu wajastinuitjai tusangka nekaachminuitai.

23Aints chikich aintsun chicharkamia nuna pachis ukunam: Nuka pengke aintsuitai titinuitai.

Tura chikich aints anangkak: Ameka pengke aintsuitme ta nuna chichamenka wári kajinmaktinuitai.

24Aints ni aparin tura nukurincha kasarkayat: Wi turaja nuka tunaachawaitai tauka meskartinu amikrintai.

25Wikia miajuitjai tumamtinka maaniktas wakerawai. Antsu Apu Yusen nintimtina nuka

waring achat ni turina nuka mash pengker turinawai.

26Aints ningki nintimtumas: Nintipitjai ta nuka nintimchawaitai.

Antsu paan nintimniuka angkan pujustinuitai.

27Aints kuikiartichun yayaa nuka pengké yuumakchatnuitai.

Antsu kuikiartichun yaaitan nakitina nuka nukap usukramu ainawai.

28Pase aints ainauka pengker aints ainaun nepetinamtai, aints ainau anumrukartin ainawai. Antsu

pase aints ainau mengkakaramtai, pengker nintintin ainauka eemkartin ainawai. 28.28 Prov 28.12

29

1Aints chikich aintsun chicharak: Tunaarum inaisata tusa nukap chicharmaitiat,

nu aintska antutsuk, tunaun inaitsuk turakka, aneachmau mengkakatnuitai.

2Pengker nintintin ainau ni yaktarin eemtikinamtaikia, aints ainau warainawai.

Antsu pase aints ainau chikich ainaun ínainamtaikia, chikich aints ainau wait wajainawai.

3Natsa nekas paan nintimias pujakka, aparin waramtikui.

Antsu natsa kungkatpijai tsanias pujauka apari kuikiarin nangkami ajapui.

4Inakratin ni aintsri ainaun nekas pengker inauka ni yaktarin eemtikiatnuitai.

Antsu chikich inakratniuka ni aintsri ainaun tuke: Akirkataram ta nuka ni yaktarin mesratnuitai.

5Aints tuke nangkami anangkak chikich aintsun chicharak: Ameka pengke aintsuitme tauka

aints kuntinun achiktas ejatkan ejatua nunisketai.

6Aintsu tunaari ainauka aints kuntinun achiktas ejatkan najanawarua nunisarang ainawai.

Antsu anangmichu ainauka pengker nintimsar warasartin ainawai.

7Aints pengker nintintin ainauka kuikiartichu ainau yuumamurin nintimsar pujuinawai.

Antsu pase aints ainauka nunaka pengké pachinatsui.

8Aints taetet awajsartin ainauka yaktanam pujuinaun itit awajsartin ainawai.

Tura paan nintimtin ainauka aints ainau kajernaiyamuri atsuti tusar pengker chichasartin ainawai.

9Aints paan nintimniuka netse aintsjai chichaman nakuirtas chicham iwiaaratniunam weak, netseka niin wishiku pujamt kajerkatnuitai. Antsu nuniangka chichaman iwiaaratatkama pengké tujintawai.

10Mangkartin aints ainauka aints anangmichun wainkar nukap kajerkatin ainawai.

11Aints netseka pachitsuk ni wakeramurin najanui.

Antsu paan nintintin ainauka ni wakeramurin metatin ainawai.

12Aintsu apuri wait chichaman pachitsuk anturak pujakka, ni inatiri ainaun mash pasemamtikiatnuitai.

13Aints yamrumichun tura niin itit awajniuncha Apu Yuska mai metek ni jiijai ni turamurin jiisarti tusa najanamiayi. 29.13 Prov 22.3; Mat 5.45

14Inakratin kuikiartichu ainaun mash metek pengker awajua nuka tuke ni aintsri ainaun pengker inartinuitai.

15Uchi ainaun paan nintimin arti tusar chicharkartinuitai. Tura chicharmasha antichu ainaunka awatrartinuitai. Tura waininayat uchi pachishtai ainauka nukurin inatsartin ainawai.

16Pase aints ainau yujainamtaikia, tunausha nukap yujaawai.

Antsu anangmichu ainauka pase aints ainau mengkakatniurin wainkartin ainawai.

17Uchiram chicharkumka amin pengker nintimtikramratnuitai. Turamtai ni jiisam warastinuitme.

18Yuse chichame etserin atsamtaikia, aints ainau pachitsuk tunaun takainawai.

Antsu Yuse chichamen umirinauka nekasar pengker nintimsar pujuinawai.

19Aints ni inatirinka aya chichasang nuiniarchatnuitai. Kame, antayatang umirkashtinuitai.

20¿Aints wárik chichaun wainukaitam? Kame, aints nintimchau ainauka

niin nangkamasarang nuimiartin ainawai. 29.20 Prov 26.12

21Aints ni inatirin uchichinak tsakatmaruka ukunam ni tsakatkaringkia ni wakeramurinak najanatnuitai.

22Aints kajeuka tuke maaniktas wakerawai. Tura nu aintska tunaun nukap turatnuitai.

23Aints ningki nintimtumasang: Miajuitjai taunka Yuska: Ameka mianchawaitme tawai.

Antsu aints: Mianchawaitjai tumamunka Yuska: Miajuitme tawai. 29.23 Mat 23.12; Luc 14.11; 18.14

24Aints kasa aintsjai tsanias wekaas kasamua nuka ninki wiasmamkatnuitai. Tura aints ainau niin chicharinak: Ame nekame nuka Yusjai tajai tusam etserkata tinamaitiat pengké etsertsui.

25Aints ainaun shaminauka chingki ejatkanam achikmawa nunisarang ainawai.

Antsu Apu Yusen nintimratin ainauka ejamkaru ainawai.

26Aints untsuri aya apurinak wait anentrurti tusar seainawai.

Antsu Apu Yusen seaina nuka angkan pujusartin ainawai.

27Pengke aints ainauka pase aints ainaunka nakitinawai.

Tura pase aints ainauka anangmichu ainaunka nakitinawai.

30

Juwaitai Agura chichamentai.

1Jakeh uchiri Agurka Ithielan, tura Ucalnasha ju chicham ainaun ujakmiayi. Nuka Masanmaya aintsuyayi.

2Wikia nekasan chikich aints ainaun nangkamasnak timiá nekachuitjai. Aintsu nintimtairingkia winaruka atsawai. 3Wikia paan nintimratniuncha nuimiatrachuitjai. Turasha Yuse nekatiringkia nekachuitjai. 4¿Ya nayaimpinam waka, ataksha taramiayi? ¿Ya ni uwejejai nasen metamnawaita? ¿Ya juun entsanka tarachjai pempeawa? ¿Nungka mash irunina nuna najankauka yáki? ¿Ni naarisha yaita? ¿Tura uchirisha yaachita? ¿Ameka nuka nekamek?

5Yuse chichamengka nekasaintai. Tura asamtai aints ainau niin nintiminaunka Apu Yus ejaktinuitai.30.5 Sal 18.306Yus ta nuke ati tusam chikich chicham patatkashtinuitme. Ame turakmeka Yus amin chichartamak: Waitaitme turamtinuitai. Turamatai waitrin wajastinuitme. 30.6 Ap 22.18

7Yusru, aya jimiarchinak seajme. Wikia jaatsain wait aneasam nuka surusta.

8Anangkartin wajasai tura wait chichaman etserin wajasai tusam nuka tsangkatrukta.

Turasha kuikiartinka tura kuikiartichusha wajasai tusam nusha tsangkatrukta. Tura asam

yurumak wi yuumaja nuke surusta. 9Kame, yurumkar ampintramtaikia wikia: Maj, Yusnaka yuumatsjai timinuitjai. Tura yurumkan yuumaknaka chikichnaun kasarkatnuitjai. Tura nuna turaknaka chikich aints ainau amin naarmin pachisar natsanpiakun chichasarai tusan nunaka seajme. 30.9 Mat 6.11

10Aintsu inatiri antuj wajamtai, takamtikniuri antamunam ni pachisam pase chichakaip. Nu turakminkia nuka amincha pachitmas pase chichastinuitai. Turamtai amek wiasmatramkatnuitme.

11Aints aparin usukratniuka irunui. Turasha nukurin pengker awajchausha irunui.

12Kame, aints ni pase turutirin inaisachariat, ningki nintimtumasar: Wikia nekasan pengke

aintsuitjai tumamin ainawai. 13Tura chikich aints ainau jampesarang: Miajuitjai tumamsar

chikich aints ainaun suwirpiaku jiisar: Nuka mianchawaitai tinawai. 14Chikich aints ainau naingkia

saapia nunisarang ainawai. Tura juun nai ainausha kuchii ere tsakamua nunisarang ainawai.

Tura asar ni nungkarin kuikiartichu ainaun tura yuuminak pujuinauncha amukartas wakerinawai.

15Ichachi nawantri jimiaraitai. Nuka tuke: Surusta, surusta tinawai.

Tutuarchatin kampatam ainawai. Kame, nekas cuatroitai. Nuka tuke maaketai tinatsui.

16Ju ainawai: Jakau iwiarsamuka, nunia nuwa kaamauka, nunia nungka entsa pajamrachuka, nunia ji kiapamuka, nu ainauka tuke maaketai tichamin ainawai.

17Apartin niin yajutmarmaitiat nuna: Mianchawaitai tusa jiia nuna jiin kukui kuinkartin ainawai.

Tura chiwiangku uchiri kautkar ni namangken yuwar amukartinka nekas pengker atinuitai. Turasha nukuri

juuntach: Antukta tamaitiat pajaki aikratniunka nunisarang turuwaramtaikia nekas pengker atinuitai.

18Ju cuatro ainaun antukan, nintir jearchawitai:

19Kukui itiur yakí nanamua nuka, tura napi nawe atsayat, ¿itiur pampanam wekaawa? nunasha,

tura ¿juun entsanam kanu itiur nasejai wekaawa? nunasha,

tura ¿aishmang itiur nuwanam tsakaawa? nunasha nintir jearchawitai.

20Nuwa aishrintin aishrin ajapu ukuki, chikich aintsjai kanauka yutancha yuwa, jangken japirua nunisang natsamtsuk:

Wikia tunaanaka turachmajai tawai.

21Ju cuatro iruna nuka tsantrachminuitai. Mash nungkanmaya ainau nuna pachisar: Nuka turachminuitai tinawai. 22Ju ainawai: Aintsu inatiri apu wajasua nuka, turasha aints nintimchautiat ushuitai.

23Turasha nuwa aints mash tsuutina nuka aintsun ninurtuk pujauka,

turasha nuwa inatiri ni inaun kintruk inawa nu ainawai.

24Nunia ju nungkanam cuatro timiá tuupich aina nuka aints nintip aina nuna nangkamasarang nintip ainawai. 25Ju ainawai:

Week ainauka kakaichu ainayat ni yuwatniurin esati juukar ukuinawai.

26Kushi ainausha untsurinchu asar, waanam anumkar kaninawai.

27Manchi ainau apuri atsau waininayat pekaankar nanaminawai.

28Shampiusha timiá yupichuwach asaramtai, uwejjai achikmin ainayat,

pachitsuk apu jeen wayaawartin ainawai.

29Tura cuatro meemasar: Miajuitjai tumamsar wekainauka ju ainawai:

30Juun yawaa kajeuka aintsnaka tura pachim ainauncha shamchawa nuka,

31tura atashu aishmangkri jampe jampet wekainuitai.

Tura chivoka aintsun paperkuta ni kuwishijai shitaktinuitai.

Turasha aintsu apuri ni suntarin timiá untsuri ainaun inartinuitai.

32Ameka nintimchau akumka, wikia miajuitjai tumamsam pujakum, aints ainau pase awajsatasam wakerakmeka nintimrata. 33Waaka muntsuri macharati tusam, nukap shitakmeka muntsu machari jukitnuitme. Tura kakaram shiikmakmeka nujim numpartinuitai. Tura aints kajerkam jiyakmeka maaniktinuitme.

31

Apu Lemuela Chichame

1Masanmaya apu Lemuel naartinu chichame ni nukuri nuiniarmia nuka juwaitai:

2Uchiru, amin jerermiajme. Wi Yusen seamtai akiinamiame. Nuna nangkamasnak ¿warinak

titajak? 3Uchiru, ami kakarmaram nuwanam ajapawaip. Warí, nuwa ainauka aintsu apuri pimpiru wajasti tusar mesratin ainawai. 4Uchiru Lemuela, apu ainauka umuti nekas kariau aina nuna umurchartin ainawai. 5Tuminamtai nampekar umiktin chichaman kajinmakiar ayamrumichu ainau wait wajainamtai, itiurchat awajkarai tusan tajame.

6Aints pimpiru ainauka tura wake mesekaru ainauka umuti kariaun umurarti tusam tsangkatkata.

7Nu aints ainauka nuna umurar ni yuumamurin tura ni wait wajakmaurincha kajinmakiartin ainawai.

8-9Yamrumichu ainau tura yuuminak pujuinausha, tura kuikiartichu ainausha angkan pujusarti tusam

nu aints ainaun pachisam chichasta turasha yamrukta.

Nuwa pengkeran pachis nuikiartamu

10¿Nuwa nekas pengkera nuna yáki wainkat? Nu nuwa ainauka kaya ákik aina nuna nangkamasarang

timiá wakeruktinuitai.

11Nu nuwa ainauka nekasar timiá pengker asaramtai, aishrisha niin pengker nintimtumasar pujuinawai. Tura asar kuikian tura wariri ainauncha nangkami ajaptsuk tenapkesar jeanam ukuinawai.

12Turinamtai kintajai metek aishrin paseka awajtsuk pujuinau asaramtai, aishri ainau tuke pengker

awajsartin ainawai.

13Nu nuwa ainauka uwija ureen sumakar, tura uruchnasha sumakar, tura kutamrar, kanetinam pujusar, tarachin najanin ainawai.

14Nu nuwa ainauka asum asar, arakia yurumkan tura warinchu ainaun ikiaaninawai.

15Tura tsawaatsaing nantakiar ni uchirin tura ni jeen pujuinauncha yuratin ainawai.

16Tura aja pengkeran wainkaru asar, nuna sumakar arak ainaun arawartin ainawai.

17Ni kunturi kakaram ainawai. Tura asaramtai kakaram takakminawai.

18Tura waririn surukar, kuikian irumramun wainkar, warutmaita tusar nekainawai.

Tura kashisha lamparingkian ikianatsuk takakminawai.

19Kashisha kutaminawai, turasha tarachin najanatin ainawai.

20Tura kuikiartichu ainaun tura yuuminak pujuinauncha ni yuumamurin suwinawai.

21Micha amataikia ni weari ainauka entsati uwija uren najanamun entsarinau asar

tsetseminatsui. Turinau asar warinak entsarat tusar nintimtsuk pujuinawai.

22Tura sekmati ainaun ningki najaninawai.

Turasha kuikiartin entsarina nujai metek entsatin entsarartin ainawai.

23Turinau asaramtai aishrisha yaktanam chichamrin aina nujai irunin

asaramtai, mash aints ainau: Nuna aishrintai tusar nekawartin ainawai.

24Nu nuwa ainauka entsatai ainaun tura senta ainauncha najaninak tarachin surin ainamunam surinawai.

25Tura kakaram asar, kashin wi warukatjak tusar nintiminatsui.

26Chichainaksha paan nintimsar chichainawai. Tura wait anengkratin asar,

chikich ainaun nuikiartinak, yaitasar nuikiartin ainawai.

27Tura ni jeen pujuinauka itiur pujuinawa tusar wainu weenawai.

Turasha takakmatskeka pujuschartin ainawai.

28-29Ni uchiri ainau tura aishri ainausha niin pengker nintiminau asar nuwarin chicharinak:

aina nuka untsuri irunui. Antsu ameka mash nuwa ainau nangkamasmek timiá pengkeraitme tinawai.

30Nuwa shiiram ainau anangmaminak: Wikia chikich nuwa ainaun nangkamasnak timiá shiirmaitjai

tumamina nuka nangkamiar tinawai. Antsu nuwa Apu Yusen umirkauka timiá pengkeraitai.

31¡Yaktanam pujuinautiram, mash nu nuwa ainaun pachisrum: Nekasar pengker ainawai titaram!

¡Tura ni turamurijai metek pengker awajsataram!

Maaketai.