Gyeemesi

Gyeemesi Ɔwolɛ

¹Me Gyeemesi ɔbono n gyɛ Wurubuaarɛ de Wura Yesu Kirisito gɛsun ɔwɔrabo mɔ ne n kya wɔra gɛnen ɔwolɛ baarɛ. N kya faala fɛye Gyuda awura akpen gudu-anyɔ abono fɛ sɔɔ Yesu gyi ne fɛ yaasɛ kpe fɛ tɛ fɛ tɛ asa ako nsinkpan so mɔ.

Fɛ Kya Wu Awɔrɔfɔɔ Mɔ, Fɛꞌ Yɛgɛ Iꞌ Wɔra Fɛye Ɔkon

²Me-nanboana Yesu asonbo, aberɛ abono fɛ kya wu awɔrɔfɔɔ kpɛi-kpɛi mɔ, fɛꞌ yɛgɛ i tansi wɔra fɛye ɔkon. ³Fɛꞌ bii yɛɛ awɔrɔfɔɔ mɔ a kya daasɛ fɛye-gikagyan gibono fɛ ka gyan Yesu so mɔ a kya kerɛ daa. Fɛ taalɛ ka gyan Yesu so kpaa lii mɔ, fɛ laa wɔra asa abono mɛ bo gisen ilaa kamaasɛ dɔ. ⁴Imɔso fɛꞌ nyɛ gisen gɛnen de fɛꞌ yɛgɛ fɛye-gisen gibono giꞌ wɔra gɛsun fɛye-asen dɔ kpaa logɛ. Fɛ wɔra gɛnen mɔ, fɛ laa nyɛ ten ansi de fɛꞌ wɔra Wurubuaarɛ gisen dɔ ilaa, ibono iko i maŋ san fɛye.

⁵Nengyene ɔlaako ginyi ne n kya san fo ɔko mɔ, kaasɛ ɔꞌ dalaa kolɛ Wurubuaarɛ. Ɔ laa sa mɔ. Wurubuaarɛ kya kyɛɛ nyamesɛ kamaasɛ ilaa lii mɔ-gisen dɔ; iŋ kya loo mɔ. ⁶Fo ɔkamaasɛ ɔbono fo laa kolɛ ɔlaako ginyi lii Wurubuaarɛ asɛ mɔ, kyu gisɔɔgyi kolɛ mɔ. Gɛŋ sa foꞌ yɛgɛ i wɔra fo tɛfɛɛ-tɛfɛɛ. Ɔbono ɔ kya kolɛ Wurubuaarɛ ilaa ne i bo mɔ tɛfɛɛ-tɛfɛɛ mɔ, ɔ dɛ daa fɛɛ gɛnɔɔbono afuu a kya da nkyu apoo so, gi kya kpe gi kya ba mɔ. ⁷Kaasɛ ɔbono ɔꞌ bii yɛɛ ɔ maŋ nyɛ sɛi lii Wurubuaarɛ asɛ. ⁸Ɔ gyɛ daa nwɔnsa nnyɔ-nnyɔ wura. Mɔ-ilaa kamaasɛ dɔ mɔ i bo mɔ daa tɛfɛɛ-tɛfɛɛ. Ɔ mɛŋ kya tɛsɛ yelɛ ilaa kolon so.

⁹Me-nanbo Yesu sonbo, fo ɔbono fo gyɛ yenbo mɔ, yaalɛ fo-nyoro. I lii fɛɛ kyu lii Yesu so mɔ, fo naa mɔ, fo bo duduu. ¹⁰Ne fo gyɛ aterenbi wura ne Wurubuaarɛ gi bara fo gɛsɛ mɔ, yaalɛ fo-nyoro. Bii yɛɛ i maŋ kɛɛla ne fo-gɛsinkpan so gɛkyena gɛ laa ta ɔkara fɛɛ gɛnɔɔbono oyii afototo kee a mɛŋ kya kyena oyii so kɛɛla mɔ. ¹¹Owi kya dii ne i kya son mɔ, oyii mɔ afototo a kya nyɔɔne, ne a kya yɔɔ too-too. Nfono mɔ, afototo mɔ ɔdan ɔbono nkana a bo mɔ, gɛnen ɔdan mɔ kya yela ɔkara. Imɔso aterenbi wura kee kpɛ ɔ dɛ mɔ-gɛsun dɔ mɔ, gɛnen kee ne ɔ laa wuꞌ ne.

¹²Omudɛnsɛbo ne n gyɛ fo ɔbono fo kya wu awɔrɔfɔɔ ne fo dabɔlɛ nyɛ gisen sɔɔ Yesu gyi mɔ. Nengyene awɔrɔfɔɔ mɔ a daasɛ fo kerɛ ne fo keda fo-gisɔɔgyi mɔ dɔ kpaa lii mɔ, Wurubuaarɛ laa tɛɛla fo. Ɔ laa yɛgɛ foꞌ nyɛ kyena mɔ asɛ fɛɛ gɛnɔɔbono ɔ ka yela sa asa abono mɛ kya laarɛ mɔ-ilaa mɔ.

¹³Nengyene ilaa iko i kya pɛɛdɛ fo de foꞌ wɔra ilaa nyɛnyɛn mɔ, gɛŋ sa foꞌ tɔgɛ yɛɛ, “Wurubuaarɛ ne n kya yɛgɛ ne i kya pɛɛdɛ me gɛnen.” I kya nyiile yɛɛ ilaa nyɛnyɛn giwɔra i maŋ taalɛ da Wurubuaarɛ ɔbolɛ, ne iŋ bo no yɛɛ Wurubuaarɛ laa yɛgɛ ilaa nyɛnyɛn giwɔra iꞌ pɛɛdɛ nyamesɛ. ¹⁴Pɛi ne ilaa nyɛnyɛn i laa pɛɛdɛ fo ɔko mɔ, i laa lii daa fo gbaa-gbaa ɔbolɛ gɛlaarɛ asɛ. Ilaa nyɛnyɛn i laa da fo ɔbolɛ de iꞌ bingiri fo-gɛlaarɛ ilaa. ¹⁵Imɔso nyamesɛ ɔbolɛ gɛlaarɛ ilaa mɔ ne n kya yɛgɛ ilaa nyɛnyɛn i kya ba mɔ-gɛwɔnsa dɔ. I ba gɛnen mɔ, ɔ laa wɔra ilaa nyɛnyɛn. Ɔ kpɛ ɔ kya wɔra ilaa nyɛnyɛn mɔ, mɔ-ɔkyenaten Wurubuaarɛ asɛ mɔ laa lii mɔ-gibaa. ¹⁶Me-nanboana laarɛsɛ, fɛŋ sa fɛꞌ yɛgɛ ɔko ɔꞌ penɛ fɛye kyu lii ilaa idɛ so.

¹⁷Owi kamaasɛ ilaa ibono i boran mɔ i tu aye mɔ, abɛɛ a nyɛ ilaa ibono i kya gyi ginsi kpaa logɛ mɔ, Wurubuaarɛ ne n sa aye imɔ gɛnen. Aye-sɛ Wurubuaarɛ ɔbono ɔ lɛɛ soso-lɛɛ ifatela mɔ ne n kya yɛgɛ ne gɛnen ilaa ibono i kya yii aye-gibaa. Wurubuaarɛ berɛ ɔŋ kya kyɛɛgɛ fɛɛ soso-lɛɛ ifatela mɔ de oꞌ kyu aye wɔra gibiri dɔ. ¹⁸Kyu naa de Wurubuaarɛ gɛsintin agyɛbi mɔ so mɔ, ɔ yɛgɛ aye abono a ka gyan Yesu so mɔ, a nyɛ gɛkyena pobɔrɔ. Wurubuaarɛ gɛlaarɛ ne n gyɛ yɛɛ aye ne aꞌ wɔra agyangbarabo ilaa kamaasɛ ibono ɔ lɛɛ mɔ pɛwu dɔ.

Fɛ Nyɛ Nu Wurubuaarɛ Agyɛbi Mɔ, Fɛꞌ Wɔra Amɔ So Ilaa

¹⁹Me-nanboana laarɛsɛ, nengyene ɔko kya tɔngɛ de fɛye mɔ, fɛye ɔkamaasɛ ɔꞌ yela giso de oꞌ nu. Ɔŋ sa ɔꞌ kpaala mɔ-lɛɛ gɛtɔngɛ so. Ɔko‑rɛ ɔko ɔŋ sa ɔꞌ kpaala sɔɔ ginyadon. ²⁰I lii fɛɛ nyamesɛ ginyadon giŋ kya kpaa mɔ de mɔ-gisen dɔ iꞌ wɔra ɔdan sa Wurubuaarɛ.

²¹Imɔso fɛꞌ tɛɛ fɛye-nyoro lii ilaa wɔrasɛ kamaasɛ ibono iŋ kaaborɛ fɛꞌ wɔra mɔ dɔ. Ilaa nyɛnyɛn giwɔra i gbigi. Fɛꞌ taa imɔ pɛwu giwɔra yɛgɛ. Wurubuaarɛ gi kyu mɔ-agyɛbi mɔ wɔra fɛye-asen dɔ. Fɛꞌ bara fɛye-nyoro gɛsɛ de fɛꞌ nu amɔ gɛsɛ. Amɔ ne nan taalɛ mɔlɛgɛ fɛye de fɛꞌ nyɛ Wurubuaarɛ asɛ gɛkyena.

²²Fɛꞌ wɔra daa asa abono mɛ kya kyu Wurubuaarɛ agyɛbi mɔ kyu wɔra gɛsun mɔmɔ-gɛkyena dɔ mɔ. Iŋ sa iꞌ ba yɛɛ fɛ gyɛ asa abono mɛ kya nu Wurubuaarɛ agyɛbi mɔ wɔra mɔmɔ-aso dɔ wolɛ penɛ mɔmɔ-nyoro mɔ. ²³Ɔbono ɔ kya nu agyɛbi mɔ ne ɔŋ kya wɔra amɔ so ilaa mɔ, ɔ dɛ daa fɛɛ ɔbono ɔ kya kerɛ mɔ-nyoro diiwu dɔ mɔ. ²⁴Ɔ kpɛ wu mɔ-nyoro ne ɔ naa lii diiwu mɔ asɛ mɔ, ɔ ti tan gɛnɔɔbono mɔ-ansi dɔ i dɛ mɔ. Gɛnen kee ne ako mɛ kya nu Wurubuaarɛ agyɛbi de mɛꞌ lɛɛ ansi taa amɔ yɛgɛ ne. ²⁵I kaaborɛ nyamesɛ ɔꞌ kpɛ ɔ kya nu Wurubuaarɛ-lɛɛ nbara nbono gi boran ɔkpa kamaasɛ so mɔ ɔ kya wɔra mɔ-aso dɔ. Nmɔ ne n kya yɛgɛ ne nyamesɛ kya nyɛ mɔ-nyoro lii ilaa nyɛnyɛn giwɔra dɔ. Ɔ kya nu nbara mɔ mɔ, ɔŋ sa ɔꞌ wɔra isa ɔbono ɔ kya nu de oꞌ kii taa yɛgɛ mɔ. Ɔꞌ wɔra daa isa ɔbono ɔ kpɛ ɔ kya wɔra nbara mɔ so gɛsun mɔ-gɛkyena dɔ. Ɔ kya wɔra gɛnen mɔ, Wurubuaarɛ laa yuule mɔ de mɔ-ilaa wɔrasɛ iꞌ wɔra ɔdan sa mɔ.

²⁶Fo ɔbono fo nyi yɛɛ fo kya son Wurubuaarɛ ne foŋ kya bii kerɛ fo-ɔnandii so mɔ, fo kya penɛ fo-nyoro ne. Fo gɛnen Wurubuaarɛ gison mɔ giŋ bo agyan ako. ²⁷Ɔson ɔbono fo laa son aye-sɛ Wurubuaarɛ ne ɔ laa kyu fo yɛɛ fo kya son mɔ kanpɛ foŋ kya fuɛ mɔ ne n gyɛ nnɛ? Imɔ ne n gyɛ yɛɛ fo nyamesɛ fo wu aŋmenbi de akulaabo mɛ kya yiyɛɛ mɔ, kerɛ ɔmɔ so. Iko kee ne n gyɛ yɛɛ fo laa dii fo-nyoro de gɛsinkpan gɛdɛ so nwɔnsa gi mɛŋꞌ nyɛ dengɛ fo-nwɔnsa lii Wurubuaarɛ gɛlaarɛ ilaa wɔrasɛ so.

Fo Kerɛ Ansi So Wolɛ Buu Ako Taa Ako Yɛgɛ Mɔ, Fo Tɔrɔ Nbara

¹Me-nanboana, fɛ kya sɔɔ aye-Wura Yesu Kirisito, ɔbono ɔ gyɛ Nyisigyi Wura mɔ, gyi faa mɔ, fɛŋ sa fɛꞌ kerɛ asa ansi so wolɛ kyu buubuu sa asa ako taa ako yɛgɛ. ²A taa kyu yɛɛ aterenbi wura ɔko wɔra sika kɔkɔɔ nbɔɔrɛ, ne o bun gikuru dɛnsɛ, ne ɔ naa baa loo tu fɛye Yesu asonbo fɛ gyanꞌ fɛ kya son. Nfono kee mɔ, yenbo ɔko gi baa tu fɛye. Ɔ kyɛꞌ daa apanan kyua-kyua. ³Aterenbi wura mɔ gi kyu ilaa dɛnsɛ wɔra mɔ-nyoro so so mɔ, fɛ wu mɔ mɔ, fɛ bugi ansi de mɔ ne fɛ tɔgɛ sa mɔ yɛɛ, “Ba kyena ansi dɔ gɛrɛ.” Yenbo mɔ berɛ, fɛ tɔgɛ sa mɔ daa yɛɛ, “Kyon kpaa yelɛ faa,” abɛɛ “Kpelegɛ kyena gɛsinkpan aye-ayaa dɔ gɛrɛ.” ⁴Fɛ tɔgɛ gɛnen faa mɔ, fɛ kya wɔra fɛɛ nbɛlɛ agyibo abono mɛ kya kerɛ anyamesɛ ansi so gyi mɔmɔ-nbɛlɛ mɔ ne. Fɛ kya tɔgɛ yɛɛ ɔdɛ gyɛ nyamesɛ gbaaꞌ; ɔdɛ berɛ ɔŋ gyɛ nyamesɛ gbaaꞌ ne. Fɛꞌ bii yɛɛ ilaa ibono i bo fɛye-amu dɔ ne fɛ kya tɔgɛ gɛnen mɔ, iŋ boran.

⁵Me-nanboana laarɛsɛ, fɛꞌ yela giso de fɛꞌ nu. Fɛŋ kya wu yɛɛ abono mɛ gyɛ ayenbo gɛsinkpan so gɛkyena gɛdɛ dɔ mɔ ne Wurubuaarɛ gi tɔɔsɛ lɛɛ yɛɛ mɛꞌ tansi ka gyan Yesu so de mɛꞌ wɔra Wurubuaarɛ awuragyibo? Mɔ-awuragyibo akyenabi mɔ ne Wurubuaarɛ gi ka yela sa abono mɛ kya laarɛ mɔ-ilaa mɔ. ⁶Ne fɛye berɛ fɛ mɛŋ kyu ayenbo terɛ sɛi. Iŋ gyɛ aterenbi awura ne n kya nyala fɛye ne mɛ kya biidɛ fɛye kpe nbɛlɛ ogyiten adaa-adaa mɔ? ⁷Mɔmɔ ne n gyɛ abono mɛ kya saalɛ fɛye-Wura Yesu, yɛgɛ mɔ-ginyen dɔ, mɔ, ne mɛ gyere fɛye Wurubuaarɛ sagyere.

⁸Aye-Wura Wurubuaarɛ nbara tirisɛ ne n gyɛ yɛɛ, “Laarɛ fo-nanbo nyamesɛ fɛɛ fo-nyoro” fɛɛ gɛnɔɔbono Wurubuaarɛ agyɛbi a kya nyiile mɔ. Nengyene fɛ kya gyi gɛnen nbara ndɛ so mɔ, fo kya wɔra ilaa dɛnsɛ ne. ⁹Nengyene fɛ kya kerɛ ansi so ilaa kyu buubuu sa ako taa ako yɛgɛ berɛ mɔ, ilaa nyɛnyɛn ne fɛ kya wɔra gɛnen. Fɛ gyi gipuɛɛ, i lii fɛɛ fɛ tɔrɔ Wurubuaarɛ nbara. ¹⁰Nengyene fo nyamesɛ fo kya gyi Wurubuaarɛ nbara mɔ so ne i san daa nkolon mɔ, fo tɔrɔ Wurubuaarɛ nbara mɔ pɛwu so ne. ¹¹I lii fɛɛ Wurubuaarɛ ɔbono ɔ tɔgɛ yɛɛ, “Gɛŋ sa foꞌ laarɛ ɔko mɔ-ka,” mɔ, mɔ kee ne n tɔgɛ yɛɛ, “Gɛŋ sa foꞌ mɔɔ isa.” Nengyene fo nyamesɛ foŋ laarɛ ɔko mɔ-ka ne fo mɔɔ isa mɔ, Wurubuaarɛ laa bun fo gipuɛɛ yɛɛ fo tɔrɔ nbara. ¹²Wurubuaarɛ laa gyi fɛye-nbɛlɛ mɔ, ɔ laa kyu daa nbara nbono gi kya yɛgɛ ne nyamesɛ kya nyɛ mɔ-nyoro lii ilaa nyɛnyɛn giwɔra dɔ mɔ gyi fɛye-nbɛlɛ. Fɛ ti nyɛ bii gɛnen faa mɔ, fɛꞌ yɛgɛ fɛye-ilaa wɔrasɛ de fɛye-ilaa tɔgɛsɛ iꞌ kyena de gɛnen nbara nbono. ¹³I lii fɛɛ gɛkaabono Wurubuaarɛ laa gyi fɛye-nbɛlɛ mɔ, fo ɔbono fo mɛŋ su fo-nanbo nyamesɛ so mɔ, ɔ maŋ su fo so kee. Atolonbo berɛ Wurubuaarɛ laa su mɔmɔ so aberɛ abono ɔ laa gyi anyamesɛ nbɛlɛ mɔ.

Fɛꞌ Kyu Fɛye-Gikagyan

Gibono Fɛ Kya Ka Gyan Yesu So Mɔ Wɔra Gɛsun

¹⁴Me-nanboana Yesu asonbo, nengyene ɔko kya tɔgɛ yɛɛ ɔ ka gyan Yesu so ne ɔŋ kya wɔra imɔ so gɛsun mɔ, nnɛ ne i laa kpaa mɔ? Gikagyan gibono ɔnan gi maŋ taalɛ mɔlɛgɛ mɔ de ɔꞌ nyɛ Wurubuaarɛ asɛ gɛkyena. ¹⁵A taa kyu yɛɛ aye-nanbo nyensɛ abɛɛ ɔkyiisɛ ɔko naa awo ne ɔŋ kya nyɛ agyudɔ de oꞌ gyi. ¹⁶Ne fo ɔko fo wu gɛnen isa ɔbono, ne fo tɔgɛ sa mɔ yɛɛ, “Naa fo kya kpe de gisen yuuli. Awo aŋꞌ baa mɔɔ fo. Gyi de foꞌ kaabo,” yɛgɛ foŋ kii sa mɔ ilaa ibono i tiri mɔ mɔ, fo nyi yɛɛ i bo agyan ako sa mɔ ne? ¹⁷Imɔso fo nyamesɛ fo ka gyan Yesu so ne foŋ kya wɔra imɔ so gɛsun mɔ, fo-gikagyan mɔ gi gyɛ daa gikagyan wusɛ.

¹⁸Ɔko laa taalɛ tɔgɛ sa ɔko yɛɛ, “Fo yɛɛ fo kya ka gyan Yesu so. Mi‑i me mɔ n kya wɔra gikagyan mɔ so gɛsun.” Nnɛ so ne fo kya ka gyan Yesu so ne foŋ kya wɔra gikagyan mɔ so gɛsun? Nyiile me gɛnen gikagyan gibono. Me berɛ nan wɔra gikagyan mɔ gɛsun de iꞌ lɛɛ nyiile yɛɛ nɛ ka gyan Yesu so gɛsintin. ¹⁹Fo ɔbono fo sɔɔ gyi yɛɛ Wurubuaarɛ kolon ne n bo no mɔ, foŋ ti wɔra sɛi. Ilaa nyɛnyɛn pɛwu gɛmu isɔɔ gbaa mɛ kya sɔɔ gyi yɛɛ Wurubuaarɛ bo no. Ne mɛ selɛ gifuu kee yɛɛ Wurubuaarɛ laa biidɛ ɔmɔ-giso.

²⁰Fo ɔbono foŋ kya sa gɛwɔnsa kpe gɛta mɔ, yela giso de foꞌ nu yɛɛ nengyene ɔko bo gikagyan ne ɔŋ kya wɔra gimɔ so gɛsun mɔ, gɛnen gikagyan gibono giŋ bo agyan. ²¹Wurubuaarɛ gi kyu aye Gyuda awura aye-naana Aberaham yɛɛ mɔ-gisen dɔ i boran. Ɔkpa ɔmɔ so ne Aberaham gi nyɛ ne Wurubuaarɛ gi kyu mɔ yɛɛ mɔ-gisen dɔ i boran mɔ? Imɔ ne n gyɛ yɛɛ Aberaham gi kyu mɔ-gikagyan wɔra gɛsun. O kyule sa Wurubuaarɛ yɛɛ ɔ laa kyu mɔ-bi Ayisiki lɛɛ asunbi sa mɔ, imɔso o kyu mɔ kpe asunbi ɔlɛɛten. ²²Fɛŋ wu yɛɛ Aberaham gi ka gyan Wurubuaarɛ so ne ɔ wɔra gikagyan mɔ so gɛsun mɔ? Mɔ-gɛsun gɛbono ɔ wɔra gɛnen so mɔ, mɔ-gikagyan mɔ gi nyɛ ta gudu. ²³Imɔ ne n yɛgɛ ne ilaa ibono Wurubuaarɛ agyɛbi mɔ a tɔgɛ lii Aberaham so mɔ i nyɛ ba gɛsintin. I tɔgɛ yɛɛ,

“Aberaham gi ka gyan Wurubuaarɛ so.

Ne mɔ-gikagyan gibono so mɔ,

Wurubuaarɛ gi kyu mɔ yɛɛ mɔ-gisen dɔ i boran.”

Imɔso ne mɛ kya tɔgɛ yɛɛ Aberaham gyɛ Wurubuaarɛ mɔ-kyɛmenɛ mɔ. ²⁴Imɔso fɛꞌ bii yɛɛ nengyene Wurubuaarɛ gi kyu ɔko yɛɛ mɔ-gisen dɔ i boran mɔ, iŋ gyɛ mɔ-gikagyan mɔ wolɛ so. Pɛi de ɔꞌ nyɛ gɛnen mɔ, i lii gɛnɔɔbono o kyu mɔ-gikagyan gibono kyu wɔra gɛsun mɔ so.

²⁵Aꞌ kii kerɛ oloobu kyiisɛ ɔko, mɛ kya terɛ mɔ yɛɛ Rahabɛ. Nkana ɔ gyɛ daa tutukyii. Gɛnen kee ne Wurubuaarɛ gi kyu mɔ yɛɛ mɔ-gisen dɔ i boran ne. I lii fɛɛ o kyu mɔ-gikagyan gibono ɔ ka gyan Wurubuaarɛ so mɔ wɔra gɛsun. Imɔ ne n gyɛ yɛɛ Rahabɛ baarɛ gi sɔɔ Gyuda awura isɔɔ ibono mɛ ba mɔ-ɔsowolɛ so mɔ gisafo, ne aberɛ abono mɔmɔ-akyobo mɛ kya laarɛ mɛꞌ mɔɔ ɔmɔ mɔ, o nyiile mɔmɔ ɔkpa ne mɛ nyɛ lii mɔmɔ-akyobo mɔ abaa dɔ.

²⁶Aꞌ kyu gikagyan gibono fo nyamesɛ fo bo ne foŋ kya wɔra gimɔ so gɛsun mɔ kyu kɛserɛ de nyamesɛ nyoro gibi de aꞌ kerɛ. Nengyene nyoro gibi gi bo no ne ɔŋɛ mɛŋ baa ɔ bo gimɔ dɔ mɔ, gɛnen nyoro gibi gibono gi wuꞌ ne. Gɛnen kee ne gikagyan gibono fo nyamesɛ fo ka gyan Wurubuaarɛ so ne foŋ kya wɔra gimɔ so gɛsun mɔ, gɛnen gikagyan gibono kee gi wuꞌ ne.

Fɛꞌ Bii Fɛye-Atɔngɛbi

¹Me-nanboana, fɛꞌ mɛŋ sa fɛꞌ yɛgɛ fɛye dɔ asa sakyɔ mɛꞌ wɔra Wurubuaarɛ agyɛbi anyiilebo. I lii fɛɛ nengyene Wurubuaarɛ laa gyi anyamesɛ nbɛlɛ mɔ, ɔ laa gyi aye abono a gyɛ mɔ-agyɛbi anyiilebo mɔ nbɛlɛ gɛnsipɛɛrɛ so don asa sɛnsɛ. ²Imɔso fɛꞌ nyingi yɛɛ aye ɔkamaasɛ kya sidi ilaa kpɛi-kpɛi dɔ gikyɔ.

Nengyene fɛɛ ɔko mɛŋ kya sidi mɔ-gɛtɔngɛ dɔ mɔ, gɛnen kaasɛ ɔbono berɛ gi ta gudu ne; ɔ kya taalɛ mɔ-nyoro ilaa sɛnsɛ pɛwu dɔ kee. ³Aꞌ kyu aye-gɛtɔngɛ kyu kɛserɛ de gɛnɔɔbono nyamesɛ kya taalɛ kyu gibeletɔ pii giko kyu wɔra bee gɛnɔ dɔ mɔ. Gibeletɔ pii mɔ gi kya biidɛ bee mɔ-nyoro mɔ pɛwu kpe de nfono so nyamesɛ mɔ kya laarɛ mɔ. ⁴Aꞌ kyu akolii belɛ-belɛ abono a naa apoo so mɔ kee kyu wɔra sinkaala de aꞌ kerɛ. I bo no yɛɛ akolii mɔ a gyɛ abelɛ-belɛ ne afuu bolonsɛ a dɛ amɔ a naa nkyu so. Itaatɔ pii-pii iko ne mɛ kya kibi ne i kya yɛgɛ akolii mɔ a kya kpe de nfono so mɛ kya laarɛ mɔ. ⁵Gɛnen kee ne nyamesɛ ɔnandii dɛ faa. Ɔ gyɛ ilaa pii aye-nyoro dɔ. Gɛnen ɔnandii baarɛ ne nyamesɛ kya kyu tɔgɛ ilaa belɛ-belɛ nyiile mɔ-nyoro. Gɛnen kee ne gipo ne n kine gi nyaakyɔ nnɛ, gifilaa pii gi laa taalɛ dɛɛ gimɔ pɛwu.

⁶Ɔnandii kee dɛ daa fɛɛ ɔgya. Fɛɛ gɛnɔɔbono ilaa nyɛnyɛn i kya kyangɛ de iꞌ nyaakyɔ gɛsinkpan so mɔ, gɛnen kee ne ɔnandii kya wɔra ilaa nyɛnyɛn nyamesɛ dɔ ne. Nengyene a kya tɔgɛ ilaa nyɛnyɛn mɔ, i kya kyu aye-nyoro pɛwu loo ilaa nyɛnyɛn giwɔra dɔ. I ti taalɛ nyida aye-gɛkyena dɔ pɛwu, fɛɛ gɛnɔɔbono ɔgya kya dɛɛ ilaa ŋonii mɔ. I ba gɛnen mɔ, ilaa nyɛnyɛn pɛwu gɛmu mɔ ne n wɔra mɔ-ilaa kyu naa de nyamesɛ ɔnandii so gɛnen.

⁷Ilaa kamaasɛ ibono Wurubuaarɛ gi lɛɛ, fɛɛ ifɛ dɔ nbuɛ, nbuii, ilaa ibono i kya kpii imɔ-itɔ so mɔ, de nkyu dɔ nbuɛ pɛwu, nyamesɛ laa taalɛ bela imɔ ikamaasɛ, ne gɛsintin mɔ anyamesɛ mɛ ti taalɛ bela imɔ. ⁸Ɔnandii berɛ, mɛŋ bo gibela; mɔ-ilaa nyɛnyɛn ibono ɔ kpɛ ɔ kya wɔra mɔ i dɛ daa fɛɛ gibɔrɔ gibono gi kya mɔɔ nyamesɛ kusaa mɔ.

⁹Ɔnandii ne a kya kyu yen aye-sɛ Wura Wurubuaarɛ, ne ɔnandii kolon baarɛ kee ne a kya kyu tɔgɛ nnɔ wɔra aye-nanboana anyamesɛ abono Wurubuaarɛ gi lɛɛ fɛɛ mɔ gbaa-gbaa oyuduu mɔ. ¹⁰Aye-nnɔ de iyuuli, aye-nnɔ de ikyugya faa mɔ, i boran? Me-nanboana, imɔ idɛ iŋ kaaborɛ iꞌ ba gɛnen. ¹¹Fɛꞌ bii yɛɛ nkyu nbono giŋ bo nfɔlɛ de nkyu nbono gi bo nfɔlɛ mɔ giŋ kya kyon lii ɔbon kolon gɛmu. ¹²Kankama oyii mɛŋ kya sɔrɔ mango, ne gifɔlɛ giŋ kya sɔrɔ kankama abi. Me-nanboana, iŋ bo no yɛɛ nkyu nbono giŋ bo nfɔlɛ mɔ de nbono gi bo nfɔlɛ mɔ gi laa taalɛ kyon lii ɔbon kolon gɛmu kpa‑a.

Ɔlaako Ginyi Gi Bo Ginyɔ So

¹³Fɛye dɔ anɛ ne n nyi ɔlaako ne ɔ kya nu ilaa gɛsɛ? Kaasɛ oꞌ kyu mɔ-ɔlaako ginyi mɔ kyu bara mɔ-nyoro gɛsɛ de ɔꞌ wɔra ilaa dɛnsɛ mɔ-gɛkyena dɔ. Ɔꞌ yɛgɛ gɛnen gɛkyena dɛnsɛ gɛbono gɛꞌ lɛɛ nyiile yɛɛ o nyi ɔlaako gɛsintin. Gɛnen ɔlaako ginyi mɔ gi kya yɛgɛ nyamesɛ kya bara mɔ-nyoro gɛsɛ. ¹⁴Nengyene fɛ kya wɔra gɛnɔ ako so abɛɛ fɛ tɛ gikoso gɛgyanbuɛ gɛkyena mɔ, fɛŋ sa fɛꞌ nyiile fɛye-nyoro. Fɛŋ sa fɛꞌ kine Wurubuaarɛ-lɛɛ gɛsintin ilaa de fɛꞌ kɛɛ abon yɛɛ fɛ nyɛ ɔlaako ginyi lii Wurubuaarɛ asɛ. ¹⁵Nyamesɛ ɔbono ɔ kya wɔra gɛnen ilaa nyɛnyɛn ibono mɔ, ɔlaako ginyi gibono ɔ bo mɔ giŋ lii Wurubuaarɛ asɛ. I gyɛ daa gɛsinkpan so-lɛɛ ɔlaako ginyi gibono gi gyɛ nyamesɛ gibaa so nwɔnsa, ne gi lii daa ilaa nyɛnyɛn pɛwu gɛmu isɔɔ mɔ asɛ. ¹⁶I lii fɛɛ fɛ kya wɔra gɛnɔ ako so ne fɛ tɛ gikoso gɛgyanbuɛ gɛkyena mɔ, fɛ laa kerɛ mɔ, ilaa kamaasɛ i laa kpɛ i dɛ daa giyan-giyan sa fɛye, ne ilaa nyɛnyɛn kpɛi-kpɛi pɛwu giwɔra ne nan nyɛ fɛye dɔ.

¹⁷Ɔlaako ginyi gibono gi lii Wurubuaarɛ asɛ mɔ berɛ giŋ dɛ gɛnen. Ibono i gyangbara mɔ, Wurubuaarɛ asɛ-lɛɛ ɔlaako ginyi mɔ gi gyɛ daa gisen dɛnsɛ ilaa. Ɔbono ɔ bo Wurubuaarɛ-lɛɛ ɔlaako ginyi mɔ kya lɔrɔ asa nsana, ɔ kya yuuli asa asen, ne ɔ kya nu ilaa gɛsɛ kusaa. Ɔ kya tansi su mɔ-nanbo so ne ɔ kya wɔra ilaa dɛnsɛ kpɛi-kpɛi gikyɔ. Nyamesɛ ɔbono ɔ bo Wurubuaarɛ-lɛɛ ɔlaako ginyi mɔ mɛŋ kya kerɛ ansi so wolɛ de oꞌ kyu buubuu sa ako taa ako yɛgɛ. Ɔŋ kya penɛ asa. ¹⁸Nengyene asa mɛ laa nyɛ de mɔmɔ-asen dɔ iꞌ wɔra ɔdan sa Wurubuaarɛ mɔ, i laa lii daa asa abono mɛ kya laarɛ gisen yuuli ne mɛ kya lɔrɔ asa nsana mɔ asɛ.

Fɛꞌ Bara Fɛye-Nyoro Gɛsɛ Sa Wurubuaarɛ

¹Menɛ ne n kya bara fɛye-nlɔgedɛ de nluu mɔ daa? Iŋ gyɛ fɛye-ɔbolɛ gɛlaarɛ ilaa ne n kpɛ i kya kɔ fɛye-nyoro gibi dɔ gɛnen faa? ²Fɛ kya laarɛ ilaa; fɛŋ kii fɛ kya nyɛ. Imɔso ne fɛ kya mɔɔ asa faa. Ɔko ilaa i kya wɔra fɛye onsipara, fɛŋ kii fɛ kya nyɛ imɔ. Gɛnen so ne fɛ kya laarɛ nlɔgedɛ de nluu mɔ. Fɛŋ kya kolɛ Wurubuaarɛ, imɔso ne fɛŋ kya nyɛ faa. ³Nengyene fɛ kya kolɛ mɔ ne fɛŋ kya nyɛ mɔ, i lii fɛɛ ilaa ibono so fɛ kya kolɛ mɔ mɔ iŋ kya kyena sa mɔ daa. Fɛ kya kolɛ mɔ ilaa daa de fɛꞌ kyu wɔra fɛye-ɔbolɛ gɛlaarɛ ilaa.

⁴Fɛ kya lii Wurubuaarɛ gɛmara. Fɛꞌ bii yɛɛ nyamesɛ gi kyu gɛsinkpan gɛdɛ so ilaa gɛkyɛmenɛ mɔ, Wurubuaarɛ ilaa berɛ, ɔ laa kyo imɔ. Imɔso fo ɔbono fo kya laarɛ foꞌ lɛɛ gɛsinkpan so ilaa gɛkyɛmenɛ mɔ, fo laa bingiri Wurubuaarɛ ɔkyobo. ⁵Iŋ gyɛ giyan so ne i bo Wurubuaarɛ agyɛbi dɔ yɛɛ,

“Oduduu ɔbono Wurubuaarɛ gi yɛgɛ ɔ bo aye anyamesɛ dɔ mɔ

kya pɛɛrɛ ginsi aye so yɛɛ aꞌ kyu aye-gisen pɛwu sa Wurubuaarɛ.”

⁶Wurubuaarɛ berɛ kpɛ ɔ kya sa aye so gɛwɔnsa dɛnsɛ don gɛnɔɔbono i kaaborɛ aye mɔ. Imɔso ne Wurubuaarɛ agyɛbi dɔ i tɔgɛ yɛɛ,

“Wurubuaarɛ kya tii asa abono mɛ kya nyiile mɔmɔ-nyoro mɔ ɔkpa,

de mɛŋ sa mɛꞌ nyɛ mɔmɔ-gɛlaarɛ.

Asa abono mɛ kya bara mɔmɔ-nyoro gɛsɛ mɔ berɛ,

Wurubuaarɛ kya sa mɔmɔ so gɛwɔnsa dɛnsɛ.”

⁷Imɔso fɛꞌ bara fɛye-nyoro gɛsɛ sa Wurubuaarɛ. Fɛꞌ yelɛ kɔ de ilaa nyɛnyɛn pɛwu gɛmu mɔ. Fɛ wɔra gɛnen mɔ, ɔ laa selɛ taa fɛye yɛgɛ. ⁸Fɛ tu sindi Wurubuaarɛ mɔ, mɔ kee laa tu sindi fɛye. Fɛye ilaa nyɛnyɛn awɔrabo mɔ, fɛꞌ foro fɛye-abaa lii ilaa nyɛnyɛn giwɔra dɔ. Fɛye abono fɛ gyɛ nwɔnsa nnyɔ-nnyɔ awura mɔ, fɛꞌ lɔrɔ fɛye-asen dɔ de fɛꞌ yelɛ Wurubuaarɛ ilaa wolɛ so. ⁹Fɛꞌ bɔɔda fɛye-nyoro. Fɛꞌ su de fɛꞌ saawo. Fɛꞌ yɛgɛ fɛye-iŋmasɛ iꞌ bingiri osulon de ɔkon ɔbono fɛ kya gyi mɔ fɛŋꞌ baa gyi mɔ de fɛꞌ nyanga. ¹⁰Fɛꞌ bara fɛye-nyoro gɛsɛ sa Wura Wurubuaarɛ, de mɔ, mɔ, ɔꞌ diirɛ fɛye.

¹¹Me-nanboana Yesu asonbo, fɛŋ sa fɛꞌ tɔgɛ ilaa nyɛnyɛn kyu lii abara so. Nyamesɛ ɔbono ɔ kya tɔgɛ ilaa nyɛnyɛn kyu lii mɔ-nanbo so abɛɛ ɔ kya bun mɔ-nanbo gipuɛɛ mɔ, kaasɛ mɔ kya tɔgɛ ilaa nyɛnyɛn lii Wurubuaarɛ nbara mɔ so ne, abɛɛ ɔ kya bun Wurubuaarɛ nbara mɔ gipuɛɛ ne. Fo ɔbono fo kya bun Wurubuaarɛ nbara mɔ gipuɛɛ mɔ, foŋ baa fo kya gyi nmɔ so ne. Fo san fo kya kyu fo-nyoro yɛɛ fo bo ɔkpa de foꞌ kerɛ yɛɛ nbara ndɛ gi boran, abɛɛ ndɛ giŋ boran. ¹²Wurubuaarɛ mɔ-nkon ne n bo ɔkpa de ɔꞌ yela nbara sa anyamesɛ. Mɔ-nkon ne n bo ɔkpa de oꞌ gyi asa nbɛlɛ bun gipuɛɛ. Mɔ ne nan taalɛ mɔlɛgɛ fo nyamesɛ de foꞌ nyɛ ɔkyenaten mɔ asɛ, ne mɔ kee ne nan taalɛ yɛgɛ fo-ɔkyenaten mɔ asɛ ɔꞌ lii fo-gibaa. Imɔso fo nyamesɛ fo ne n gyɛ anɛ de foꞌ bun fo-nanbo nyamesɛ gipuɛɛ?

Ɔkpa Kamaasɛ So Mɔ Fɛŋ Sa Fɛꞌ Nyiile Fɛye-Nyoro

¹³Idɛ kon fɛꞌ yela giso de fɛꞌ nu me asɛ. Fɛye ako fɛ ti taalɛ tɔgɛ yɛɛ, “Ndɛ abɛɛ ɔkɛ mɔ a laa kpe ɔsowolɛ baarɛ so. A kpe mɔ, a laa gyi gɛsi nno de aꞌ wɔra gɛsun laarɛ aterenbi.” ¹⁴Fɛ kya tɔgɛ gɛnen faa mɔ, fɛ nyi ɔkɛ-lɛɛ? Nyamesɛ dɛ daa fɛɛ nbokyu. Nyɛnyɛngɛ mɔ, gi kya sɔrɔ gi yelɛ faa nyɔlen. Owi ɔ baa dii mɔ, gi ŋaa. ¹⁵Nkana i kaaborɛ foꞌ tɔgɛ daa yɛɛ, “Nengyene Wurubuaarɛ gi kyule mɔ, a laa kyena nkpa de aꞌ wɔra idɛ abɛɛ imɔ idɛ.” ¹⁶Fɛ kya wɔra gɛnen mɔ, fɛ kya nyiile fɛye-nyoro ne fɛ kya gyiide. Gɛnen nyoro ginyiile gidɛ ɔnan pɛwu iŋ boran.

¹⁷Fɛꞌ bii yɛɛ nengyene fo nyamesɛ fo nyi ilaa ibono i kaaborɛ foꞌ wɔra, ne foŋ wɔra imɔ mɔ, i gyɛ ilaa nyɛnyɛn sa fo.

Abono Mɛ Gyɛ Aterenbi Awura Mɔ Mɛꞌ Wɔra Laakaarɛ

¹Idɛ kon, fɛye aterenbi awura mɔ, fɛꞌ yela giso de fɛꞌ nu me asɛ. Fɛꞌ su de fɛꞌ pɛɛrɛ ansi saawo lii ɔlaawusɛ ɔbono ɔ laa baa tu fɛye mɔ so. ²Fɛye-awuratɔ abono fɛ bo mɔ a laa gyɔ nyida, ne fɛye-akuru a laa bingiri igyoonokpakpa awɛsansan. ³Fɛye-isika kɔkɔɔ de fɛye-isilibaa i laa yɛrɛ koro. Giyɛrɛ gibono fɛye-ilaa idɛ i laa yɛrɛ mɔ ne nan lɛɛ nyiile yɛɛ fɛŋ wɔra Wurubuaarɛ gɛlaarɛ. Imɔso gɛnen ne fɛye-nyoro gibi mɔ gi laa dɛɛ kee ne. I lii fɛɛ fɛ baala-baala daa awuratɔ yela anyamesɛ gɛkyena nkɛ laalaalogɛ ndɛ dɔ.

⁴Fɛꞌ nu yɛɛ fɛye-gɛsun awɔrabo abono mɛ dɔɔ fɛye-ndɔɔana sa fɛye mɔ, fɛ kudi mɔmɔ gyi kine fɛŋ ka ɔmɔ akɔ. Mɛ kya lɔgedɛ ne mɔmɔ-nlɔgedɛ mɔ gi loo Wura Wurubuaarɛ ɔbono ɔ gyɛ Sawura mɔ aso dɔ. ⁵Giwaabi de ɔkon gigyi gɛkyena ne fɛ kyu kyena gɛsinkpan so. Fɛ san fɛɛ nbuɛ nbono mɛ gyi loo nfɔ pɛi ne mɛ kya mɔɔ nmɔ mɔ. Fɛye kee Wurubuaarɛ laa biidɛ fɛye-giso aberɛ abono ɔ laa gyi anyamesɛ nbɛlɛ mɔ. ⁶Abono mɔmɔ-asen dɔ i boran mɔ, fɛ ten mɔmɔ-nnɔ bun mɔmɔ gipuɛɛ. Mɛ mɛŋ tɔgɛ fɛye sɛi, ne fɛ dabɔlɛ mɔɔ mɔmɔ.

Fɛꞌ Nyɛ Gisen Kaaborɛ Wura Yesu Oꞌ Kii Ba Gɛsinkpan So

⁷Me-nanboana Yesu asonbo, fɛꞌ nyɛ gisen kaaborɛ Wura Yesu oꞌ kii ba gɛsinkpan so. Fɛꞌ laa ansi kerɛ gɛnɔɔbono dɔɔbo kya nyɛ gisen gyoo aberɛ abono mɔ-ilaa duusɛ i kya wɔra ilaa gyisɛ de ɔꞌ nyɛ agyan mɔ. Ɔ kya nyɛ gisen gyoo nyangbon gyangbarasɛ de gikyɛ inyangbon. ⁸Imɔso fɛye kee fɛꞌ nyɛ gisen fɛye-gɛkyena dɔ gɛnen. Fɛꞌ da gikan yelɛ fɛye-ayaa so gisɔɔgyi gibono fɛ bo sa Yesu mɔ dɔ. I lii fɛɛ gɛkaabono Wura Yesu laa kii ba gɛsinkpan so mɔ gɛ fuude.

⁹Me-nanboana, fɛ mɛŋ sa fɛꞌ lɔgedɛ de fɛye-nanboana yɛɛ ɔmɔ ne n kya wɔra fɛye de Wurubuaarɛ oꞌ bun fɛye gipuɛɛ. Fɛꞌ nyingi yɛɛ i maŋ kɛɛla ne Wurubuaarɛ laa baa gyi anyamesɛ pɛwu nbɛlɛ. Ɔ ti ɔ yelɛ fɛye-nbunono gbaa. ¹⁰Fɛꞌ laa ansi kerɛ Wurubuaarɛ ikalan atɔgɛbo mɔ. Aberɛ abono mɛ kyu Wurubuaarɛ ginyen mɛ kya tɔgɛ Wurubuaarɛ agyɛbi mɔ ma‑a sa asa mɔ, mɛ wu ɔlaawusɛ. Me-nanboana, fɛꞌ kyu gisen gibono mɛ nyɛ mɔmɔ-ɔlaawusɛ dɔ mɔ kyu wɔra sinkaala sa fɛye-nyoro. ¹¹Abono mɛ wu ɔlaawusɛ ne mɛ taalɛ nyɛ gisen keda Wurubuaarɛ ɔson mɔ kpaa lii mɔ, a kya kyu mɔmɔ yɛɛ mɛ gyɛ amudɛnsɛbo. Fɛꞌ nyingi gɛnɔɔbono Gyoobu gi wu ɔlaawusɛ gikyɔ ne ɔ dabɔlɛ nyɛ gisen sɔɔ Wurubuaarɛ gyi kpaa lii mɔ. Laalaalogɛ mɔ, fɛŋ wu ilaa ibono Wura Wurubuaarɛ gi baa wɔra sa mɔ mɔ? Wura Wurubuaarɛ gyɛ daa otolonbo. Ɔ tansi ɔ kya su asa so.

¹²Me-nanboana, ibono pɛwu nɛ tɔgɛ faa gɛmara mɔ, nan tɔgɛ fɛye ibono i tiri gikyɔ mɔ. Imɔ ne n gyɛ yɛɛ fɛŋ sa fɛꞌ tɔgɛ yɛɛ, “Nɛ kerɛ fɛɛ soso,” abɛɛ “Nɛ kerɛ fɛɛ gɛsinkpan” abɛɛ “Nɛ kerɛ fɛɛ ilaa banban iko.” Fɛꞌ yɛgɛ fɛye-“kuaa” ɔꞌ wɔra “kuaa”, de fɛye-“ɛn” ɔꞌ wɔra “ɛn,” de Wurubuaarɛ ɔŋ sa ɔꞌ nyɛ bun fɛye gipuɛɛ.

¹³Imɔso ɔko bo fɛye dɔ ɔ kya wu ɔlaawusɛ? Kaasɛ mɔ ɔꞌ dalaa. Ɔko bo fɛye dɔ ibono mɔ-gisen dɔ i bo mɔ ɔkon? Kaasɛ mɔ oꞌ bii ilon yen Wurubuaarɛ. ¹⁴Ɔko bo fɛye dɔ ɔ kya lɔ? Kaasɛ ɔꞌ da gibaa terɛ Yesu ɔson mɔ dɔ abelɛnsɛ de mɛꞌ baa dalaa sa mɔ de mɛꞌ kyu nfɔ kyu worogɛ mɔ Wura Yesu ginyen dɔ. ¹⁵Nengyene mɛ kyu gisɔɔgyi dalaa mɔ, ɔlɔbo mɔ laa nyɛ alanfiya. Wura Yesu laa kosorɛ mɔ, ne fɛɛ ɔlɔbo mɔ gi wɔra ilaa nyɛnyɛn mɔ, ɔ laa kyu kyɛɛ mɔ. ¹⁶Imɔso fɛꞌ lɛɛ fɛye-ilaa nyɛnyɛn ibono fɛ kya wɔra mɔ tɔgɛ sa abara de fɛꞌ dalaa sa abara. Imɔ ne nan yɛgɛ Wurubuaarɛ laa nyɛ kyu kyɛɛ fɛye de fɛꞌ nyɛ alanfiya. Ɔbono mɔ-gisen dɔ i boran sa Wurubuaarɛ mɔ gi dalaa lii mɔ-gisen dɔ mɔ, gɛnen gɛdalaa gɛbono gɛ bo gya ne gɛ kya wɔra gɛsun. ¹⁷Ilaagya gi wɔra nyamesɛ fɛɛ aye ɔnan. Owi ɔko dɔ mɔ, ɔ dalaa sa Wurubuaarɛ lii mɔ-gisen dɔ yɛɛ nyangbon ɔŋ sa ɔꞌ da. Gɛsintin mɔ, nyangbon mɛŋ da gɛsinkpan so nsi nsa de gibaafon. ¹⁸Imɔ gɛmara mɔ, o kii dalaa kolɛ Wurubuaarɛ yɛɛ ɔꞌ yɛgɛ nyangbon ɔꞌ baa da kon. Ne gɛsintin mɔ, Wurubuaarɛ gi nu mɔ-gɛdalaa ne ɔ yɛgɛ nyangbon gi baa da, ne gɛsinkpan mɔ gɛ kii nyɛ wɔra agyudɔ.

¹⁹Me-nanboana, nengyene fɛye dɔ ɔko gi fuɛ Yesu gɛsintin ɔkpa mɔ ne ɔko gi taalɛ kiiri mɔ ba mɔ, kaasɛ mɔ gi wɔra ilaa. ²⁰Fɛꞌ bii yɛɛ ɔbono ɔ taalɛ lɛɛ ilaa nyɛnyɛn ɔwɔrabo mɔ lii mɔ-ilaa nyɛnyɛn ɔkpa mɔ dɔ gɛnen mɔ, ɔ mɔlɛgɛ mɔ de ɔŋ sa ɔꞌ fuɛ mɔ-lɛwu gɛmara ne. Kaasɛ mɔ kee laa nyɛ mɔ-ilaa nyɛnyɛn gikyɔ iꞌ kpaarɛ fuɛ sa mɔ.