Romanos

Ri carta xutz’ib’aj ri Pablo che riglesia k’o Roma

Ri Pablo kuya pan rutzil kiwach ri hermanos e k’o Roma

¹ Ri’in in Pablo, in raj chak ri Qanimajawal Jesucristo. In k’u sik’im re kinu’an utaqo’n y ya’tal chwe kantzijoj ri Utzilaj Tzij re ri Dios. ² Wa’ wa Utzilaj Tzij e ri ub’i’tisim lo ri Dios ojertan, yey e ri tz’ib’ital kan pa ri Santowilaj Uch’a’tem kuma ruq’alajisanelab’. ³ Ri Utzilaj Tzij e ri kach’a’t puwi Ruk’ajol ri Dios, ri Qanimajawal Jesucristo. Rire xalax wara che ruwachulew yey upeteb’em chike ri e ralk’o’al ri rey David. ⁴ Yey ruma ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios, xq’alajinik ri Qanimajawal Jesucristo e Uk’ajol ri Dios echiri’ ruk’ unimal chuq’ab’ xk’astaj lo chikixo’l ri ekaminaq. ⁵ Ruma k’u Rire, xqak’ul ri sipanik re koju’an oj utaqo’n cha’ uk’iyal tikawex pa taq ronoje ri tinamit che ruwachulew kakub’i’ kik’u’x ruk’ y kakikoj utzij y jela’ kaloq’ox uq’ij rub’i’. ⁶ Yey ralaq e alaq kuk’il ri esik’im cha’ kak’oji’ alaq puq’ab’ ri Qanimajawal Jesucristo. ⁷ Kintz’ib’an k’u pan che onoje alaq ri jeqel alaq pa ri tinamit Roma, ri lik k’ax kana’ alaq ruma ri Dios y sik’im alaq cha’ ku’an alaq re ri Dios. K’ulu k’u alaq ri unimal rutzil k’u’xaj y ri utzil chomal re ri Qaqaw Dios y re ri Qanimajawal Jesucristo.

Ri Pablo karaj ke’b’ina kuk’ ri e aj Roma

⁸ Nab’e na, ruma ri Qanimajawal Jesucristo, kantioxij che ri nu Dios uma onoje alaq, ma che ronoje luwar che ruwachulew lik katataj puwi ri kub’ulib’al k’u’x alaq. ⁹ Ri Dios, ri kanloq’nimaj ruk’ ronoje nuk’u’x echiri’ kantzijoj ri Utzilaj Tzij re Ruk’ajol, Rire lik reta’am xaqi kankuxtaj alaq chwach echiri’ kan’an orar. ¹⁰ Kantz’onoj k’u che ri Dios chuya’a na chwe kine’b’ina uk’ alaq juna q’ij we e karaj ri’ Rire chwe. ¹¹ Ma lik kuaj kanwil wach alaq cha’ kanto’ alaq che ri b’inik silab’ik alaq chwach ri Dios y jela’ lik katiki’ alaq chi utz. ¹² Jek’ula’ kaqanimarisaj qak’u’x chiqawach, ma ralaq y ri’in junam kub’ul qak’u’x ruk’ ri Qanimajawal.

¹³ Hermanos, lik kuaj k’ut keta’maj alaq, ri’in uk’iyal laj nuch’ob’om kuaj ki’nwila alaq re kanto’ alaq cha’ kak’iy alaq chwach ri Dios, jela’ pacha’ ri nu’anom kuk’ ri jujun chik na e ta aj Israel. Pero k’amaja’ ya’tal chwe kinopon uk’ alaq. ¹⁴ Ri’in lik kanna’o chinuwach k’o wi kantzijoj ri Utzilaj Tzij chike konoje; wa’ e ri e tijotal pa ri ch’a’tem griego yey ri e aj naj na e tijotal taj, ri lik k’o keta’am yey ri na jinta k’o keta’am. ¹⁵ Jek’ula’ lik kacha wanima’ che kin’ek pa ri tinamit Roma re kantzijoj ri Utzilaj Tzij che alaq.

Ruchuq’ab’ ri Utzilaj Tzij

¹⁶ Ri’in na kink’ix ta che ri Utzilaj Tzij, ma ruk’ wa’ kaq’alajin ruchuq’ab’ ri Dios re keb’ukolob’ej konoje ri kekojow re; nab’e chike ri e aj judi’ab’, tek’uchiri’ chike ri na e ta aj judi’ab’. ¹⁷ Ma ri Utzilaj Tzij kuq’alajisaj chiqawach su’anik kojk’oji’ jusuk’ chwach ri Dios, yey wa’ e ruma ri kub’ulib’al qak’u’x ruk’ Rire; ronoje k’u ri qak’aslemal chwach ri Dios e ruma ri kub’ulib’al qak’u’x. Ma jewa’ tz’ib’ital kan pa Ruch’a’tem:

Ri e jusuk’ chwach ri Dios,

k’o kik’aslemal ruma ri kub’ulib’al kik’u’x ruk’ Rire Hab. 2:4

kacha’.

Konoje ri tikawex emakuninaq chwach ri Dios

¹⁸ Lik kaq’alajin k’u ri royowal ri Dios echiri’ ruq’atb’al tzij kape chila’ chikaj pakiwi ri tikawex lik itzel kik’u’x chirij ri Dios y na jusuk’ ta ri kib’inik kisilab’ik; ma ruma ri na utz taj kaki’ano, keb’u’an e latz’anel chike jujun chik cha’ na kaketa’maj ta ri Q’ijsaq. ¹⁹ Yey rike k’o keta’am puwi ri Dios, ma e Rire q’alajisayom wa’ chike. ²⁰ Ma e janipa ri na kilitaj ta uwach che ri Dios, pacha’ ruchuq’ab’ na jinta utaqexik y runimal uwach Rire, wa’ lik xq’alajin lo chwi ri jeqeb’al re ruwachulew ruma ronoje taq ri ’anatal ruma Rire. E uwari’che na usuk’ taj we k’o junoq kub’i’ij: «Na jinta k’o weta’am puwi ri Dios.» ²¹ Pero ri winaq tob’ keta’am chik k’o jun Dios k’aslik, na kiya’om ta k’u ri’ ri yakb’al uq’ij taqal che y na ketioxin tane chwach. Jek’ula’ xsach ri kina’oj ma e kakich’ob’ ri na jinta uchak; yey ruma wa’ na kakimaj ta chi usuk’ sa’ ri utz y sa’ ri na utz taj. ²² Tob’ kakib’i’ij lik k’o kina’oj, paqatzij wi lik na jinta k’o keta’am. ²³ Na xkiyak ta chi uq’ij ri Dios k’aslik, ri Jun na kakam taj; ma e xkijeq uyakik kiq’ij kik’axwach winaq xa kekamik y kik’axwach taq awaj kexik’ik’ pa kaj, taq awaj kajib’ kaqan yey taq awaj kecharar pulew.

²⁴ Ruma k’u la’, ri Dios xeb’uya kan chupa ri ch’ulilaj mak y chupa ri kirayib’al na chom taj. Jek’ula’ xkijeq xemakun chikiwach, xki’an ruk’ ri kicuerpo ri lik k’ixb’al uwach. ²⁵ Wa’ xkik’ulumaj ma xkik’aq b’i ri Q’ijsaq re ri Dios yey puk’axel e xkitaqej ri xa raq’ub’al. Ek’u xkiyak kiq’ij y xkiloq’oj janipa taq ri u’anom ri Dios; yey na e ta xkiyak uq’ij ri ’anayom re janipa taq ri k’olik, ri Jun lik taqal che kayak uq’ij na jinta utaqexik. Amén.

²⁶ Ruma k’u la’, ri Dios xeroq’otaj kan chupa ri kirayib’al lik k’ixb’al uwach. Xu’ana nenare’ ri ixoqib’ xkijalk’atij rusuk’ ri kirayib’al kuk’ ri kachijilal y e xki’an ri na usuk’ taj, ma xkijeq kakirayij kib’ chikiwach e ixoqib’. ²⁷ Jek’ula’ rachijab’ xkijalk’atij rusuk’ ri kirayib’al kuk’ ri kixoqilal; xkitzaq k’u kib’ che u’anik ri lik k’ixb’al uwach, ma xkijeq kakirayij kib’ chikiwach, achijab’ kuk’ achijab’. Ruma k’u ri’ e xkipetisaj lo ri royowal ri Dios pakiwi’ y kik’ulum k’u ri tojb’al re ri ch’ulilaj mak ki’anom.

²⁸ Rike na xkaj taj kaketa’maj uwach ri Dios. E uwari’che Rire xeroq’otaj kan chupa ri sachib’al na’oj cha’ jela’ e kaki’an ronoje ri na usuk’ taj. ²⁹ Jek’ula’ e kiya’om kib’ che u’anik janipa ri na jusuk’ taj: wa’ e ri kaketz’ab’ej uwa kiq’ij kuk’ jujun chik na kik’ulel taj, ri kaki’an ri lik itzel uwachlib’al, ri e aj rayinel, ri itzel kik’u’x, ri k’ax kik’u’x chikiwach, ri e kamisanel, ri e aj ch’a’oj, ri e sokoso’nel, ri kaki’an k’ax chike jujun chik, ³⁰ ri e aj molot, ri e aj nuk’ul ch’a’tem, ri itzel kik’u’x chirij ri Dios, ri e aj yajanel ruk’ itzel ch’a’tem, ri kaki’an nim che kib’, ri kakitak’ab’a’ kiq’ij, ri itzel uwach taq ri kakino’jij, ri na e ta kojol tzij ke kichu-kiqaw, ³¹ ri na kakaj taj ketanik, ri na kaki’an taj sa’ ri kakib’i’ij, ri na jinta k’ana rutzil k’u’xaj kuk’, ri na e ta kuyul mak y ri na jinta k’ana k’axna’b’al k’u’xaj kuk’. ³² Rike lik keta’am chi utz ri q’atb’al tzij re ri Dios pakiwi ri e aj mak, ma Rire ub’i’im lo wa’: Janipa ri kakipalajij rutaqanik, lik taqal chike kekamik. Tob’ k’u e u’anom ri’, rike na xew ta kaki’an ri na utz taj, ma lik ne keki’kot che echiri’ kakilo e k’o jujun chik kaki’an ke kuk’.

Lik jusuk’ ri q’atb’al tzij ku’an ri Dios

¹ E uwari’che, tob’ at chinoq, na utz taj kawesaj awib’ chwach ri mak echiri’ ri’at kaq’at tzij pakiwi jujun chik ruma ri kaki’ano. Ma ri’at kaq’at tzij pakiwi’ yey e ne kat-tajin che u’anik ri kaki’an rike; ruk’ k’u wa’ atukel kaya awib’ chupa ri q’atb’al tzij. ² Yey qeta’am k’ut lik jusuk’ ri q’atb’al tzij ku’an ri Dios pakiwi ri keb’anaw taq ri na utz taj. ³ Ri’at, ri kaq’at tzij pakiwi jujun chik ruma ri kaki’ano yey ka’an awe kuk’, ¿kach’ob’ kami ri’ ri’at ri Dios na kuq’at ta tzij pawi’?

⁴ Na ruk’ ta k’u ri’, lik nim ri rutzil uk’u’x y runimal uk’u’x ri Dios pawi’, ma karoy’ej kayijb’a’ awib’ y na asu ta kusachisaj awach. ¿E kami kak’aq b’i uq’ij ri’ ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios? ¿Na aweta’am ta neb’a ri’at wa unimal rutzil uk’u’x ri Dios e kak’amaw b’i awe chupa ri tzeleb’al tzij chwach Rire? ⁵ No’j ri’at lik awib’och’im awib’ yey na kach’aw tane ak’u’x che katzelej atzij. Ruma k’u wa’ e kat-tajin che upetisaxik ri royowal ri Dios pawi’ chupa ri q’ij echiri’ Rire kuk’ut ri royowal y kuq’alajisaj k’u ri jusuk’ q’atb’al tzij ku’ano. ⁶ Ma ri Dios kuya ri rajil uk’axel chike chikijujunal e chirij taq ri ki’anom. ⁷ Kuya k’aslemal na jinta utaqexik chike ri kichuq’ub’em kib’ che u’anik ri utz, ma kacha kik’u’x che uk’ulik ruchomalil ri Dios, ri yakb’al q’ij kuya Rire y ri k’aslemal na jinta uk’isik. ⁸ No’j ri oyowal y ri q’atb’al tzij re ri Dios katzaq pakiwi ri keyaktaj chirij Rire, wa’ e ri na kakaj ta kakikoj ri Q’ijsaq re ri Dios, xew e kaki’an ri na jusuk’ taj chwach ri Dios. ⁹ Kape k’u k’axk’ob’ik y b’is pakiwi konoje ri tikawex kaki’an ri na utz taj, tob’ e aj judi’ab’ o na e ta aj judi’ab’. ¹⁰ No’j chike konoje ri keb’anaw re ri utz, ri Dios kuya kichomal, yakb’al kiq’ij y utzil chomal, tob’ e aj judi’ab’ o na e ta aj judi’ab’. ¹¹ Ma chwach ri Dios konoje ri tikawex xaqi junam kiwach.

¹² Konoje k’u ri na jinta keta’am puwi ri Tzij Pixab’ re ri Dios, na kaq’at ta tzij pakiwi’ e chirij ri kub’i’ij wa Tzij Pixab’. Na ruk’ ta k’u ri’, we kemakunik, kasach na k’u kiwach. No’j k’u ri keta’am wa Tzij Pixab’, we kemakunik, ri’ kaq’at na tzij pakiwi’ e chirij ri kub’i’ij wa Tzij Pixab’. ¹³ Ma ri e jusuk’ chwach ri Dios na e ta ri xa e tanel re Rutzij Upixab’; ma e ri e ’anal re, e wa’ ri ka’an jusuk’ chike. ¹⁴ No’j ri na e ta aj judi’ab’, tob’ na kitom ta ri Tzij Pixab’ re ri Dios, we kalax pa kanima’ kaki’an ri kub’i’ij wa Tzij Pixab’, wa’ e k’utub’al re k’o keta’am puwi sa’ ri chirajawaxik chike. ¹⁵ Q’alaj k’u ri’ k’o taqanik tz’ib’ital pa kanima’, ma kakina’ chikik’u’x we utz o na utz ta ri kina’oj. ¹⁶ K’o jun q’ij echiri’ ri Dios kuya puq’ab’ ri Qanimajawal Jesucristo kuq’at tzij pakiwi konoje; k’a ek’u ri’ kaq’alajin na ronoje ri k’o pa kanima’ ri tikawex, jela’ pacha’ ri kub’i’ij wa Utzilaj Tzij kantzijoj ri’in.

Ri e aj Israel y ri Tzij Pixab’ re ri Moisés

¹⁷ Chatape k’u ri kab’i’x chawe ri at kuk’il ri e aj judi’ab’, ri’at kakub’a’ ak’u’x ruk’ ri Tzij Pixab’ re ri Dios yey katak’ab’a’ aq’ij ma ri Dios k’o awuk’. ¹⁸ Aweta’am k’u ri’ sa’ ri karaj ri Dios y sa’ ri lik utz chwach Rire, ma Rutzij Upixab’ kuk’ut chawe sa’ ri chirajawaxik wi ka’ano. ¹⁹ E chawach ri’at, at k’amal kiwach ri e potz’ y at q’ijsaq chikiwach ri keb’in pa q’equ’m. ²⁰ E chawach ri’at, at q’ilonel ke ri na jinta kakiriqo y at k’utunel ke ri e ch’uti’q. E kach’ob’ ri’at k’o ronoje ya’b’al na’oj y q’ijsaq awuk’, ma ya’tal ri Tzij Pixab’ paq’ab’. ²¹ Jela’ k’u ri’ we katk’utun chike jujun chik, ¿su’b’e na katk’utun ta chawib’il awib’? Ri’at kat-tzijon puwi’ na utz taj we jun ku’an eleq’; ¿su’b’e k’u ri’ ri’at ka’an eleq’? ²² Yey kab’i’ij na utz taj we junoq kamakun chirij ri k’ulanikil; ¿su’b’e k’u ri’ ri’at ka’an wa’? Katch’a’t ne chikij ri tiox; ¿su’b’e k’u ri’ kakoj aq’ab’ che taq ri re tiox? ²³ Ri’at lik ka’an nim che awib’ ma k’o awuk’ ri Tzij Pixab’ re ri Dios. ¡Yey ri’at kapalajij ri Tzij Pixab’ re ri Dios y ruk’ wa ka’ano kak’aq b’i uq’ij Rire! ²⁴ E uwari’che e jela’ pacha’ ri tz’ib’ital kan pa Ruch’a’tem ri Dios:

Ruma ri imak ri’ix ix aj judi’ab’,

ri na e ta aj judi’ab’ lik tzel kech’a’t chirij rub’i’ ri Dios Ez. 36:20-22

kacha’.

²⁵ Paqatzij wi ri retalil re circuncisión k’o kutiqoj wi chawe, we kataqej ri Tzij Pixab’. No’j we na kataqej taj, ri’ junam awach ruk’ ri na ukojom ta ri retalil re circuncisión. ²⁶ No’j we k’o junoq na ukojom ta ri retalil re circuncisión, yey we ku’an k’u ri kataqan ri Tzij Pixab’ che, ri’ e junam ruk’ ukojom wa retalil, tob’ na ukojom taj. ²⁷ We k’o k’u junoq na ukojom ta ri retalil re circuncisión, pero ku’an chi utz ronoje ri taqanik re Rutzij Upixab’ ri Dios, ri’ taqal ne che rire e kaq’ataw tzij pawi’ ri’at. Ma e ri’at, tob’ akojom ri retalil re circuncisión y k’o awuk’ ri Tzij Pixab’ re ri Dios tz’ib’ital kanoq, e ne kapalajij ri kub’i’ij. ²⁸ Ma junoq e kuk’il raj judi’ab’ na ruma ta ri kilitaj che, yey ri saqil circuncisión na e tane ri retalil xa kojotal che ri rulewal. ²⁹ Ma chupa ri ranima’ junoq kaq’alajinik we paqatzij wi e kuk’il raj judi’ab’ e utinamit ri Dios. Yey ri saqil circuncisión e ri ku’an ri Dios pa ranima’ junoq; y wa’ e ruma ri Ruxlab’ixel ri Dios, na e ta ruma ri taqanik tz’ib’ital kanoq. Ek’u ri yakb’al uq’ij junoq e kuk’il rutinamit ri Dios na e ta rachijab’ keya’w re, ma e ri Dios kaya’w re.

Ri Dios lik jusuk’ ri ku’ano

¹ ¿Sa’ k’u ri’ ri kutiqoj che jun we e kuk’il rutinamit ri Dios e aj judi’ab’? ¿O sa’ ri utz kuk’am lo che junoq ukojom ri retalil re circuncisión? ² Lik k’o taq kutiqoj wi. Ma ri Dios nab’e na xuya Ruch’a’tem pakiq’ab’. ³ Pero ¿sa’ ku’ana’ we e k’o jujun chike na xkaj taj kakikoj Ruch’a’tem ri Dios? ¿Ruma nawi ri’ wa’ kujek’ rib’ ri Dios che ri ub’i’tisim? ⁴ ¡Paqatzij wi na e ta ri’! Ma ri Dios na aj ta raq’ul; janipa rub’i’im Rire, e ku’ano, tob’ k’u konoje ri winaq xa e aj raq’ul. Ma e pacha’ ri tz’ib’ital kan pa Ruch’a’tem ri Dios:

We k’o junoq kuk’amb’ej upa ri ch’a’tem la,

kaq’alajinik Rilal lik Lal jusuk’ che ronoje ri kab’i’ij la;

jek’ula’ kel pana la ruk’ puwi ronoje Sal. 51:4

xcha ri rey David che ri Dios.

⁵ K’o ri kakib’i’ij: «E taq ri lik na jusuk’ taj kaqa’ano k’o kutiqoj; ma echiri’ kaqa’an wa’, más kaq’alajin ri lik jusuk’ ku’an ri Dios» kecha’. (Jela’ kakich’ob’ raqan ri tikawex re ruwachulew.) ¿Sa’ k’u ri’ ri kaqab’i’ij puwi wa’? ¿Na jusuk’ ta neb’a ri ku’an ri Dios we kuq’at tzij paqawi’? ⁶ ¡Are’, lik jusuk’! Ma we ta na jusuk’ ta Rire, ¿sa’ k’u u’anik ri’ kuq’at tzij pakiwi konoje ri e k’o che ruwachulew? ⁷ Ma laj k’o junoq kub’i’ij: «We ruk’ ri raq’ub’al kan’ano e katak’ab’ax uq’ij ri Q’ijsaq re ri Dios, ¿sa’ k’u ub’e ri’ k’a kab’i’xik in aj mak y kaq’at tzij panuwi’?» kacha’. ⁸ ¿Utz ne ri’ kaqab’i’ij: «Qa’ana ri na utz taj cha’ wa’ e kuk’am lo ri utz»? ¡Na utz ta k’enoq! Yey k’o ri kakib’i’ij raq’ub’al chiqij, ma kakib’i’ij jela’ kojk’utun ri’oj. E ri keb’i’n re wa’, lik taqal chike kaq’at tzij pakiwi’.

Konoje ri tikawex emakuninaq chwach ri Dios

⁹ ¿E kami ke’elawi ri’ ri oj aj judi’ab’, lik utz qa’anom y na jinta k’ana qamak chikiwa ri na e ta aj judi’ab’? ¡Na e ta ri’! Ma e pacha’ ri nuk’utum loq: Konoje, tob’ e aj judi’ab’ o na e ta aj judi’ab’, junam e k’o chuxe’ ri q’atb’al tzij re ri Dios ruma ri kimak. ¹⁰ Ma jewa’ ri tz’ib’ital kan pa Ruch’a’tem ri Dios:

Na jinta juna tikawex jusuk’ chwach ri Dios,

tob’ tane xa jun.

¹¹ Na jinta junoq kamajaw usuk’ runa’oj ri Dios.

Na jinta junoq katzukuw re Rire.

¹² Konoje ri winaq eb’elinaq

che rub’e ri Dios,

y na jinta chi k’ana kichak.

Na jinta junoq ka’anaw ri utz,

tob’ tane xa jun. Sal. 14:2-3

¹³ Ri ch’a’tem kel lo pa kichi’ ri winaq

e pacha’ uchuyil ujul anima’ teq’el uchi’;

ma ruk’ ri kaq’ kesokoso’nik. Sal. 5:9

Ri ch’a’tem kel lo pa kichi’

e pacha’ chi veneno re kumatz. Sal. 140:3

¹⁴ Yey rupa kichi’ nojinaq che itzel taq tzij y k’axlaj ch’a’tem. Sal. 10:7

¹⁵ Lik kacha kik’u’x che kekamisanik.

¹⁶ Tob’ pa taq keb’ik’ow wi,

kekikoj ri winaq pa k’axk’olil y pa b’is;

¹⁷ pa taq e k’o wi rike,

na jinta k’ana utzil chomal. Is. 59:7-8

¹⁸ Na jinta ne k’ana xi’in ib’ kuk’ chwach ri Dios Sal. 36:1

kacha’.

¹⁹ Ronoje ri kub’i’ij Rutzij Upixab’ ri Dios, wa’ kub’i’ij chike ri k’o wa Tzij Pixab’ pakiq’ab’. Jek’ula’ na jinta junoq k’o puq’ab’ kub’i’ij: «Na utz ta kuq’at tzij ri Dios panuwi’ ma ri’in na jinta k’ana numak.» Ma paqatzij wi konoje ri winaq e k’o che ruwachulew, tob’ e aj judi’ab’ o na e ta aj judi’ab’, e k’o chuxe’ ri q’atb’al tzij re ri Dios. ²⁰ Y na jinta juna tikawex ku’an jusuk’ che rib’ chwach ri Dios ruma ri kutaqej ri taqanik re ri Tzij Pixab’. Ma ri Tzij Pixab’ na jinta uchuq’ab’ cha’ kojresaj puq’ab’ ri mak; xew kuk’ut chiqe: Ri’oj oj aj mak.

Ri tikawex kekolob’etaj ruma ri kub’ulib’al kik’u’x ruk’ ri Dios

²¹ Pero wo’ora ri Dios uq’alajisam chiqawach su’anik Rire ku’an jusuk’ chiqe, jela’ pacha’ ri kub’i’ij Rutzij Upixab’ ri Dios tz’ib’ital kan ruma ri Moisés y kuma ri q’alajisanelab’. Na koju’an ta k’u jusuk’ chwach ri Dios ruma ri qataqem taq ri taqanik, ²² ma e ruma ri kub’ulib’al qak’u’x ruk’ ri Qanimajawal Jesucristo. Ma ri Dios ku’an jusuk’ chike konoje ri kakub’i’ kik’u’x ruk’ ri Cristo, tob’ e chinoq. ²³ Konoje k’u ri tikawex emakuninaq y lik naj e k’o wi lo che ri unimal uchomalil ri Dios. ²⁴ Na ruk’ ta k’u ri’, ri Dios ku’an jusuk’ chike ruma ri unimal rutzil uk’u’x y kusipaj k’u ri kolob’etajik chike ruma ri xu’an ri Qanimajawal Jesucristo echiri’ xeresaj lo puq’ab’ ri mak. ²⁵ Ri Dios xuya lo ri Cristo cha’ ruma Rire ri tikawex kakiriq kuyb’al kimak we xkub’i’ kik’u’x ruk’ rukik’el xturuwik. Jek’uri’la’ ri Dios xuk’utu Rire lik jusuk’ y lik k’o unimal uk’u’x, ma ojertan na asu ta xusachisaj kiwach ri winaq ruma ri kimak ki’anom loq. ²⁶ Yey Rire uch’ob’om chi lo raqan sa’ ri ku’an chupa wa’ wa q’ij oj k’o wi. Ek’u wo’ora uk’utum chik su’anik ku’an jusuk’ chike ri tikawex; e ruma ri kub’ulib’al kik’u’x ruk’ ri Jesús. Jela’ k’u ri’, xq’alajinik ri Dios lik jusuk’ y e Rire ri ku’an jusuk’ chike ri kakub’i’ kik’u’x ruk’ ri Cristo.

²⁷ ¿K’o neb’a qa’anom ri’oj cha’ ruk’ wa’ utz kaqa’an nim che qib’ chwach ri Dios? ¡Na jintaj! ¿Su’b’e? Ma na e ta ruma kaqataqej ri taqanik ri ka’anaw chiqe kojqib’ ruk’ ri Dios; e ruma ri kub’ulib’al qak’u’x ruk’ ri xu’an Rire. ²⁸ Kaqak’isb’ej k’u ruk’ wa’: Ri Dios ku’an jusuk’ che ri tikawex ruma ri kub’ulib’al uk’u’x ruk’ Rire, na ruma ta ri utaqem taq ri taqanik. ²⁹ ¿Ri Dios xew neb’a Dios ke ri e aj judi’ab’? ¿Na e ta neb’a Dios ke ri na e ta aj judi’ab’? Paqatzij wi Rire e Dios ke ri e aj judi’ab’ y ke ri na e ta aj judi’ab’. ³⁰ Ma xa jun Dios k’olik. Yey Rire ku’an jusuk’ chike ri tikawex ruma ri kub’ulib’al kik’u’x. Wa’ e ku’an kuk’ ri kikojom ri retalil re circuncisión y kuk’ ri na kikojom taj. ³¹ ¿Ruma nawi ri xkub’i’ qak’u’x ruk’ ri Cristo, utz kaqak’aq b’i uq’ij ri Tzij Pixab’ tz’ib’ital kan ruma ri Moisés y kaqab’i’ij wa’ na jinta chi uchak? ¡Na e ta ri’! Ma ruk’ ne ri kub’ulib’al qak’u’x, kaqamaj usuk’ lik k’o uwach ri Tzij Pixab’.

Ri kub’ulib’al uk’u’x ri Abraham ruk’ ri Dios

¹ ¿Sa’ k’u ri’ kaqab’i’ij puwi ri Abraham, ri nab’e qamam ojertan ri oj aj Israel? ¿Su’anik x’ani’ jusuk’ che rire chwach ri Dios? ² We ta ri Abraham x’an jusuk’ che chwach ri Dios ruma taq ri chak xu’an xa pa ri’re, taqal k’u ri’ che kutak’ab’a’ uq’ij; tob’ wa’ na jinta ke’elawi chwach ri Dios. ³ Ma ¿sa’ ri kub’i’ij Ruch’a’tem ri Dios? Jewa’ kub’i’ij:

Ri Abraham xukojo ri Dios e ku’ana janipa ri xub’i’tisij che

y ruma k’u ri’ x’ani’ jusuk’ che Gn. 15:6

kacha’.

⁴ Echiri’ juna aj chak kachakunik, kaya’i’ ri taqal che; yey wa’ na e ta jun sipanik, ma uch’akom chik. ⁵ No’j na je ta k’u la’ echiri’ ri Dios ku’an jusuk’ che junoq. Ma wa’ e jun sipanik re ri Dios, na e ta tojb’al re juna chak ’anatalik. Ma juna tikawex na ku’an ta jusuk’ che rib’ ruma lik kachakunik; e ka’an jusuk’ che xew ruma ri kub’ulib’al uk’u’x ruk’ ri Dios, ri ka’anaw jusuk’ chike raj makib’. ⁶ Yey ri David ub’i’im kanoq nim kiq’ij kalaxik ri tikawex we ri Dios ku’an jusuk’ chike y wa’ na e ta ruma juna chak ki’anom, ⁷ ma jewa’ xub’i’ij:

¡Nim kiq’ij kalaxik ri tikawex kuytajinaq chi kimak

y sachom chi uwach ri na utz taj ki’anom!

⁸ ¡Nim k’u kiq’ij kalaxik ri tikawex

na jinta chi ri q’atb’al tzij re ri Dios pakiwi’! Sal. 32:1-2

xcha’.

⁹ Echiri’ kub’i’ij «nim kiq’ij kalaxik», ¿xew nawi kach’a’t pakiwi ri kikojom ri retalil re circuncisión? ¡Na xew taj! Ma kach’a’t pakiwi ri kikojom ri retalil re circuncisión y pakiwi ri na kikojom taj. + 4:9 Ri kikojom ri retalil re circuncisión e ri e aj judi’ab’, yey ri na kikojom taj; e ri na e ta aj judi’ab’. Yey qab’i’im puwi ri Abraham: X’ani’ jusuk’ che rire ruma ri kub’ulib’al uk’u’x ruk’ ri Dios. + 4:9 Gn. 15:6 ¹⁰ ¿Jampa nawi x’an jusuk’ che ri Abraham? ¿K’a e nawi echiri’ ukojom chi ri retalil re circuncisión? ¡Na e taj! Ma k’amaja’ ne kukoj wa’ echiri’ ri Dios xu’an jusuk’ che; tek’uchiri’ xkoj ri retalil re circuncisión che. ¹¹ Wa retalil re circuncisión ukojom e k’utub’al re ri kub’ulib’al uk’u’x, ri xuk’utu echiri’ k’amaja’ kukoj wa’. Ruma k’u la’, xe’eloq e rire ri kiqaw konoje ri kakub’i’ kik’u’x ruk’ ri Dios, tob’ na xkoj tane wa’ wa retalil re circuncisión chike. Jek’ula’, ruma ri kub’ulib’al kik’u’x ka’an jusuk’ chike chwach ri Dios. ¹² Ri kikojom ri retalil re circuncisión e ralk’o’al kan ri Abraham; pero xew taqal chike kakib’i’ij kiqaw che rire we kakik’ut ri kub’ulib’al kik’u’x ruk’ ri Dios che ri kib’inik kisilab’ik, pacha’ ri xu’an ri qamam Abraham echiri’ k’amaja’ ne kukoj ri retalil re circuncisión.

¹³ Ri Dios xub’i’tisij che ri Abraham y chike konoje ri e ralk’o’al kanoq, ku’an na ke rike ronoje ruwachulew. Pero wa b’i’tisinik na x’an ta che ri Abraham ruma xutaqej ri taqanik re ri Tzij Pixab’, + 4:13 Wa Tzij Pixab’ tz’ib’ital kan ruma ri Moisés k’amaja’ kaya’tajik echiri’ k’a k’as ri Abraham. Gn. 22:17-18; Gl. 3:17 ma e ruma lik xkub’i’ uk’u’x ruk’ ri Dios. Ruma k’u ri’, ri Dios xu’an jusuk’ che. ¹⁴ We ta e la’ k’o pakiq’ab’ taq ri winaq kakik’ul rub’i’tisim ri Dios ruma kaki’an ronoje ri taqanik re ri Tzij Pixab’, na jinta k’u kutiqoj ri’ ri kub’ulib’al kik’u’x ruk’ ri Dios, yey na jinta ne uchak ri’ rub’i’tisim ri Dios, ma na jinta junoq kuriq u’anik ronoje ri taqanik. ¹⁵ Ma ri Tzij Pixab’ e kuk’am lo ri q’atb’al tzij pakiwi ri e aj palajiy tzij. Pero we ta e la’ na jinta taqanik, na jinta aj palajiy tzij ri’.

¹⁶ Ruma taq wa’, ri tikawex kakik’ul rub’i’tisim ri Dios xew ruma ri kub’ulib’al kik’u’x ruk’ Rire. Q’alaj k’u ri’, wa sipanik xa e ruma ri unimal rutzil uk’u’x Rire, cha’ jela’ k’o pakiq’ab’ konoje ri ralk’o’al ri Abraham kakik’ul na ri b’i’tisim chike ruma ri Dios. Yey e ralk’o’al ri Abraham na xew ta ri k’o ri Tzij Pixab’ re ri Moisés pakiq’ab’, ma e ralk’o’al konoje ri kub’ul kik’u’x ruk’ ri Dios jela’ pacha’ ri xu’an ri Abraham. Ek’u rire e qaqaw qonoje ri’oj ¹⁷ chwach ri Dios, jela’ pacha’ ri tz’ib’ital kan pa Ruch’a’tem ri Dios: «Nu’anom chawe at kiqaw tikawex che uk’iyal tinamit» + 4:17 Gn. 17:5 xcha’. Ri Dios xub’i’ij wa’ che ri Abraham, yey rire xukojo; ma lik xkub’i’ uk’u’x ruk’ ri Dios, ri kuya k’aslemal chike ri ekaminaq y kach’a’t chwi ri k’amaja’ ku’ano pacha’ chi ya u’anom chik. + 4:17 Ri Dios xch’a’t pakiwi taq ri e ralk’o’al ri Abraham echiri’ k’amaja’ keb’alaxik.

¹⁸ Ek’u ri Abraham xukojo ku’ana kiqaw tikawex che uk’iyal tinamit jela’ pacha’ ri b’i’tisinik ’anom che ruma ri Dios echiri’ xub’i’ij che: «Lik e k’i keb’u’ana rawalk’o’al.» + 4:18 Gn. 15:5 Yey tob’ chwach ri Abraham wa’ lik k’ayew, na ruk’ ta k’u ri’, lik xroye’ej ruk’ kub’ulib’al k’u’xaj jela’ ku’ana’. ¹⁹ Y na xq’ob’ ta ri kub’ulib’al uk’u’x tob’ reta’am rucuerpo e pacha’ kaminaq chik ma ya kopon pa jun ciento rujunab’ y reta’am ri rixoqil Sara na kalan taj. ²⁰ Na ruk’ ta k’u ri’, na keb’ ta ne upa xukoj ri xub’i’tisij ri Dios che, ma e lik xuchuq’ub’ej rib’ che ri kub’ulib’al uk’u’x ruk’ ri Dios. Lik k’u xuyak uq’ij ri Dios, ²¹ ma lik ujikib’am uk’u’x e ri Dios k’o uchuq’ab’ re ku’an ronoje rub’i’tisim. ²² Y ruma k’u ri kub’ulib’al uk’u’x, x’ani’ jusuk’ che.

²³ Ek’uchiri’ Ruch’a’tem ri Dios kub’i’ij: «X’ani’ jusuk’ che ruma ri kub’ulib’al uk’u’x,» wa’ na xew ta puwi ri Abraham xtz’ib’ax wi; ²⁴ ma e paqawi’ ne ri’oj. Ma ri Dios ku’an jusuk’ chiqe ri’oj ri kakub’i’ qak’u’x ruk’ ri Jun xuk’astajisaj lo ri Jesús, ri Qanimajawal. ²⁵ Ek’u ri Jesús xya’ pa kamik ruma ri qamak ri’oj y xk’astaj b’i churox q’ij cha’ jela’ koju’ana jusuk’ chwach ri Dios.

Ri utzil chomal kaqariq ruk’ ri Cristo

¹ Ri Dios xu’an jusuk’ chiqe ruma ri kub’ulib’al qak’u’x ruk’; ek’u wo’ora oj k’o chi utzil chomal ruk’ Rire ruma ri Qanimajawal Jesucristo. ² Yey ruma ri Cristo, xya’ chiqe kojok chwach ri Dios ruma ri kub’ulib’al qak’u’x y jela’ kaqak’ul ri unimal rutzil uk’u’x pa oj tikil wi chi utz. Yey lik kojki’kotik ma qoye’em ke’qila na runimal uchomalil ri Dios. ³ Y na xew ta wa’, ma lik ne kojki’kotik echiri’ kape k’axk’ob’ik paqawi’. Ma qeta’am we xqach’ij uchuq’ab’ ri k’axk’ob’ik, lik kak’oji’ unimal qak’u’x. ⁴ Ruma k’u runimal qak’u’x kojelik utz qa’anom chwach ri Dios, ma xqach’ij uchuq’ab’ ri k’amb’al qapa. Yey we xojelik utz qa’anom chwach ri Dios, e lik kakub’i’ pan qak’u’x ruk’ Rire. ⁵ Lik k’u jikil uwach kaqak’ul na ri qoye’em che ri Dios, ma Rire lik uk’utum ri rutzil uk’u’x chiqe ruma ri Santowilaj Ruxlab’ixel uya’om pa qanima’.

⁶ Ma ri’oj na jinta k’ana qachuq’ab’ re kaqakolob’ej qib’; yey chupa k’u ruq’ijol ucha’om chi lo ri Dios, xk’un ri Cristo y xuya rib’ pa kamik cha’ kojukolob’ej ri oj aj makib’. ⁷ Lik k’ayew kariqitaj junoq kuya rib’ pa kamik puk’axel jun chik lik jusuk’ rub’inik usilab’ik; tob’ ne laj k’o junoq kuya ranima’ kakam puk’axel junoq lik utz uk’u’x. ⁸ No’j ri Dios uq’alajisam chi ri rutzil uk’u’x chiqawach ri’oj, ma ri Cristo xkam paqak’axel echiri’ k’a oj k’o ne pa mak. ⁹ We x’ani’ k’u jusuk’ chiqe ruma rukik’el, mak’uwari’ ruma Rire kojkolob’etaj na chwach ri q’atb’al tzij ku’an ri Dios chupa ri k’isb’al q’ij. ¹⁰ E rojertan ri’oj oj aj retzelal k’u’x chirij ri Dios; na ruk’ ta k’u ri’, ri Dios xojuya chi utzil chomal chwach ruma rukamik Ruk’ajol. Mak’uwari’ we oj k’o chi pa utzil chomal chwach, kaya’taj na k’u ri’ ri qakolob’etajik ruma ri Cristo, ma Rire xk’astaj lo chikixo’l ri ekaminaq yey wo’ora k’aslik. ¹¹ Y na xew ta wa’, ma lik kojki’kot ruk’ ri Dios ruma ri Qanimajawal Jesucristo, ma ruma Rire qariqom utzil chomal chwach ri Dios.

Ri xuk’am lo ri Adán e kamik y ri xuk’am lo ri Cristo e k’aslemal

¹² Ri mak xok lo che ruwachulew ruma ri Adán, ri nab’e achi; yey ri mak e xuk’am lo ri kamik. Jek’ula’ xpe ri kamik pakiwi konoje ri tikawex, ma konoje xemakunik. ¹³ Echiri’ ri Dios k’amaja’ ne kuya Rutzij Upixab’ che ri Moisés, ri mak okinaq chi che ruwachulew. Qatzij, we na jinta taqanik, na utz taj kab’i’xik k’o junoq xupalajij tzij. ¹⁴ Na ruk’ ta k’u ri’, chwi lo ri Adán k’a chwa ri Moisés, taq ri winaq xekam ruma ri kimak, tob’ ri kimak na junam ta ruk’ ri xu’an ri Adán echiri’ xupalajij ri taqanik re ri Dios. Yey ri Adán e pacha’ ri Jun kak’unik, wa’ e ri Jesucristo. + 5:14 Ri Adán y ri Jesús k’o xkik’am lo che ruwachulew; ri Adán xuk’am lo kamik, no’j ri Jesús xuk’am lo k’aslemal. ¹⁵ Pero ri xuk’am lo ri palajib’al tzij re ri Adán lik junwi chwa ri sipanik xuk’am lo ri Qanimajawal Jesucristo. Ma ruma rupalajib’al tzij jun chi achi, xekam konoje ri winaq; yey ruma k’u ri unimal rutzil uk’u’x jun chi Achi, ri sipanik re ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios más ne xnimar pakiwi uk’iyal tikawex. ¹⁶ Ek’u ri xuk’am lo ri mak re ri jun achi, lik junwi chwa ri xuk’am lo ri sipanik kuya ri Dios chiqe. Ma ruma jun chi mak re jun chi achi, xk’un ri q’atb’al tzij pakiwi konoje ri tikawex. No’j ruma ri sipanik re ri Dios, kasachisax uwach ri uk’iyal mak ke ri tikawex cha’ jela’ utz kek’oji’ jusuk’ chwach ri Dios. ¹⁷ Xa k’u ruma rupalajib’al tzij jun chi achi, konoje ri winaq xekanaj kan chuxe’ ruchuq’ab’ ri kamik. Yey ruma k’u jun chi Achi, wa’ e ri Qanimajawal Jesucristo, janipa ri kik’ulum ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios y ri sipanik re keb’u’an jusuk’ chwach, kejeqi’ chupa jun chomilaj k’aslemal.

¹⁸ Ek’u ri palajib’al tzij re jun chi achi xuk’am lo q’atb’al tzij pakiwi konoje ri tikawex, jek’uri’la’ ruma ri jusuk’ b’inik re jun chi Achi, kaya’taj chike konoje ri tikawex jun chomilaj k’aslemal ruma ri eb’u’anom jusuk’ chwach ri Dios. ¹⁹ Yey xa ruma k’u jun chi achi xupalajij rutzij ri Dios, lik e k’i ri xeb’u’an aj makib’; jek’uri’la’, ruma jun chi Achi xukoj utzij ri Dios, lik e k’i ri keb’u’an jusuk’ chwach.

²⁰ Ek’u ri Dios xuya Rutzij Upixab’ che ri Moisés cha’ jela’ kaq’alajin ruk’iyal uwach ri mak. Y e xu’ano, ma ruk’ wa Tzij xq’alajin ruk’iyal kimak ri winaq chwach ri Dios. Yey ek’uchiri’ más xemakun ri winaq, e ne más xnimar ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios pakiwi’. ²¹ E jela’ pacha’ ri mak k’o uchuq’ab’ cha’ kuk’am lo kamik pakiwi konoje ri winaq; jek’ula’ ri’ ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios k’o uchuq’ab’ cha’ ku’an jusuk’ chike ri winaq chwach ri Dios, y jela’ k’o kik’aslemal na jinta utaqexik ruma Jesucristo, ri Qanimajawal.

K’o qak’aslemal ruma ri Cristo

¹ ¿Sa’ k’u ri’ ri kaqab’i’ij ri’oj? ¿K’a kojk’oji’ kami ri’ pa mak cha’ ri Dios e lik kunimarisaj ri unimal rutzil uk’u’x paqawi’ echiri’ kukuy ri qamak? ² ¡Na e ta k’ana ri’! Ma e janipa ri na oj jinta chi puq’ab’ ri mak, na ub’e ta k’enoq we k’a kojk’oji’ chupa wa’. ³ ¿Na eta’am ta neb’a ralaq e janipa ri xqak’ul ri bautismo, xoju’an xa jun ruk’ ri Qanimajawal Jesucristo? Yey ruma wa’, xoju’an xa jun ruk’ pa rukamik. ⁴ Ruma k’u ri bautismo xqak’ulu, e pacha’ junam ruk’ ri Cristo xojkamik y xojmuqik, cha’ jela’ kojk’astaj lo che jun k’ak’ qab’inik jela’ pacha’ ri Cristo xk’astaj lo chikixo’l ri ekaminaq ruma runimal uchuq’ab’ ri Qaqaw Dios. ⁵ Ma we x’an xa jun chiqe ruk’ ri Cristo chupa rukamik, jek’ula’ ri’ xa jun qa’anom ruk’ chupa ruk’astajib’al. ⁶ Lik k’ut qeta’am e ri ojer qab’inik qasilab’ik xkam ruk’ ri Cristo chwa ri cruz cha’ jela’ kasach uwach ruchuq’ab’ ri mak paqawi’ y jek’ula’ ri mak na kataqan ta chi paqawi’ ri’oj. ⁷ Ma e junoq kaminaq chi che ri mak, ri’ na jinta chi uchuq’ab’ ri mak puwi’. ⁸ Ma we xojkam junam ruk’ ri Cristo, + 6:8 E pacha’ xojkam junam ruk’ ri Cristo ma Rire xkam paqak’axel ri’oj. jek’ula’ ri’ lik kaqakojo k’o qak’aslem ruk’ Rire wo’ora y chiqawach apanoq. ⁹ Lik qeta’am k’ut, ri Cristo ruma xk’astaj lo chikixo’l ri ekaminaq, na kakam ta chik, ma ri kamik na jinta chi uchuq’ab’ puwi Rire. ¹⁰ Ma ruk’ rukamik xa jumul xusachisaj uwach ruchuq’ab’ ri mak; yey ruma k’u xk’astajik, e kuloq’nimaj ri Dios ruk’ ruk’aslemal. ¹¹ Jek’uri’la’ k’ola chik’u’x ralaq e pacha’ alaq kaminaq chi chwach ri mak yey alaq k’aslik re kaloq’nimaj alaq ri Dios, ma alaq re ri Cristo Jesús, ri Qanimajawal. ¹² E uwari’che lik maya alaq luwar kataqan ri mak puwi ri cuerpo alaq, ma wa’ xa ik’owel. Maya ne ib’ alaq chupa taq ri rayib’al na utz ta uwach. ¹³ Maya ne ri cuerpo alaq puq’ab’ ri mak che u’anik ri na jusuk’ taj. E ya’a ib’ alaq puq’ab’ ri Dios, ma alaq kaminaq chi chwa ri mak y alaq k’as che jun k’ak’ b’inik silab’ik. Ya’a k’u alaq ri’ ri cuerpo alaq puq’ab’ ri Dios cha’ ruk’ wa’ ka’an alaq ri lik jusuk’ chwach. ¹⁴ Ma ri mak na jinta chi uchuq’ab’ re kataqan pawi’ alaq y na jinta chi ne alaq chuxe’ ri q’atb’al tzij re rutaqanik ri Dios tz’ib’ital kan ruma ri Moisés, ma wo’ora k’o alaq puq’ab’ ri Dios ruma ri unimal rutzil uk’u’x Rire.

Qaya’a qib’ che u’anik ri lik jusuk’ chwach ri Dios

¹⁵ ¿Sa’ k’u ri’ ri kaqa’ano? ¿Kojmakun kami ri’ ma ri q’atb’al tzij re rutaqanik ri Dios na jinta chi paqawi’ yey e oj k’o puq’ab’ ri Dios ruma ri unimal rutzil uk’u’x Rire? ¡Na e ta k’ana ri’! ¹⁶ ¿Na eta’am ta neb’a alaq we kaya ib’ alaq puq’ab’ junoq che u’anik janipa ri karaj rire, ri’ e ku’ana patrón alaq y chirajawaxik k’u ri’ kakoj alaq utzij? Jek’uri’la’ we kaya ib’ alaq puq’ab’ ri mak che u’anik ri na utz taj, ri’ kuk’am b’i alaq pa kamik. No’j echiri’ kaya ib’ alaq puq’ab’ ri Dios re kakoj alaq utzij, wa’ kuk’am b’i alaq che jun jusuk’ b’inik silab’ik.

¹⁷ Lik maltiox k’u che ri Dios, ma tob’ ojertan xya’ ib’ alaq puq’ab’ ri mak che u’anik taq ri rayib’al alaq; no’j wo’ora ruk’ ronoje k’u’x alaq ya’om ib’ alaq che u’anik taq ri saqil k’utunik xya’ che alaq. ¹⁸ Ruma k’u ri xel lo alaq puq’ab’ ri mak, wo’ora e xya’ ib’ alaq che u’anik ri lik jusuk’ chwach ri Dios.

¹⁹ Xinya wa k’amb’al na’oj puwi ri patrón y ri aj chakib’ cha’ kaq’alajin ri kamb’i’ij y na k’ayew taj kamaj alaq usuk’. Kamb’i’ij k’u che alaq: Jela’ pacha’ rojertan xya alaq ronoje ri uchapom wi rib’ ri cuerpo alaq che u’anik ri lik ch’ul y ri lik itzel uwach, jek’uri’la’ wo’ora ya’a alaq ronoje ri uchapom wi rib’ ri cuerpo alaq che u’anik janipa ri lik chom y lik jusuk’ chwach ri Dios. ²⁰ Ma rojertan echiri’ k’a k’o alaq puq’ab’ ri mak, na ya’om ta ib’ alaq che u’anik ri lik jusuk’ chwach ri Dios. ²¹ ¿Sa’ ri xutiqoj che alaq janipa ri na utz taj x’an alaq ojertan? Ma wo’ora kak’ix ne alaq che taq wa’ wa kuk’am b’i jun pa kamik. ²² Ek’u wo’ora ruma alaq esam chi lo puq’ab’ ri mak, xu’ana k’u alaq aj chakib’ re ri Dios. Ri xutiqoj wa’ che alaq e ri santowilaj b’inik silab’ik alaq; yey k’isb’al k’u re, e ri k’aslemal na jinta utaqexik. ²³ Ma ri tojb’al re ri mak e ri kamik, no’j ri sipanik kuya ri Dios e ri k’aslemal na jinta utaqexik ruma ri Qanimajawal Jesucristo.

Ri kataqan paqawi’ na e ta chi ri mak, e ri Ruxlab’ixel ri Dios pa qanima’

¹ Kinch’a’t uk’ alaq hermanos, ri k’o na’oj alaq puwi taqanik. Eta’am k’u alaq wa’: Ri taqanik xew k’o uchuq’ab’ puwi juna tikawex echiri’ wa tikawex k’a k’aslik. ² E pacha’ juna ixoq k’ulanik. Rire k’o chuxe’ ri tzij re ri k’ulanikil. Ruma k’u wa’ k’o puq’ab’ ri rachijil xaloq’ k’a k’as ri rachijil. No’j we xkam rachi, rixoq na jinta chi puq’ab’ ri rachijil. ³ Jek’ula’ ri’, we rixoq kuyoj rib’ ruk’ jun chik achi yey k’a k’as ri rachijil, ri’ kab’i’x che e jun ixoq na jusuk’ ta rub’inik ma kamakun chirij ri tzij re ri k’ulanikil. No’j we xkam ri rachijil, rixoq kel chuxe’ rutaqanik wa tzij; na kamakun ta k’u ri’ chirij ri k’ulanikil we kak’uli’ ruk’ jun chik achi.

⁴ Jek’ula’ ralaq alaq nu hermanos, kaminaq chi alaq chwach taq ri Tzij Pixab’ ruma rukamik ri Cristo. Wa’ ke’elawi na e ta chi ri Tzij Pixab’ ri kataqan pawi’ alaq. Ruma k’u ri’, utz ku’an alaq re jun chik, wa’ e ri Cristo, ri xk’astaj lo chikixo’l ri ekaminaq. Jek’ula’ ri qab’inik lik k’o kutiqoj chwach ri Dios ruma oj k’o puq’ab’ ri Cristo. ⁵ Ma ojertan echiri’ k’a oj k’o pa mak, ri rayinik na utz ta uwach xk’oji’ uchuq’ab’ puwi ri qacuerpo. Ma echiri’ ri Tzij Pixab’ xuq’alajisaj chiqe sa’ ri na utz taj, e más xqarayij kaqa’an ri na utz taj. Yey ri xutiqoj wa’ chiqe e xojuk’am b’i pa kamik. ⁶ No’j wo’ora na oj jinta chi chuxe’ ri q’atb’al tzij re wa tzij, ma pacha’ oj chi kaminaq che ri k’o paqawi’ ojertan. Ek’u wo’ora ri’oj kaqaloq’nimaj ri Dios ruk’ jun k’ak’ qab’inik ruma ruchuq’ab’ ri Ruxlab’ixel pa qanima’, yey wa’ na e ta chi pacha’ ri qab’inik ojertan echiri’ xqaj kaqa’an jusuk’ che qib’ chwach ri Dios ruma ri kaqataqej taqanik.

Rutzij Upixab’ ri Dios kuq’alajisaj sa’ taq ri qamak

⁷ ¿Sa’ k’u ri’ ri kaqab’i’ij? ¿E neb’a ke’eloq ri Tzij Pixab’ na utz taj ma kuk’am lo ri mak? ¡Na e ta k’ana ri’! Ma ri’in xinweta’maj sa’ ri mak ruma ri Tzij Pixab’; yey we tamaji ri Tzij Pixab’, na kanweta’maj ta k’u ri’ sa’ ri mak. Ma ri’in na weta’am taj we mak ri rayinik we tamaji ri Tzij Pixab’ kub’i’ij: «Marayij uwach ri na awe taj.» + 7:7 Éx. 20:17 ⁸ Ruma k’u ri’ ri taqanik, ri mak kuk’osoj ronoje itzel rayinik chupa ri wanima’. We tamaji k’u ri taqanik, ri mak na jinta uchuq’ab’ panuwi’. ⁹ E ri petinaq loq echiri’ ri’in k’amaja’ kanmaj usuk’ ri Tzij Pixab’, na jinta k’o kub’isoj nuk’u’x che. Pero xopon jun q’ij echiri’ xinweta’maj sa’ ri taqanik re ri Tzij Pixab’ panuwi’. K’a chiri’ k’u ri’ xumaj uchuq’ab’ ri mak panuwi’; y xinmaj k’u usuk’ in kaminaq chwach ri Dios ruma ri numak. ¹⁰ E chinuwach ri’in, ri taqanik re ri Tzij Pixab’ e kaya’w k’aslemal; no’j ri xuya chwe ri’in, e ri kamik. ¹¹ Ma ri mak e xuchapab’ej ri taqanik y ruk’ k’u wa’, xinusoko y jela’ xuk’am lo ri kamik panuwi’. ¹² Kaq’alajin k’u ri’ ri Tzij Pixab’ re ri Dios lik santo yey taq ri taqanik re ri Tzij Pixab’ lik santo, lik jusuk’ y lik utz.

¹³ Pero ¿e nawi ke’eloq e ri utz xuk’am lo kamik panuwi’? ¡Na e ta ri’! Ma ri mak e xuchapab’ej ri utz y ruk’ wa’ xuk’am lo kamik panuwi’. Ruma k’u ri’ ri taqanik re ri Tzij Pixab’, xa jumul kaq’alajinik lik itzel uwach ri mak.

Qatukel ri’oj na kaqach’ij ta uchuq’ab’ ri mak

¹⁴ Qeta’am chi k’ut, ri Tzij Pixab’ petinaq ruk’ ri Dios. No’j ri’in xa weqam wulewal nupoqlajil, yey in ya’tal k’u puq’ab’ ri mak. ¹⁵ Na kan’an ta k’u ri’ ri kuaj ri’in kan’ano; ma e ri tzel kanwilo, e kan’an ri’. Lik na kanmaj ta k’u usuk’ su’b’e kan’an wa’. ¹⁶ Yey echiri’ e kan’an ri na kuaj taj, kanna’ k’u ri’ chinuk’u’x na utz ta ri kintajin che u’anik. Ruk’ k’u ri’ wa’ kanjikib’a’ uwach lik utz ri taqanik re ri Tzij Pixab’. ¹⁷ Jela’ k’u ri’ e pacha’ na in ta ri kin’anaw re ri na utz taj, ma e kataqan ri mak pa wanima’. ¹⁸ Ri’in lik weta’am, wa in tikawex na jinta k’ana utz chwe we na jinta ri Dios wuk’. Ma tob’ kuaj kan’an ri utz, pero nutukel na kanriq ta u’anik wa’. ¹⁹ Ma na kan’an ta ri utz, ri lik kuaj kan’ano; e lik kan’an ri na utz taj, ri na kuaj taj kan’ano. ²⁰ Jek’ula’ ri’, we e kan’an ri na kuaj taj, ri’ na in ta ri kin’anaw re, ma e ri mak kataqan pa wanima’ ri ka’anaw re. ²¹ Jek’ula’ tob’ lik kuaj kan’an ri utz, e ri na utz taj ri kataqan panuwi’. ²² Na ruk’ ta k’u ri’, kuna’ ri wanima’ e lik chom rutaqanik Rutzij Upixab’ ri Dios y lik kinki’kot che wa’. ²³ Pero kanna’o k’o jun chik tzij kataqan chwi ri nucuerpo; wa’ e ruchuq’ab’ ri mak. Ek’u wa’ kach’o’jinik cha’ na kankoj ta utzij ri kub’i’ij ri nuna’oj y jek’ula’ inyututal pa mak. ²⁴ ¡Lik toq’o’ nuwach ri’in! ¿China kesan we ri’in puq’ab’ ri na utz taj k’o chwe, ri kink’amaw b’i pa kamik? ²⁵ Lik kantioxij che ri Dios, ma xew Rire kato’w we’in, yey ku’an wa’ ruma ri Jesucristo, ri Qanimajawal. Jek’ula’ kanmaj usuk’ lik chirajawaxik kanya wib’ puq’ab’ rutaqanik Rutzij Upixab’ ri Dios; no’j echiri’ kanya wib’ puq’ab’ ri rayinik re ri nucuerpo, ri’ e kataqan ruchuq’ab’ ri mak panuwi’.

Ri Ruxlab’ixel ri Dios e kojuto’ che ri qab’inik qasilab’ik

¹ Ek’u wo’ora na jinta chi q’atb’al tzij re kamik pakiwi janipa ri e k’o puq’ab’ ri Qanimajawal Jesucristo; wa’ e ri na kitaqem ta chi ri rayib’al re ri na utz taj, ma e kitaqem sa’ ri karaj ri Ruxlab’ixel ri Dios chike. ² Ma ri Ruxlab’ixel ri Dios kuya chomilaj k’aslemal ruma ri Qanimajawal Jesucristo, y e rutaqanik ri Ruxlab’ixel ri Dios pa qanima’ ri xojesan lo chupa ruchuq’ab’ ri mak y ri kamik. ³ Yey rutaqanik ri Tzij Pixab’ na jinta uchuq’ab’ re kojresaj lo puq’ab’ ri mak, ma ri’oj oj tikawex na jinta qakowil chwa ri mak. Ek’u ri na xuch’ij ta u’anik ri Tzij Pixab’, ri Dios xu’ano echiri’ xutaq lo Ruk’ajol che ruwachulew tojb’al re ri qamak, y xu’an tikawex che jela’ pacha’ ri’oj, no’j Rire na xmakun taj. Jek’ula’, ruma rukamik jun tikawex, wa’ e ri Jesús, ri Dios xuq’at tzij puwi ri qamak. ⁴ Xu’an k’u wa’ cha’ utz kojb’in jusuk’ chwach ri Dios jela’ pacha’ ri kub’i’ij ri Tzij Pixab’; ma ri’oj na e ta chi qataqem ri rayib’al re ri na utz taj, e qataqem sa’ ri karaj ri Ruxlab’ixel ri Dios chiqe. ⁵ Ma e taq ri kiya’om kib’ che taq ri rayib’al re ri kiti’jil, e kakiya kina’oj puwi ri rayib’al na chom taj. No’j janipa ri kiya’om kib’ puq’ab’ ri Ruxlab’ixel ri Dios, ri’ e kiya’om kina’oj puwi janipa ri karaj ri Ruxlab’ixel ri Dios. ⁶ Ma we e lik kaqaya qana’oj puwi taq ri rayib’al re ri qati’jil, ri’ kamik ri kuk’am lo chiqe. No’j we e lik kaqaya qana’oj puwi janipa ri karaj ri Ruxlab’ixel ri Dios chiqe, ri’ kuk’am lo k’aslemal y utzil chomal chiqe. ⁷ E janipa ri kiya’om kina’oj xew puwi taq ri rayib’al re ri kiti’jil, ri’ e aj retzelal k’u’x chirij ri Dios. Ma rike na kakaj taj kakiya kib’ che u’anik ri Tzij Pixab’ re ri Dios, yey na kakich’ij tane u’anik wa’. ⁸ Ek’u ri Dios lik na kuk’ul ta uk’u’x ri kib’inik kisilab’ik janipa ri kiya’om kib’ chupa ri rayib’al re ri na utz taj.

⁹ No’j ralaq na ya’om ta chi ib’ alaq chupa wa’ wa rayib’al, ma e ya’om ib’ alaq puq’ab’ ri Ruxlab’ixel ri Dios, we paqatzij wi k’o Rire pa anima’ alaq. Yey we k’o k’u junoq na jinta ri Ruxlab’ixel ri Cristo pa ranima’, wa’ wa tikawex na re ta ri Cristo. ¹⁰ No’j we k’o ri Cristo pa anima’ alaq, ri’ k’o chomilaj k’aslemal alaq ruma ri u’anom alaq jusuk’ chwach ri Dios, tob’ ri cuerpo alaq kakam na ruma ri mak. ¹¹ We k’o k’u pa anima’ alaq ri Ruxlab’ixel ri Jun xuk’astajisaj lo ri Qanimajawal Jesucristo chikixo’l ri ekaminaq, ri’ k’o jun q’ij Rire kuya jun k’ak’ k’aslemal che ri cuerpo alaq yey ku’an wa’ ruma ri Ruxlab’ixel k’o pa anima’ alaq.

¹² Ruma k’u la’, hermanos, chirajawaxik e kaqa’an ri utz y maqa’an ri na utz taj, ma ri’oj na oj jinta chi puq’ab’ taq ri rayib’al re ri qati’jil. ¹³ Ma we ya’om ib’ alaq chupa wa’, ri’ e kuk’am lo ri kamik pawi’ alaq. No’j we ruk’ ruto’b’al ri Ruxlab’ixel ri Dios kakamisaj alaq taq ri rayib’al re ri ti’jil alaq, ri’ k’o k’aslemal alaq chwach ri Dios. ¹⁴ Ma konoje ri kak’am kiwach ruma ri Ruxlab’ixel ri Dios, ri’ e ralk’o’al ri Dios. ¹⁵ Yey ri Ruxlab’ixel ri Dios xk’ul alaq, na e ta kuya tanchi alaq chi xi’in ib’; ma e ku’an ralk’o’al ri Dios che alaq, y jela’ utz kaqab’i’ij che ri Dios: «¡Tat, Lal Nuqaw!» ¹⁶ Ek’u ri Ruxlab’ixel ri Dios ri kajikib’an uwach pa qanima’: Ri’oj oj chi ralk’o’al ri Dios. ¹⁷ Yey ruma k’u oj ralk’o’al ri Dios, kaqak’ul ri b’i’tisinik u’anom ri Dios chike ri ralk’o’al, yey kaqak’ul k’u wa’ junam ruk’ ri Cristo. Pero lik chirajawaxik wi kaqatij na k’ax wo’ora pacha’ ri xik’ow wi Rire, cha’ jela’ chiqawach apanoq, oj jun pa ri yakb’al uq’ij Rire.

¹⁸ Yey chinuwach ri’in ri k’axk’ob’ik kaqatij ri’oj wo’ora na ku’maja ta k’enoq ruk’ runimal uchomalil ri Dios, ri kaq’alajin quk’ chiqawach apanoq. ¹⁹ Ma e janipa taq ri ’anatal ruma ri Dios lik roye’em chik jampala’ kaq’alajin kiwach ri e ralk’o’al ri Dios. ²⁰ Ma ri q’atb’al tzij xu’an ri Dios pakiwi ri tikawex, xtzaq ne puwi taq ri ’anatal ruma ri Dios. Y ruma k’u ri’, na e ta chi u’anom pacha’ ri uch’ob’om lo ri Dios che ri jeqeb’al loq. E taq k’u ri ’anatal ruma ri Dios na xraj taj kaya’i’ chuxe’ wa q’atb’al tzij; na ruk’ ta k’u ri’, e ri Dios xuya chuxe’ wa’. Pero e janipa taq ri ’anatal ruma ri Dios, k’a roye’em ri q’ij echiri’ ri Dios kuyijb’a’ na ronoje wa’. ²¹ Ma kopon na jun q’ij e janipa taq ri ’anatal ruma ri Dios, e la’ junam kuk’ ri e ralk’o’al ri Dios, keb’esax na lo chupa ri k’axk’ob’ik y puq’ab’ ri kamik yey kaya’i’ k’u unimal chomalil chike.

²² Qeta’am k’ut, e janipa ri ’anatal ruma ri Dios, e pacha’ kajilow pa k’axk’ob’ik, jela’ pacha’ ku’an juna ixoq echiri’ kutzir uwach ruk’ uch’uti’n. + 8:22 Jn. 16:21 ²³ Y na xew ta k’o pa k’ax janipa ri ’anatal ruma ri Dios, ma jela’ koj-jilow pa k’ax qonoje ri’oj, ri ya’tal chi chiqe ri nab’e sipanik ub’i’tisim ri Dios, wa’ e ri Ruxlab’ixel ri Dios pa qanima’. Yey lik k’a k’o ne ri qoye’em. E lik kaqarayij kopon ri q’ij echiri’ ri Dios kuq’alajisaj qawach oj ralk’o’al Rire y karesaj k’u ri qacuerpo puq’ab’ ri k’ax y ri kamik. ²⁴ Ma echiri’ xojkolob’etajik, xujeq kakub’i’ pana qak’u’x che kaqak’ul na ri b’i’tisim lo chiqe ruma ri Dios y k’a qoye’em wa’. Yey we kaqab’i’ij k’o qoye’em, e ke’elawi ri’ k’amaja’ kaqak’ul ri qoye’em. Ma we jun uk’ulum chi ri roye’em, ¿su’chak k’u ri’ k’a karoy’ej? ²⁵ No’j we ri’oj kaqoy’ej na ri k’amaja’ kaqilo, lik chirajawaxik k’u ri’ kaqachuq’ub’ej qib’ che roy’exik wa’ ruk’ kub’ulib’al qak’u’x.

²⁶ Jek’ula’, ri Ruxlab’ixel ri Dios kojuto’o echiri’ na jinta qakowil, ma ri’oj na kaqariq ta utz’onoxik sa’ ri kajawax che ri qak’aslem; pero Rire lik kach’aw paqawi’ chwach ri Dios ruk’ jilowem na kariqitaj ta k’ana ub’i’xikil. ²⁷ Ek’u ri Dios, ri karil ronoje ri k’o pa qanima’, Rire lik kumaj usuk’ sa’ ri karaj ri Ruxlab’ixel, ma ri Ruxlab’ixel kach’aw paqawi’ e chirij ri karaj ri Dios chiqe ri’oj ri oj re ri Dios.

Ruma ri Cristo kaqach’ij uchuq’ab’ ronoje

²⁸ Qeta’am k’ut, janipa ri k’ax kena’w re ri Dios, e taq ronoje ri keb’ik’ow chupa kato’b’ik cha’ k’o kutiqoj chike, wa’ e chike janipa ri esik’im ruma ri Dios re kaki’an ri karaj Rire. ²⁹ Ma ri Dios ojertan lo ri’ xuch’ob’o e k’o ri keb’ucha’o re keb’u’ana pacha’ Ruk’ajol, cha’ e Rire ri nab’e chikixo’l ruk’iyal e ralk’o’al ri Dios. ³⁰ Yey taq wa’ wa k’o uch’ob’om lo pakiwi’, xeb’usik’ij k’u ri’. Ek’u wa xeb’usik’ij, xu’an jusuk’ chike. Yey ri xu’an jusuk’ chike, e xutak’ab’a’ uwa kiq’ij.

³¹ ¿Sa’ k’u ri’ ri kaqab’i’ij che wa’? We ri Dios k’o quk’, ¿china ri k’o puq’ab’ kuyak rib’ chiqij? ¡Na jinta junoq! ³² Yey ri Dios na xuxu’yaj tane Ruk’ajol chiqe, ma xuya loq cha’ ko’lkam che ruwachulew quma qonoje ri oj aj mak. ¿Na kuya ta kami ri’ chiqe junam ruk’ Ruk’ajol, ronoje ri kajawax chiqe? ¡Kuya’o! ³³ ¿China ri k’o puq’ab’ kukoj kimak ri eb’ucha’om ri Dios? ¡Na jinta junoq! Ma ri Dios e ka’anaw jusuk’ chike. ³⁴ ¿China ri k’o puq’ab’ kuq’at tzij paqawi’? ¡Na jinta junoq! Ma ri Cristo kach’aw paqawi’ chwach ri Dios, yey e Rire ri xkam quma ri’oj. Y na xew ta wa’, ma xk’astaj lo chikixo’l ri ekaminaq y wo’ora tz’ul puwikiq’ab’ ri Dios.

³⁵ ¿K’o neb’a kesan qe’oj chupa ri rutzil uk’u’x ri Cristo? ¡Na jintaj! Ma tob’ kape k’axk’ob’ik o paxib’al k’u’x paqawi’, tob’ kojternab’ex ruk’ k’ax, tob’ na jinta qawa y na jinta qaq’u’, tob’ katewun k’ax paqawi’ o kojkamisax ruk’ espada, ¡na jinta k’o kojesan chupa! ³⁶ Ma jewa’ ri tz’ib’ital kan pa Ruch’a’tem ri Dios:

Uma Rilal ’anom chiqe xaqi katewun ri kamik paqawi’;

’Anom chiqe pacha’ ri ka’an che ri b’exex

echiri’ kak’am b’i pa kamik Sal. 44:22

kacha’. ³⁷ Na ruk’ ta k’u ri’, lik kaqach’ij uchuq’ab’ ronoje ruma ri Jun lik k’ax xojuna’o.

³⁸ Ruma k’u la’, ri’in lik nujikib’am uwach na jinta k’ana kojesan chirij ri rutzil uk’u’x ri Dios. Na kojresaj taj tob’ ne e ri kamik o ri k’aslemal, tob’ ne e ri ángeles, ri k’o kiwach y ri k’o kichuq’ab’. Na kojresaj taj tob’ ne e ri kojtajin che uk’ulumaxik wo’ora o ri kaqak’ulumaj chiqawach apanoq, ³⁹ tob’ ne e ri e k’o lo k’a che ruwa kaj o ri e k’o lo k’a chuxe’ rulew. Na jinta k’u k’o ’anatal ruma ri Dios kojesan chirij ri rutzil uk’u’x, ri xqak’ul ruma ri Cristo Jesús, ri Qanimajawal.

Ri tinamit Israel cha’tal ruma ri Dios

¹ Lik qatzij wa kamb’i’ij che alaq, ma in re ri Cristo y na kan’an ta raq’ub’al. Lik kuna’ k’u nuk’u’x qatzij ri kamb’i’ij, ma e ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios kak’amaw uwach ri nuna’oj. ² Qatzij k’ut ri’in lik kimb’isonik y ri k’ax k’o chinuk’u’x na kik’ow taj ³ ruma ri ki’anom ri e aj Israel, ri qatz-qachaq’ qib’ kuk’. Kanya ne wib’ e kink’oji’ ri’in chuxe’ ri q’atb’al tzij re ri Dios y na e ta rike, tob’ na jinta chi re ri Cristo chwe, we ta ne ruk’ wa’ kekolob’etaj rike. ⁴ Ma raj Israel e utinamit ri Dios, yey e rike ri xeb’ucha’ ri Dios re keb’u’an ralk’o’al chike; + 9:4 Éx. 4:22 xuk’ut k’u runimal uchomalil chikiwach y xu’an tzij kuk’. Chike rike xya’taj wi Rutzij Upixab’ y xk’ut chike su’anik kaloq’nimax uq’ij ri Dios pa saqil wi. Yey taq rub’i’tisinik ri Dios u’anom, ke rike. ⁵ Rike e kalk’o’al kan ri qamam lik k’o kiwach ojertan. + 9:5 Wa’ e ri Abraham, ri Isaac y ri Jacob. Yey chike k’u rike upeteb’em wi ri Cristo, Rucha’o’n lo ri Dios, ri xk’un che ruwachulew y xu’an tikawex. Yey Rire e Dios puwi ronoje taq ri k’olik. ¡Na jinta utaqexik lik nim uq’ij! ¡Amén!

⁶ ¿Na u’anom ta neb’a ri Dios ri ub’i’tisim che rutinamit Israel? + 9:6 Tob’ e k’i ri e aj Israel na xkikoj taj we ri Jesús e Ucha’o’n lo ri Dios, wa’ na e ta ke’elawi na jinta uchak ri xub’i’tisij lo ri Dios chike. Gn. 12:3; Gl. 3:8 Pero na konoje ta ri e ralk’o’al kan ri Israel + 9:6 “Israel” e b’i’aj xukoj ri Dios che ri Jacob. Rire e uk’ajol ri Isaac y umam ri Abraham. e saqil utinamit ri Dios. ⁷ Na xa ta ruma kipeteb’em che ri Abraham, e ralk’o’al ri Dios. + 9:7 Na xew ta ri Isaac e uk’ajol ri Abraham, ma xek’oji’ jujun chik uk’ajol. Gn. 25:1-2,12 Ma jewa’ xub’i’ij ri Dios che ri Abraham: «Xew che rak’ajol Isaac kakipeteb’ej wi lo rawalk’o’al» + 9:7 Gn. 21:12 xcha’. ⁸ Na konoje ta k’u ri kipeteb’em che ri Abraham, e ralk’o’al ri Dios; ma xew e ralk’o’al ri Dios ri keb’alax chirij rub’i’tisinik Rire. ⁹ Ma ri b’i’tisinik xu’an ri Dios che ri Abraham e wa’: «Jewa’ pa jun junab’ kink’un tanchik, yey ek’u ri’ rawixoqil Sara k’o chi jun ralab’» + 9:9 Gn. 18:10 xcha’.

¹⁰ Y na xew ta wa’, ma echiri’ ruma ri qamam Isaac ri Rebeca xkanaj yewa’ ixoq, xeb’umatzej eyo’xab’. ¹¹ Yey k’amaja’ ne keb’alax rike y k’amaja’ ne kaki’an ri utz o ri na utz taj echiri’ ri Dios xucha’ jun chike. Jek’ula’ kaq’alajinik e ku’ana na janipa ri uch’ob’om lo ri Dios; y wa’ na e ta ruma ri kaki’an ri winaq, ma puq’ab’ Rire k’o wi kucha’o china ri karaj kusik’ij. ¹² Ma ri Dios xub’i’ij che ri Rebeca: «Ri chaq’ixel e kak’oji’ más uwach chwa ri atzixel» + 9:12 Gn. 25:23 xcha’. ¹³ Jek’ula’ ku’ana pacha’ ri tz’ib’ital kan puwi ri ub’i’im lo ri Dios:

E ri chaq’ixel Jacob ri k’ax xinna’o;

no’j ri atzixel Esaú, tzel xinwilo Mal. 1:2-3

xcha’.

Puq’ab’ ri Dios k’o wi china ri kucha’o

¹⁴ ¿Sa’ k’u ri’ ri kaqab’i’ij ri’oj puwi wa’? ¿E nawi na jusuk’ ta ri ku’an ri Dios? ¡Na e ta ri’! ¹⁵ Ma jewa’ xub’i’ij ri Dios che ri Moisés ojertan:

We k’o junoq kuaj Ri’in kanto’o ruma ri rutzil nuk’u’x,

e ri’ ri kanto’o.

Y we k’o junoq kuaj Ri’in kank’ut ri k’axna’b’al nuk’u’x che,

che ri’ rire kank’ut wi ri k’axna’b’al nuk’u’x Éx. 33:19

xcha’. ¹⁶ E uwari’che echiri’ k’o karaj kuya ri Dios che juna tikawex, na e ta ruma lik kacha uk’u’x wa tikawex che o ruma lik kutij uq’ij cha’ k’o kuk’ulu; ma e ruma ri k’axna’b’al uk’u’x ri Dios. ¹⁷ E pacha’ ri tz’ib’ital kan chupa Ruch’a’tem ri Dios echiri’ ri Dios xub’i’ij che ri faraón: «Ri’in xin’an taqanel chawe cha’ kank’ut ri nuchuq’ab’ pawi’ ri’at y cha’ katzijox k’u ri nub’i’ che ronoje ruwachulew» + 9:17 Éx. 9:16 xcha’. ¹⁸ Q’alaj k’u ri’ ri Dios ruma ri k’axna’b’al uk’u’x kuto’ china ri karaj kuto’o. Yey we Rire karaj ku’an pacha’ ab’aj che ri ranima’ junoq, jela’ ku’an che.

¹⁹ Laj k’o k’u junoq jewa’ kub’i’ij chwe: «We na jinta junoq kach’ijow uq’atexik janipa ri karaj ri Dios, ¿su’b’e k’u ri’ ri Dios kukoj kimak ri tikawex we rike xew e kaki’an ri xeb’utaq Rire che?» ²⁰ Ek’u ri’in kank’ul uwach: «Achi, ¿sa’ ko rawach ri’at cha’ katyajan chirij ri Dios? Ma na utz taj we ri xaro ulew kub’i’ij che ri ka’anaw re: ¿Su’chak jewa’ x’an la chwe?» ²¹ E ri kachakun ruk’ xoq’o’l, ¿na jinta neb’a puq’ab’ ku’an ruk’ ri xoq’o’l sa’ ri karaj ku’ano? Ma we Rire karaj che ri xoq’o’l ku’an keb’ xun, jun lik xa q’alaj pa kachapab’ex wi y ri jun chik xa tob’ pa kachapab’ex wi, e ku’an ri’. ²² Jek’ula’ ri’ ri Dios k’o puq’ab’ sa’ ri karaj ku’an kuk’ ri winaq. ¿Sa’ k’u kaqab’i’ij we ri Dios xraj kuk’ut ri royowal y ri unimal uchuq’ab’ pakiwi raj makib’ yey na ruk’ ta k’u ri’, e xuk’ut ri unimal uk’u’x chike ri taqal chike katzaq ri royowal pakiwi’ y kasach kiwach? ²³ Y jela’ xu’ano k’utub’al re ri unimal uchomalil. Ma xuk’ut ri k’axna’b’al uk’u’x chike ri eb’ucha’om chi uloq re kek’oji’ ruk’ pa ri chomilaj luwar chila’ chikaj. ²⁴ Chike k’u ri xu’an wi wa’, xeb’usik’ij; y ri’oj oj jujun chike. Y wa’ na xew ta xu’an kuk’ ri e aj judi’ab’, ma xu’an kuk’ ri na e ta aj judi’ab’. ²⁵ Ma jewa’ ri xutz’ib’aj kan ri q’alajisanel Oseas puwi ri xub’i’ij ri Dios:

Chike ri na e ta nutinamit ojertan,

wo’ora kamb’i’ij: «Ri’ix, ix nutinamit.»

Y chike ri na k’ax ta kena’ik,

wo’ora kamb’i’ij: «Ri’in k’ax kixinna’o.» + 9:25 1 P. 2:10 Os. 2:1

²⁶ Y chupa k’u ri luwar pa xb’i’x wi chike:

«Ri’ix na ix ta nutinamit,»

chila’ k’u ri’ kab’i’x na chike e ralk’o’al ri Dios k’aslik. Os. 1:10

²⁷ Yey jela’ ri xutz’ib’aj kan ri q’alajisanel Isaías pakiwi raj Israel:

Tob’ ri kik’iyal ri tinamit Israel

keb’u’ana pacha’ ruk’iyal sanyeb’ k’o chuchi’ ri mar,

xa e chi jumutz + 9:27 Ro. 11:5 ri kekolob’etaj chike.

²⁸ Ma ri Dios Qajawxel kuq’at tzij pakiwi ri tikawex che ruwachulew e chirij janipa ri ub’i’im kanoq,

y ku’ana wa’ ruk’ usuk’likil y na kamayin ta che u’anik Is. 10:22-23

xcha’.

²⁹ Yey jewa’ xutz’ib’aj kan ri q’alajisanel Isaías ojertan:

Ri Dios Qajawxel, ri lik k’o uchuq’ab’ puwi ronoje,

we tamaji xeb’ukolob’ej kan jumutz chike ri qatinamit

che ri kamik,

ri’ kaqak’ulumaj pacha’ ri ka’ib’ tinamit Sodoma y Gomorra, ri xsachisax kiwach + 9:29 Gn. 19:1-28 Is. 1:9

xcha’.

Ri Dios ku’an jusuk’ chike ri na e ta aj Israel ruma ri kub’ulib’al kik’u’x ruk’

³⁰ ¿Sa’ k’u ri’ ri kaqab’i’ij che ronoje wa’? Ma ojertan loq ri na e ta aj judi’ab’ na xkitzukuj taj keb’u’ana jusuk’ chwach ri Dios; yey wo’ora ri Dios xu’an jusuk’ chike ruma ri kub’ulib’al kik’u’x ruk’. ³¹ No’j ri e aj Israel lik xkitij uq’ij keb’u’an jusuk’ chwach ri Dios ruma kakitaqej taq ri taqanik re ri Tzij Pixab’; na ruk’ ta k’u ri’, na xeb’u’ana ta jusuk’ chwach ri Dios. ³² ¿Su’chak jewa’ xkik’ulumaj? E ruma na xkub’i’ ta kik’u’x ruk’ ri xu’an ri Dios cha’ ku’an jusuk’ chike. Ma xkich’ob’o e keb’u’an jusuk’ chwach ri Dios ruma taq ri kaki’ano. Y jek’ula’ e pacha’ xkichiq kib’ puwi ri jun Ab’aj ri lik e k’o ketzaq puwi’. ³³ Ma jewa’ tz’ib’ital kan chupa Ruch’a’tem ri Dios puwi wa Ab’aj:

Kankoj k’u chila’ Sion jun Ab’aj. + 9:33 “Ab’aj”: Wa’ ke’elawi e ri Qanimajawal Jesucristo. 1 P. 2:6-8 Is. 28:16

Wa’ lik e k’o taq ri kakichiq kib’ che;

y lik e k’o taq ri ketzaq puwi wa nimalaj Ab’aj. Is. 8:14-15

No’j janipa k’u ri kakub’i’ kik’u’x ruk’,

na kek’ixb’esax taj

ma kakik’ul na ri koye’em che Rire Is. 49:23

kacha’.

¹ Kamb’i’ij che alaq hermanos, paqatzij wi ri lik kurayij nuk’u’x y ri lik kantz’onoj che ri Dios pakiwi ri e aj Israel e cha’ rike kakiriq ri kolob’etajik. ² Ri’in kamb’i’ij ri wilom chike: Rike lik kakitij uq’ij kek’oji’ chi utz chwach ri Dios, pero wa’ na kaki’an ta ruk’ saqil na’oj. ³ Ma na kakaj taj kakimaj usuk’ su’anik ri Dios ku’an jusuk’ chike ri tikawex; ri kakaj e keb’u’ana jusuk’ xa pa ke rike. Y na kiya’om ta k’u kib’ ka’an jusuk’ chike jela’ pacha’ ri karaj ri Dios. ⁴ Yey ri Tzij Pixab’ katz’aqat uwach ruk’ ri Cristo; jek’ula’ china ri kakub’i’ uk’u’x ruk’ Rire, e ka’an jusuk’ che chwach ri Dios.

⁵ E puwi ri ku’ana jusuk’ ri tikawex ruma kutaqej ri Tzij Pixab’, jewa’ xutz’ib’aj ri Moisés:

China ri ka’anaw re ronoje ri kub’i’ij ri Tzij Pixab’,

ri’ k’o uk’aslemal chwach ri Dios ruma ku’an wa’. Lv. 18:5

⁶ No’j puwi ri ku’ana jusuk’ ri tikawex ruma ri kub’ulib’al k’u’xaj, jewa’ kub’i’ij pa Ruch’a’tem ri Dios: «Mab’i’ij pa awanima’: ¿China k’u ri ke’ek k’a chila’ chikaj + 10:6 Dt. 30:12 che uk’amik lo ri Cristo?» ⁷ O «¿China k’u ri kaqaj k’a chupa ri siwan katz’irir upa che uk’amik lo ri Cristo chikixo’l ri ekaminaq?» ⁸ Na kajawax taj ke’ek junoq, ma ¿sa’ ri’ ri kub’i’ij pa Ruch’a’tem ri Dios? Jewa’ kub’i’ij:

Rutzij ri Dios lik xa naqaj k’o wi chawe.

K’o chupa rawanima’ y kel lo pachi’. Dt. 30:14

Ek’u ch’a’tem wa’ ri kaqatzijoj ri’oj puwi ri kub’ulib’al k’u’xaj: ⁹ We ri’at kaq’alajisaj ruk’ ruchi’ aqul: «Ri Jesús e Wajawal» y kakoj k’u chupa rawanima’ Rire xk’astaj lo ruma ri Dios chikixo’l ri ekaminaq, ri’ katkolob’etajik. ¹⁰ Ma pa ri qanima’ kaqakoj wi wa’ cha’ koju’an jusuk’ chwach ri Dios; yey ruk’ k’u ruchi’ qaqul, kaqaq’alajisaj Rire e Qajawal cha’ jela’ kojkolob’etajik. ¹¹ Ma Ruch’a’tem ri Dios jewa’ kub’i’ij puwi ri Cristo:

China ri kakub’i’ uk’u’x ruk’, na kak’ixb’esax taj

ma kuk’ul na ri roye’em che Rire Is. 49:23

kacha’. ¹² Echiri’ kub’i’ij «china», wa’ ke’elawi tob’ e aj judi’ab’ o na e ta aj judi’ab’, ma xaqi junam kiwach. Ma ri Qanimajawal e Kajawal ke konoje, tob’ junwi taq ri kitinamit. Yey Rire kuya ri unimal rutzil uk’u’x chike konoje ri kakitz’onoj to’b’al ke che. ¹³ Ma Ruch’a’tem ri Dios jewa’ kub’i’ij:

E janipa ri kakitz’onoj kolob’etajik

chupa rub’i’ ri Qanimajawal,

ri’ kekolob’etaj na Jl. 2:32

kacha’.

¹⁴ ¿Su’anik k’u ri’ kakitz’onoj kolob’etajik chupa rub’i’ ri Qanimajawal we na kikojom ta rub’i’ nab’e? ¿Yey su’anik kakikoj rub’i’ we na kitom ta puwi Rire? ¿Yey su’anik kakita ri tzijonik puwi Rire we na jinta junoq katzijow re chike? ¹⁵ ¿Yey su’anik e k’o ri ketzijon puwi ri Qanimajawal we na jinta junoq kataqaw b’i ke cha’ kaki’an wa tzijonik? E pacha’ ri tz’ib’ital kan chupa Ruch’a’tem ri Dios:

¡Lik chom ri kik’unik ri kakik’am lo ri tzijonik

re ri utzil chomal,

ri kek’un che utzijoxik ri Utzilaj Tzij! Is. 52:7

kacha’. ¹⁶ No’j na konoje ta k’ut xekojow re ri Utzilaj Tzij xtzijox chike. E pacha’ ri xub’i’ij kan ri Isaías:

Qajawal, ¿k’o nawi junoq kojoyom re ri qatzijom chik? Is. 53:1

xcha’. ¹⁷ Ri kub’ulib’al kik’u’x ri tikawex kujeqo echiri’ kakita ri katzijox chike; yey wa’ wa kakito, e Ruch’a’tem ri Dios puwi ri Cristo. ¹⁸ No’j kantz’onoj k’ut: ¿Na xkita ta nawi ri Utzilaj Tzij? ¡Qatzij, xkito! Ma e pacha’ ri kub’i’ij Ruch’a’tem ri Dios:

Che ronoje ruwachulew xtataj wi ri kiqul

ri xetzijon puwi ri Dios;

y ri kich’a’tem oponinaq pa ronoje luwar

che ruwachulew + 10:18 Wa jun versículo re Salmos e kach’a’t chwi taq ri ch’umil, ri kakiq’alajisaj ruchuq’ab’ y ruchomalil ri Dios y keb’ilitaj pa ronoje luwar che ruwachulew. Jek’ula’ ri Pablo xujunimaj wa’ ruk’ rutzijoxik ri Utzilaj Tzij re ri Dios che ronoje ruwachulew. Sal. 19:4

kacha’. ¹⁹ Kantz’onoj tanchi k’ut: ¿Raj Israel na keta’am ta nawi wa’? ¡Keta’am! Nab’e na, e pacha’ ri xutz’ib’aj kan ri Moisés puwi ri xub’i’ij lo ri Dios chike raj Israel:

Ri’in kan’an chiwe ku’an k’ax ik’u’x

chirij jun “tinamit” na tinamit taj;

kampetisaj iwoyowal chirij jun tinamit

na jinta keta’am puwi ri Q’ijsaq + 10:19 Chikiwach ri e aj Israel, xew taqal chike rike kakik’ul ri rutzil uk’u’x ri Dios. Ruma wa’ xpe koyowal echiri’ ri Dios xuk’ut ri rutzil uk’u’x chike taq ri tinamit che ruwachulew. Dt. 32:21

xcha’. ²⁰ Jek’ula’, ri Isaías xuch’ij ub’i’xikil ri ub’i’im lo ri Dios pakiwi ri na e ta aj Israel:

Xinriqitaj k’u kuma ri na kinkitzukuj taj,

yey xinq’alajisaj k’u wib’ chikiwach

ri na xinkitz’onob’ej taj Is. 65:1

xcha’.

²¹ No’j pakiwi raj Israel, jewa’ xub’i’ij lo ri Dios:

Lik xinelaj chike jun tinamit

e aj palajiy tzij y e titz’itaq

cha’ ketzelej tanchi lo wuk’ Is. 65:2

xcha’.

Ri Dios na roq’otam ta rutinamit

¹ Ek’u wo’ora kantz’onoj: ¿E nawi xroq’otaj kan ri Dios rutinamit Israel? ¡Lik q’alaj na xroq’otaj taj! Ma ri’in in aj Israel, in ralk’o’al kan ri Abraham, in jun chike taq kan ri ralk’o’al ri Benjamín; + 11:1 Raj Israel e ralk’o’al kan ri Abraham, yey ri Benjamín e jun chike ri e uxikin-umam kan ri Abraham. yey ri’in na xinoq’otax ta kan ruma ri Dios. ² Ri Dios, lik ojertan lo ri’ xuch’ob’ raqan ku’an utinamit chike raj Israel; y k’a e u’anom wo’ora, na roq’otam ta kan rutinamit Israel. ¿Na eta’am ta neb’a alaq ri kub’i’ij Ruch’a’tem ri Dios puwi ri xub’i’ij ri Elías echiri’ rire xch’a’t chwach ri Dios chikij ri e aj Israel? Ma jewa’ xub’i’ij:

³ Lal Qajawal Dios, raj Israel e xekamisan

ke ri q’alajisanelab’ e la

y xkiwulij taq ri altar e la.

Xew chi k’u ri’in in kanajinaq kanoq

y kakaj ne kinkikamisaj 1 R. 19:10,14

xcha’.

⁴ ¿Yey sa’ k’u ri’ ri xuk’ul uwach ri Dios che ri Elías? Xub’i’ij:

Na xew ta ri’at, ma k’a e k’o chi kan wuqub’ mil achijab’ eb’enukolob’em cha’ kinkiloq’nimaj Ri’in yey rike na exuki’naq ta k’ana chwach ri tiox Baal 1 R. 19:18

xcha ri Dios che.

⁵ Jek’ula’ wo’ora k’a e k’o chi kan jumutz chike raj Israel echa’tal kan ruma ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios. ⁶ Yey we echa’tal ruma ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios, ri’ na e ta ruma juna chak ki’anom rike. Ma we ta e ri’, ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios na kajawax taj. ⁷ ¿Sa’ k’u ri’ ri kaqamaj usuk’ che wa’? Lik e k’i chike ri tinamit Israel k’amaja’ kakiriq ri ketajin lo che utzukuxik, wa’ e su’anik keb’u’an jusuk’ chwach ri Dios. No’j ri xeriqow re, e ri echa’om chi lo ruma ri Dios. Ek’u ri nik’aj chik x’an pacha’ ab’aj che ri kanima’. ⁸ Ma e pacha’ ri tz’ib’ital kan pa Ruch’a’tem ri Dios:

Ri Dios xu’an chike pacha’ kawar kiwach

chwach taq ri karaj Rire; Is. 29:10

y k’a waq’ij ora tob’ ketzu’nik,

na kakil ta ri kuk’ut ri Dios chikiwach;

tob’ ketanik, na kakita ta ri kub’i’ij ri Dios chike. Dt. 29:4

⁹ E pacha’ ri xub’i’ij ri David ojertan pakiwi ri tzel xeb’ilow re:

Ri nimaq taq nimaq’ij kaki’ano,

chu’ana pacha’ ko’k y pacha’ ra’al re ketzaq chupa,

y jela’ keya’ pa k’axk’ob’ik.

¹⁰ Chu’ana k’u q’equ’m rupa ri kiwach

cha’ na kakil ta ri kuk’ut ri Dios chikiwach;

Yey kanaj na kanoq e ri’ xaqi k’uyuk’ik chi ri kij

ruma ri keqa’n lik al Sal. 69:22-23

xcha’.

Ri k’amb’al na’oj puwi ri che’ re olivo

¹¹ Kantz’onoj k’ut: ¿Ri kitzaqib’al raj Israel + 11:11 Raj Israel xetzaqik ma na xkub’i’ ta kik’u’x ruk’ ri Cristo. e nawi cha’ asu na keyaktaj ta chik? ¡Na e ta k’ana ri’! Ma ruma ri kitzaqib’al rike, e xk’un ri kolob’etajik chike ri na e ta aj Israel, cha’ jela’ raj Israel kakijeq kakirayij kekolob’etaj pacha’ ri na e ta aj Israel. ¹² Yey we ruma k’u ri tzaqib’al y ri jaljob’ik ke raj Israel, lik chom ri xkik’ul taq ri tinamit re ruwachulew, ¡mak’uwari’ e más chom ri kakik’ul taq ri tinamit echiri’ konoje ri e aj Israel kakitzelej tanchi kitzij chwach ri Dios!

¹³ K’o k’u ri kuaj kamb’i’ij che alaq ri na alaq ta aj Israel. Ri’in in taqo’n re ri Jesús chike ri na e ta aj Israel. Ruma k’u wa’, lik k’ax kanna’ wa chak ya’om panuq’ab’. ¹⁴ Yey ri lik kuaj ri’in chike raj Israel, ri e watz-nuchaq’, e kakirayij pan ri k’ulum ralaq y jek’ula’ kekolob’etaj na jujun chike. ¹⁵ Ma we ri tzaqib’al ke raj Israel xuya luwar cha’ uk’iyal tikawex che ruwachulew xk’oji’ utzil chomal chikiwach ruk’ ri Dios, ¿sa’ k’u ri’ ri kuk’am loq echiri’ raj Israel kek’ul tanchi ruma ri Dios? ¡E kuk’am lo k’aslemal chike ri ekaminaq chwach ri Dios!

¹⁶ We junoq kuya puq’ab’ ri Dios ri nab’e pam kesax che ri q’or, wa’ e k’utub’al re ronoje ri q’or re ri Dios. + 11:16 Nm. 15:17-21 Yey we chom ri ratz’ayaq juna che’, jenela’ ri’ chom taq ruq’ab’. + 11:16 Wa keb’ k’amb’al na’oj puwi ri q’or y puwi ri che’ ke’elawi: Ri Abraham, ri Isaac y ri Jacob echa’tal ruma ri Dios. Ruma k’u wa’, ri kalk’o’al kan rike, e re ri Dios.

¹⁷ Ek’u che ri saqil che’ re olivo (wa’ e ke’elawi rutinamit ri Dios e aj Israel) xjoq’ix b’i jujun uq’ab’ (wa’ e ke’elawi raj Israel na kikojom ta rub’i’ ri Cristo). Yey puk’axel ri xjoq’ix b’i, e xnak’ jujun uq’ab’ che’ re olivo xa re pa taq juyub’ (wa’ e ke’elawi ralaq hermanos, ri na alaq ta aj Israel). Ek’u wo’ora e pacha’ kak’ul alaq ri saqil uwa’al che’ re olivo, ri kel lo che ri ratz’ayaq. ¹⁸ Pero mach’ob’ ne alaq we más k’o wach ralaq chikiwa ri saqil uq’ab’ ri che’ xejoq’ix b’i. Ma we ka’an nim che ib’ alaq, mik’ow chik’u’x alaq na e ta ralaq ri k’asb’ayom re ri ratz’ayaq ri che’, ma e ne ri ratz’ayaq ri k’asb’ayom e alaq.

¹⁹ Laj e k’o jujun chixo’lib’al alaq jewa’ kakib’i’ij: «Jujun uq’ab’ ri che’ re olivo xjoq’ix b’i cha’ jela’ e kojnak’ kan ri’oj pakik’axel» kacha alaq. ²⁰ Qatzij, pero wa’ xjoq’ix b’i ruma na jinta kub’ulib’al kik’u’x ruk’ ri Qanimajawal. No’j k’u ralaq xtiki’ kan alaq xa ruma ri kub’ulib’al k’u’x alaq ruk’ ri Qanimajawal. E uwari’che, ma’an nim che ib’ alaq; e k’ola xi’in ib’ uk’ alaq chwach ri Dios. ²¹ Lik chajij k’u ib’ alaq, ma we ri Dios xujoq’ij b’i taq ri saqil uq’ab’ che’ (wa’ e ri e aj Israel na xkub’i’ ta kik’u’x ruk’ ri Qanimajawal), jek’uri’la’ ku’an che ralaq we jela’ ka’an alaq pacha’ ri xki’an rike.

²² Chilape k’u alaq ri’: Ri utzilaj rutzil uk’u’x ri Dios yey rutewul ri royowal. Ma lik k’o utewul ri royowal Rire echiri’ kayaktaj chirij ri na utz taj, jela’ pacha’ ri xu’an kuk’ ri xejaljob’ik. No’j ri utzilaj rutzil uk’u’x e ri kuk’ut che ralaq we katiki’ alaq chupa wa rutzil uk’u’x. Yey we na e ta k’u ka’an alaq ri’, kajoq’ix ne ub’i ri’ ralaq pacha’ ri xkik’ulumaj rike. ²³ Yey we ne ri e aj Israel kakitzelej kitzij y kakub’i’ kik’u’x ruk’ ri Qanimajawal, kenak’ tanchi che ri saqil che’, ma ri Dios puq’ab’ k’o wi ku’an wa’. ²⁴ Ma ralaq, ri xset lo alaq che jun che’ re olivo lik rewi xa re pa taq juyub’, xnak’ k’u alaq ruma ri Dios che ri saqil che’ re olivo tob’ wa’ na che’ul ta alaq. We ri Dios xuriq k’u unak’ik alaq che jun che’, lik na k’ayew ta k’u ri’ che Rire kunak’ tanchi ri saqil uq’ab’ che ri che’ pa petinaq wi.

Ri kikolob’etajik raj Israel

²⁵ Hermanos, ri Dios k’o ri uch’ob’om chi lo raqan pakiwi raj Israel, yey wa’ na q’alajisam ta lo ojertan. Ek’u wo’ora lik kuaj ri’in keta’maj ralaq wa’ cha’ na ka’an ta nim che ib’ alaq. Ri kik’ulumam raj Israel, tob’ na konoje taj, e ri x’an pacha’ ab’aj che ri kanima’, ma na kakaj ta kakikoj rub’i’ ri Cristo. Yey jek’ula’ ki’anom k’a echiri’ katz’aqat na ri kik’iyal ri na e ta aj Israel kakiya kib’ puq’ab’ ri Cristo. ²⁶ K’a tek’uchiri’ konoje raj Israel kekolob’etaj na, ma jewa’ tz’ib’ital kan pa Ruch’a’tem ri Dios:

K’a chila’ Sion kape wi ri kayolopin lo ke ri tikawex

y keb’eresaj na k’u lo ri e ralk’o’al kan ri Jacob chupa ri ch’ulilaj mak. + 11:26 Ri Dios xujal rub’i’ ri Jacob y xukoj “Israel” che.

²⁷ Ek’u nutzij wa’ kan’an Ri’in kuk’

echiri’ kankuy na ri kimak Jer. 31:33-34

kacha ri Dios.

²⁸ Na ruk’ ta k’u ri’, raj Israel xeb’u’ana e aj retzelal k’u’xaj chirij ri Dios ruma na xkaj taj kakikoj ri Utzilaj Tzij. Ek’u ri’ wa’ xuya luwar che ralaq ri na alaq ta aj Israel cha’ utz kaqib’ alaq ruk’ ri Dios. No’j ri Dios k’a k’ax keb’una’ raj Israel ma xeb’ucha’ lo ri kati’-kimam ojertan. ²⁹ Ma e janipa ri sipanik y ri sik’ib’al u’anom ri Dios che rutinamit, + 11:29 Ro. 9:4-5 wa’ na karesaj ta chi k’enoq.

³⁰ Ralaq ri na alaq ta aj Israel, rojertan na xkoj ta alaq utzij ri Dios. No’j wo’ora e raj Israel ri na kakikoj ta utzij; y ruma k’u wa’, ya’tal che ralaq kak’ul alaq ri k’utub’al re ri rutzil uk’u’x ri Dios. ³¹ Jek’uri’la’, wo’ora rike na kikojom ta utzij ri Dios; yey ruma ri rutzil uk’u’x ri Dios che ralaq, chiqawach apanoq ri Dios kuk’ut tanchi ri rutzil uk’u’x chike rike. ³² Ma ri Dios xuq’alajisaj konoje ri tikawex junam kiwach e aj palajiy tzij, cha’ jela’ kuk’ut ri rutzil uk’u’x chike konoje.

³³ ¡Janipa lo umajom rub’eyomalil y runa’oj ri Dios yey taq ri reta’am Rire; ronoje wa’ lik na jinta utaqexik! ¡Na jinta ne k’ana junoq kach’ijow umajik usuk’ janipa ri uch’ob’om y ri u’anom Rire! ³⁴ Ma jewa’ kub’i’ij Ruch’a’tem ri Dios:

¿K’o nawi junoq umajom usuk’ ronoje runa’oj ri Dios Qajawxel?

¿K’o nawi junoq xya’w una’oj Rire? ¡Na jintaj! Is. 40:13

kacha’. ³⁵ Yey kub’i’ij:

We k’o junoq kasipan che ri Dios,

¿chirajawaxik nawi che ri Dios kuya lo ri rajil uk’axel che?

¡Na chirajawaxik ta che! + 11:35 1 Cr. 29:14 Job 41:11

³⁶ Ma janipa taq ri k’olik, ruk’ Rire petinaq wi;

ma ronoje ’anatal ruma Rire y e re yakb’al uq’ij Rire.

¡Lik taqal k’u ri’ che kayak uq’ij na jinta utaqexik! ¡Amén!

Ri saqil qab’inik qasilab’ik ri kub’ul qak’u’x ruk’ ri Cristo

¹ Hermanos, ri Dios lik uk’utum ri unimal rutzil uk’u’x che alaq. Ruma k’u wa’, lik kantz’onoj che alaq ya’a ronoje ri cuerpo alaq puq’ab’ ri Dios pacha’ juna qasa’n k’aslik, + 12:1 Rojertan xya’i’ chwach ri Dios qasa’n ke awaj, yey wa’ kekamisaxik y keporoxik. No’j wo’ora ri qasa’n kutz’onoj ri Dios e ri’oj, yey Rire na karaj ta ri kamik qe’oj; ri karaj e kaqaya ronoje puq’ab’ Rire: ri qacuerpo, ri qab’inik y ri qak’aslem. na jinta k’ana ch’ul che y lik kuk’ul uk’u’x Rire; ma wa’ e uloq’nimaxik taqalik ka’an ralaq che. ² Ma’an chi e alaq pacha’ ri kaki’an ri winaq re ruwachulew waq’ij ora. E ya’a alaq luwar che ri Dios kujalk’atij ri na’oj alaq y ku’an k’ak’ che ronoje ri b’inik silab’ik alaq. Jela’ k’u ri’ keta’maj alaq y ka’an alaq janipa ri utz karaj ri Dios che alaq; wa’ e ri lik kuk’ul uk’u’x Rire y e ri lik jusuk’ chwach.

³ Ruma k’u ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios, ya’tal lo chwe ri’in kamb’i’ij che onoje alaq: Lik ma’an nim che ib’ alaq ruk’ ri uya’om ri Dios paq’ab’ alaq. Puwi ri ya’tal che alaq, mik’ow uwi’ ri kach’ob’ alaq chwa ri taqal che alaq; e ch’ob’o alaq rusuk’ puwi taq ri uya’om ri Dios chijujunal alaq ruma ri xkub’i’ k’u’x alaq ruk’. ⁴ Ma jela’ pacha’ ri qacuerpo xa jun u’anom tob’ lik k’i uchapom wi rib’, pero junwi taq ri kichak ronoje ri chapayom re; ⁵ jek’uri’la’, ri’oj, tob’ lik oj k’i, xa jun qa’anom ruk’ ri Cristo, y qonoje k’u ri’ kojajawax taq chiqawach. ⁶ Ek’u ri Dios, jalajuj taq rusipanik uya’om chiqe chiqajujunal cha’ kaqa’an ruchak; wa’ e chirij taq ri karaj Rire chiqe ruma ri unimal rutzil uk’u’x. E uwari’che, ri ya’tal che kaq’alajisan puwi runa’oj ri Dios, chu’ana xew e chirij ri b’i’tal che ruma ri Dios. ⁷ Ri ya’tal che lik keb’uto’ jujun chik, e chu’ana ri’. Ri ya’tal che kak’utunik, e chuya’a rib’ che ri k’utunik. ⁸ Ri ya’tal che kapixab’anik, e chuya’a rib’ che ri pixab’anik. Ri ya’tal che kasipanik, e chu’ana ri’ ri kasipan ruk’ ronoje uk’u’x. Ri ya’tal che kuk’am kiwach jujun chik, e chuya’a rib’ che u’anik wa’ chi utz. Ri ya’tal che kuk’ut ri k’axna’b’al uk’u’x, e chu’ana ri’ ruk’ ki’kotemal.

⁹ K’ax na’a ib’ alaq pa saqil wi, na xa ta ruk’ keb’ palaj alaq. Mak’ul che ri b’inik silab’ik alaq ri na utz taj; e taqej alaq u’anik ri utz. ¹⁰ Chijujunal alaq lik k’ax na’a ib’ alaq pa saqil wi, ma chaq’ ib’ alaq chwach ri Qaqaw. Matzukuj ri yakb’al q’ij ralaq; e yaka alaq kiq’ij ri jujun chik. ¹¹ ’Ana alaq ri lik alaq sak’aj, ma’an alaq lik alaq xepu; e loq’nimaj alaq ri Qanimajawal ruk’ ronoje k’u’x alaq. ¹² Ruk’ ki’kotemal choye’ej alaq janipa ri ub’i’tisim ri Dios che alaq. Ch’ija alaq uchuq’ab’ ri k’axk’ob’ik kape pawi’ alaq y lik moq’otaj alaq u’anik orar. ¹³ Cheto’o alaq ri kikojom rub’i’ ri Cristo ruk’ taq ri kajawax chike. Tijoj ib’ alaq che kik’ulik chi utz janipa ri keb’opon chi ocho alaq. ¹⁴ Tz’onoj alaq ri rutzil uk’u’x ri Dios pakiwi ri kiternab’em alaq ruk’ k’ax; matz’onoj alaq ri na utz taj pakiwi’, e tz’onoj alaq ri utz. ¹⁵ Ki’kota alaq kuk’ ri e k’o pa ki’kotemal; choq’a alaq kuk’ ri keb’oq’ik. ¹⁶ Chu’ana xa jun k’u’x alaq chiwach alaq. Ma’an alaq nim che ib’ alaq; e ’ana alaq xa jun kuk’ ri na jinta kiwach. Mach’ob’ alaq lik k’o na’oj alaq chikiwa jujun chik.

¹⁷ Matzelej alaq uwach ri na utz taj ku’an junoq chi’ij alaq. E choka alaq il che u’anik ri utz chikiwach konoje ri tikawex. ¹⁸ ’Ana k’u alaq janipa ri k’o paq’ab’ alaq cha’ kak’oji’ alaq chi utzil chomal kuk’ konoje ri tikawex. ¹⁹ Ralaq nu hermanos ri k’ax kanna’ alaq, we k’o ka’anaw ri na utz taj chi’ij alaq, matzelej alaq uk’axel che. E ya’a alaq puq’ab’ ri Dios cha’ e Rire ri kaya’w ri tojb’al re, ma jewa’ tz’ib’ital chupa Ruch’a’tem:

Panuq’ab’ Ri’in k’o wi kanq’at tzij

pakiwi ri keb’anaw re ri na utz taj chiwij;

In k’u ri’ ri kin’anaw uk’axel chike Dt. 32:35

kacha ri Dios Qajawxel. ²⁰ Jek’uri’la’, e ’ana alaq pacha’ ri kub’i’ij Ruch’a’tem ri Dios:

We kanum ri tzel kilow e la, ya’a la uwa.

We katzajin uchi’, ya’a la umiq’ina’.

Ma echiri’ ka’an la wa’, rire kujeq kak’ix chiwach la

yey kuna’ k’u rib’ ri’ che ri na utz taj xu’an che’la + 12:20 K’isb’al re wa jun versículo pa ri ch’a’tem griego kub’i’ij “rachaq’a’l kaqa’wik kat’ub’a’ chwi ujolom”. Pr. 25:21-22

kacha’. ²¹ Maya alaq luwar kasokotaj alaq ruma ri na utz taj; e ch’ija alaq uchuq’ab’ ri na utz taj ruk’ ri utz ka’an alaq.

Ri qab’inik chikiwach taq raj wach re ri tinamit

¹ Lik chirajawaxik chike konoje ri tikawex e kakiya kib’ ketaq kuma ri e aj wach re ri tinamit, ma na jinta wa taqanik pakiq’ab’ rike we na e ta ri Dios ya’yom re chike. Janipa k’u ri taqanelab’ e k’olik, e ri Dios ya’yom ri taqanik pakiq’ab’. ² E uwari’che china ri na kuya ta rib’ chuxe’ ri taqanik ke ri e aj wach re ri tinamit, ri’ e kuyak rib’ chirij ri taqanik kojotal kan ruma ri Dios. Yey e janipa ri ke’anaw re wa’, chikib’il kib’ kakitzukuj ri’ ri q’atb’al tzij pakiwi’. ³ Ma ri ketaqanik na e ta kojom re kakikoj xi’in ib’ che ri ku’an ri utz; ekojtalik re kakikoj xi’in ib’ che ri ku’an ri na utz taj. We ka’aj k’u la na kaxi’ij ta ib’ la chikiwach ri ketaqanik, e ’ana la ri utz y jela’ kayak ne q’ij la kuma ri ketaqanik. ⁴ Ma rike ekojotal paqawi’ ruma ri Dios cha’ kaki’an ri utz chiqe. No’j we rilal ka’an la ri na utz taj, ri’ xi’ij ib’ la chikiwach, ma ya’tal pakiq’ab’ rike kakiya pa k’ax ri ku’an ri na utz taj. + 13:4 “Ma ya’tal pakiq’ab’ rike kakiya pa k’ax ri ku’an ri na utz taj”: Pa ri ch’a’tem griego kub’i’ij “ruma wa’ rike kuk’a’am ri espada”. Yey e uchak ri Dios ri kaki’an rike echiri’ kakiya pa k’ax ri ku’an ri na utz taj. ⁵ Ruma k’u la’, lik chirajawaxik kaqaya qib’ kojtaq kuma ri e aj wach re ri tinamit. Kaqa’an wa’ na xa ta ruma ri k’o pakiq’ab’ rike kojkiya pa k’ax, ma e ruma ri kaqana’ chiqak’u’x lik chirajawaxik kaqa’an ri jusuk’. ⁶ Ruma ne ri’ ka’an ralaq ri tojonik tz’onom che ri tinamit kuma ri e aj wach, cha’ rike utz kaki’an ri chak uya’om ri Dios pakiq’ab’. ⁷ Ya’a k’u alaq chike chikijujunal janipa ri taqal chike kaya’ik. Che ri taqal che ka’an tojonik, + 13:7 “Tojonik”: Pa kaxtila wa’ e “tributos e impuestos”. tojo alaq. Che ri taqal che kakoj utzij, kojo alaq utzij. Che ri taqal che kayak uq’ij, yaka alaq uq’ij.

Ri qab’inik chikiwach taq ri tikawex

⁸ We k’o k’as la ruk’ junoq, manajtir la che utojik. Yey qonoje nenare’ k’o “qak’as” chiqawach, wa’ e ri k’ax kaqana’ qib’. Ek’u ri jun k’ax kuna’ ri ratz-uchaq’, ri’ katajin che u’anik ri kataqan ri Tzij Pixab’ re ri Dios che. ⁹ Ma chupa ri Tzij Pixab’ re ri Dios kub’i’ij wa’: «Matmakun chirij ri k’ulanikil. Matkamisanik. Matelq’anik. Ma’an raq’ub’al chirij junoq. Marayij uwach ri na awe taj.» + 13:9 Éx. 20:13-17 Wa’ wa taqanik ruk’ ronoje ri nik’aj chik taqanik re ri Dios, ku’ana xa jun ruk’ wa ch’a’tem: «K’ax chana’a rawatz-achaq’ jela’ pacha’ ri k’ax kana’ awib’ ri’at.» + 13:9 Lv. 19:18; Mt. 22:39 ¹⁰ Ma china ri k’o rutzil k’u’xaj ruk’, na kamakun ta chirij ri ratz-uchaq’. E uwari’che echiri’ kaqak’ut ri rutzil k’u’xaj k’o quk’, e kojtajin che u’anik ri kataqan Rutzij Upixab’ ri Dios che.

¹¹ ’Ana k’u alaq ronoje wa’ ma eta’am alaq ri q’ij oj k’o wi. We kawar qawach, chirajawaxik chojk’astajoq, + 13:11 We ri’oj pacha’ oj warinaq chwach ri Dios, chirajawaxik kak’un saq chiqawach cha’ jela’ kaqeta’maj y kaqa’an janipa ri karaj ri Dios chiqe. ma ruq’ijol ri qakolob’etajik más xa naqaj chi k’o wi chwa echiri’ xqakoj rub’i’ ri Cristo. ¹² E wa oj k’o wi e pacha’ xulan chi raq’ab’ y xa naqaj chik kasaqir wi. Ruma k’u la’ maqa’an qe’oj janipa ri ka’an xa xe’laq’ay pa q’equ’m; e qa’ana janipa ri taqalik ka’an pa ri Q’ijsaq. E lik qa’ana qe che taq ri to’b’al uya’om ri Dios cha’ kaqach’ij uchuq’ab’ taq ri na utz taj. + 13:12 Ef. 6:11 ¹³ Chojb’in k’u jusuk’ jela’ pacha’ ri taqal chike ri keb’in pa ri Q’ijsaq. Maqaya qib’ che taq nimaq’ij na utz ta uwach. Maqaya qib’ che q’ab’arik. Maqach’ulaj ri qacuerpo ruk’ ch’ulilaj mak. Maqaya qib’ che ch’a’oj chiqawach y mu’an k’ax qak’u’x chirij junoq. ¹⁴ Ri ’ana alaq e wiqa ib’ alaq che ri Qanimajawal Jesucristo; wa’ e ke’elawi ku’an alaq xa jun ruk’ Rire. K’utu alaq wa’ ruk’ ri b’inik silab’ik alaq y maya k’u alaq luwar kataqan pawi’ alaq ri rayib’al na utz ta uwach re ri ti’jil alaq.

Mojch’o’jin puwi ri na il ta uwach

¹ K’ulu alaq ri jun k’amaja’ kumaj usuk’ sa’ ri karaj ri Dios chike ri kub’ul kik’u’x ruk’ ri Cristo. + 14:1 Pa ri ch’a’tem griego kub’i’ij “ri k’amaja’ kanimar ri kub’ulib’al uk’u’x”. Chupa wa capítulo 14, wa’ e ke’elawi ri hermanos kakich’ob’ raqan k’o taqanik lik chirajawaxik wi konoje kakitaqej, ma e chikiwach rike ronoje wa’ wa taqanik ruk’ ri Dios petinaq wi, tob’ k’o jujun chik hermanos kakimaj usuk’ xa kuk’ rachijab’ petinaq wi wa’ wa taqanik. Mach’o’jin alaq ruk’ xa ruma na junam ta runa’oj rire ruk’ ri na’oj ralaq. ² Ma puwi ronoje ri ya’talik re katijik, k’o ri kuch’ob’ raqan utz katiji’ ronoje taq wa’ yey k’o ri k’amaja’ kumaj usuk’ ruk’utunik ri Dios; y chwa k’u rire, k’o wa’im e mak che jun we kutijo, y ruma k’u ri’ xew kutij ichaj. ³ Ek’u ri’ ri jun kutij ronoje, na utz taj we kuk’aq b’i uq’ij ri jun xa q’alaj ri kutijo. Yey ek’u ri jun xa q’alaj ri kutijo, na utz taj we kuq’at tzij puwi ri jun kutij ronoje. Ma e ri Dios k’uluyum ke wa’ wa tikawex. ⁴ ¿Lal china rilal cha’ ku’an lal aj q’atal tzij puwi ri raj chak jun chik? Ma e ri rajaw kilowik we utz ri ku’ano o na utz taj. Jek’ula’ puq’ab’ ri Dios k’o wi keb’uto’ chikijujunal ri raj chak cha’ ketiki’ chi utz chwach yey ku’an wa’ ruk’ runimal uchuq’ab’.

⁵ K’o ri kuch’ob’o k’o q’ij lik il uwach re yakb’al uq’ij ri Dios chwach jujun chik q’ij; yey k’o ri junam karil ronoje ri jujun q’ij. Chikijujunal lik chirajawaxik ketiki’ chi utz che taq ri kakich’ob’ raqan. + 14:5 K’o ri na lik ta q’alaj we utz ka’anik o na utz taj. Puwi taq wa’, chirajawaxik chiqajujunal kaqach’ob’ chi utz su’b’e kaqa’an wa’ o su’b’e na kaqa’an taj. Pero na ub’e taj we ri’in kankoj umak jun chik xa ruma na junam ta runa’oj ruk’ ri we’in. ⁶ Ek’u junoq lik ku’an il uwach che juna q’ij, re yakb’al uq’ij ri Qanimajawal ku’ano. Yey e junoq chik na ku’an ta il uwach che wa’ wa q’ij, ma chwach rire ronoje q’ij e re yakb’al uq’ij ri Qanimajawal. Jek’ula’, e ri jun kutij ronoje, kutijo re yakb’al uq’ij ri Qanimajawal, ma kutioxij che ri Dios. Yey ri jun xa q’alaj ri kutijo, jela’ ku’ano ma kuch’ob’o ruk’ wa’ kuyak uq’ij ri Qanimajawal; y kutioxij k’u ri’ che ri Dios.

⁷ Ma na jinta junoq chiqe xa pa re rire k’aslik y na jinta junoq xa pa re rire kakamik. Ma ri k’aslem y ri kamik puq’ab’ ri Dios k’o wi. ⁸ We oj k’aslik, ri qak’aslem e re yakb’al uq’ij ri Dios; yey we xojkamik, wa’ re yakb’al uq’ij ri Dios. Jek’ula’, we oj k’aslik o we xojkamik, oj chi re ri Qajawal. ⁹ Ma ruma wa’ ri Cristo xkamik y xk’astaj lo chikixo’l ri ekaminaq cha’ jela’ ku’ana Kajawal ri ekaminaq chik kuk’ ri k’a e k’aslik.

¹⁰ Rilal, ri ka’an che ib’ la lal aj q’atal tzij puwi ri hermano la, ¿su’chak ka’an la wa’? O rilal, ri kak’aq b’i la uq’ij ri hermano la, ¿su’chak ka’an la wa’? Ma qonoje k’o jun q’ij koje’tak’ala na chwach ri q’atb’al tzij re ri Cristo. ¹¹ Ma jewa’ ri tz’ib’ital kan chupa Ruch’a’tem ri Dios:

Paqatzij wi Ri’in in k’aslik, kacha ri Qajawal,

y paqatzij wi, chinuwach Ri’in

kakixukub’a’ na kib’ konoje ri tikawex,

y ruk’ ruchi’ kiqul konoje kakib’i’ij panuwi Ri’in,

xew Ri’in in Dios + 14:11 Fil. 2:10-11 Is. 45:23

kacha’. ¹² Jek’uri’la’ kopon jun q’ij echiri’ qonoje koje’ela chwach ri Dios y ek’u Rire kaq’alajisan re we utz o na utz ta ri qa’anom.

Mu’an alaq latz’anel chike jujun chik

¹³ E uwari’che maqa’an chi oj q’atal tzij chiqib’il qib’; moju’an ne latz’anel o tzaqib’al che juna hermano. ¹⁴ Puwi ri ya’talik re katijik, ri’in lik weta’am ruma ri Qanimajawal Jesús y lik nujikib’am k’u uwach wa’: Ronoje utz y na ch’ul taj chwach ri Dios. No’j we k’o junoq kuch’ob’o k’o ri katijik “ch’ul”, ri’ xew chwach rire ch’ul wi. + 14:14 We k’o junoq kub’i’ij k’o wa’im “ch’ul”, wa’ e ke’elawi rire kuch’ob’ raqan e mak che jun we kutijo. ¹⁵ Yey we ruma ri katij la, kapaxij la uk’u’x ri hermano la, ri’ ri katajin la che uk’utik na e ta chi ri rutzil k’u’xaj. Ruma k’u wa’, lik na ub’e taj xa ruma ri katij la, k’o junoq karesaj rib’ chirij ri Cristo yey ruma ne rire xkam ri Cristo. ¹⁶ Mak’o k’u ma’an alaq we ruk’ wa’ tzel kach’a’tib’ex lo ri b’inik silab’ik alaq, tob’ ne lik utz chiwach ralaq. ¹⁷ Yey chupa rutaqanik ri Dios ri lik chirajawaxik wi na e ta sa’ ri wa’im kaqatijo o sa’ ri qaya’ kaqaqumu; ma e ri kojb’in jusuk’, ri kojk’oji’ chi utzil chomal y ruk’ ki’kotemal ruma ruto’b’al ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios. ¹⁸ Ma e ri jela’ kakiloq’nimaj ri Cristo, ri kib’inik kisilab’ik kuk’ul uk’u’x ri Dios y chom k’u kilitaj kuma ri tikawex.

¹⁹ E uwari’che, e qataqej janipa ri kojuk’am b’i chi utzil chomal y kuya qak’iyib’al chwach ri Dios, cha’ jela’ kaqato’ qib’ chiqawach. ²⁰ Mawulij k’u alaq ri chak u’anom ri Dios pa ranima’ junoq xa ruma ri wa’im katij alaq. Qatzij, ronoje ri ya’talik re katijik, na ch’ul taj. Pero na utz taj we ketzaq jujun pa mak xa ruma ri kaqatijo. ²¹ Más utz we na kaqatij ta ti’ij, na kaqatij ta vino y mak’o ne maqa’ano, we ruma wa’ juna hermano kasach una’oj, katzaq pa mak o kaq’ob’ ruchuq’ab’ chwach ri Dios. ²² We jikib’am la uwach lik utz ri katajin la che u’anik chwach ri Dios, ri’ lik utz; pero más utz we wa’ kakanajik xew chwach ri Dios y rilal. Lik nim uq’ij ralaxik ri jun kuna’ chuk’u’x lik utz ri ku’an chwach ri Dios, ma jela’ na kajawax ta che kuq’at tzij puwi’ chirib’il rib’. ²³ No’j we junoq xa keb’ upa kutij ri katajin che, ri’ utukel kuk’am lo q’atb’al tzij puwi’ ma na kub’ul ta uk’u’x ruk’ ri ku’ano. Ma e janipa ri ku’an junoq yey na ku’an ta ruk’ kub’ulib’al uk’u’x, ri’ kamakunik.

¹ Ek’u ri’oj ri jikil qak’u’x chwach ri Dios, lik chirajawaxik wi keqato’ ri hermanos na lik ta jikil kik’u’x chwach ri Dios, ri k’amaja’ kakimaj usuk’ chi utz sa’ ri karaj ri Dios chike. Ma na utz taj we xew e kaqa’an ri kuk’ul qak’u’x ri’oj yey na kojok ta k’u il che ri kajawax chike rike. ² Chiqajujunal ri’oj e qa’ana ri kuk’ul kik’u’x ri jujun chik hermanos we wa’ e to’b’al re ri kik’aslem chwach ri Dios. ³ Ma ri Cristo na xu’an tane ri kuk’ul uk’u’x Rire. + 15:3 Lc. 22:42 Ri xuk’ulumaj e jela’ pacha’ ri tz’ib’ital kan chupa Ruch’a’tem ri Dios echiri’ ri Cristo jewa’ xub’i’ij che ri Dios:

Ri k’axlaj ch’a’tem xel lo chikichi’ ri winaq chi’ij la, Qaqaw,

panuwi’ ri’in xtzaq wi Sal. 69:9

xcha’. ⁴ Ma ronoje ri xtz’ib’ax kan ojertan chupa Ruch’a’tem ri Dios, xtz’ib’axik re kojupixab’aj y kunimarisaj qak’u’x, cha’ jela’ ruk’ unimal qak’u’x kaqoy’ej janipa ri b’i’tisinik xu’an ri Dios chiqe chupa Ruch’a’tem. ⁵ Ek’u ri Dios, ri aj ya’l unimal k’u’xaj y ri kunimarisaj qak’u’x, chu’ana che alaq xa jun k’u’x alaq jela’ pacha’ ri xuk’ut kan ri Qanimajawal Jesucristo. ⁶ Jek’ula’, echiri’ u’anom chi xa jun k’u’x alaq, junam kayak alaq uq’ij ri Dios, Ruqaw ri Qanimajawal Jesucristo.

Ri Utzilaj Tzij re chinima ronoje

⁷ E uwari’che, hermanos, jela’ pacha’ ri Cristo xuk’ul alaq, jek’ula’ k’ulu ib’ ralaq ruk’ rutzil k’u’xaj chiwach alaq re yakb’al uq’ij ri Dios. ⁸ Kamb’i’ij k’u che alaq, e ri Cristo Jesús xolu’ana to’b’el qe ri’oj ri qakojom ri retalil re circuncisión + 15:8 “Ri qakojom ri retalil re circuncisión”: Wa’ e raj judi’ab’ yey rike e ralk’o’al kan ri Israel. cha’ kolu’k’utu ri Q’ijsaq re ri Dios chiqawach y ruk’ wa’ xujikib’a’ uwach, lik e ku’ana janipa rub’i’tisinik ri Dios u’anom chike ri qati’-qamam ojertan. ⁹ Xk’un nenare’ cha’ taq ri tinamit na e ta aj judi’ab’ kakiyak uq’ij ri Dios ruma ri rutzil uk’u’x chike rike, jela’ pacha’ tz’ib’ital kan chupa Ruch’a’tem ri Dios:

Kanyak na k’u q’ij la

y kamb’ixoj ri b’i’ la

chikixo’l taq ri tinamit na e ta aj judi’ab’. 2 S. 22:50; Sal. 18:49

¹⁰ Y je tanchi wa’ xub’i’ij:

Ralaq ri na alaq ta aj judi’ab’,

lik ki’kota alaq junam kuk’ rutinamit ri Dios. Dt. 32:43

¹¹ Y jumul chik xub’i’ij:

Onoje alaq che ruk’iyal kiwach taq ri tikawex

che ruwachulew,

b’ixoj alaq rub’i’ ri Dios,

yey lik yakb’ej alaq uq’ij Rire. Sal. 117:1

¹² Yey jenewa’ xub’i’ij ri q’alajisanel Isaías:

Kayaktaj na lo ri Jun ralk’o’al kan ri Isaí, + 15:12 Ri Isaí e uqaw ri rey David, yey ri Jesús e ralk’o’al kan ri rey David. 1 S. 16:1; Mt. 1:6

ri kak’un loq re kataqan pakiwi ruk’iyal kiwach

taq ri tikawex che ruwachulew.

Yey rike kakub’i’ kik’u’x ruk’ Rire Is. 11:10

xcha’.

¹³ Ri Dios, ri kuya chiqe kakub’i’ pan qak’u’x ruk’ Rire, chunojisaj ri anima’ alaq che ronoje ki’kotemal y utzil chomal ruma kub’ul k’u’x alaq ruk’ Rire, cha’ jela’ lik kanimar k’u’x alaq che ri oye’em alaq ruma ruchuq’ab’ ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios.

Ri Pablo ya’tal che kutzijoj ri Utzilaj Tzij chikixo’l ri na e ta aj Israel

¹⁴ Alaq nu hermanos, ri’in lik weta’am chi utz e lik k’o rutzil k’u’x y na’oj alaq y ruma k’u wa’ utz kapixab’aj ib’ alaq chiwach alaq. ¹⁵ Na ruk’ ta k’u ri’, na kanxi’ij ta wib’ kintz’ib’an pan che alaq, ma k’o ri kuaj kankuxtaj che alaq. Kan’an k’u wa’ ruma ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios ya’tal chwe ¹⁶ cha’ ri’in kinu’ana raj chak ri Qanimajawal Jesucristo chikixo’l ruk’iyal kiwach taq ri tikawex che ruwachulew. Ek’u ri nuchak e kantzijoj ri Utzilaj Tzij re ri Dios chike rike, cha’ jela’ keb’enuya chwach ri Dios pacha’ e jun qasa’n lik kuk’ul uk’u’x, ’anom chi chom che ruma ri Santowilaj Ruxlab’ixel.

¹⁷ Ek’u lik kinki’kot che ri nuchak kan’an chwach ri Dios ruma ruto’b’al ri Qanimajawal Jesucristo. ¹⁸ Ma na kinch’a’t tane puwi ri kan’an ri’in, xew e kinch’a’t chwi ri u’anom ri Cristo wuma ri’in; ma ruma ri nutzijom y nu’anom chikiwach ruk’iyal kiwach taq ri tikawex, rike keb’u’ana e aj kojol tzij chwach ri Dios. ¹⁹ Yey ruk’ nimaq taq k’utub’al y ruk’ nimaq taq chak xintzijoj ri Utzilaj Tzij re ri Cristo; y ri nu’anom e ruma ruchuq’ab’ ri Ruxlab’ixel ri Dios. Xinjeq k’u lo wa’ Jerusalem, xinik’ow lo pa taq jujun chik tinamit y xinopon k’a Ilíriko. Jek’ula’ wuma ri’in xe’ek utzijoxik ri Utzilaj Tzij che ronoje taq wa’ wa luwar. ²⁰ Ek’u lik xinya wib’ che utzijoxik ri Utzilaj Tzij pa taq luwar pa na tzijom ta rub’i’ ri Cristo, cha’ jela’ na xi’ntika tub’i ri nuchak puwi uchak junoq chik, ²¹ jela’ pacha’ ri tz’ib’ital kan chupa Ruch’a’tem ri Dios:

Ek’u ri tikawex na jinta k’o xtzijox chike puwi Rire,

kaketa’maj na china Rire;

yey ri na kitom ta k’ana puwi Rire,

kakimaj na usuk’ ri katzijox chike Is. 52:15

kacha’.

Ri Pablo karaj ke’ek Roma

²² E uwari’che, uk’iyal laj xuaj ki’nwila alaq, pero wa nuchak inuq’atem; ²³ no’j wo’ora xink’is u’anik wa’ chupa taq wa luwar. Yey uk’iyal tan junab’ lik nurayim ki’nwila alaq; ²⁴ ruma k’u ri’, lik nuch’ob’om chik, echiri’ kanmaj b’i nub’e kin’ek España, kinik’ow uk’ alaq y jela’ ajilam q’ij kink’oji’ pa ki’kotemal uk’ alaq. Ek’uchiri’ wilom chi wach alaq, utz kinto’ b’i alaq che ri nub’enam k’a España. ²⁵ Pero wo’ora kin’ek Jerusalem re ki’njacha jun qasa’n to’b’al ke ri hermanos e k’o chila’; ²⁶ ma ri hermanos e aj Macedonia, junam kuk’ ri hermanos e aj Acaya, xkimol wa qasa’n ke taq ri hermanos e nib’a’ib’ e k’o Jerusalem. ²⁷ Ri na e ta aj judi’ab’ lik pa kanima’ xalax wi xki’an wa’. Yey k’o ne kik’as karaj utzelexik kuk’ ri hermanos e aj judi’ab’ e k’o chila’, ma rike e xetzijon ri Utzilaj Tzij re ri Dios chikiwach. Ruma k’u la’ lik ub’e kekito’ ruk’ taq ri kajawax chike. ²⁸ We xinutzin kan ruk’ wa’ y nuya’om chi kan wa qasa’n pakiq’ab’ ri hermanos e k’o Jerusalem, k’a ek’uchiri’ kanmaj b’i nub’e kin’ek España y kinik’ow k’u uk’ alaq. ²⁹ Weta’am k’u chi utz, we xinopon uk’ alaq, na xa ta jub’iq’ ri kank’ul ri’in junam uk’ alaq che ri rutzil uk’u’x ri Cristo paqawi’.

³⁰ Hermanos, ri Ruxlab’ixel ri Dios uya’om ri rutzil uk’u’x chiqe cha’ k’ax kaqana’ qib’. Kantz’onoj k’u che alaq chupa rub’i’ ri Qanimajawal Jesucristo kinto’ alaq, e ’ana alaq orar panuwi’ chwach ri Dios. ³¹ ’Ana k’u alaq orar cha’ na kintzaq ta pakiq’ab’ ri winaq e k’o Judea, ri eyakatajinaq chirij ri Q’ijsaq; y ’ana alaq orar cha’ ri hermanos e k’o Jerusalem kakik’ul chi utz wa qasa’n. ³² ’Ana ko alaq orar panuwi’ cha’ e chirij ri karaj ri Dios kinopon na uk’ alaq, y jek’ula’ ruk’ ki’kotemal kine’uxlan chila’ uk’ alaq. ³³ Ek’u ri Dios, ri aj ya’l utzil chomal, k’ola uk’ onoje alaq. Amén.

Ri Pablo kuya pan rutzil kiwach ri hermanos e k’o Roma

¹ Kantz’ib’aj pan che alaq puwi ri qa hermana Febe, ri e kuk’il raj chakib’ e to’b’el pa riglesia k’o Cencrea; rire uch’ob’om kopon uk’ alaq. ² Kantz’onoj ko che alaq, k’ulu alaq chi utz wa hermana pa rub’i’ ri Qanimajawal Jesucristo jela’ pacha’ ri taqalik ka’an chikixo’l ri kikojom rub’i’ ri Cristo. To’o ko alaq ruk’ taq janipa ri kajawax che, ma rire lik e k’i ri eb’uto’om y lik ne inuto’om ri’in.

³ Ya’a alaq rutzil kiwach ri Priscila y ri Aquila, ri e wachb’i’il pa ruchak ri Qanimajawal Jesucristo. ⁴ Yey xtewun ne ri kamik pakiwi rike ruma xinkito’o. E uwari’che, na xew ta ri’in kintioxin pan chike, ma ketioxin pan konoje riglesias ke ri na e ta aj Israel.

⁵ Ya’a alaq rutzil kiwach konoje ri hermanos ri kakimol kib’ pa kocho ri Aquila y ri Priscila.

Ya’a alaq rutzil uwach ri Epeneto, ri lik k’ax kanna’o, ma e rire ri nab’e xukoj rub’i’ ri Cristo wara Acaya.

⁶ Ya’a alaq rutzil uwach ri María, ri lik chakuninaq chixo’lib’al alaq.

⁷ Ya’a alaq rutzil kiwach ri Andrónico y ri Junias; ri e watz-nuchaq’ yey xek’oji’ junam wuk’ pa cárcel. Rike lik kaloq’ox kiq’ij chiqaxo’l ri oj utaqo’n ri Jesús, yey rike xkikoj rub’i’ ri Cristo nab’e chinuwach ri’in.

⁸ Ya’a alaq rutzil uwach ri Amplias, jun hermano lik k’ax kanna’ chupa rub’i’ ri Qanimajawal.

⁹ Ya’a alaq rutzil uwach ri Urbano; rire e jun qachb’i’il pa ruchak ri Cristo.

Ya’a alaq rutzil uwach ri Estaquis, jun hermano lik k’ax kanna’ ri’in.

¹⁰ Ya’a alaq rutzil uwach ri Apeles, ri lik uk’utum ri kub’ulib’al uk’u’x ruk’ ri Cristo.

Ya’a alaq rutzil kiwach konoje ri e k’o pa rocho ri Aristóbulo.

¹¹ Ya’a alaq rutzil uwach ri watz-nuchaq’ Herodión.

Ya’a alaq rutzil kiwach konoje ri e k’o pa rocho ri Narciso, ri kikojom rub’i’ ri Qanimajawal.

¹² Ya’a alaq rutzil uwach ri Trifena y ri Trifosa; rike lik kiya’om kib’ pa ruchak ri Qanimajawal.

Ya’a alaq rutzil uwach ri Pérsida, ri lik k’ax kana’ik yey lik chakuninaq pa ruchak ri Qanimajawal.

¹³ Ya’a alaq rutzil uwach ri Rufo; wa’ e jun hermano lik chom rub’inik usilab’ik chwach ri Qanimajawal. Yey ya’a alaq rutzil uwach ruchu, ma rire u’anom pacha’ nuchu ri’in.

¹⁴ Ya’a alaq rutzil kiwach ri Asíncrito, ri Flegonte, ri Hermas, ri Patrobas, ri Hermes y ri jujun chik hermanos e k’o kuk’ rike.

¹⁵ Ya’a alaq rutzil kiwach ri Filólogo y ri Julia, ri Nereo ruk’ ri ranab’ yey ri Olimpas kuk’ konoje rutinamit ri Dios e k’o kuk’ rike.

¹⁶ Ya’a rutzil wach alaq chiwach alaq ruk’ jun saqil tz’ub’uj chi’aj chwach ri Dios. + 16:16 Ri Pablo jewa’ xub’i’ij ma rike e kaki’an wa’ chikiwach echiri’ kakiya rutzil kiwach.

Konoje ri hermanos wara re pa taq riglesias re ri Cristo kakiya pan rutzil wach alaq.

¹⁷ Lik k’u kantz’onoj che alaq hermanos, e lik kachajij ib’ alaq chikiwach ri kakijach upa riglesia y kakikoj tzaqib’al chirij ri saqil k’utunik cha’ e k’o jujun chik na kakikoj ta ri k’ulum chi ralaq. Chikij k’u wa’, chesaj ib’ alaq; ¹⁸ ma na e ta kitaqem ri Cristo, e lik kitaqem ri kirayib’al rike. Ri kich’a’tem lik chakojo’ y lik chom katatajik, pero ruk’ wa’ kekisok ri tikawex na jinta ko kina’oj.

¹⁹ Lik k’ut eta’matal chi kuma konoje e lik taqem alaq ri saqil k’utunik, y lik kinki’kot che alaq ruma wa’. Yey ri kuaj che alaq e lik k’ola na’oj alaq che u’anik ri utz, na che ta u’anik ri na utz taj. ²⁰ Ek’u ri Dios, ri aj ya’l utzil chomal, na kamayin ta che kuyiq’ilib’ej uwi’ ri Satanás chuxe’ ri aqan alaq; ma e kuya che alaq ri kach’ij alaq uchuq’ab’ ri Satanás. K’ulu k’u alaq ri unimal rutzil uk’u’x ri Qanimajawal Jesucristo.

²¹ Kuya pan rutzil wach alaq ri Timoteo, ri wachb’i’il pa ruchak ri Cristo. Jenela’ kakiya pan rutzil wach alaq ri e watz-nuchaq’ Lucio, ri Jasón y ri Sosípater.

²² Yey ri’in in Tercio, ri kintajin che utz’ib’axik wa’ wa carta e chirij ri kub’i’ij ri Pablo che alaq, kanya pan rutzil wach alaq pa rub’i’ ri Qanimajawal.

²³ Ri Gayo kuya pan rutzil wach alaq; rire inuk’ulum pa rocho y uya’om chike konoje ri hermanos ri e aj wara kakimol kib’ pa rocho. Jenela’ kuya pan rutzil wach alaq ri Erasto, ri aj k’olol puaq re wa tinamit; jenela’ ri hermano Cuarto kuya pan rutzil wach alaq.

²⁴ Ri unimal rutzil uk’u’x ri Qanimajawal Jesucristo k’ola uk’ onoje alaq. Amén.

Ri Pablo kuyak uq’ij ri Dios

²⁵ Qayaka k’u uq’ij ri Dios, ri k’o puq’ab’ kutikib’a’ alaq chi utz chupa ri Utzilaj Tzij re ri Qanimajawal Jesucristo, ri nutzijom loq. Wa’ e puwi ri na uq’alajisam ta lo ri Dios ojertan, ²⁶ yey ek’u wo’ora xq’alajisax chiqawach. Jek’ula’ kaq’alajin chi utz ri tz’ib’ital kan puwi ri Q’ijsaq chupa Ruch’a’tem ri Dios kuma ri q’alajisanelab’. Ri Dios, ri na jinta utaqexik ruk’aslemal, e xtaqan che katzijox ri Q’ijsaq puwi ri Cristo chike konoje ruk’iyal kiwach taq ri tikawex e k’o che ruwachulew. Xu’an k’u wa’ cha’ rike kaketa’maj wa Q’ijsaq, kakikoj utzij Rire y kakub’i’ kik’u’x ruk’. ²⁷ Xa jun ri Dios k’olik y xew Rire lik k’o una’oj. Che k’u Rire taqal wi kaqayak uq’ij na jinta utaqexik ruma ri xu’an ri Qanimajawal Jesucristo. Amén.