Lucas

Ri Utzilaj Tzij re Jesucristo tz’ib’ital kan ruma ri Lucas

Ri Lucas katz’ib’an pan che ri Teófilo, jun achi lik k’o uwach

¹ Uk’iyal tikawex kitz’ib’am chi puwi sa’ taq ri u’anom ri Dios chiqaxo’l ri’oj, ri nab’e qakojom rub’i’ ri Jesucristo. ² Kitz’ib’am k’u ri k’utum lo chiqe kuma ri raj chak ri Dios, ri xeb’ilow chi utz ri xu’an ri Qanimajawal Jesucristo chwi xujeq lo ruchak. Yey e rike ri xkitzijoj ri Utzilaj Tzij puwi Rire.

³ Ri’in mismo lik xinweta’maj na chi utz y nuch’ob’om lo raqan puwi ronoje sa’ taq ri xu’ano chwi lo ruk’unik ri Qanimajawal che ruwachulew. Yey chinuwach ri’in, lik utz kintz’ib’an pan che’la Teófilo y kantzijoj rusuk’ wa’ che’la chuchola’j ⁴ cha’ keta’maj la chi utz puwi ri Q’ijsaq k’utum chiwach la.

Jun ángel kuq’alajisaj ri ralaxib’al ri Juan Aj Ya’l Bautismo

⁵ Echiri’ ri Herodes kataqan puwi ri luwar re Judea, k’o jun aj chakunel pa Rocho Dios, Zacarías rub’i’. Rire e kuk’il raj Abías. + 1:5 “Raj Abías”: Rojertan e k’o 24 grupos aj chakunel pa Rocho Dios. Chujujunal grupo k’o kib’i’, y “Abías” e jun chike wa grupos. Ri rixoqil Elizabet e kuk’il ri ralk’o’al kan ri Aarón. ⁶ Ri Zacarías y ri Elizabet junam lik e jusuk’ chwach ri Dios, yey lik keb’ok il che ronoje Rutzij Upixab’ ri Dios Qajawxel y na jinta junoq katz’aqaw mak chikij. ⁷ Pero rike na jinta juna kalk’o’al, ma ri Elizabet na utz taj kalanik yey kikab’ichal e nimaq winaq chik.

⁸ Xopon k’u ruq’ijol echiri’ ri Zacarías kuk’ ri rachb’i’il e aj Abías ke’kiloq’oj uq’ij ri Dios. ⁹ Ek’u raj chakunel pa Rocho Dios kaki’an jun sorteo cha’ kakicha’o china chike kok chupa ri Luwar Santo pa ri Rocho Dios re ku’poroj incienso. Jek’ula’ xki’an wa sorteo, y wa’ xtzaq puwi ri Zacarías.

¹⁰ Echiri’ xopon ru’orayil re kaporox ri incienso, konoje ri ek’o chwach ri Luwar Santo ketajin che u’anik orar.

¹¹ Ek’uchiri’, jun ángel re ri Dios Qajawxel xwinaqir chwach ri Zacarías puwikiq’ab’ ri altar pa kaporox wi ri incienso. ¹² Echiri’ ri Zacarías xril ri ángel, xkam ranima’ che y lik xuxi’ij rib’.

¹³ No’j ri ángel xub’i’ij che:

—Zacarías, maxi’ij awib’, ma ri Dios utom chi ri atz’onom che. Ruk’ k’u rawixoqil kak’oji’ jun ak’ajol yey Juan rub’i’ kakojo. ¹⁴ Kak’oji’ k’u ki’kotemal awuk’ y lik e k’i ri keki’kot che ri ralaxib’al rak’ajol, ¹⁵ ma rire ku’ana lik nim uq’ij chwach ri Dios. Na kuchina’aj ta vino y na kuchina’aj ta ya’ re q’ab’arik; y e ne chiri’ k’a matzem, ruk’a’am chi lo ruchuq’ab’ ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios. ¹⁶ Y ruma k’u Rire, lik e k’i chike ri e aj Israel ketzelej jumul chik ruk’ ri Dios Qajawxel y kakiya tanchi kib’ puq’ab’. ¹⁷ Ek’u wa Juan kanab’ej lo chwach ri Qanimajawal ruk’ ruchuq’ab’ ri Ruxlab’ixel ri Dios jela’ pacha’ ri q’alajisanel Elías re ojertan. Yey ri chak kolu’ana’ e kukoj utzil chomal chikixo’l ri tikawex kuk’ ri kalk’o’al y kujalk’atij ri kina’oj ri na e ta kojol tzij cha’ ku’ana pacha’ ri kina’oj ri keb’in jusuk’. Jek’uri’la’ rire keb’uyijb’a’ ri tinamit cha’ kakik’ul chi utz ri Qanimajawal —xcha ri ángel.

¹⁸ Ri Zacarías xutz’onoj k’u che:

—¿Su’anik kakub’i’ nuk’u’x che wa’? Ma ri’in lik in nimalaj winaq chik yey jenela’ ri wixoqil —xcha’.

¹⁹ Ri ángel xuk’ul uwach, jewa’ xub’i’ij che:

—Ri’in in Gabriel, intaqom lo ruma ri Dios Qajawxel cha’ kino’lch’a’t awuk’ y ko’lnuya’a wa utzilaj tzij chawe. ²⁰ No’j wo’ora katkanaj kanoq at me’t, y na utz ta k’u ri’ katch’awik, ma na xakoj ta ri ximb’i’ij chawe. Kopon na k’u ri q’ij echiri’ kalax rak’ajol; k’a ek’uchiri’, utz katch’aw tanchik —xcha che.

²¹ Ek’u ri e k’o pan chwach ri Luwar Santo koye’em jampala’ kel lo ri Zacarías, yey lik xub’isoj kik’u’x ma lik xmayin chupa ri Luwar Santo pa ri Rocho Dios. ²² Echiri’ xel lo ri Zacarías, na utz ta kach’aw chike; xa ku’an chi k’utub’al ruk’ ruq’ab’ chike ma xkanaj kan me’t. Y jela’ xkimaj usuk’ k’o xk’ut chwach ri Zacarías chupa ri Luwar Santo.

²³ Echiri’ ri Zacarías xuk’is taq ruq’ijol kachakun chupa ri Rocho Dios, xe’ek chirocho. ²⁴ K’a tek’uchiri’, ri rixoqil Elizabet xkanajik yewa’ ixoq. Wo’ob’ ik’ k’u ri’ xuchajij rib’ chirocho, e ri’ na xel tub’i. Yey xaqi jewa’ ri kuch’ob’o: ²⁵ «E ri Nuqaw Dios ’anayom wa’ chwe ma xinjuch’ ka’n che y xresaj ri ch’amib’al we.»

Jun ángel kuq’alajisaj ri ralaxib’al ri Jesús

²⁶ Ik’owinaq chi k’u waqib’ ik’ ri’ echiri’ ri ángel Gabriel xtaq lo ruma ri Dios chupa jun tinamit Nazaret rub’i’, pa ri luwar re Galilea. ²⁷ Xtaq lo ruk’ jun q’apoj ali María rub’i’, yey rire lik jusuk’ rub’inik chwach ri Dios. Ri María unimam chik kak’uli’ ruk’ jun ala José rub’i’, yey rire e jun chike ri ralk’o’al kan ri rey David. ²⁸ Ek’uchiri’, xok b’i ri ángel pa k’o wi ri María, y jewa’ ri rutzil uwach xuya’o:

—¡Chatki’kotoq! E ri’at lik nim aq’ij awalaxik chikixo’l konoje rixoqib’. Ma ri Dios Qajawxel k’o awuk’ yey ak’ulum ri unimal rutzil uk’u’x Rire —xcha che.

²⁹ Ri María echiri’ xuta wa’ wa ch’a’tem, xsach una’oj puwi’ y jewa’ xutz’onoj chirib’il rib’: “¿Sa’ ke’elawi wa kab’i’x chwe?”

³⁰ Ek’uchiri’, ri ángel jewa’ xub’i’ij che:

—María, maxi’ij awib’, ma ariqom ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios. ³¹ Ek’u wo’ora katkanajik at yewa’ ixoq, kalax jun awalab’ y Jesús rub’i’ kakojo. ³² Rire lik nim uq’ij y kab’i’x che e Uk’ajol ri Jun kataqan chwi ronoje. Ek’u ri Dios Qajawxel kuya puq’ab’ ku’an rey jela’ pacha’ ri rey David, rumam re ojertan. ³³ Y kaya’taj che kataqan puwi ri tinamit Israel yey rutaqanik na jinta utaqexik —xcha che.

³⁴ Ek’u ri María xutz’onoj che ri ángel:

—¿Su’anik ku’ana ri’ wa’, we ri’in k’a jinta ne wachijil? —xcha’.

³⁵ Ri ángel xuk’ul uwach:

—E ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios kaqaj lo pawi’ y ruchuq’ab’ ri Jun kataqan chwi ronoje, kuch’uq awi’ pacha’ sutz’. E uwari’che rak’a kalaxik kab’i’x che e Santowilaj Uk’ajol ri Dios. ³⁶ Y chatape wa’, jenela’ rawatz-achaq’ Elizabet umatzem chi jun ak’a tob’ lik nimalaj winaq chik. E ri kab’i’x che na utz taj kalanik, wo’ora yewa’ ixoq y e uwaqib’ ik’ wa’. ³⁷ Ma chwach ri Dios na jinta k’ana k’ayew —xcha che.

³⁸ Ek’uchiri’, xub’i’ij ri María:

—Ri’in puq’ab’ ri Nuqaw Dios in k’o wi. Ek’u Rire chu’ana wuk’ janipa ri xb’i’ij la chwe —xcha’. Ek’uchiri’, ri ángel xel b’i chwach.

Ri María ke’b’ina ruk’ ri Elizabet

³⁹ K’o k’u jun q’ij ri María xuyak b’i rib’ y lik kanik xumaj b’i ub’e chujuyub’ chupa jun tinamit re Judea. ⁴⁰ Echiri’ xoponik, xok chirocho ri Zacarías y xuya rutzil uwach ri Elizabet. ⁴¹ Xew k’u xuta ri Elizabet ri rutzil uwach xya’ ruma ri María, rak’a umatzem lik xuyikij rib’ y ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios xqaj puwi ri Elizabet. ⁴² Ruma k’u ri’, lik ko xch’awik, jewa’ xub’i’ij:

—Nim aq’ij awalaxik ri’at chikixo’lib’al konoje rixoqib’ y nim uq’ij rawalab’ amatzem. ⁴³ ¿Cha’taj ya’tajinaq kan wa’ chwe ri’in ko’lb’ina ruchu ri Qanimajawal wuk’? ⁴⁴ Ma xew xinta ri rutzil nuwach xaya’o, na jampatana rak’a numatzem lik xuyikij rib’ ruma ruki’kotemal. ⁴⁵ Nim aq’ij awalaxik ri’at ma xakoj ronoje janipa ri xb’i’x chawe ruma ri Dios Qajawxel yey wa’ lik e ku’ana’ —xcha’.

⁴⁶ Ek’uchiri’, ri María xub’i’ij:

«Ri’in lik kanyak uq’ij ri Dios Qajawxel,

⁴⁷ y ri wanima’ lik kaki’kot ruk’ ri Dios Nukolob’enel;

⁴⁸ ma xinjuch’ ka’n che, tob’ in jun raj chak na jinta ko nuwach.

Chwi k’u ri’ wo’ora konoje ri tikawex kakib’i’ij na chwe:

“Lik nim aq’ij awalaxik ri’at”

⁴⁹ ma e ruchuq’ab’ ri Dios Qajawxel

lik sa’ch taq ri utz u’anom wuk’.

Ek’u rub’i’ Rire lik nim uq’ij Santo.

⁵⁰ Y kuk’ut na ri rutzil uk’u’x chike janipa ri k’o xi’in ib’ pa kanima’ chwach Rire.

⁵¹ Rire e ’anayom uk’iyal chak ruk’ ruchuq’ab’.

Usachisam ri kina’oj ri kaki’an nim che kib’,

⁵² y resam ri taqanik pakiq’ab’ ri e nimaq taqanelab’;

yey uyakom kiq’ij ri lik na jinta ko kiwach.

⁵³ Chike ri kenumik, uya’om kib’eyomalil;

no’j ri b’eyomab’ xeb’utaq b’i y na jinta k’o xuya b’i chike.

⁵⁴ Eb’uto’om k’u rutinamit Israel, taq ri raj chak Rire;

yey na umesk’utam ta uk’utik ri rutzil uk’u’x

⁵⁵ na jinta utaqexik che ri Abraham y chike konoje ri ralk’o’al kanoq,

jela’ pacha’ rub’i’tisim chike ri qati’-qamam + 1:55 “Rub’i’tisim chike ri qati’-qamam”: Ri b’i’tisinik xu’an ri Dios chike e kutaq lo jun Kolob’enel. ojertan» xcha’.

⁵⁶ Y ri María laj oxib’ ik’ xkanaj kan chirocho ri Elizabet. K’a tek’uchiri’, xtzelej lo chirocho.

Ri ralaxib’al ri Juan Aj Ya’l Bautismo

⁵⁷ Ek’uchiri’ xopon ruq’ij ri Elizabet re kutzir uwach, xalax ri ralab’. ⁵⁸ Y echiri’ ri ejeqel lo chunaqaj rire y taq ri k’o chux che xkito xutzir uwach ruma runimal rutzil uk’u’x ri Dios k’utum lo che, lik xeki’kot junam ruk’.

⁵⁹ Echiri’ rak’a xuk’is wajxaqib’ q’ij ralaxik, xek’un lo ri kekojow ri retalil re circuncisión cha’ kaki’an wa’ che. Yey rub’i’ xkaj kakikojo e Zacarías, jela’ pacha’ rub’i’ ruqaw.

⁶⁰ No’j ruchu xub’i’ij chike:

—Na kakoj ta Zacarías che, ma Juan rub’i’ kakojik —xcha’.

⁶¹ Xkib’i’ij k’u che:

—¿Su’b’e ri’? Ma na jinta junoq chikixo’l ri atz-chaq’ la jela’ rub’i’ —xecha’.

⁶² Ek’uchiri’, ruk’ ri kiq’ab’ xkitz’onoj pan che ruqaw rak’a sa’ ri b’i’aj karaj rire kakoj che. ⁶³ Ek’u ruqaw rak’a xutz’onoj juperaj tz’alam re tz’ib’anik y jewa’ xutz’ib’aj chwach: «Juan rub’i’ kakojik.» Y konoje lik xkam kanima’ che.

⁶⁴ K’a ek’uchiri’, ri Zacarías xjaqataj ruch’awib’al y jela’ utz xch’aw tanchik. Y xujeq k’u ri’ kuyak uq’ij ri Dios.

⁶⁵ Y konoje ri tikawex katajin wa’ pa kijolom ruk’ xi’in ib’, y xe’ek k’u utzijoxik wa’ chike konoje ri e k’o pa taq ri juyub’ re Judea. ⁶⁶ Yey janipa k’u ri xetaw re rutzijoxik, xkik’ol wa’ pa kanima’ y kakich’ob’ k’u raqan: «¿Sa’ nawi ruwach wa ralko ala echiri’ kanimarik?» kecha’. Jewa’ xkib’i’ij ma lik q’alaj ri Dios uq’alajisam ruchuq’ab’ puwi’.

⁶⁷ Ek’uchiri’, ri Zacarías ruqaw ri ralko ala xujeq kaq’alajisanik ma ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios xqaj lo puwi’; jek’uwa’ xub’i’ij:

⁶⁸ «Lik nim uq’ij ri Dios Qajawxel re Israel

ma xk’un quk’ re kojo’lukolob’ej ri oj utinamit.

⁶⁹ Xutaq lo jun Qakolob’enel lik k’o uchuq’ab’

yey Rire elinaq lo chikixo’l ri ralk’o’al kan ri David, ri raj chak ri Dios.

⁷⁰ Ma ojertan e ub’i’im lo wa’ kuma ri q’alajisanelab’ e jusuk’ chwach.

⁷¹ Ub’i’im kojo’lukolob’ej pakiq’ab’ ri tzel keb’ilow qe

y pakiq’ab’ ri kech’amin qe’oj

⁷² cha’ kuk’ut ri rutzil uk’u’x chike ri qati’-qamam

y na kumesk’utaj ta ri santowilaj utzij u’anom lo ojertan

⁷³ puwi ri b’i’tisinik xu’an che ri qaqaw Abraham.

⁷⁴ Ub’i’tisim kojo’lresaj pakiq’ab’ ri tzel keb’ilow qe

cha’ jela’ na ruk’ ta xi’in ib’ kaqaloq’nimaj

⁷⁵ ronoje q’ij che ri qak’aslem

ruk’ jun santowilaj qab’inik qasilab’ik y jusuk’ qak’oji’ik chwach Rire.

⁷⁶ Ek’u ri’at nuk’ajol, kab’i’x chawe

at q’alajisanel re ri Jun kataqan chwi ronoje;

ma katnab’ej b’i chwach ri Qanimajawal

re kab’i’ij chike ri winaq kakiyijb’a’

ri kib’inik kisilab’ik chwa ruk’unib’al Rire.

⁷⁷ Y katnab’ej b’i chwach cha’ ri qatinamit

kaketa’maj ri Dios keb’ukolob’ej ma kukuy ri kimak.

⁷⁸ Ek’u ri qa Dios, ruma ri unimal rutzil uk’u’x,

kutaq lo ri Jun quk’ re chila’ chikaj, wa’ e pacha’ ri Q’ijsaq re rusaqrib’al

⁷⁹ cha’ keb’uya pa q’ijsaq ri e k’o pa q’equ’m y e k’o chuxe’ ri kamik,

yey kuk’am qawach chupa ri b’e re ri utzil chomal» xcha’.

⁸⁰ Y ruk’ajol ri Zacarías katajin unimarik y katajin uk’oji’ik uchuq’ab’ chwach ri Dios. Xjeqi’ k’u pa taq luwar katz’intz’otik, xopon na ruq’ijol echiri’ xuk’ut uwach chikiwach ri tinamit Israel.

Ri ralaxib’al ri Jesús

(Mt. 1:18-25)

¹ Chupa taq la’ la q’ij, ri Augusto ri nimalaj taqanel re Roma, xtaqan che ka’an jun ajilanik chike konoje ri tikawex re taq ri tinamit pa kataqan wi rire. ² E nab’e ajilanik xtaqan che u’anik, yey x’ani’ wa’ echiri’ ri Cirenio e aj wach re ri nación Siria. ³ Ruma wa ajilanik, konoje ri tikawex keb’ek chikijujunal pa ri kitinamit cha’ keb’ajilaxik.

⁴ E uwari’che ri José xel b’i chiri’ Galilea chupa raldea Nazaret pa jeqel wi, y xe’ek Judea chupa raldea Belén pa xalax wi ri rey David, ma ri José ralk’o’al kan ri David. ⁵ Ruma k’u wa ajilanik, xe’ek junam ruk’ ri María, ri ya’tal chi che re rixoqil. Yey ri María yewa’ ixoq chik.

⁶ Ek’uchiri’ e k’o chi Belén, xopon ruq’ijol kutzir uwach ri María. ⁷ Ruma k’u na xkiriq ta luwar pa mesón, xek’oji’ pa jun luwar re kiwarab’al chikop. Xalax k’u ri’ ri nab’e ralab’ ri María. Rire xupis rak’a chi utz pa k’ul y xukotz’ob’a’ pa jun kanawa re kiwa’b’al chikop.

Raj chajal ke b’exex ke’kila ri Jesús

⁸ Chunaqaj Belén e k’o aj chajal b’exex kakik’owib’ej raq’ab’ pa juyub’ re kekichajij ri kib’exex.

⁹ Yey xaqik’ate’t xwinaqir jun ángel re ri Dios Qajawxel chikiwach. Ewi runimal uchomalil ri Dios xutzij kiwi’ y rike lik xkixi’ij kib’ che. ¹⁰ Pero ri ángel xub’i’ij chike:

«Mixi’ij iwib’, ma nuk’amom lo utzilaj tzij chiwe re unimal ki’kotemal chike konoje rutinamit ri Dios. ¹¹ Ma waq’ij pa ri tinamit re ri rey David, xalax jun Kolob’enel iwe; e ri Qanimajawal, Rucha’o’n lo ri Dios. ¹² Ri k’utub’al re wa’ e kiriq ri ralko ak’a pistal pa k’ul, kotz’ol chupa jun kanawa re kiwa’b’al chikop» xcha chike.

¹³ Ek’u la’ la joq’otaj uk’iyal ángeles re chila’ chikaj xaqik’ate’t xewinaqir ruk’ ri jun ángel, e ri’ kakib’ixoj rub’i’ ri Dios, jewa’ kakib’i’ij:

¹⁴ «¡Nim uq’ij ri Dios k’o chila’ chikaj!

Yey che ruwachulew, k’ola ri utzil chomal re ri Dios kuk’ ri kakik’ul ri rutzil uk’u’x Rire» kecha’.

¹⁵ Ek’uchiri’ xetzelej ri ángeles chila’ chikaj, raj chajal b’exex jewa’ xkib’i’ij chikiwach: «Jo’ ri’ k’a chila’ Belén. Je’qila wa xolu’b’i’ij ri Dios Qajawxel chiqe» xecha’.

¹⁶ Lik k’u keb’anik xeb’ek y xe’kiriqa ri María, ri José yey ri ralko ak’a kotz’ol chupa ri kanawa re kiwa’b’al chikop. ¹⁷ Yey echiri’ xkil uwach ri ralko ak’a, xkitzijoj ri xub’i’ij ri ángel chike chwi Rire. ¹⁸ Y konoje ri xetaw re wa’, lik xkam kanima’ che ri kakitzijoj raj chajal b’exex. ¹⁹ No’j ri María lik uk’olom ronoje wa’ pa ranima’ y lik kuch’ob’ raqan puwi’.

²⁰ Tek’uchiri’, raj chajal b’exex xetzelejik, keb’ixonik y kakiyak uq’ij ri Dios ruma ronoje ri xkilo y xkito, ma e xu’ano pacha’ ri b’i’im b’i chike ruma ri ángel.

Ri Jesús kaya’ puq’ab’ ri Qaqaw

²¹ Echiri’ xuk’is wajxaqib’ q’ij ralaxik ri ralko ak’a, xkoj ri retalil re circuncisión che. Y Jesús rub’i’ xkojik, ma echiri’ k’amaja’ ne kamatzexik, ri ángel xub’i’ij e b’i’aj wa’ kakoj che.

²² Xopon k’u ri q’ij echiri’ chirajawaxik ri José y ri María keb’ek Jerusalem ruma ri kijosq’ikil chwach ri Dios, jela’ pacha’ ri k’o chupa ri taqanik re ri Moisés. + 2:22 Lv. 12 Xkik’am k’u b’i ri ralko ak’a Jerusalem cha’ kakiya puq’ab’ ri Dios Qajawxel. ²³ Xki’an wa’ ma jewa’ tz’ib’ital chupa Rutzij Upixab’ ri Dios Qajawxel: «Konoje ri raltaq ko alab’o keb’alax nab’e, keya’ puq’ab’ ri Dios Qajawxel» + 2:23 Éx. 13:2 kacha’. ²⁴ Xeb’ek k’u ri’ cha’ ke’kiya’a ri kiqasa’n pacha’ ri kub’i’ij chupa Rutzij Upixab’ ri Dios Qajawxel: «Juk’ulaj xmukur o juk’ulaj raltaq ko palomax» + 2:24 Lv. 12:8 kacha’.

²⁵ Chiri’ Jerusalem k’o jun achi Simeón rub’i’. Rire lik jusuk’ rub’inik usilab’ik, lik kukuxtaj ri Dios y roye’em ri kolob’etajik re ri tinamit Israel. Ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios k’o ruk’ ²⁶ y uq’alajisam chi che, na kakam tana we na karil tub’i uwach Rucha’o’n lo ri Dios. ²⁷ Ek’u wa’chi xuna’ pa ranima’ ruma ri Ruxlab’ixel ri Dios ke’ek pa ri Rocho Dios, y xe’ek k’ut. Ek’uchiri’, ruchu-uqaw ri ralko ak’a Jesús xkik’am lo pa ri Rocho Dios cha’ kaki’an ruk’ pacha’ ri kub’i’ij ri taqanik re ri Tzij Pixab’. ²⁸ Ewi ri Simeón xuq’aluj ri ralko ak’a y xuyak uq’ij ri Dios, jewa’ xub’i’ij:

²⁹ «Lal Dios Qajawxel, ri’in xa in jun aj chak la.

Ek’u wo’ora utz kinkam chi utzil chomal,

ma x’an la janipa ri b’i’tisim la chwe;

³⁰ ya xinwil uwach ri Kolob’enel,

³¹ ri ya’om la chikiwach konoje taq ri tinamit che ruwachulew.

³² Y Rire e Q’ijsaq kuq’alajisaj ri b’e re ri Dios chike konoje taq ruk’iyal kiwach ri tikawex che ruwachulew, + 2:32 Is. 42:6

yey ruma Rire kayak uq’ij ri tinamit la Israel» xcha’.

³³ Ruchu-uqaw ri Jesús lik kakam kanima’ che taq ri kab’i’x chwi ri ralko ak’a. ³⁴ Ek’uchiri’, ri Simeón xeb’u’an bendecir. Yey jewa’ xub’i’ij che ri María ruchu ri Jesús:

—¡Chatape’! Ruma wa ralko ak’a lik e k’i chike ri tinamit Israel keyaktajik yey lik e k’i ri ketzaqik. + 2:34 Lc. 20:17-18 Ma Rire ya’tal lo ruma ri Dios re jun k’utub’al; no’j uk’iyal tikawex na kakik’ul taj y lik tzel kakilo. ³⁵ Y jek’ula’ kaq’alajinik sa’ ri k’o pa kanima’ uk’iyal tikawex, we utz o na utz taj. Yey kamb’i’ij k’u chawe ri’at: Kopon na jun q’ij echiri’ lik k’ax kuna’ ak’u’x, ma e ku’ana pacha’ kik’owisax juna kuchilo pa rawanima’ —xcha’.

³⁶ Chiri’ k’u ri’ k’o jun ixoq q’alajisanel Ana rub’i’, umi’al ri Fanuel, ri ralk’o’al kan ri Aser. + 2:36 Ri Aser e jun chike ri kab’lajuj uk’ajol ri Jacob. Rire lik nimalaj winaq chik. Wuqub’ junab’ k’uli’naq echiri’ xkam ri rachijil, ³⁷ yey ya e ochenta y cuatro junab’ ri’ malka’n kanoq. Rire xaqi k’o pa ri Rocho Dios y kuloq’nimaj ri Dios ruk’ ayuno y ruk’ oración chipaq’ij chichaq’ab’. ³⁸ Xopon k’u pan ri’ ri Ana pa k’o wi ri Jesús y xtioxin chwach ri Dios. Ek’uchiri’, xujeqo kach’a’t puwi ri ralko ak’a chike konoje ri koye’em ri kolob’etajik re Jerusalem.

³⁹ Echiri’ ruchu-uqaw ri Jesús xkik’is u’anik ronoje ri tz’ib’ital chupa Rutzij Upixab’ ri Dios, xetzelej tanchi Galilea chupa ri tinamit Nazaret. ⁴⁰ Y ri ralko ak’a katajin uk’iyik, katajin uk’oji’ik uchuq’ab’ y katajin uk’oji’ik una’oj. Yey ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios k’o ruk’.

Ri Jesús y ruchu-uqaw ke’ki’ana ri nimaq’ij Pascua

⁴¹ Ronoje junab’ ruchu-uqaw ri Jesús keb’ek Jerusalem re ke’ki’ana ri nimaq’ij Pascua. ⁴² Echiri’ ri Jesús xuk’is kab’lajuj junab’, ruchu-uqaw xeb’ek Jerusalem jela’ pacha’ xex kaki’an wi, yey xkik’am b’i ri Jesús kuk’.

⁴³ Ek’uchiri’ xk’is ri nimaq’ij, ruchu-uqaw xkimaj lo kib’e. No’j ri Jesús xkanaj kan Jerusalem, yey wa’ na xkina’b’ej ta ruchu-uqaw. ⁴⁴ E pa kina’oj rike petinaq ri Jesús chikixo’l ri e kachb’i’il. Xeb’in k’u jun q’ij; k’a tek’uchiri’, xkijeq kakitzukuj ri Jesús chikixo’l ri katz-kichaq’ y taq ri keta’am kiwach, ⁴⁵ pero na xkiriq taj. Ruma k’u ri’, xetzelej pa ri tinamit Jerusalem cha’ kekitzukuj chila’.

⁴⁶ Ek’uchiri’ ik’owinaq chi oxib’ q’ij kakitzukuj, xe’kiriqa ri Jesús chupa ri Rocho Dios tz’ul chikixo’l doctorab’ re ri tzijpixab’. Rire keb’utata’ y ku’an tz’onob’al chike. ⁴⁷ Y konoje ri ketaw re lik kakam kanima’ che runa’oj y che ri k’ulub’al uwach ku’an chike. ⁴⁸ Echiri’ xkil wa’ ruchu-uqaw, lik xkam kanima’ che y jewa’ xub’i’ij ruchu che:

—Walab’, ¿su’chak jewa’ ka’an chiqe? Raqaw y ri’in lik paxinaq chi qak’u’x che atzukuxik —xcha che.

⁴⁹ Ek’u ri Jesús xub’i’ij chike:

—¿Su’chak kintzukuj alaq? ¿Na eta’am ta neb’a alaq pa kinriqitaj wi? Ma lik chirajawaxik kink’oji’ che ri chak re ri Nuqaw —xcha chike. ⁵⁰ No’j rike na xkimaj tane usuk’ ri xub’i’ij chike.

⁵¹ Tek’uchiri’, ri Jesús xtzelej Nazaret junam kuk’ ruchu-uqaw y e ri’ lik uya’om rib’ chitaqik kuma rike. Ek’u ruchu katajin chuk’u’x taq wa’ y lik uk’olom ronoje pa ranima’.

⁵² Y ri Jesús katajin unimarik y katajin uk’oji’ik más runa’oj ri Dios ruk’. Ronoje ri ku’ano lik utz chwach ri Dios y chikiwach konoje ri tikawex.

Katzijon ri Juan Aj Ya’l Bautismo

(Mt. 3:1-12; Mr. 1:1-8; Jn. 1:19-28)

¹ Chupa ri wo’lajuj junab’ re rutaqanik ri nimalaj taqanel Tiberio, ri aj wach re Judea e ri Poncio Pilato, ri aj wach re Galilea e ri Herodes, ri aj wach re Iturea y re Traconite e ri Felipe ruchaq’ ri Herodes, y ri aj wach re Abilinia e ri Lisanias. ² Ek’u ri Anás y ri Caifás e kajawal raj chakunel pa Rocho Dios. Chupa taq k’u ri’ la’ la q’ij, ri Dios xuya rutzij che ri Juan ruk’ajol ri Zacarías, chupa ri luwar katz’intz’otik. ³ Rire xel b’i y xe’ek che ronoje taq ri luwar e k’o chuchi’ ri nimaya’ Jordán re kub’i’ij chike ri winaq kakitzelej kitzij chwach ri Dios, kakik’ul ri bautismo, y jek’ula’ kakuytaj ri kimak. ⁴ Wa xu’an ri Juan e ri tz’ib’ital kan chupa ruch’a’tem ri q’alajisanel Isaías, pa kub’i’ij wi:

Katataj uqul jun tzijonel kasik’in chupa ri luwar katz’intz’otik, jewa’ kub’i’ij:

“Yijb’a’ pana alaq ri b’e re ri Qanimajawal;

suk’upij alaq rub’e Rire.

⁵ Chirajawaxik k’ut kapaq’ ronoje juyub’

y kab’alix upa ronoje siwan;

kasuk’upix ri nimab’e na jusuk’ taj

y kasuk’upix k’u uwi’ chi utz. + 3:4-5 Wa k’amb’al na’oj ke’elawi lik chirajawaxik chike taq ri tikawex kakiyijb’a’ ri kib’inik kisilab’ik che ruk’unik ri Qanimajawal.

⁶ Y konoje k’u ri winaq kakil na ri kolob’etajik kuya ri Dios” Is. 40:3-5

kacha’.

⁷ Uk’iyal k’u winaq xek’un ruk’ ri Juan cha’ kakik’ul ri bautismo kuya rire. Ek’u rire jewa’ xub’i’ij chike:

—¡Ralaq pacha’ alaq jupuq chi kumatz! ¿China xb’i’n re we utz kesaj ib’ alaq chwach ri unimal k’axk’ob’ik kutaq lo ri Dios pawi’ alaq? ⁸ B’ina alaq jusuk’ cha’ jela’ kaq’alajinik jalk’atim chi ri b’inik silab’ik alaq, jela’ pacha’ ri taqal chike ri kitzelem chi kitzij. Y mach’ob’ ne alaq chi ib’il ib’ alaq wa’: “Ri’oj utz qa’anom ma oj ralk’o’al kan ri Abraham.” Ma ri’in kamb’i’ij che alaq, we xraj ri Dios, utz ku’an ralk’o’al ri Abraham tob’ ne che taq wa’b’aj. ⁹ Yey jikil chi ne uwach ruq’atb’al tzij ri Dios pawi’ alaq, e pacha’ juna achi uyakom chi ri ikaj chwi ri ratz’ayaq ri che’; ek’u taq ri che’ na kuya ta chomilaj jiq’ob’al, kapoq’ix b’i y kak’aq pa aq’ —xcha chike.

¹⁰ Ek’u ri winaq jewa’ xkitz’onoj che:

—¿Sa’ k’u ri’ ri kaqa’ano cha’ ku’an chom ri qab’inik qasilab’ik? —xecha’.

¹¹ Y rire xuk’ul uwach chike:

—China ri k’o ka’ib’ uq’u’, chusipaj jun che ri na jinta uq’u’; y china ri lik k’o katij ruk’, chuya’a ke ri na jinta k’o kakitijo —xcha chike.

¹² Ek’u raj tz’onol puaq re tojonik xeb’opon ruk’ ri Juan cha’ kakik’ul ri bautismo y jewa’ xkitz’onoj che:

—Lal tijonel, ¿sa’ ri chirajawaxik kaqa’an ri’oj? —xecha’.

¹³ Y rire jewa’ xub’i’ij chike:

—Xew chitz’onoj ri puaq re tojonik b’i’tal ruma ri taqanel romano; mitz’onoj uwi’ —xcha’.

¹⁴ Ek’u ri soldados xkitz’onoj che, jewa’ xkib’i’ij:

—Yey ri’oj, ¿sa’ ri chirajawaxik kaqa’ano? —xecha’.

Ewi jewa’ xub’i’ij chike:

—Mimaj ub’itaq re junoq y mi’an ri kixib’ij upa junoq ruk’ kamik. Mikoj umak ri na jinta umak y chixki’kota ruk’ riwajil —xcha’.

¹⁵ Taq ri winaq lik koye’em ruk’unib’al ri Cristo y konoje kakitz’onob’ej chikib’il kib’ we ri Juan e ri Cristo, Rucha’o’n lo ri Dios. ¹⁶ Ruma k’u wa’, ri Juan jewa’ xub’i’ij chike:

—Ri’in paqatzij wi kanya ri bautismo che alaq ruk’ ya’; no’j k’o Jun katajin loq más k’o uwach y más k’o uchuq’ab’ chinuwa ri’in. Na taqal tane chwe ri’in kankir ruwach ruxajab’. Ri bautismo kuya Rire che alaq, e ruk’ ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios y ruk’ aq’. ¹⁷ Ri ku’ano e pacha’ juna achi ruk’a’am chi ri pu’b’al uwach ri trigo puq’ab’ cha’ na’l kujosq’ij wa’ y karesaj rupuk’ chupa. Tek’uchiri’, kujok ri trigo y kuk’ol chupa ruk’olib’al. Ek’u rupuk’ kuporoj pa ri jun aq’ na jinta utaqexik katenowik + 3:17 Wa’ e jun k’amb’al na’oj puwi ri q’atb’al tzij ku’an ri Jesús chiqawach apanoq pakiwi ri tikawex. —xcha’.

¹⁸ Jek’ula’, ruk’ uk’iyal pixab’anik ri Juan kutzijoj ri Utzilaj Tzij chike ri winaq. ¹⁹ Y xuch’a’b’ej ne upa ri rey Herodes ruma u’anom rixoqil che ri Herodías yey wa’ wi’xoq e rixoqil ri Felipe ruchaq’ ri Herodes. Xuch’a’b’ej k’u upa ruma taq ronoje ri na utz taj u’anom. ²⁰ Yey ri Herodes xuya ne más uwi’ ri na utz taj u’anom, ma xtaqan che kaya’ ri Juan pa cárcel.

Ri bautismo re ri Jesús

(Mt. 3:13-17; Mr. 1:9-11)

²¹ K’o k’u jun q’ij echiri’ lik uk’iyal tikawex kakik’ul ri bautismo, xopon ri Jesús y xuk’ul ri bautismo. Echiri’ katajin che u’anik orar, xjaqataj ruwa kaj ²² y ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios xqaj lo puwi’ pacha’ juna palomax. Y xch’aw lo Jun chila’ chikaj, jewa’ kub’i’ij:

«At ri’at Nuk’ajol, y lik k’ax katinna’o.

Lik kinki’kot chawe»

xcha che.

Ri e rati’-umam ri Jesús ojertan

(Mt. 1:1-17)

²³ Ri Jesús laj treinta rujunab’ echiri’ xujeq ri chak taqom lo che u’anik ruma ri Dios. Kab’i’x che ri Jesús, e uk’ajol ri José. + 3:23 Ri José xu’an uk’ajol che ri Jesús.

Yey ri José, e ralk’o’al ri Elí.

²⁴ Ri Elí e ralk’o’al ri Matat;

ri Matat e ralk’o’al ri Leví;

ri Leví e ralk’o’al ri Melqui;

ri Melqui e ralk’o’al ri Jana;

ri Jana e ralk’o’al ri José;

²⁵ ri José e ralk’o’al ri Matatías;

ri Matatías e ralk’o’al ri Amós;

ri Amós e ralk’o’al ri Nahum;

ri Nahum e ralk’o’al ri Esli;

ri Esli e ralk’o’al ri Nagai;

²⁶ ri Nagai e ralk’o’al ri Maat;

ri Maat e ralk’o’al ri Matatías;

ri Matatías e ralk’o’al ri Semei;

ri Semei e ralk’o’al ri José;

ri José e ralk’o’al ri Judá;

²⁷ ri Judá e ralk’o’al ri Joana;

ri Joana e ralk’o’al ri Resa;

ri Resa e ralk’o’al ri Zorobabel;

ri Zorobabel e ralk’o’al ri Salatiel;

ri Salatiel e ralk’o’al ri Neri;

²⁸ ri Neri e ralk’o’al ri Melqui;

ri Melqui e ralk’o’al ri Adi;

ri Adi e ralk’o’al ri Cosam;

ri Cosam e ralk’o’al ri Elmodam;

ri Elmodam e ralk’o’al ri Er;

²⁹ ri Er e ralk’o’al ri Josué;

ri Josué e ralk’o’al ri Eliezer;

ri Eliezer e ralk’o’al ri Jorim;

ri Jorim e ralk’o’al ri Matat;

³⁰ ri Matat e ralk’o’al ri Leví;

ri Leví e ralk’o’al ri Simeón;

ri Simeón e ralk’o’al ri Judá;

ri Judá e ralk’o’al ri José;

ri José e ralk’o’al ri Jonán;

ri Jonán e ralk’o’al ri Eliaquim;

³¹ ri Eliaquim e ralk’o’al ri Melea;

ri Melea e ralk’o’al ri Mainán;

ri Mainán e ralk’o’al ri Matata;

ri Matata e ralk’o’al ri Natán;

³² ri Natán e ralk’o’al ri David;

ri David e ralk’o’al ri Isaí;

ri Isaí e ralk’o’al ri Obed;

ri Obed e ralk’o’al ri Booz;

ri Booz e ralk’o’al ri Salmón;

ri Salmón e ralk’o’al ri Naasón;

³³ ri Naasón e ralk’o’al ri Aminadab;

ri Aminadab e ralk’o’al ri Aram;

ri Aram e ralk’o’al ri Esrom;

ri Esrom e ralk’o’al ri Fares;

ri Fares e ralk’o’al ri Judá;

³⁴ ri Judá e ralk’o’al ri Jacob;

ri Jacob e ralk’o’al ri Isaac;

ri Isaac e ralk’o’al ri Abraham;

ri Abraham e ralk’o’al ri Taré;

ri Taré e ralk’o’al ri Nacor;

³⁵ ri Nacor e ralk’o’al ri Serug;

ri Serug e ralk’o’al ri Ragau;

ri Ragau e ralk’o’al ri Peleg;

ri Peleg e ralk’o’al ri Heber;

ri Heber e ralk’o’al ri Sala;

³⁶ ri Sala e ralk’o’al ri Cainán;

ri Cainán e ralk’o’al ri Arfaxad;

ri Arfaxad e ralk’o’al ri Sem;

ri Sem e ralk’o’al ri Noé;

ri Noé e ralk’o’al ri Lamec;

³⁷ ri Lamec e ralk’o’al ri Matusalén;

ri Matusalén e ralk’o’al ri Enoc;

ri Enoc e ralk’o’al ri Jared;

ri Jared e ralk’o’al ri Mahalaleel;

ri Mahalaleel e ralk’o’al ri Cainán;

³⁸ ri Cainán e ralk’o’al ri Enós;

ri Enós e ralk’o’al ri Set;

ri Set e ralk’o’al ri Adán;

yey ri Adán e ralk’o’al ri Dios.

Ri k’amb’al upa ri Jesús

(Mt. 4:1-11; Mr. 1:12-13)

¹ Ek’u ri Jesús xel b’i che ri luwar re ri nimaya’ Jordán yey lik k’o ri Ruxlab’ixel ri Dios ruk’. Xk’am k’u b’i ruma ri Ruxlab’ixel ri Dios pa jun luwar katz’intz’otik. ² Xk’oji’ chila’ cuarenta q’ij y xk’am upa ruma ritzel winaq. Yey chupa taq wa’ wa q’ij na jinta k’o xutijo. Chuk’isb’al k’u re ri cuarenta q’ij, lik xnumik.

³ Ek’uchiri’, ritzel winaq jewa’ xub’i’ij che:

—We qatzij at Uk’ajol ri Dios, chat-taqan che cha’ wa’b’aj ku’an wa —xcha che.

⁴ Ri Jesús xuk’ul uwach:

—Jewa’ tz’ib’ital kan chupa Rutzij Upixab’ ri Dios:

Na xew ta ruma ri wa e k’as ri tikawex;

ma e k’aslik ruma taq ronoje rub’i’im ri Dios Dt. 8:3

—xcha’.

⁵ Ek’uchiri’, ritzel winaq xuk’am b’i ri Jesús chutza’m jun nimalaj juyub’ y xa pa joq’otaj xuk’ut k’u chwach, ronoje ri taqanik ka’an puwi taq ri tinamit che ruwachulew ⁶ y jewa’ xub’i’ij che:

—Ronoje wa kawilo ruk’ ronoje ruchomalil taq wa’, kanya paq’ab’, ma ya’tal kan panuq’ab’ ri’in yey panuq’ab’ k’o wi china che kuaj kanya wi. ⁷ Kanya k’u ronoje wa’ paq’ab’ ri’at we kaxukub’a’ awib’ chinuwach y kaloq’nimaj nuq’ij —xcha che.

⁸ Ri Jesús xuk’ul uwach:

—Chatela chinuwach Satanás, ma jewa’ tz’ib’ital kan chupa Rutzij Upixab’ ri Dios:

Lik chaloq’nimaj uq’ij ri Dios Qajawxel

y xew Rire chanimaj uq’ij Dt. 6:13

—xcha’.

⁹ Tek’uchiri’, ritzel xuk’am b’i ri Jesús chupa ri tinamit Jerusalem k’a chikaj che ruwi ri Rocho Dios y jewa’ xub’i’ij che:

—We qatzij at Uk’ajol ri Dios, chak’aqa b’i awib’ k’a chu’lew ¹⁰ yey na jinta k’o kak’ulumaj, ma jewa’ tz’ib’ital kan chupa Rutzij Upixab’ ri Dios:

Ri Dios keb’utaq lo ru ángeles awuk’ cha’ katkichajij.

¹¹ Katkichap k’u ruk’ ri kiq’ab’

cha’ na ka’chiqa ta rawaqan che juna ab’aj Sal. 91:11,12

—xcha’.

¹² Ri Jesús xuk’ul uwach:

—Jewa’ tz’ib’ital kan chupa Rutzij Upixab’ ri Dios:

Mak’am upa ri Dios Qajawxel Dt. 6:16

—xcha’.

¹³ Echiri’ ritzel winaq na xuriq ta chik su’anik kuk’am upa ri Jesús, xel chiri’ y xroye’ej na k’u ri’ jampala’ kuk’am tanchi upa.

Ri Jesús kujeq kak’utun chwi rutaqanik ri Dios

(Mt. 4:12-17; Mr. 1:14-15)

¹⁴ Ek’uchiri’, ri Jesús xe’ek tanchi Galilea y lik k’o ruchuq’ab’ ri Ruxlab’ixel ri Dios ruk’. Y xe’ek utzijoxik puwi Rire pa taq tinamit y pa taq raldeas re Galilea. ¹⁵ Kak’utun k’u pa taq sinagogas y konoje ri ketaw re lik kakiyak uq’ij.

Ri Jesús kopon pa ri tinamit Nazaret

(Mt. 13:53-58; Mr. 6:1-6)

¹⁶ Xopon k’u ri Jesús chupa ri tinamit Nazaret pa xk’iy wi. Y chupa ri q’ij re uxlanib’al xok chupa ri sinagoga jela’ pacha’ xex ku’an wi. Xtak’i’ k’u ri’ cha’ karajilaj Rutzij Upixab’ ri Dios. ¹⁷ Y xya’ che Rire ri jub’otaj wuj + 4:17 “Jub’otaj wuj”: Kil “rollo” pa vocabulario. re ri q’alajisanel Isaías. Y echiri’ xujaq upa, xuriq pa kub’i’ij wi:

¹⁸ Ri Ruxlab’ixel ri Dios Qajawxel k’o panuwi’,

ma inucha’om loq cha’ ko’lnuya’a ri Utzilaj Tzij chike ri nib’a’ib’.

Inutaqom loq cha’ kamb’ochi’ij kik’u’x ri lik e k’o pa b’is,

ko’lnutzijoj keleb’al lo ke ri e k’o chi presoyil,

keb’enutzu’nisaj ri e potz’,

keb’enuwesaj lo pa k’ax ri lik kitijom k’axk’olil,

¹⁹ y ko’lnutzijoj ruq’ijol ri k’utub’al re ri rutzil uk’u’x ri Dios Qajawxel. Is. 61:1-2

²⁰ Ek’uchiri’ xuk’is rajilaxik Rutzij Upixab’ ri Dios, xub’oto y xuya tanchi che ri aj chak re ri sinagoga, y xtz’uyi’ chikiwach ri e k’o chiri’. Y konoje lik kakitzutza’ pan uwach. ²¹ Ek’uchiri’, xub’i’ij chike:

«Wa’ wa xinwajilaj che Ruch’a’tem ri Dios, waq’ij xujeq b’i rilik chiwach alaq» xcha’.

²² Konoje ri xetaw re, kakiyak uq’ij y lik kaminaq kanima’ che ri chomilaj uch’a’tem, jewa’ kakib’i’ij: «¿Na e ta neb’a uk’ajol ri José wa’?» kecha’.

²³ Y ri Jesús xub’i’ij chike:

«Laj ne kab’i’ij alaq chwe: “Kunanel, chakunaj awib’ chawib’il awib’. Cha’ana k’u ri’ chupa wa tinamit taq ri k’utub’al re ruchuq’ab’ ri Dios jela’ pacha’ ri qatom xa’an chila’ Capernaúm” kacha alaq chwe.»

²⁴ Y xub’i’ij tanchi wa’:

«Paqatzij wi kamb’i’ij che alaq: Na jinta juna q’alajisanel kak’ul chi utz chupa rutinamit. ²⁵ Paqatzij wi kamb’i’ij che alaq: Rojertan lik e k’i rixoqib’ e malka’nib’ e k’o chupa ri tinamit Israel chwach ri q’alajisanel Elías echiri’ na xu’an ta jab’ oxib’ junab’ ruk’ nik’aj y xpe k’u ri jun unimal numik chupa ronoje wa tinamit. + 4:25 1 R. 17:1 ²⁶ Na ruk’ ta k’u ri’, ri Dios na xutaq tub’i ri Elías ruk’ junoq chike wa malka’nib’ aj Israel; ma e xutaq b’i ruk’ jun ixoq malka’n aj Sarepta, + 4:26 Ri tinamit Sarepta na re ta Israel. jun tinamit k’o chunaqaj ri tinamit Sidón. ²⁷ Yey ojertan lik e k’i ri k’o ri yab’il lepra chike echiri’ ri q’alajisanel Eliseo k’o chupa ri tinamit Israel. Na ruk’ ta k’u ri’, na jinta junoq chike xkunutajik, ma xew xkunutaj ri Naamán, ri jun aj Siria» + 4:27 2 R. 5:1-14 xcha’.

²⁸ Echiri’ xkita wa’, konoje ri e k’o chupa ri sinagoga lik xpe koyowal. ²⁹ Xeyaktaj k’ut y xkesaj lo ri Jesús pa ri tinamit y xkik’am b’i k’a chutza’m jun nimalaj juyub’ cha’ kakik’aq b’i pa siwan. ³⁰ No’j ri Jesús xa xik’ow chikixo’l y xe’ek.

Ri Jesús kukunaj jun achi k’o puq’ab’ jun itzelilaj uxlab’ixel

(Mr. 1:21-28)

³¹ Ri Jesús xopon chupa ri tinamit Capernaúm re Galilea y xujeq kak’utun chikiwach ri winaq chupa taq ri q’ij re uxlanib’al. ³² Y konoje lik kakam kanima’ che, ma ruma ruk’utunik kaq’alajinik lik k’o uwach.

³³ K’o k’u chiri’ chupa ri sinagoga jun achi k’o puq’ab’ jun itzelilaj uxlab’ixel, yey wa’ lik ko xch’awik, jewa’ xub’i’ij:

³⁴ —Jesús, lal aj Nazaret, ¿su’chak ko’lmina ib’ la quk’? ¿Lal kami petinaq ri’ re ko’lsacha la qawach? Ri’in weta’am lal chinoq, rilal lal ri Santo K’ajolaxel re ri Dios —xcha’.

³⁵ Ek’u ri Jesús xuq’atej, jewa’ xub’i’ij che:

—¡Match’a’t chik! Chatelub’i che la’chi —xcha’.

Ewi ri itzel uxlab’ixel xuk’aq rachi pulew chikixo’l ri winaq y xel b’i ruk’. Yey na jinta k’ax xu’an kan che.

³⁶ Y konoje ri winaq lik kakam kanima’ che y jewa’ kakib’i’ij chikiwach: «¿Sa’ chi ch’a’temal wa’? Ma lik k’o puq’ab’ keb’utaq b’i ri itzelilaj uxlab’ixel. Keb’utaq b’i ruk’ ruchuq’ab’ y keb’el b’i» kecha’.

³⁷ Che ronoje taq ri luwar k’o lo xa naqaj, xe’ek utzijoxik janipa taq ri ku’an ri Jesús.

Ri Jesús kukunaj ruchu-uji’ ri Pedro

(Mt. 8:14-15; Mr. 1:29-31)

³⁸ Ek’uchiri’ xel b’i ri Jesús chupa ri sinagoga, xopon chirocho ri Simón. + 4:38 Wa jun achi Simón, e Pedro rutijo’n ri Jesús. Mr. 3:16; Mt. 10:2 Y ruchu-uji’ ri Simón lik kaqopow pa aq’. Xkitz’onoj k’u che ri Jesús cha’ kukunaj kanoq. ³⁹ Ek’u ri Jesús xyuxi’ puwi’, xuq’atej ri aq’ chirij y jela’ xik’ow ri aq’ chirij. Na jampatana xyaktaj rixoq y xujeqo keb’unimaj.

Ri Jesús keb’ukunaj uk’iyal yewa’ib’

(Mt. 8:16-17; Mr. 1:32-34)

⁴⁰ Chutzaqib’al q’ij konoje ri k’o kiyewa’ ruma uk’iyal uwach yab’il xekik’am lo ruk’ ri Jesús. Rire xuya ruq’ab’ pakiwi’ chikijujunal y xeb’ukunaj. ⁴¹ Jenela’ xeb’el b’i itzelilaj uxlab’ixel chike uk’iyal winaq. Echiri’ keb’el b’i, kesik’inik, jewa’ kakib’i’ij: «¡Rilal lal Ruk’ajol ri Dios!» kecha’. No’j ri Jesús xeb’uq’atej y na xuya ta luwar chike kech’awik, ma rike keta’am chik Rire e Ucha’o’n lo ri Dios.

Ri Jesús katzijon pa taq ri luwar re Galilea

(Mr. 1:35-39)

⁴² Echiri’ xsaqirik, ri Jesús xel b’i chupa ri tinamit y xe’ek chupa jun luwar katz’intz’otik. Y ri winaq xe’kitzukuj. Ek’uchiri’ xeb’opon k’a pa la k’o wi, xkaj kakiq’atej cha’ na keb’uya ta kanoq.

⁴³ No’j Rire jewa’ xub’i’ij chike: «Lik chirajawaxik kin’ek pa taq tinamit re kantzijoj ri Utzilaj Tzij re rutaqanik ri Dios chike ri tikawex k’amaja’ kakita wa’, ma ruma wa’ intaqom loq» xcha’.

⁴⁴ Xe’ek k’u che utzijoxik ri Utzilaj Tzij pa taq ri sinagogas re Galilea.

Ri Jesús kuya jun k’ak’ chak che ri Pedro

¹ K’o jun q’ij ri Jesús k’o chuchi’ ri mar re Genesaret, + 5:1 Wa jun mar k’o oxib’ ub’i’: mar re Genesaret, mar re Galilea y mar re Tiberias. yey uk’iyal winaq xeb’oponik lik kakiminima’ kib’ ruk’ che utayik Rutzij Upixab’ ri Dios. ² Ri Jesús xril pan ka’ib’ barco k’o chuchi’ ri ya’; ek’u raj chapal kar eb’elinaq lo chupa che uch’ajik taq ri ki atarraya. ³ Ek’uchiri’, ri Jesús xok chupa jun chike ri ka’ib’ barco. Y ri rajaw wa’ e ri Simón. Xub’i’ij k’u ri Jesús che ri Simón kumin b’i k’ana ri barco chupa ri ya’. Ek’u ri Jesús xtz’uyi’ chupa y xujeq kak’utun chike ruk’iyal tikawex. ⁴ Echiri’ xuk’is ruk’utunik, jewa’ xub’i’ij che ri Simón:

—Wo’ora chak’ama b’i ri barco chupa ri mar pa lik cho wi y chilik’ij taq k’u ri atarraya chiri’ cha’ jela’ keb’ichap kar —xcha che.

⁵ Ri Simón xuk’ul uwach:

—Lal tijonel, ronoje raq’ab’ xojchakunik y na jinta kar xqachapo. No’j we rilal kintaq la, kan’an ri’ —xcha che.

⁶ Echiri’ xkilik’ij b’i ri atarraya, xekichap uk’iyal kar y ri atarraya xujeqo karaqarob’ik. ⁷ Ek’uchiri’, xki’an pan kiq’ab’ chike ri kachb’i’il e k’o chupa ri jun chik barco cha’ kepetik y keb’o’lkito’o’. Echiri’ xeb’opon ri kachb’i’il, junam xkib’alij lo ri keb’ barco che kar y ruma la’ ya laj kemuqutajik. ⁸ Ri Simón Pedro echiri’ xril wa’, xuxuk rib’ chwach ri Jesús y jewa’ xub’i’ij che:

—Chel ko la wuk’, Wajawal. Na taqal ta chwe k’o la wuk’ ma in jun achi aj mak —xcha che. ⁹ Xub’i’ij wa’ ri Pedro ma ruma ruk’iyal kar xekichapo, lik xok xi’in ib’ ruk’ junam kuk’ konoje ri e k’o ruk’ pa ri barco; ¹⁰ jek’ula’ xok xi’in ib’ kuk’ ri Jacobo y ri Juan; rike e uk’ajol ri Zebedeo y e rachb’i’il ri Simón.

Pero ri Jesús xub’i’ij che ri Simón:

—Maxi’ij awib’; chwi wo’ora katu’an at aj molol tikawex + 5:10 “Aj molol tikawex”: Ri chak xya’ che ri Simón Pedro e keb’utzukuj tikawex re keb’u’an utijo’n ri Jesús. Mt. 4:19; Mr. 1:17 pacha’ a’anom lo chike ri kar —xcha’.

¹¹ Ek’uchiri’ xkesaj lo ri barcos chupa ri mar, xkiya kan ronoje wa’ y xeterej b’i chirij ri Jesús.

Ri Jesús kukunaj jun achi k’o yab’il lepra che

(Mt. 8:1-4; Mr. 1:40-45)

¹² Ri Jesús k’o chupa jun tinamit re Galilea echiri’ xopon jun achi ruk’, yey wa’chi lik katajin uq’ayik rucuerpo ruma ri yab’il lepra. Rire echiri’ xril uwach ri Jesús, xuxuk rib’ chwach, xuqasaj rupalaj chu’lew y xutz’onoj che:

—Wajawal, we ka’aj ko la, josq’ij la ri nucuerpo che wa yab’il —xcha’.

¹³ Ek’uchiri’, ri Jesús xuchap pana ruk’ ruq’ab’ y jek’uwa’ xub’i’ij che:

—Kuaj, chu’ana b’a chom ri’ racuerpo —xcha’.

Xew k’u xuk’is ub’i’xikil wa’, na jampatana xsach ri yab’il k’o che rachi. ¹⁴ Ek’u ri Jesús xutaq che na kutzijoj ta wa’ che junoq. Xub’i’ij k’u che:

—Jat chwach raj chakunel pa Rocho Dios cha’ rire karilo na jinta chi lepra chawe. Y ruma rajosq’ikil, chaya’a k’u chwach ri Dios ri qasa’n xtaqan kan ri Moisés che, + 5:14 Lv. 14:1-32 cha’ kaq’alajin chikiwach ri tikawex at kunutajinaq chik —xcha’.

¹⁵ Na ruk’ ta k’u ri’, e ruma taq ri ku’an ri Jesús, rutzijoxik Rire katajin más reta’maxik kuma ri winaq y lik k’u e k’i kakimol kib’ cha’ kakita ri kub’i’ij y kekunutaj b’i che ri kiyab’il. ¹⁶ No’j ri Jesús kel b’i, ke’ek pa taq luwar katz’intz’otik re ku’ana orar.

Ri Jesús kukunaj jun sik

(Mt. 9:1-8; Mr. 2:1-12)

¹⁷ E xu’an wa’ jun q’ij echiri’ ri Jesús kak’utun chikiwach ri winaq. Etz’ul k’u chiri’ ri fariseos y raj k’utunel re ri tzijpixab’; rike e petinaq Jerusalem y pa taq ri tinamit y raldeas re Galilea y re Judea. Yey ruchuq’ab’ ri Dios Qajawxel k’o ruk’ ri Jesús cha’ kakunanik.

¹⁸ Y xek’un k’u lo jujun achijab’ kitelem lo jun achi sik chwa ch’at. Xkaj k’u kakikoj b’i pa ja cha’ kakiya chwach ri Jesús, ¹⁹ pero na xkiriq taj sa’ rukojik b’i kuma ruk’iyal winaq. E uwari’che xeb’aq’an chwi ri ja, xkesaj julepaj che ruwi’, xkiqasaj k’u lo ri sik e la’ kotz’ol chwa ruch’at y xkiya chwach ri Jesús chikinik’ajal ri winaq.

²⁰ Echiri’ ri Jesús xril ri kub’ulib’al kik’u’x ruk’, jewa’ xub’i’ij che ri sik:

—Achi, ronoje ramak kuytajinaq chik —xcha’.

²¹ Ek’uchiri’, raj k’utunel re ri tzijpixab’ y ri fariseos xkijeq kakich’ob’ raqan: «¿Sa’ ruwach wa’chi? Rire kamakun chirij ri Dios echiri’ kub’i’ij kukuy mak. Ma ¿na xew ta neb’a ri Dios aj kuyul mak?»

²² Ek’u ri Jesús xuna’b’ej sa’ ri kakich’ob’o; ruma k’u ri’, xub’i’ij chike:

—¿Su’chak jela’ katajin chik’u’x alaq? ²³ ¿Sa’ k’u ri na k’ayew taj kamb’i’ij: “Ronoje ramak kuytajinaq chik” o “Chatyaktajoq y chatb’inoq”? ²⁴ E kuaj k’ut keta’maj alaq wa’: Ralaxel Chikixo’l Tikawex ya’tal puq’ab’ kukuy taq ri mak ke ri winaq che ruwachulew —xcha’.

Xub’i’ij k’u ri’ che ri sik:

—Chatyaktajoq, chak’ama b’i rach’at y jat cha’wocho —xcha’.

²⁵ Chupa k’u la’ la joq’otaj xyaktaj ri sik chikiwach. Xuk’am k’u b’i ruch’at pa ri kotz’ol wi y xe’ek chirocho, e ri’ lik kuyak uq’ij ri Dios. ²⁶ Konoje k’u ri’ lik xkam kanima’ che y xkijeq kakiyak uq’ij ri Dios. Y ruma ri xi’in ib’ k’o pa kanima’ chwach ri Dios, xkib’i’ij: «Waq’ij qilom ruchuq’ab’ ri Dios» xecha’.

Ri Jesús kusik’ij ri Leví

(Mt. 9:9-13; Mr. 2:13-17)

²⁷ Chuk’isb’al re wa’, xe’ek ri Jesús y xril jun achi aj tz’onol puaq re tojonik, Leví rub’i’, + 5:27 Wa jun achi k’o keb’ ub’i’: Leví y Mateo. Mt. 9:9; Mr. 2:13 tz’ul pa ri luwar pa ka’an wi ri tojonik che ri gobierno. Y ri Jesús xub’i’ij che:

—Chat-terej lo chwij —xcha’.

²⁸ Ri Leví xyaktajik, xuya kan ronoje y xterej b’i chirij.

²⁹ Ewi chirocho xu’an jun nimaq’ij che ri Jesús. Y lik e k’i ri rach e aj tz’onol puaq re tojonik y uk’iyal winaq etz’ul chwa ri mexa kuk’ ri Jesús y rutijo’n.

³⁰ Ek’uchiri’, raj k’utunel re ri tzijpixab’ kuk’ ri fariseos xekich’a’tib’ej rutijo’n ri Jesús, y jewa’ xkib’i’ij chike:

—¿Su’chak kixwa’ kuk’ raj tz’onol puaq re tojonik + 5:30 “Raj tz’onol puaq re tojonik”: Kil “cobrador de impuestos” pa vocabulario. y kuk’ raj makib’? —xecha’.

³¹ Ek’u ri Jesús xuk’ul uwach:

—E janipa ri utz kiwach, na kajawax ta aj kunanel chike; ma wa’ xew chike ri e yewa’ib’ kajawax wi. ³² Jela’ k’u ri’, ri’in na in petinaq ta che kisik’ixik ri jusuk’ kib’inik kisilab’ik, ma e in petinaq che kisik’ixik raj makib’ cha’ kakijalk’atij ri kib’inik kisilab’ik —xcha’.

Ri tz’onob’al puwi ri ayuno

(Mt. 9:14-17; Mr. 2:18-22)

³³ Ek’uchiri’, xkitz’onoj che ri Jesús:

—¿Su’b’e rutijo’n ri Juan Aj Ya’l Bautismo kaki’an ayuno uk’iyal laj y lik kaki’an orar jela’ pacha’ kaqa’an ri oj fariseos, no’j ri tijo’n rilal xew kewa’ik y na kaki’an tane ayuno? —xecha’.

³⁴ Y Rire xuk’ul uwach:

—¿Utz neb’a kaki’an ayuno ri esik’im pa k’ulanikil we k’a k’o rala kak’uli’ik chikixo’l? + 5:34 Chupa wa k’amb’al na’oj ri Jesús e pacha’ rala kak’uli’ik yey taq rutijo’n e pacha’ ri keki’kot ruk’ pa nimaq’ij. Na utz taj. ³⁵ No’j kopon na ri q’ij echiri’ kesax b’i rala chikixo’l; + 5:35 “Echiri’ kesax b’i rala chikixo’l”: Wa’ e kach’a’t puwi rukamik ri Jesús. k’a ek’uchiri’, kaki’an ayuno —xcha’.

³⁶ Tek’uchiri’, xutzijoj jun k’amb’al na’oj chike, jewa’ xub’i’ij:

«Na jinta junoq kuq’at ch’aqap che ruq’u’ k’asaq cha’ kuk’ojoj ruq’u’ q’e’l ruk’. Ma we ta jela’ ku’ano, ri’ na utz ta chi ruq’u’ k’asaq yey ne ri k’asaq na kuk’ulaj ta rib’ ruk’ ruq’u’ q’e’l.

³⁷ »Jek’ula’ ri vino k’ak’ ’anom na kaq’ej ta chupa juna surun + 5:37 “Surun”: Kil “odre” pa vocabulario. q’e’l. Ma we ka’ani’ wa’, ri vino k’ak’ echiri’ kanajtir uq’ij, kuraqij ri surun, katix k’u ri’ ri vino y ri surun na jinta chi uchak. ³⁸ Ruma k’u la’, ri vino k’ak’ ’anom chirajawaxik wi kaq’ej chupa juna surun k’asaq cha’ ukab’ichal wa’ kakowinik. ³⁹ Yey junoq uk’amom rib’ che kutij ri vino naj chi uq’ij, na karaj taj kutij ri k’ak’ vino, ma kub’i’ij: “Ri vino naj chi uq’ij e más utz chwa ri k’ak’ vino”» + 5:36-39 Ri k’amb’al na’oj pa ri versículos 36-39 e ke’elawi lik chirajawaxik kak’ul ronoje ri Utzilaj Tzij y na utz taj kuk’ulaj rib’ ri k’ak’ tzij ruk’ ri kik’utu’n kan ri qati’-qamam. xcha’.

Ri Jesús e rajaw ri q’ij re uxlanib’al

(Mt. 12:1-8; Mr. 2:23-28)

¹ E xu’an wa’ chupa jun q’ij re uxlanib’al: Ri Jesús kuk’ rutijo’n katajin kik’owik pa taq tiko’n re trigo, yey rutijo’n kakich’upila’ b’i ri trigo, kakiqil ruk’ ri kiq’ab’ y kakitijo.

² Ek’uchiri’, jujun chike ri fariseos xkitz’onoj chike:

—¿Su’b’e ki’an ri’ix ri na taqal taj ka’ani’ chupa ri q’ij re uxlanib’al? —xecha’.

³ Ek’u ri Jesús xuk’ul uwach:

—¿Na ajilam ta neb’a alaq ri xu’an ri David echiri’ rire kuk’ ri rachb’i’il xenumik? ⁴ Xok k’u chupa ri Rocho Dios y xuk’am ri pam ya’tal chi puq’ab’ ri Dios. Xutijo y xujach chike ri rachb’i’il; + 6:4 1 S. 21:1-6 yey wa’ na taqal ta chike kakitijo, ma xew taqal chike raj chakunel pa ri Rocho Dios kakitijo —xcha’. ⁵ Y xuk’isb’ej kuk’, jewa’ xub’i’ij: —Ralaxel Chikixo’l Tikawex e ne rajaw ri q’ij re uxlanib’al —xcha’.

Ri Jesús kukunaj jun achi chaqijinaq uq’ab’

(Mt. 12:9-14; Mr. 3:1-6)

⁶ E xu’an wa’ chupa jun chik q’ij re uxlanib’al: Ri Jesús xok chupa jun sinagoga y xujeqo kak’utunik. Chiri’ k’u ri’ k’o jun achi chaqijinaq ruq’ab’ uwikiq’ab’. ⁷ Yey raj k’utunel re ri tzijpixab’ y ri fariseos lik kik’ak’alem we ri Jesús kukunaj wa’chi chupa wa q’ij re uxlanib’al, cha’ jela’ kakikoj umak.

⁸ No’j ri Jesús reta’am sa’ ri kakich’ob’o y xub’i’ij k’u che rachi chaqijinaq ruq’ab’:

—Chatyaktajoq y chatk’ola chiqawach qonoje —xcha’. Ewi rachi xyaktajik y xtak’i’ chikiwach.

⁹ Ek’uchiri’, ri Jesús xub’i’ij chike:

—Kan’an jun tz’onob’al che alaq. ¿Sa’ ri lik usuk’ ka’ani’ chupa ri q’ij re uxlanib’al: E ka’ani’ ri utz, o e ri na utz taj? ¿Utz kakolob’ex ruk’aslem junoq o kaya’ luwar che kakamik? —xcha’.

¹⁰ Ek’uchiri’, ri Jesús xutzu’ kiwach konoje ri e k’o chiri’, y xub’i’ij che rachi:

—Chasuk’upij raq’ab’ —xcha’.

Rachi e xu’ano, y ruq’ab’ xutzirik.

¹¹ Ek’u ri fariseos y ri aj k’utunel re ri tzijpixab’ lik xpe koyowal y xkijeq kakich’a’tib’ej chikiwach sa’ ri kaki’an che ri Jesús.

Ri Jesús keb’ucha’ kab’lajuj utaqo’n

(Mt. 10:1-4; Mr. 3:13-19)

¹² K’o jun q’ij ri Jesús xe’ek chwa juyub’ cha’ ku’ana orar. Xik’ow k’u jun aq’ab’ kach’a’t ruk’ ri Dios. ¹³ Echiri’ xsaqirik, xeb’usik’ij rutijo’n y chike wa’ xeb’ucha’ kab’lajuj, y xub’i’ij rike e “taqo’n”. + 6:13 “Taqo’n”: Pa ri ch’a’tem griego y pa kaxtila wa’ e “apóstol”. Kab’i’x “taqo’n” chike ri kab’lajuj utijo’n ri Jesús, ri xecha’ ruma Rire cha’ kakitzijoj ri Utzilaj Tzij y kakitik iglesias. ¹⁴ E kib’i’ wa’:

Simón ri xkoj Pedro che

y ruchaq’ Andrés,

Jacobo

y Juan,

Felipe,

Bartolomé,

¹⁵ Mateo,

Tomás,

Jacobo ruk’ajol ri Alfeo,

Simón ri kab’i’x che “ri Zelote”,

¹⁶ Judas ruk’ajol ri Jacobo, + 6:16 Pa ri ch’a’tem griego kub’i’ij “Judas re Jacobo”. Ri Judas kab’i’x también “Tadeo” y “Lebeo” che. Mt. 10:3; Mr. 3:18

y Judas aj Iscariot, + 6:16 “Iscariot”: Wa’ e utinamit ri Judas. ri xk’ayin re ri Jesús.

Ri Jesús keb’ukajmaj uk’iyal winaq

(Mt. 4:23-25)

¹⁷ Tek’uchiri’, ri Jesús kuk’ rutijo’n xeqaj lo chwa ri juyub’ y xek’oji’ pa jun taq’aj kuk’ uk’iyal winaq re ronoje taq ri luwar re Judea, re Jerusalem yey re Tiro y re Sidón, keb’ tinamit e k’o chuchi’ ri mar. Rike e petinaq cha’ kakita ri k’utunik re ri Jesús y cha’ kekunutaj b’i che ri kiyab’il. ¹⁸ Yey janipa ri kitijom k’ax kuma ri itzelilaj uxlab’ixel, kekunutajik. ¹⁹ Ruma k’u ri kiyab’il, konoje ri winaq kakaj kakichap ri Jesús, ma Rire ruk’ ruchuq’ab’ keb’ukunaj konoje.

Ri Jesús kak’utun chikiwach rutijo’n

(Mt. 5:1-12)

²⁰ Ek’uchiri’, ri Jesús xutzu’ kiwach rutijo’n y xub’i’ij chike:

«Nim iq’ij iwalaxik tob’ ix nib’a’, ma ix kuk’il ri e k’o puq’ab’ ri Dios.

²¹ Nim iq’ij iwalaxik tob’ wo’ora kitij numik, ma kopon na ri q’ij echiri’ kixkub’i’ chi utz ma ri Dios kuya ronoje ri kajawax chiwe.

Nim iq’ij iwalaxik tob’ wo’ora kixoq’ik, ma kopon na ri q’ij echiri’ kanoj ri iwanima’ che ki’kotemal.

²² Nim iq’ij iwalaxik echiri’ lik tzel kixil kuma ri winaq, kixkesaj b’i chikixo’l, kakik’aq b’i uq’ij rib’i’, kakib’i’ij chiwe lik itzel iwachlib’al ruma ix utijo’n Ralaxel Chikixo’l Tikawex.

²³ »Echiri’ ka’an wa’ chiwe, lik chixki’kotoq y chixb’ixonoq, ma lik nim ri rajil uk’axel kik’ul chila’ chikaj. Makam k’u iwanima’ che echiri’ kixya’ pa k’ax; ma e taq ri ke’anaw wa’ chiwe, e kaki’ano pacha’ ri ki’anom lo ri kati’-kimam ojertan chike ri e q’alajisanelab’ re ri Dios.

²⁴ Toq’o’ k’u wach ralaq alaq b’eyomab’, + 6:24 “B’eyomab’”: Wa’ e ri xew kub’ul kik’u’x ruk’ ri kib’eyomalil yey na kub’ul ta kik’u’x ruk’ ri Dios. ma k’ulum chi alaq ri kuya ki’kotemal che alaq, no’j moye’ej chi k’u alaq we k’a kak’ul alaq wa’ chiqawach apanoq.

²⁵ Toq’o’ wach alaq ri lik k’o katij alaq wo’ora, ma chiqawach apanoq katij alaq numik.

Toq’o’ wach alaq ri lik kaki’kot alaq wo’ora, ma chiqawach apanoq kak’oji’ alaq pa b’is.

²⁶ Toq’o’ wach alaq echiri’ lik kayak q’ij alaq, ma ojertan jela’ xki’an ri chu’qaw alaq, e xkiyak kiq’ij ri q’alajisanelab’ xa e sokoso’nel.

Ri Jesús kak’utun chwi ri rutzil k’u’xaj

(Mt. 5:38-48; 7:12)

²⁷ »Wo’ora kamb’i’ij chiwe ri’ix ri kixtaw we: K’ax cheb’ina’a ri e aj retzelal k’u’x chiwij. Chi’ana ri utz chike ri tzel keb’ilow iwe. ²⁸ Chitz’onoj ri rutzil uk’u’x ri Dios pakiwi ri kakitz’onoj ri na utz taj piwi ri’ix. Chi’ana k’u orar pakiwi ri tzel kech’a’t chiwij. + 6:28 We k’o kaki’an ri na utz taj chiqe, na ub’e taj kaqa’an qe’oj kuk’; e qatz’onoj che ri Dios cha’ kok ri utz pa kanima’ rike. ²⁹ Y we k’o junoq kupach’ q’ab’ xe’ awe’, chaya’a luwar che kupach’ ri jun chik xe awe’. Y we k’o junoq kumaj raq’u’ re pisb’al awij, chaya’a ne luwar che kuk’am b’i rakoton. ³⁰ Chatsipan che ri nib’a’ we kutz’onoj to’b’al chawe. Y we k’o junoq kumaj rub’itaq awe, matz’onoj tanchi che. ³¹ Ek’u ri’ix chi’ana chike ri tikawex jela’ pacha’ ri kiwaj kaki’an rike chiwe.

³² »Ma we xew k’ax keb’ina’ ri k’ax kena’w iwe, mich’ob’ raqan taqal chiwe kayak iq’ij ruma wa’; ma jenela’ kaki’an taq ri winaq aj makib’; rike xew k’ax kekina’ ri k’ax kena’w ke. ³³ Y we xew ki’an ri utz chike ri kaki’an ri utz chiwe, mich’ob’ raqan we taqal chiwe kayak iq’ij ruma wa’; ma jenela’ kaki’an taq ri winaq aj makib’. ³⁴ Yey we xew kiya chaq’i’m chike ri iweta’am chik kik’ul na ri chiq’imb’al re chike, mich’ob’ raqan we taqal chiwe kayak iq’ij ruma wa’; ma jenela’ kaki’an taq ri winaq aj makib’; xew kechiq’iman chike ri kakiya chiq’imb’al re chike.

³⁵ »No’j ri’ix, k’ax cheb’ina’a ri tzel keb’ilow iwe y chi’ana ri utz chike. Chiya’a chaq’i’m na jinta k’o kiwoy’ej chwach. We ki’an wa’, lik nim ri sipanik kik’ul chila’ chikaj; yey ek’uchiri’, paqatzij wi kixu’an ix ralk’o’al ri Jun kataqan chwi ronoje, ma jela’ ku’an Rire, kuk’ut ri rutzil uk’u’x chike ri itzel kik’u’x, ri na ketioxin ta chwach ri Dios. ³⁶ K’ola k’u ri’ ri k’axna’b’al k’u’xaj iwuk’ jela’ pacha’ ri Qaqaw Dios lik k’o k’axna’b’al uk’u’x.

Miq’at tzij pakiwi jujun chik

(Mt. 7:1-5)

³⁷ »Mi’an ri xa piwe ri’ix kixu’an aj q’atal tzij pakiwi jujun chik, y jela’ na kaq’at ta k’u tzij piwi ri’ix. Mi’an ri k’ax kixch’aw chikij jujun chik, y jela’ na ka’an ta wa’ chiwe ri’ix. We k’o junoq kamakun chiwij, chikuyu umak y jela’ kakuytaj imak ri’ix.

³⁸ Chixsipanoq y jela’ ri Dios kasipan chiwe ruk’ jun pajb’al lik nim, lik tzanal upa y kapulputik; ma ruk’ ri pajb’al kixpajan wi ri’ix, ruk’ tanchi wa pajb’al ka’an pajanik chiwe» xcha ri Jesús.

³⁹ Y xub’i’ij jun k’amb’al na’oj chike:

«¿Utz neb’a juna potz’ kuk’am uwach jun chik potz’? ¿Na keb’e’tzaq ta nawi kikab’ichal pa siwan? ⁴⁰ Juna tijo’n na reta’am ta más chwa ri reta’am rutijonel. Yey we lik k’i ri kumajo, ri’ e ku’ana pacha’ rutijonel.

⁴¹ »¿Su’chak e lik katzutza’ ruk’aj che’ k’o chupa ruwach rawatz-achaq’ yey e na katok ta il che resaxik ri che’ q’eb’el chupa rawach ri’at? ⁴² Y we na katok ta k’u il che ri che’ q’eb’el chupa rawach ri’at, ¿utz nawi kab’i’ij che rawatz-achaq’: “Watz-nuchaq’, chaya’a luwar chwe kanwesaj la jun uk’aj che’ k’o chupa rawach”? ¡Na utz taj! ¡Xa keb’ apalaj! Nab’e na chawesaj lo la che’ q’eb’el chupa rawach ri’at, y jela’ kat-tzu’n chi utz cha’ kato’ rawatz-achaq’ che resaxik lo ruk’aj che’ k’o chupa ruwach rire.

Ruch’a’tem ri tikawex kuk’utu sa’ ri k’o pa ranima’

(Mt. 7:15-20)

⁴³ »Jinta juna chomilaj che’ kuya ujiq’ob’alil na chom taj, yey juna che’ na chom taj, na kuya ta ujiq’ob’alil chom. ⁴⁴ Ma ronoje che’ eta’matal uwach ruma rujiq’ob’alil. Na kamol ta higos che taq ri xulukej y na kamol ta uvas che taq ri xukuye’.

⁴⁵ »Jek’ula’ e junoq utz uk’u’x, echiri’ kach’a’tik, e kel lo ri utz uk’olom chupa ri ranima’. Yey e junoq itzel uk’u’x, echiri’ kach’a’tik, e kel lo ri na utz taj uk’olom chupa ri ranima’. Ma ruk’ ruch’a’tem ri tikawex, kaq’alajinik sa’ ri k’o chupa ri ranima’.

Ri ja tz’aqom lo pa’b’aj y ri ja x’ani’ pa sanyeb’

(Mt. 7:24-27)

⁴⁶ »¿Su’chak kib’i’ij chwe “Qajawal, Qajawal”, yey na ki’an ta ri kamb’i’ij chiwe? ⁴⁷ Kamb’i’ij k’u chiwe china ruk’ kajunimax wi ri jun kape wuk’, kuta ri nutzij y ku’an janipa ri kamb’i’ij:

⁴⁸ »Wa’ e kanjunimaj ruk’ jun achi xuyak jun rocho. Xuk’ot ri jul y lik naj xuqasaj y xutz’aq k’u lo ruparaqan ri ja chwi ab’aj. Y echiri’ xpe lo jab’, lik xnimar ri nimaya’ y rutza’m ri ya’ lik xuroj rib’ che ri ja; yey ri ja xuch’ij uchuq’ab’, ma chwi ab’aj tz’aqom lo wi. ⁴⁹ No’j ri jun xuta ri nutzij y na xu’an ta janipa ri kamb’i’ij, e kanjunimaj ruk’ jun achi xu’an ri rocho pa sanyeb’ y na xukoj ta lo ukowil ruparaqan ri ja. Y echiri’ lik xnimar ri nimaya’, rutza’m ya’ lik xuroj rib’ che ri ja. Ek’u ri’ ri ja xwuluwub’ b’i y xsach uwach» xcha ri Jesús.

Ri Jesús kukunaj ri raj chak jun capitán aj Roma

(Mt. 8:5-13)

¹ Ri Jesús echiri’ xuk’is kak’utun chikiwach ri tikawex, xe’ek Capernaúm. ² Chiri’ jeqel jun capitán + 7:2 “Capitán”: Wa’ e aj wach ke cien soldados. aj Roma y k’o jun raj chak lik yewa’ yey kajek’owik. Ek’u ri capitán lik k’ax kuna’o. ³ Ek’uchiri’ xuto sa’ taq ri kab’i’x puwi ri Jesús, xeb’utaq b’i jujun nimaq winaq e aj wach ke raj judi’ab’ cha’ keb’e’elaj che kapetik y kolu’kunaj ri raj chak. ⁴ Ek’uchiri’ ri nimaq winaq xeb’opon ruk’ ri Jesús, lik xeb’elaj che, jewa’ xkib’i’ij:

—Qajawal, wa jun capitán lik taqal che kato’ la, ⁵ ma lik k’ax kuna’ ri qatinamit y xojuto’ ne che uyakik ri qasinagoga —xecha’.

⁶ Ek’u ri Jesús xe’ek kuk’. Ek’uchiri’ xeb’opon chunaqaj ri ja, ri capitán xeb’utaq lo jujun ramigos ruk’ ri Jesús cha’ jewa’ kakib’i’ij che: «Wajawal, makosisaj ib’ la che kape la, ma na taqal ta chwe kok la chiwocho; ⁷ ruma la’ xinch’ob’o na taqal tane chwe kinopon chiwach la. Xew b’i’ij la: “Chatkunutajoq”, y ruk’ ri ch’a’tem la, kakunutaj ri waj chak. ⁸ Ma e pacha’ ri’in, in k’o puq’ab’ jun taqanel y rire eb’uya’om uk’iyal soldados panuq’ab’. We kamb’i’ij k’u che junoq: “Jat”, ke’ek; o kamb’i’ij che junoq chik: “Chatpetoq”, kapetik. Yey we kamb’i’ij che juna waj chak: “E cha’ana wa’”, ku’ano.»

⁹ Echiri’ ri Jesús xuta ri xub’i’ij lo ri capitán, lik xkam ranima’ che. Xutzu’ k’u pan kiwach ri winaq eteran chirij y jewa’ xub’i’ij chike:

—Kamb’i’ij chiwe, na nuriqom tane chikixo’l raj Israel junoq lik k’o unimal kub’ulib’al uk’u’x pacha’ wa jun achi —xcha’.

¹⁰ Ek’uchiri’ ri etaqom b’i xetzelej chirocho ri capitán, xe’kiriqa ri raj chak kunutajinaq chik.

Ri Jesús kuk’astajisaj ri ralab’ jun ixoq malka’n

¹¹ Ik’owinaq chi wa’, ri Jesús xe’ek pa jun tinamit Naín rub’i’. E k’i chike rutijo’n y uk’iyal winaq e rachb’i’il b’i. ¹² Echiri’ xeb’opon chunaqaj ri tinamit, xril jun anima’ telem, e ri’ ke’muqoq. Yey wa’ e jun ala ralk’o’al jun ixoq malka’n y xew ne ko ralab’ ri’. Uk’iyal k’u winaq re ri tinamit kachb’ilam rixoq. ¹³ Echiri’ ri Qanimajawal xril rixoq, lik xjuch’ ka’n pa ranima’ y xub’i’ij che:

—Moq’ chi la —xcha’.

¹⁴ Ek’uchiri’, ri Jesús xqib’ kuk’ y xuchap ri ch’at pa telem wi ri anima’. Ek’u ri e teleyom re xetak’i’ik. Y ri Jesús xub’i’ij che ri kaminaq:

—Ala, kamb’i’ij chawe: ¡Chatyaktajoq! —xcha’.

¹⁵ Ek’uchiri’, rala kaminaq chik xyaktajik y xujeqo kach’a’tik. Y ri Jesús xuya b’i puq’ab’ ruchu. ¹⁶ Echiri’ xkil wa’ ri winaq, konoje xkam kanima’ che y xkijeqo kakiyak uq’ij ri Dios, kakib’i’ij:

—Jun nimalaj q’alajisanel xwinaqir chiqaxo’l. Ri Dios k’uninaq cha’ kojuto’ ri oj utinamit —xecha’.

¹⁷ Konoje k’u ri e k’o Judea y ri e k’o lo chunaqaj xketa’maj ri xu’an ri Jesús.

Ri Juan Aj Ya’l Bautismo keb’utaq lo rutijo’n ruk’ ri Jesús

(Mt. 11:2-6)

¹⁸ Ek’u ri Juan xreta’maj ronoje wa’, ma rutijo’n xkitzijoj che. Ek’uchiri’, xeb’usik’ij ka’ib’ chike ¹⁹ y jewa’ xub’i’ij:

—Jix ruk’ ri Jesús y chitz’onoj che we Rire e Rucha’o’n lo ri Dios, ri Jun b’i’talik kak’unik, o kaqoy’ej chi junoq chik —xcha’.

²⁰ Ek’uchiri’, rutijo’n ri Juan xeb’ek ruk’ ri Jesús y jewa’ xkib’i’ij che:

—Ri Juan Aj Ya’l Bautismo ojutaqom loq cha’ kaqatz’onoj che’la we lal Rucha’o’n lo ri Dios, ri Jun b’i’talik kak’unik o kaqoy’ej chi junoq chik —xecha che.

²¹ Chupa k’u la’ la ora ri Jesús xujeq keb’ukunaj uk’iyal winaq che taq yab’il y che taq k’axk’olil, keb’ukolob’ej ri e k’o pakiq’ab’ itzel uxlab’ixel y keb’utzu’nisaj uk’iyal potz’. ²² Tek’uchiri’, ri Jesús xuk’ul uwach ri tz’onob’al ke rutijo’n ri Juan:

—Jix y chitzijoj che ri Juan ronoje ri xiwilo y ri xito. Ma ri e potz’ ketzu’nik, ri e sik keb’inik, ri k’o yab’il lepra chike kekunutajik, ri e t’o’k ketanik, ri ekaminaq kek’astajik y chike ri nib’a’ib’ katzijox ri Utzilaj Tzij. + 7:22 Janipa ri xu’an ri Jesús e b’i’tal chi kan ruma ri q’alajisanel Isaías. Is. 35:5-6; 61:1-2 ²³ Nim uq’ij ralaxik k’u ri’ ri na kasach ta uk’u’x wuk’ —xcha’.

Ri Jesús kach’a’t puwi ri Juan Aj Ya’l Bautismo

(Mt. 11:7-19)

²⁴ Echiri’ xeb’ek ri etaqom lo ruma ri Juan, ri Jesús xujeq kach’a’t puwi ri Juan chike ri winaq, jewa’ xub’i’ij:

«¿Sa’ ri xe’ila alaq pa ri luwar katz’intz’otik? ¿Xe’ila neb’a alaq jun achi na jinta ukowil xa pacha’ tani kajabajo’x ruma ri tew? ²⁵ ¿Sa’ ri xe’ila alaq? ¿Xe’ila neb’a alaq jun achi uwiqom rib’ ruk’ chomilaj k’ul? Na e ta ri’, ma eta’am alaq ri lik kewiqiqik y k’o kuk’ janipa ri kakirayij, ri’ pa kocho e aj wach ejeqel wi. ²⁶ Kantz’onoj k’u ri’: ¿Sa’ ri xe’ila alaq? ¿Xe’ila alaq jun q’alajisanel? Are’, yey paqatzij wi kamb’i’ij che alaq: E jun más k’o uwach chikiwa ri jujun chik q’alajisanelab’. ²⁷ Ma jewa’ kub’i’ij Ruch’a’tem ri Dios puwi ri Juan:

Ri’in kannab’esaj b’i ri waj chak chawach Ri’at

cha’ kuyijb’a’ ri b’e chwach pan rawoponib’al Mal. 3:1

kacha’.

²⁸ Kamb’i’ij k’u che alaq: Chike ri tikawex eb’alaxinaq wara che ruwachulew, na jinta juna q’alajisanel más k’o uwach chwa ri Juan Aj Ya’l Bautismo. Pero chwi k’u ri’ wa’ wa ke’ek, china ri kok chupa rutaqanik ri Dios, tob’ na jinta uwach, más nim uq’ij ralaxik chwa ri Juan» + 7:28 Kil nota Mateo 11:11. xcha ri Jesús.

²⁹ Echiri’ ri winaq y ri aj tz’onol puaq re tojonik + 7:29 Lc. 3:12 xkita wa’, xketa’maj paqatzij wi ri Dios lik jusuk’. E uwari’che xkitzelej kitzij y xkik’ul ri bautismo kuya ri Juan. ³⁰ No’j ri fariseos y raj k’utunel re ri tzijpixab’ xkik’aq b’i uq’ij ri rajawal uk’u’x ri Dios xk’ut chike, ma na xkitzelej ta kitzij y na xkik’ul ta ri bautismo kuya ri Juan.

³¹ Je tanchi wa’ xub’i’ij ri Jesús:

«¿China k’u ruk’ kanjunimaj wi kiwach ri winaq re waq’ij ora? ¿Sa’ ruk’ e junam wi? ³² E kanjunimaj kiwach kuk’ ri k’o’mab’ etz’ul pa k’ayib’al kesik’in chikiwach, kakib’i’ij:

“Echiri’ ri’oj xqach’awisaj su’ chiwe,

ri’ix na xiwaj taj kix-xajawik;

yey echiri’ xqatunaj b’ix b’isob’al uwach chiwe,

na xiwaj taj kixjuyuyik” —kecha’.

³³ Jek’ula’ ralaq, ma echiri’ xk’un ri Juan Aj Ya’l Bautismo, rire lik ku’an ayuno y na kutij tane vino. Yey ralaq kab’i’ij alaq: “Wa’ wa’chi k’o puq’ab’ jun itzel uxlab’ixel” kacha alaq. ³⁴ Xk’un k’u lo Ralaxel Chikixo’l Tikawex. Rire kutij ronoje ri kaya’ chwach, yey ralaq kab’i’ij alaq: “Wa’ wa jun achi lik japjatel + 7:34 “Japjatel” e kab’i’x che juna tikawex lik jiq’. y q’ab’a’rel, kachb’i’il raj tz’onol puaq re tojonik + 7:34 “Raj tz’onol puaq re tojonik”: Kil “cobrador de impuestos” pa vocabulario. y raj makib’” kacha alaq. ³⁵ Pero kaq’alajin na k’ut china taq ri lik k’o runa’oj ri Dios kuk’ ruma ri ki’anom» xcha ri Jesús.

Ri Jesús kukuy umak jun ixoq aj mak

³⁶ Tek’uchiri’, xsik’ix ri Jesús ruma jun fariseo Simón rub’i’ cha’ ke’wo’q ruk’. Ek’u ri Jesús xe’ek chirocho ri fariseo y xtz’uyi’ chwa ri mexa. ³⁷ K’o k’u jun ixoq aj pa la tinamit na utz ta rub’inik usilab’ik. Echiri’ rire xreta’maj kawa’ ri Jesús chirocho ri fariseo, xuk’am b’i jun k’olib’al ’anatal ruk’ alabastro + 7:37 “Alabastro”: Jun chomilaj ab’aj lik k’i rajil. nojinaq che kunab’al lik ki’ ruxlab’. ³⁸ Koq’ k’u ri’ xopon xe’raqan ri Jesús. Yey ruk’ ruwa’al uwach xujeq kuch’aqab’a’ ri raqan ri Jesús, y ruk’ k’u ruwi’ kuchaqisaj; kutz’ub’ ri raqan y kusoq’ ri kunab’al lik ki’ ruxlab’ che.

³⁹ Echiri’ xril wa’ ri fariseo, ri sik’iyom re ri Jesús, xuch’ob’o: «We ta wa’chi paqatzij wi q’alajisanel, kuna’b’ej ri’ sa’ rub’inik usilab’ik wi’xoq kachapaw re, ma wa’ wi’xoq lik aj mak.»

⁴⁰ Ek’uchiri’, ri Jesús jewa’ xub’i’ij che:

—Simón, k’o kuaj kamb’i’ij che’la —xcha’.

Ri fariseo xub’i’ij che:

—B’i’ij la, Wajawal —xcha’.

⁴¹ Xub’i’ij k’u ri Jesús:

—Ek’o ka’ib’ achijab’ k’o kik’as ruk’ jun achi kuya puaq pa chaq’i’m. Jun chike, uk’as wo’ob’ ciento denarios y ri jun chik, uk’as cincuenta denarios. ⁴² Kikab’ichal na kakiriq ta chik sa’ rutojik. Ek’u rachi aj ya’l chaq’i’m xukuy kimak kikab’ichal che ri kik’as. Wo’ora, Simón, b’i’ij la chwe ¿china chike wa ka’ib’ achijab’ más katioxin + 7:42 Pa ri ch’a’tem griego kub’i’ij “k’ax kuna’o”. chwach rachi aj ya’l chaq’i’m? —xcha’.

⁴³ Ri Simón xuk’ul uwach:

—Chinuwach ri’in, e ri jun achi ri xkuytaj umak che ri k’as más k’i —xcha’.

Y ri Jesús xub’i’ij che:

—Ri xb’i’ij la, lik are’ —xcha’.

⁴⁴ Ek’uchiri’, ri Jesús xutzu’ uwach rixoq y xub’i’ij che ri Simón:

—¿Kil la wa jun ixoq? Echiri’ xinok lo ri’in chi ocho la, rilal na xya ta la nuya’ re ch’ajb’al ri waqan. No’j wa jun ixoq xuch’aqab’a’ ri waqan ruk’ ruwa’al uwach y xuchaqisaj ruk’ ruwi’. ⁴⁵ Yey rilal na xtz’ub’ tane la nuchi’; no’j rire chwi echiri’ xinok loq, na roq’otam ta kutz’ub’ ri waqan. ⁴⁶ Rilal na xsoq’ tane la aceite chwi nujolom; no’j rire xusoq’ kunab’al lik ki’ ruxlab’ che ri waqan. + 7:44-46 Ri kaki’an raj Israel ojertan cha’ kakiyak uq’ij juna b’inel chikocho, e kakiya uya’ re ch’ajb’al ri raqan, kakitz’ub’ uchi’ y kakisoq’ aceite ki’ ruxlab’ chwi rujolom. ⁴⁷ Kamb’i’ij k’u che’la: Rire xu’an wa’ ma nukuyum chi ruk’iyal umak; e uwari’che lik kuk’ut ri rutzil uk’u’x chwe. No’j e junoq na lik ta k’i rumak kuytajinaq, ri’ xa jub’iq’ ri rutzil uk’u’x kuk’utu —xcha che ri Simón.

⁴⁸ Ek’uchiri’, xub’i’ij che rixoq:

—Ixoq, ronoje ramak kuytajinaq chik —xcha’.

⁴⁹ Ek’u ri etz’ul ruk’ ri Jesús chwa ri mexa xkijeqo kakich’a’tib’ej chikiwach, jewa’ kakib’i’ij: «¿Sa’ nawi ruwach wa jun achi kukuy mak?» kecha’.

⁵⁰ Pero ri Jesús xub’i’ij che rixoq:

—Ruma ri kub’ulib’al ak’u’x, xatkolob’etajik; jat k’u chi utzil chomal —xcha che.

Rixoqib’ e to’b’el re ri Jesús

¹ Ik’owinaq chi k’u wa’, ri Jesús kab’in pa taq ronoje tinamit y aldeas kutzijoj ri Utzilaj Tzij re rutaqanik ri Dios. E rachb’i’il k’u ri kab’lajuj utijo’n, ² kuk’ jujun ixoqib’ ri eb’eresam pakiq’ab’ itzel uxlab’ixel y eb’ukunam che uk’iyal yab’il. Chikixo’l e k’o ri María ri eb’elinaq wuqub’ itzel uxlab’ixel che, ³ ri Juana rixoqil rachi Chuza ri aj wach re rub’itaq re ri Rey Herodes, ri Susana kuk’ jujun chik ixoqib’ kakinimaj ri Jesús ruk’ taq rub’itaq ke.

Ri k’amb’al na’oj puwi ri awanel

(Mt. 13:1-9; Mr. 4:1-9)

⁴ K’o jun q’ij lik e k’i ri winaq xeb’el lo pa taq tinamit y xkimol kib’ ruk’ ri Jesús. Ek’uchiri’, ri Jesús xujeq kak’utun chikiwach ruk’ taq k’amb’al na’oj, jewa’ xub’i’ij:

⁵ «Julaj jun awanel xel b’i che rawaxik ri rija’. Ek’uchiri’ katajin che ujopopexik rija’, + 8:5 E rojertan chila’ Israel echiri’ kaki’an rawanik re ri trigo xa kakijopopej rija’ pulew, tek’uchiri’ kakich’uq uwi’ ruk’ ulew. k’o xtzaq kan chuchi’ ri b’e. Y wa’ xyiq’ uwi’ kuma ri keb’ik’owik y xtij b’i kuma taq ri tz’ikin.

⁶ »K’o ija’ xtzaq kan pa taq ab’aj; yey echiri’ xel loq, xchaqijik ma na kamu’mut ta ruxe’.

⁷ »K’o ija’ xtzaq kan pa taq k’iix. Ek’u ri’ wa’ xk’iy junam ruk’ ri k’iix, pero xjiq’ kan chuxe’ ri k’iix.

⁸ »No’j k’o xtzaq kan pa chomilaj ulew. Ek’u ri’ wa’, echiri’ xk’iyik, lik xu’an reqa’n; chujujunal raqan xel jun ciento che» xcha’.

Tek’uchiri’, lik ko xch’aw ri Jesús, jewa’ xub’i’ij: «China k’u ri k’o utanib’al che utayik, ¡chuta k’u ri’!» xcha’.

Sa’ ruchak taq ri k’amb’al na’oj

(Mt. 13:10-17; Mr. 4:10-12)

⁹ Tek’uchiri’, rutijo’n xkitz’onoj che:

—¿Sa’ ke’elawi wa k’amb’al na’oj? —xecha’.

¹⁰ Ri Jesús xub’i’ij chike:

«Chiwe ri’ix ya’talik kaq’alajisax runa’oj ri Dios chwi rutaqanik. No’j chike ri winaq, kank’ut xew ruk’ k’amb’al na’oj. Ma tob’ rike ketzu’nik, e junam ruk’ na ketzu’n taj; tob’ ketanik, e junam ruk’ na ketan taj y e ri’ na jinta k’o kakimaj usuk’. + 8:10 Is. 6:9

Ri Jesús kuq’alajisaj ri k’amb’al na’oj puwi ri awanel

(Mt. 13:18-23; Mr. 4:13-20)

¹¹ »Wo’ora kanq’alajisaj chiwe sa’ ke’elawi wa k’amb’al na’oj. Rija’ e Ruch’a’tem ri Dios.

¹² »Ri xtzaq kan chuchi’ ri b’e, e pacha’ ri tikawex kakita Ruch’a’tem ri Dios, pero kak’un lo ritzel winaq y karesaj wa’ pa kanima’ cha’ na kakikoj taj y na kekolob’etaj ta k’u ri’.

¹³ »Ri xtzaq kan pa taq ab’aj, e pacha’ ri tikawex kakita Ruch’a’tem ri Dios y kakik’ul ruk’ ki’kotemal; no’j na e tikil ta chi utz. Kakikoj k’u Ruch’a’tem xa keb’ oxib’ q’ij; yey echiri’ kak’un lo k’amb’al kipa, kakesaj b’i kib’ chirij ri Dios.

¹⁴ »Ri xtzaq kan pa taq k’iix, e pacha’ ri tikawex kakita Ruch’a’tem ri Dios, yey na kaki’an taj sa’ ri kub’i’ij. Kok’il k’u ri’ kasach uwach Ruch’a’tem ri Dios k’o pa kanima’ ruma rub’is kik’u’x, ri kib’eyomalil y ruqusil ruwachulew; y na chom ta k’u ri’ ri kilitaj che ri kib’inik.

¹⁵ »No’j ri xtzaq kan pa chomilaj ulew, e pacha’ ri tikawex kakik’ul pa saqil wi Ruch’a’tem ri Dios y ruk’ ronoje kik’u’x kakik’ol pa kanima’. Lik chom k’u ri’ ri kilitaj che ri kib’inik.

Ri k’amb’al na’oj puwi jun aq’ tzijtalik

(Mr. 4:21-25)

¹⁶ »Na jinta junoq kutzij juna aq’ y kuch’uq uwi’ ruk’ juna mulul re pajb’al o kuju’ chuxe’ ruwarab’al. Ma ri ku’an che, e kuya lo chupa ruk’olib’al chikaj cha’ jela’ kutzij kiwi’ ri keb’ok b’i. ¹⁷ Ma kopon ri q’ij echiri’ janipa ri na q’alajisam taj, kaq’alajisax na; yey janipa ri ewatalik, keta’maxik.

¹⁸ E uwari’che chita chi utz janipa ri kamb’i’ij chiwe; ma china ri kuk’ul chi utz janipa ri kak’ut chwach, ri’ kak’ut ne más chwach y jek’ula’ kumaj más. Yey china ri na kuk’ul ta ri kak’ut chwach, ri’ kamaj ne che janipa ri kuch’ob’o umajom chi usuk’» xcha ri Jesús.

Ruchu y taq ruchaq’ ri Jesús

(Mt. 12:46-50; Mr. 3:31-35)

¹⁹ Julaj echiri’ lik e k’o uk’iyal winaq ruk’ ri Jesús, ruchu y taq ruchaq’ xo’lkila’, yey na utz ta k’u xeqib’ ruk’ kuma ruk’iyal winaq. ²⁰ Ek’uchiri’, xb’i’x che ri Jesús:

—Ri chu la y taq ri chaq’ la e k’o pa b’e y kakaj kakil wach la.

²¹ Rire xuk’ul uwach:

—E ri ketaw re Rutzij Upixab’ ri Dios y kaki’an ronoje ri kub’i’ij, wa’ e nuchu y e taq nuchaq’ ri’ —xcha’.

Ri Jesús kuq’atej ri kaqjiq’ chwi ri mar

(Mt. 8:23-27; Mr. 4:35-41)

²² K’o jun q’ij ri Jesús xok chupa jun barco junam kuk’ rutijo’n y xub’i’ij chike:

—Jo’, chojq’ax ch’aqa ya’ —xcha chike. Y xeb’ek k’u ri’.

²³ Echiri’ keb’in chwi ri mar, ri Jesús xwarik. Ewi xpe jun nimalaj kaqjiq’ chwi ri mar y xujeq kanoj ri barco che ya’ y e ri’ ya laj kamuqutajik. ²⁴ Na jampatana k’ut xe’kik’osoj ri Jesús, jewa’ xkib’i’ij che:

—¡Qajawal, Qajawal! ¡Kojkamik! —xecha che.

Echiri’ xyaktaj ri Jesús, xuq’atej ri kaqjiq’. Ek’u ri ya’ kel chikaj, xyeni’ik y ri tew xtani’ik. ²⁵ Tek’uchiri’, xub’i’ij chike rutijo’n:

—¿Sa’ xu’an ri kub’ulib’al ik’u’x wuk’? —xcha chike.

Pero rutijo’n lik kixi’im kib’ y kaminaq kanima’ che. Xkib’i’ij k’u chikiwach: «¿Sa’ ruwach wa’ wa’chi? ¡Ma tob’ ne ri kaqjiq’ y ri ya’ kakikoj utzij!» xecha’.

Jun achi aj Gadara k’o puq’ab’ jun itzel uxlab’ixel

(Mt. 8:28-34; Mr. 5:1-20)

²⁶ Ek’uchiri’, xeb’opon pa ri luwar re Gadara k’o ch’aqa ya’ che Galilea. ²⁷ Echiri’ xqaj ri Jesús chu’lew, xo’lk’ul ruma jun achi aj pa la tinamit. K’o tan q’ij wa’chi k’o puq’ab’ jun itzel uxlab’ixel. Na kukoj ta uq’u’ y na jeqel ta chirocho, ma jeqel pa taq muqub’al ke anima’. ²⁸ Wa’chi, echiri’ xril uwach ri Jesús, lik xsik’inik y xuxuk rib’ chwach. Y lik ko xch’awik, jewa’ xub’i’ij:

—¿Su’chak ko’lmina ib’ la wuk’, Jesús, lal Uk’ajol ri Dios k’o chila’ chikaj? Kantz’onoj ko che’la na kinya ta la pa k’ax —xcha’. ²⁹ (Xub’i’ij wa’ ma ri Jesús kutaq ri itzelilaj uxlab’ixel cha’ kel b’i che rachi. Yey lik k’o tan q’ij rachi k’o puq’ab’ wa’. Y tob’ kayut pa karena y pa griyetas, ronoje kuraqij y kak’am b’i ruma ri itzel uxlab’ixel pa taq luwar katz’intz’otik.)

³⁰ Ek’u ri Jesús xutz’onoj che rachi:

—¿Sa’ rab’i’? —xcha’.

Rire xub’i’ij:

—Legión + 8:30 “Legión”: Wa ch’a’tem ke’eloq “uk’iyal soldados”. Jun legión e k’o waqib’ mil soldados che. Wara ke’elawi uk’iyal itzel uxlab’ixel. —xcha’. Xub’i’ij wa’ ma lik e k’i ri itzel uxlab’ixel eb’okinaq ruk’. ³¹ Ek’u taq ri itzel uxlab’ixel lik xkikoj kib’ chwach ri Jesús cha’ na keb’utaq tub’i pa ri siwan na jinta utaqexik uchoyil upa. + 8:31 Ap. 20:1-3

³² E k’o k’u uk’iyal aq kewa’ chwa ri juyub’ y taq ri itzel uxlab’ixel xkitz’onoj cha’ keb’ok b’i kuk’ ri aq. Ek’u ri Jesús xuya luwar chike. ³³ Ek’uchiri’, xeb’el b’i che rachi y xeb’ok b’i kuk’ ri aq. Y konoje wa’ xe’kik’aqa b’i kib’ chwi jun siwan, xeb’e’tzaq chupa ri mar y xejiq’ik.

³⁴ Ek’u ri kechajin ke ri aq, echiri’ xkil taq wa’, xeb’animajik y janipa ri xkilo xeb’ek che utzijoxik chupa ri tinamit y pa taq juyub’.

³⁵ Xepe k’u ri winaq che rilik sa’ ri x’ani’ chiri’. Echiri’ xek’un pa k’o wi ri Jesús, xkiriq rachi ri eb’elinaq chub’i ri itzel uxlab’ixel che, tz’ul xe’raqan uq’ab’ ri Jesús, ukojom chi uq’u’ y jusuk’ chi runa’oj. Ruma wa’, lik xkixi’ij kib’. ³⁶ Y ri xeb’ilow wa’ xkitzijoj chike ri k’ak’ xek’unik, su’anik xkolob’etaj rachi ri xeb’el b’i ri itzel uxlab’ixel che. ³⁷ Ek’uchiri’, konoje ri winaq pa taq ri luwar re Gadara xeb’elaj che ri Jesús kel b’i chiri’ ma lik kixi’im kib’ che. Y ri Jesús xok chupa ri barco cha’ katzelejik.

³⁸ Ek’uchiri’, rachi ri eb’elinaq b’i ri itzel uxlab’ixel che, xelaj che ri Jesús cha’ kuya luwar che katerej b’i chirij; pero ri Jesús xutaq che kakanaj kanoq, jewa’ xub’i’ij che:

³⁹ —Chat-tzelej cha’wocho y chatzijoj chike ri tikawex ronoje ri utz u’anom ri Dios awuk’ —xcha’.

Y rachi e xu’ano; xe’ek che utzijoxik chupa ronoje ri tinamit ri utz x’an che ruma ri Jesús.

Rumi’al ri Jairo yey rixoq xuchap ruq’u’ ri Jesús

(Mt. 9:18-26; Mr. 5:21-43)

⁴⁰ Echiri’ xtzelej ri Jesús ch’aqa ya’, ri winaq xkik’ul ruk’ ki’kotemal ma konoje lik koye’em. ⁴¹ Ek’uchiri’, xopon jun achi Jairo rub’i’, rire aj wach re ri sinagoga. Wa’ wa’chi xuxuk rib’ xe’raqan uq’ab’ ri Jesús y lik xelaj che ke’ek chirocho, ⁴² ma xa jun ko rumi’al y laj kab’lajuj rujunab’, yey kajek’owik. Ek’uchiri’ xe’ek ri Jesús ruk’, uk’iyal winaq xeterej b’i chirij y lik kakipitz’ipa’.

⁴³ Chikixo’lib’al k’u ri winaq k’o jun ixoq lik yewa’, e kab’lajuj lo junab’ ri’ na katani’ ta ri yab’il re upa ik’ che. Ronoje ri k’o ruk’ uk’isom chi ne kuk’ ri aj kun, yey na jinta junoq xriqow ukunaxik ri yab’il k’o che. ⁴⁴ Rire xqib’ k’u pana chirij ri Jesús y xuchap ruchi’ ruq’u’. Y chupa k’u la’ la joq’otaj xtani’ ruyab’il.

⁴⁵ Ek’uchiri’, ri Jesús xutz’onoj:

—¿China ri xchapaw we’in? —xcha’.

Yey na jinta junoq kuya rib’ chupa. Ek’uchiri’ ri Pedro y ri rachb’i’il xkib’i’ij:

—Qajawal, ri winaq kakipitz’ipa’ la y kakiminima’ la. ¿Su’chak k’u ri’ katz’onoj la: “¿China ri xchapaw we’in?” —xecha’.

⁴⁶ No’j ri Jesús xub’i’ij:

—K’o jun xinchapawik ma xinna’o k’o jun xkunutaj ruk’ ri nuchuq’ab’ —xcha’.

⁴⁷ Echiri’ rixoq xrilo xna’b’etaj ruma ri Jesús, xpetik kab’irb’otik. Xuxukub’a’ k’u rib’ xe’raqan uq’ab’ ri Jesús y xutzijoj chikiwach konoje ri winaq su’b’e xuchap ruq’u’ ri Jesús y cha’taj xa pa joq’otaj xkunutajik.

⁴⁸ Ek’u ri Jesús xub’i’ij che:

—Ixoq, ruma ri kub’ulib’al k’u’x la wuk’, xkunutaj la. Oj k’u la ri’ chi utzil chomal —xcha’.

⁴⁹ K’a kach’a’t ne ri Jesús, echiri’ xk’un lo jun petinaq chirocho ri aj wach re ri sinagoga y xolu’b’i’ij che ri Jairo:

—Ri mi’al la ya xkamik; na jinta chi kutiqoj kab’ayab’a’ la ri tijonel —xcha’.

⁵⁰ Echiri’ xuta wa’ ri Jesús, xub’i’ij che ri Jairo:

—Muxi’ij rib’ k’u’x la, xew lik kub’ula k’u’x la wuk’ y jela’ kakolob’etaj ri mi’al la che ri kamik —xcha’.

⁵¹ Ek’uchiri’ xopon chirocho ri Jairo, ri Jesús xew xeb’ukoj b’i ri Pedro, ri Jacobo, ri Juan y ruchu-uqaw ri ralko ali; y na xuya ta luwar che junoq chik kok b’i. ⁵² Konoje ri winaq keb’oq’ik y lik ketunanik. No’j ri Jesús xub’i’ij chike:

—Mixoq’ik, ma ri ralko ali na kaminaq taj, xa kawarik —xcha’. ⁵³ Ek’u rike xa xkitze’ej ri xub’i’ij, ma keta’am kaminaq chik.

⁵⁴ No’j ri Jesús xuchap ruq’ab’ ri ralko ali y lik ko xub’i’ij:

—Ali chuuy, ¡chatyaktajoq! —xcha’.

⁵⁵ Ek’uchiri’ xtzelej lo ri ranima’ y chupa k’u la’ la joq’otaj xyaktajik. Y ri Jesús xeb’utaq che uya’ik uwa. ⁵⁶ Ek’u ruchu-uqaw lik xkam kanima’ che, pero ri Jesús xeb’utaq che na kakib’i’ij ta che junoq wa xu’ano.

Ri Jesús kuya b’i kichak ri kab’lajuj utaqo’n

(Mt. 10:5-15; Mr. 6:7-13)

¹ Ri Jesús xumol kichi’ ri kab’lajuj utijo’n y xuya pakiq’ab’ keb’ekesaj b’i itzelilaj uxlab’ixel y kekikunaj ri yewa’ib’. ² Xeb’utaq k’u b’i ri’ che utzijoxik rutaqanik ri Dios y che kikunaxik ri yewa’ib’. ³ Jewa’ xub’i’ij chike:

«Mak’o mik’am b’i re pa b’e; mik’am b’i ich’ami’y, iteb’, iwa, imeyo o jun chik ikoton. ⁴ We xixk’ul pa juna ja, chixk’ola chiri’ k’ate kixel b’i echiri’ kix’ek pa jun chik tinamit. ⁵ We chupa juna tinamit na kixk’ul taj, chixelub’i chiri’ y chipupa’ kan rulew k’o che ri iwaqan, wa’ e k’utub’al re na utz ta ki’anom ri ejeqel chiri’» xcha chike.

⁶ Xeb’el k’u b’i rutijo’n y xeb’ek pa taq aldeas re kakitzijoj ri Utzilaj Tzij y re kekikunaj yewa’ib’ che ronoje luwar.

Ri Herodes kuta puwi ri ku’an ri Jesús

(Mt. 14:1-12; Mr. 6:14-29)

⁷ Ri Herodes, ri rey re Galilea, xuta puwi ronoje ri ku’an ri Jesús. Ruma k’u wa’, lik sachinaq runa’oj, ma e k’o jujun keb’i’n re: «La’ e ri Juan xk’astaj lo chikixo’l ri ekaminaq» kecha’. ⁸ Yey e k’o jujun kakib’i’ij: «Rire e Elías xwinaqir loq.» Y e k’o jujun chik kakib’i’ij: «E junoq chike ri q’alajisanelab’ re ojertan xk’astaj loq» kecha’. ⁹ No’j ri rey Herodes xub’i’ij: «Ri’in xintaq uk’atzixik rujolom ri Juan. ¿China k’u ri’ wa’ wa’chi lik sa’chi ri kintajin che utayik puwi’?» xcha’. Y kutzukuj k’ut su’anik karil uwach ri Jesús.

Ri Jesús keb’utzuq wo’ob’ mil achijab’

(Mt. 14:13-21; Mr. 6:30-44; Jn. 6:1-14)

¹⁰ Echiri’ xetzelej lo ri kab’lajuj utaqo’n ri Jesús, xkitzijoj che Rire janipa taq ri xki’ano. Ek’uchiri’, xek’am b’i ruma ri Jesús y xeb’ek kitukel pa jun luwar katz’intz’otik chunaqaj jun tinamit Betsaida rub’i’.

¹¹ No’j ri winaq echiri’ xketa’maj, xeb’el lo pa taq ri tinamit y xeb’ek cha’ ke’kiriqa ri Jesús. Yey Rire xeb’uk’ul chi utz, xujeq katzijon chikiwach puwi rutaqanik ri Dios y xeb’ukunaj ri e yewa’ib’ chike.

¹² Echiri’ katajin ub’enam ri q’ij, xeqib’ lo ri kab’lajuj utijo’n y xkib’i’ij che:

—Qajawal, utz we ketaq b’i la ri winaq pa taq raldeas y pa taq ri luwar k’o lo xa naqaj cha’ ke’kitzukuj pa kewar wi y sa’ ri kakitijo, ma ri wara pa oj k’o wi lik katz’intz’otik —xecha che.

¹³ No’j ri Jesús xub’i’ij chike:

—Cheb’itzuqu ri’ix —xcha’.

Ek’u rutijo’n xkib’i’ij che:

—Xa wo’ob’ pam y ka’ib’ kar k’o quk’. Xew we e la’ koj’ek y ke’qaloq’o wa’im ke konoje wa uk’iyal winaq, keqatzuq k’u ri’ —xecha’.

¹⁴ Laj e lo wo’ob’ mil chi achijab’ e k’o chiri’. Ek’u ri Jesús xub’i’ij chike rutijo’n:

—Chib’i’ij chike ri winaq ketz’uyi’ chimutza’j re nik’aj ciento chujujunal —xcha’.

¹⁵ Jela’ xki’ano, xekitz’uyub’a’ konoje. ¹⁶ Ek’uchiri’ ri Jesús xuk’am ri wo’ob’ pam y ri ka’ib’ kar, xtzu’n chikaj y xtioxin chwach ri Dios. Xuya k’u b’i chike rutijo’n cha’ kakijach chike ri winaq. ¹⁷ Konoje k’u ri winaq xewa’ik y xenoj chi utz. Tek’uchiri’, xkimol ri ch’aqa’ta’q kiqax y ruk’ wa’ xnoj lo kab’lajuj chakach.

Ri Pedro kuq’alajisaj ri Jesús e ri Cristo

(Mt. 16:13-20; Mr. 8:27-30)

¹⁸ K’o jun q’ij ri Jesús utukel kach’a’t ruk’ ri Dios, yey xew rutijo’n e k’o ruk’. Ewi xutz’onoj chike:

—Chikiwach ri winaq, ¿in china nawi ri’in? —xcha’.

¹⁹ Rutijo’n xkik’ul uwach che:

—K’o keb’i’n re lal ri Juan Aj Ya’l Bautismo; jujun chik kakib’i’ij lal ri Elías; y jujun chik, lal junoq chik chike ri q’alajisanelab’ re ojertan k’astajinaq loq —xecha’.

²⁰ Ek’uchiri’, xutz’onoj tanchi chike:

—Yey chiwach ri’ix, ¿in china ri’in? —xcha’.

Ek’u ri Pedro xuk’ul uwach:

—Rilal lal ri Cristo, Rucha’o’n lo ri Dios —xcha’. ²¹ Pero ri Jesús lik xeb’utaq che na kakitzijoj ta k’ana che junoq china Rire.

Ri Jesús kach’a’t puwi rukamik y ruk’astajib’al

(Mt. 16:21-23; Mr. 8:31–9:1)

²² Ek’uchiri’, xub’i’ij chike:

—Lik chirajawaxik che Ralaxel Chikixo’l Tikawex kutij na ri k’ax y kak’aq b’i uq’ij kuma ri nimaq winaq re ri tinamit, ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios y raj k’utunel re ri tzijpixab’. Tek’uchiri’, kakamisaxik; no’j churox q’ij kak’astaj loq —xcha’.

Ri chirajawaxik chike ri kakaj keterej chirij ri Jesús

(Mt. 16:24-28; Mr. 8:34-38)

²³ Xub’i’ij tanchi k’u chike konoje:

—We k’o junoq karaj katerej lo chwij, lik chirajawaxik che mu’an xew ri karaj rire, e ronoje q’ij chukuyu ri k’ax kape puwi’ ruma ukojom ri nub’i’; yey utz k’u ri’ katerej lo chwij. ²⁴ Ma china ri na kuya ta ranima’ ruk’aslem, ri’ e kujam ri chomilaj k’aslemal chwach ri Dios; no’j ri kuya ranima’ ruk’aslem wuma ri’in, ri’ e kuriq ri chomilaj uk’aslemal chwach ri Dios.

²⁵ »¿Sa’ k’u kutiqoj ri’ che juna tikawex we ku’an rajaw ronoje ruwachulew, yey e kujam ruk’aslemal y jela’ kusach uwach chirib’il rib’? ²⁶ Ma china ri kak’ix chwe ri’in y che ri nuch’a’tem, jela’ k’u ri’ ri in Alaxel Chikixo’l Tikawex kink’ix che rire echiri’ kink’un tanchi ruk’ runimal nuchomalil, junam ruk’ runimal uchomalil ri Nuqaw y kuk’ taq ri santowilaj ángeles. ²⁷ Ri’in paqatzij wi kamb’i’ij chiwe: E k’o jujun chike wa e k’o wara na kekam tana we na xkil tub’i rutaqanik ri Dios —xcha’.

Ri jalk’atajib’al uwach ri Jesús

(Mt. 17:1-8; Mr. 9:2-8)

²⁸ Laj wajxaqib’ q’ij ri’ ub’i’im wa’ ri Jesús echiri’ xeb’ucha’ ri Pedro, ri Juan y ri Jacobo y xel b’i kuk’ chwa jun juyub’ cha’ ke’ch’a’t ruk’ ri Dios. ²⁹ Yey echiri’ kach’a’t ruk’ ri Dios, xjalk’atitaj rupalaj y ruq’u’ xu’an lik saq y kawolq’inik.

³⁰ Y xewinaqir k’u keb’ achijab’ e ri’ kech’a’t ruk’. Wa’ e ri Moisés y ri Elías, q’alajisanelab’ re ojertan. ³¹ Ek’u rike sututal kij ruk’ jun chomilaj q’ijsaq. Y kech’a’t puwi rukamik ri Jesús, ri kuk’ulumaj na chila’ Jerusalem.

³² Ri Pedro kuk’ ri rachb’i’il lik k’o waram chike, pero xtzor ka’n kiwach y xkil k’u runimal uwonib’al ri Jesús y ri ka’ib’ achijab’ e k’o ruk’. ³³ Ek’uchiri’ katajin b’i kelik ri ka’ib’ achijab’ ruk’ ri Jesús, ri Pedro xub’i’ij che ri Jesús:

—Qajawal, lik utz xya’taj chiqe oj k’o wara. Qa’ana k’u oxib’ rancho: + 9:33 Ruchak wa’ wa rancho xraj ku’an ri Pedro, e re kakiloq’nimaj kiq’ij ri keb’ q’alajisanelab’ y ri Jesús. jun e la, jun re ri Moisés y jun re ri Elías —xcha’. Ri Pedro xub’i’ij wa’ ruma na kuna’ taj sa’ ri kub’i’ij. ³⁴ K’a kach’a’t ne ri Pedro, echiri’ xpe jun sutz’ y xuch’uq kiwi’. Lik k’u xkixi’ij kib’ ri’ echiri’ xech’uqutaj ruma ri sutz’.

³⁵ Ek’uchiri’, xkita ruqul ri Dios chupa ri sutz’, jewa’ kub’i’ij:

«E Nuk’ajol wa’ ri lik k’ax kanna’o;

e chita utzij Rire»

kacha’.

³⁶ Ek’uchiri’ xk’is ub’i’xikil wa’, na e jinta chi ri ka’ib’ achijab’ ruk’ ri Jesús. Chupa taq k’u ri’ la’ la q’ij, ri Pedro, ri Juan y ri Jacobo na xkitzijoj ta k’ana che junoq wa’ wa xkilo.

Ri Jesús kukunaj jun ala k’o puq’ab’ jun itzel uxlab’ixel

(Mt. 17:14-21; Mr. 9:14-29)

³⁷ Chuka’m q’ij echiri’ xeqaj lo chwa ri juyub’, uk’iyal winaq xeb’el lo che uk’ulik ri Jesús. ³⁸ K’o k’u jun achi chikixo’l ri winaq lik ko xch’awik, jewa’ xub’i’ij:

—Lal tijonel, ’ana ko la ri’, kunaj la wa nuk’ajol, ma xew ne ko walk’o’al wa’. ³⁹ Rire kachaptaj ruma jun itzel uxlab’ixel. Yey echiri’ ritzel uxlab’ixel kuchapo, rala xaqik’ate’t kujeq kasik’inik, katzaq pulew, lik ko kujab’aja’ rib’ y kapuluwan ruk’axaj. Ek’u ri itzel uxlab’ixel lik ku’an kan k’ax che y lik na karaj taj kel b’i ruk’. ⁴⁰ Ya xinelaj ko chike ri tijo’n la cha’ kakesaj b’i ri itzel uxlab’ixel, pero rike na xkich’ij ta resaxik b’i —xcha’.

⁴¹ Ek’u ri Jesús xuk’ul uwach:

—¡E ri ix tikawex re waq’ij ora, na kub’ul ta ik’u’x wuk’ yey ix sachinaq! ¿Janipa chi lo q’ij kajawaxik kink’oji’ iwuk’ cha’ kakub’i’ ik’u’x wuk’? ¿Janipa chi lo q’ij kixinkuyu e la’ jela’ i’anom? —xcha’. Ek’uchiri’, xub’i’ij che rachi: —K’ama lo ri k’ajol la wara —xcha’.

⁴² Echiri’ rala xqib’ ruk’ ri Jesús, xk’aq pulew y lik ko xjabajo’x ruma ri itzelilaj uxlab’ixel. Pero ri Jesús xutaq ri itzelilaj uxlab’ixel cha’ kel b’i che rala y jek’ula’ xukunaj kan rala. Tek’uchiri’, xuya b’i puq’ab’ ruqaw. ⁴³ Y konoje xkam kanima’ che runimal uchuq’ab’ ri Dios.

Ri Jesús kach’a’t tanchi puwi rukamik

(Mt. 17:22-23; Mr. 9:30-32)

Ruma k’u konoje kaminaq kanima’ che ri ku’an ri Jesús, Rire jewa’ xub’i’ij chike rutijo’n:

⁴⁴ —Lik chita chi utz wa’ y mik’ow chik’u’x: Ralaxel Chikixo’l Tikawex kaya’i’ pakiq’ab’ rachijab’ cha’ rike kakiq’at tzij puwi’ —xcha’.

⁴⁵ No’j rutijo’n na xkimaj ta usuk’ la kub’i’ij, ma k’amaja’ kaya’taj chike kakimaj usuk’ wa’. Yey kakixi’ij kib’ kakitz’onoj che ri Jesús sa’ ke’elawi wa’.

China ri lik k’o uwach

(Mt. 18:1-5; Mr. 9:33-37)

⁴⁶ Ek’uchiri’, rutijo’n ri Jesús xkijeqo kakichapala’ kib’ chikiwach puwi’ chinoq chike kaya’i’ más uwach. ⁴⁷ Ewi ri Jesús xuna’b’ej ri k’o pa kanima’. Xuk’am k’u jun ralko k’o’m y xuya putzal. ⁴⁸ Xub’i’ij k’u chike:

—China ri kuk’ul chupa ri nub’i’ junoq na jinta uwach pacha’ wa ralko k’o’m, e junam ruk’ e in ri kinuk’ulu. Yey china ri kak’uluw we ri’in, e kuk’ul k’u ri Jun taqayom lo we. Ma e ri ku’an ch’uti’n che rib’, e lik k’o uwach ri’ chwach ri Dios —xcha’.

China ri na kach’o’jin ta chiqij, ri’ e quk’il

(Mr. 9:38-40)

⁴⁹ Ek’uchiri’, ri Juan xub’i’ij che ri Jesús:

—Qajawal, xqil jun achi keb’eresaj b’i itzel uxlab’ixel chupa ri b’i’ la; yey ri’oj xqab’i’ij che mu’an chi wa’, ma rire na quk’il taj —xcha’.

⁵⁰ Ek’u ri Jesús xub’i’ij che ri Juan:

—We k’o ka’anaw wa’, miq’atej; ma china ri na kach’o’jin ta chiqij, ri’ e quk’il —xcha’.

Ri Jacobo y ri Juan keyaj ruma ri Jesús

⁵¹ E xu’an wa’ echiri’ ya kopon ruq’ijol kak’am pan ri Jesús chila’ chikaj: Rire xa jumul xujikib’a’ uwach ke’ek chupa ri tinamit Jerusalem. ⁵² Xeb’unab’esaj b’i rutijo’n chwach Rire. Rike xeb’ek y xeb’ok chupa jun aldea ke ri aj Samaria cha’ kakitzukuj pa kakanaj wi ri Jesús chiri’. ⁵³ Pero ri aj Samaria na xkaj taj kakik’ulu ma xkina’b’ej Jerusalem ke’ek wi.

⁵⁴ Echiri’ ri Jacobo y ri Juan, ri keb’ utijo’n ri Jesús xkil wa’, xkib’i’ij che:

—Qajawal, ¿ka’aj la kojtaqan che cha’ kaqaj lo aq’ chila’ chikaj y jek’ula’ kasach kiwach konoje, jela’ pacha’ xu’an ri q’alajisanel Elías ojertan? + 9:54 2 R. 1:9-12 —xecha’.

⁵⁵ Pero ri Jesús xutzu’ kiwach y xeb’uyajo, jewa’ xub’i’ij chike:

—Ri’ix na iweta’am taj sa’ chi uxlab’ixel xkojow wa’ pijolom. ⁵⁶ Ma ri in Alaxel Chikixo’l Tikawex na in ta k’uninaq che usachik kiwach ri tikawex; ma in petinaq che kikolob’exik —xcha’. Ek’uchiri’, xeb’ek tanchi chupa jun chik aldea.

Ri kakaj keterej chirij ri Jesús

(Mt. 8:18-22)

⁵⁷ Xaloq’ k’u ri’ e k’o chi b’e, k’o jun xub’i’ij che ri Jesús:

—Wajawal, ri’in kinterej b’i chi’ij la tob’ pachawi ke’ek wi la —xcha’.

⁵⁸ Ek’u ri Jesús xub’i’ij che:

—Ri yak k’o kijul y ri tz’ikin kexik’ik’ che ruwa kaj k’o kisok; no’j Ralaxel Chikixo’l Tikawex na jinta ne uluwar tob’ xa pa kuxlan wi —xcha’.

⁵⁹ Tek’uchiri’, xub’i’ij che jun chik achi:

—Chat-terej lo chwij —xcha’.

Ek’u rachi xub’i’ij che ri Jesús:

—Wajawal, ya’a la luwar chwe kanwoy’ej kakam na ri nuqaw y kanmuq kanoq; tek’uchiri’, kinterej chi’ij la —xcha’.

⁶⁰ Ri Jesús xub’i’ij che:

—Chaya’a kan chike ri ekaminaq chwach ri Dios cha’ e rike kemuquw ri katz-kichaq’ kekamik; no’j ri’at jat y chat-tzijon puwi rutaqanik ri Dios —xcha’.

⁶¹ Tek’uchiri’, k’o tanchi jun jewa’ xub’i’ij che ri Jesús:

—Wajawal, ri’in kuaj kinterej b’i chi’ij la. Pero nab’e na ya’a la luwar chwe keb’enuch’a’b’ej kan ri watz-nuchaq’ e k’o pa wocho —xcha’.

⁶² Ri Jesús xub’i’ij che:

—Na jinta junoq echiri’ uchapom rab’ixob’al katzu’n kan chirij, ma ri’ na jusuk’ ta ri chak ku’ano. Jek’uri’la’, we junoq na uya’om ta kan ronoje, na taqal ta che k’o chupa rutaqanik ri Dios —xcha’.

Ri Jesús keb’unab’esaj b’i setenta utijo’n chwach

¹ Tek’uchiri’, ri Qanimajawal xeb’ucha’ chi setenta utijo’n y xeb’utaq b’i pa kakab’ cha’ kenab’ej b’i chwach Rire pa ronoje taq tinamit y luwar pa ke’ek wi. ² Echiri’ k’amaja’ keb’el b’i, ri Jesús xub’i’ij chike:

«Paqatzij wi kamb’i’ij chiwe: Ri molonik kajawaxik ka’anik, lik nim; no’j raj chak na e k’i taj. E uwari’che chitz’onoj che ri Dios, ri Rajaw ri molonik, cha’ keb’utaq lo aj chak re kaki’an ri molonik. ³ ¡Jix! Pero chitape’: Ri’in kixintaq b’i pacha’ ix b’exex chikixo’l utiw. + 10:3 Ri Jesús xub’i’ij wa’ ma e k’o winaq tzel kekil ri kakitzijoj ri Utzilaj Tzij y kaki’an k’ax chike.

⁴ »Echiri’ kix’ek, mik’am b’i uk’olib’al imeyo, mik’am b’i iteb’, mik’am b’i jun chik mola’j ixajab’. Yey mixtak’i’ pa b’e re kiya kan rutzil uwach junoq.

⁵ »We xixok chuchi’ juna ja, ri nab’e ich’a’tem kib’i’ij e wa’: “K’ola ri utzil chomal re ri Dios pawi’ alaq.” ⁶ We k’o junoq chiri’ lik karaj kuk’ul ri utzil chomal re ri Dios, kuk’ul k’u ri’. No’j we na jinta kak’uluw re ri utzil chomal re ri Dios, wa’ katzelej tanchi lo iwuk’. ⁷ Pa kixk’ul wi, chixkanaj chiri’ chupa ri ja; mixq’ax che jujun chik ja. Utz kitij ri kaya’ chiwe; ma e junoq kachakunik, lik taqal che katojik. ⁸ We xixok chupa juna tinamit y xixk’ul pa juna ja, chitija’ sa’ ri kaya’ lo chiwach y mitz’onoj ri kiwaj ri’ix.

⁹ »Cheb’ikunaj k’u ri e yewa’ib’ e k’o chupa ri tinamit y chib’i’ij chike konoje: “Rutaqanik ri Dios xa naqaj chi k’o wi lo che alaq.” + 10:9 Xub’i’ij “Rutaqanik ri Dios xa naqaj chi k’o wi” ma ya xk’un ri Qanimajawal yey rutaqanik ya e ri’ kujeq kuk’ konoje ri kakikoj rub’i’.

¹⁰ »We xixok k’u chupa juna tinamit yey na kixk’ul taj, chixelub’i pa taq b’e y chib’i’ij: ¹¹ “Tob’ ne rulew re wa tinamit alaq k’o che ri qaqan, kaqapu’ kanoq cha’ keta’maj alaq na utz ta ri x’an alaq. Pero cheta’maj alaq chi utz wa’: Rutaqanik ri Dios xa naqaj chi k’o wi lo che alaq” kixcha’. ¹² Kamb’i’ij k’u chiwe: Más lik k’ax ri kape na pakiwi ri tinamit na kakik’ul ta ri Utzilaj Tzij, chwa ri kape pakiwi ri e aj Sodoma y ri e aj Gomorra. + 10:12 Gn. 19:24-28

Ri k’axk’ob’ik kape pakiwi ri tinamit na kakitzelej ta kitzij

(Mt. 11:20-24)

¹³ »¡Lik toq’o’ iwach ri ix aj Corazín! ¡Lik toq’o’ iwach ri ix aj Betsaida! Ma we ta chupa ri tinamit Tiro y ri tinamit Sidón + 10:13 Lik eta’matalik ri ejeqel pa wa keb’ tinamit Tiro y Sidón e aj tioxab’ y lik e aj makib’. Is. 23:1-18 xilitaj wi wa k’utub’al re ruchuq’ab’ ri Dios xin’an chiwach ri’ix, k’o tan q’ij ta lo ri’ xkitzelej kitzij chwach ri Dios, kikojom k’u kiq’u’ k’ax rij y kitz’uyub’am kib’ pa chaaj ruma ri kib’is. ¹⁴ E uwari’che echiri’ kopon ri q’ij re ri q’atb’al tzij, más nim ri k’axk’ob’ik kape piwi’ chwa ri k’axk’ob’ik kape pakiwi ri winaq re ri tinamit Tiro y ri tinamit Sidón. + 10:14 Ri tikawex kitom ri Utzilaj Tzij y na kakikoj taj, más k’ax ri kape pakiwi’ chikiwa ri tikawex na jinta kitom. ¹⁵ Ek’u ri ix aj Capernaúm, e chiwach ri’ix lik yakom chi iq’ij k’a chikaj; yey na e ta ri’, ma lik kak’aq ne b’i iq’ij y kixk’aq ne b’i k’a chi xib’alb’a’ re tijb’al k’ax.

¹⁶ »China ri kataw iwe’ix, in ri kinuto; china ri tzel kilow iwe, in ri tzel kinrilo; china ri tzel kilow we ri’in, e tzel karil ri Jun taqayom lo we ri’in» xcha ri Jesús.

¹⁷ Xeb’ek k’u ri’ ri setenta. Y ek’uchiri’ xetzelej loq, lik keki’kotik. Xkitzijoj k’u che ri Jesús:

—Qajawal, ¡taq ri itzel uxlab’ixel xkikoj qatzij echiri’ chupa ri b’i’ la xojtaqan che keb’el b’i chike ri winaq! —xecha’.

¹⁸ Ri Jesús xub’i’ij chike:

—Ri’in xinwil ri Satanás xk’aq lo chikaj pacha’ jun rayo. + 10:18 Ap. 12:7-9 ¹⁹ ¡Chiwilape’! Ri’in nuya’om ichuq’ab’ cha’ kich’ij uchuq’ab’ ritzel winaq y na jinta k’o kik’ulumaj tob’ ne kiyiq’iya’ kiwi’ kumatz y sina’j.

²⁰ Pero ri’ix mixki’kot ruma kakikoj itzij ri itzel uxlab’ixel; e chixki’kota ruma tz’ib’ital rib’i’ + 10:20 Fil. 4:3; Ap. 13:8 chila’ chikaj —xcha’.

Ruki’kotemal ri Jesús

(Mt. 11:25-27; 13:16-17)

²¹ Ek’u la’ la joq’otaj, ri Jesús lik xki’kot ruma ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios y xub’i’ij:

«Nuqaw, kanyak q’ij la, Lal Rajaw ruwa kaj y ruwachulew, ma taq ri q’alajisam la chike ri lik kaki’an ch’uti’n che kib’, wa’ ewam la chikiwach ri lik k’o kina’oj y lik k’o kimajom. Jela’ x’an la, Nuqaw, ma e x’aj la ri’» xcha’.

²² Tek’uchiri’, xub’i’ij chike ri tikawex:

«Ronoje taq ri k’olik ya’tal lo panuq’ab’ ruma ri Nuqaw. Na jinta k’u junoq umajom usuk’ chi utz sa’ ruwach Ruk’ajol ri Dios; xew ri Qaqaw Dios eta’mayom re. Y na jinta ne junoq umajom usuk’ chi utz sa’ ruwach ri Qaqaw Dios, xew Ruk’ajol ri Dios eta’mayom re; yey puq’ab’ k’u ri’ Ruk’ajol k’o wi china chike karaj kuq’alajisaj wi wa’» xcha’.

²³ Tek’uchiri’ xqib’ kuk’ rutijo’n y e la’ xa kitukel xub’i’ij chike:

«Nim kiq’ij kalaxik ri kakilo janipa ri iwilom ri’ix. ²⁴ Ma kamb’i’ij k’u chiwe lik e k’i ri q’alajisanelab’ y ri taqanelab’ re ojertan lik xkaj kakil b’i janipa ri kiwil ri’ix wo’ora, pero na xkimaj ta chi rilik b’i. Lik xkaj kakita b’i janipa ri kita ri’ix wo’ora, pero na xkimaj ta chi utayik b’i» + 10:24 Heb. 11:13,39-40 xcha’.

Ri k’amb’al na’oj puwi rachi aj Samaria lik utz uk’u’x

²⁵ K’o jun aj k’utunel re ri tzijpixab’ xyaktajik y jewa’ xub’i’ij cha’ kuk’am upa ri Jesús:

—Wajawal, ¿sa’ ri kan’ano cha’ k’o nuk’aslemal na jinta utaqexik? —xcha’.

²⁶ Ri Jesús xub’i’ij che:

—¿Sa’ ri tz’ib’ital chupa Rutzij Upixab’ ri Dios? ¿Sa’ ri kamaj la usuk’ che? —xcha’.

²⁷ Y raj wach xuk’ul uwach:

—Jewa’ tz’ib’italik:

K’ax chana’a ra Dios Qajawxel ruk’ ronoje awanima’,

ruk’ ronoje ak’u’x, ruk’ ronoje achuq’ab’ y ruk’ ronoje ana’oj; Dt. 6:5

yey

K’ax chana’a rawatz-achaq’

jela’ pacha’ ri k’ax kana’ awib’ ri’at Lv. 19:18

—xcha’.

²⁸ Y ri Jesús xub’i’ij che:

—Lik utz ri xk’ulub’ej wi la uwach. ’Ana k’u la wa’ y kak’oji’ k’aslemal la na jinta utaqexik + 10:28 Lv. 18:5 —xcha’.

²⁹ Pero raj wach na karaj taj kutzaq rib’ y xub’i’ij k’u che ri Jesús:

—¿Yey china ri watz-nuchaq’? —xcha’.

³⁰ Ri Jesús jewa’ xub’i’ij che:

«K’o jun achi xel chupa ri tinamit Jerusalem y xe’ek pa ri tinamit Jericó. Pa b’e k’ut xtzaq pakiq’ab’ jujun eleq’omab’. Releq’omab’ xkimaj b’i ronoje rub’itaq re y lik xki’an kan k’ax che. Kajek’owik xkiya kanoq y xeb’ek.

³¹ »Ek’uchiri’, chupa ri b’e xk’un lo jun aj chakunel pa Rocho Dios. Y echiri’ xril rachi ’anom kan k’ax che, xa xutzu’ kanoq y xik’owik.

³² »Tek’uchiri’ xk’un lo jun chik achi aj levita, to’b’el ke raj chakunel pa Rocho Dios. Echiri’ xopon chunaqaj rachi ’anom kan k’ax che, xa xutzu’ kanoq y xik’owik.

³³ »Xk’un k’u lo jun achi aj Samaria. Echiri’ xk’un chunaqaj rachi ’anom kan k’ax che y xrilo sa’ ru’anom, lik xjuch’ ka’n pa ranima’. + 10:33 Wa’chi aj Samaria xuto’ rachi e kuk’il raj judi’ab’, tob’ ri e aj Samaria y ri e aj judi’ab’ lik tzel kakil kib’. ³⁴ Xqib’ k’u ruk’, xukunaj uwach ruk’ax ruk’ aceite y ruk’ vino, y xuch’uq uwach ruk’ax ruk’ k’ul. Xuyak b’i chwi rukawayu’, xuk’am b’i chupa jun mesón y xuchajij chi utz. ³⁵ Echiri’ xel chiri’ chuka’m q’ij, xresaj lo ka’ib’ denarios pub’olxa y xuya kan che ri rajaw ri mesón, y jewa’ xub’i’ij che: “Chajij ko la wa’chi chwe. We na xu’an ta k’u wa puaq kanya kan che’la, echiri’ kintzelej loq, kanyijb’a’ che’la” xcha’.»

³⁶ Tek’uchiri’ ri Jesús xub’i’ij che raj k’utunel:

—Chiwach rilal, ¿china chike wa oxib’ achijab’ xu’an ratz-uchaq’ rachi xchapataj kuma releq’omab’ pa b’e? —xcha’.

³⁷ Raj k’utunel xub’i’ij:

—Chinuwach ri’in, e ri jun xuk’ut ri k’axna’b’al uk’u’x che —xcha’.

Ek’uchiri’ xub’i’ij ri Jesús che:

—Lik are’. Jela’ k’u ri’ ’ana la rilal —xcha’.

Ri Jesús ke’b’ina kuk’ ri Marta y ri María

³⁸ Echiri’ ri Jesús k’o chi b’e, xok chupa jun aldea. Chiri’ k’o jun ixoq Marta rub’i’ y rire xuk’ul ri Jesús chirocho. ³⁹ Wi’xoq Marta k’o jun uchaq’ María rub’i’. Ek’u ri María xtz’uyi’ chwach ri Jesús cha’ kuta ri kub’i’ij. ⁴⁰ No’j ri Marta lik e ub’is uk’u’x taq ri ka’an pa ja. Ek’uchiri’, xqib’ ruk’ ri Jesús y jewa’ xub’i’ij che:

—Wajawal, ¿lik kami e la’ na kok ta la il che ri ku’an ri nuchaq’? Ma inuya’om kan nutukel chwach ri nimanik. B’i’ij ko la che kinuto’o —xcha’.

⁴¹ No’j ri Jesús xub’i’ij che:

—Marta, Marta, ri’at lik e ub’is ak’u’x y e sachinaq ana’oj puwi ri ka’ano. ⁴² Xa jun k’u ri lik chirajawaxik wi ka’anik, wa’ e ri más utz, y ri María e ucha’om wa’; + 10:42 Ri xu’an ri María e xuya rib’ che utayik ri kub’i’ij ri Jesús; ek’u ri nimanik xu’an ri Marta che ri Jesús, utz pero wa’ xa re joq’otaj ma xa re ruwachulew y na jinta ukowil. yey na jinta junoq kamajaw wa’ che —xcha’.

Ri Jesús kak’utun chwi ri oración

(Mt. 6:5-15; 7:7-11)

¹ K’o jun q’ij ri Jesús kach’a’t ruk’ ri Dios. Y echiri’ xuk’is u’anik orar, jun chike rutijo’n xub’i’ij che:

—Qajawal, k’utu la chiqe su’anik kaqa’an orar, jela’ pacha’ xu’an ri Juan kuk’ rutijo’n —xcha’.

² Y ri Jesús xub’i’ij chike:

—Echiri’ kixch’a’t ruk’ ri Dios, utz jewa’ kib’i’ij:

Qaqaw Dios, Lal k’o la chila’ chikaj,

¡lik cheta’maxoq nim uq’ij ri b’i’ la!

Peta la, taqana la paqawi’;

chu’ana k’u ri rajawal k’u’x la wara che ruwachulew,

jela’ pacha’ ri ka’an chila’ chikaj.

³ Ya’a ko la waq’ij ri qawa, ri kajawax chiqe ronoje q’ij.

⁴ Kuyu ko la qamak,

jela’ pacha’ ri’oj kaqakuy kimak konoje ri emakuninaq chiqij.

Y maya ko la luwar chiqe kojtzaq pa mak;

e lik chojkolob’ej la chwach ritzel winaq

—xcha’.

⁵ Ek’u ri Jesús xub’i’ij tanchi chike:

«We ta e la’ k’o junoq chiwe, pa tik’il aq’ab’ ke’ek chirocho juna ramigo y jewa’ kub’i’ij che: “Wamigo, ma’an ko ri’ kanjal oxib’ nuwa chawe, ⁶ ma xk’un jun wamigo petinaq naj y na jinta chi nuwa re kantzuqu” kacha che.

⁷ »Ek’u rire kuk’ul lo uwach k’a pa ja, jewa’ kub’i’ij lo che: “Minach’ich’a’, ma ri puerta tz’apil chik y oj kotz’ol chi kuk’ ri walk’o’al. Na utz ta k’u ri’ kinyaktajik cha’ ki’nya’a b’i chawe” kacha’.

⁸ »Kamb’i’ij k’u ri’in chiwe: Rachi tob’ na kayaktaj ta lo che uto’ik ri ramigo ruma kamigos kib’, pero kuto’o xa ruma ri ramigo lik na xroq’otaj ta utz’onoxik.

⁹ E uwari’che kamb’i’ij ri’in chiwe: Janipa ri kajawax chiwe, chitz’onoj che ri Dios y kaya’i’ chiwe; chitzukuj ruk’ Rire janipa ri kajawax chiwe y kiriqo; chich’a’b’ej Rire y kixukajmaj loq. ¹⁰ Ma china ri kel uchi’ che utz’onoxik, kuk’ul na; china ri k’o kutzukuj, kuriq na; y china ri kach’aw pan che ruchi’ ja, kajaqi’ na lo che.

¹¹ »¿K’o neb’a juna achi chixo’l, we ruk’ajol kutz’onoj pam, kuya juna ab’aj che; o we kutz’onoj kar, kuya juna kumatz che? ¹² ¿O k’o neb’a juna achi we ruk’ajol kutz’onoj saqmolob’ che, kuya juna sina’j che? ¡Na jinta junoq! ¹³ Ek’u ri’ix tob’ xa ix tikawex na lik ta utz ik’u’x, na ruk’ ta k’u ri’, kiriq uya’ik chomilaj taq sipanik chike riwalk’o’al. ¡Mak’uwari’ ri Qaqaw Dios k’o chila’ chikaj kuya ne lo ri Santowilaj Ruxlab’ixel chike ri ketz’onow re!» xcha ri Jesús.

Kab’i’x che ri Jesús e uchuq’ab’ ritzel ri k’o ruk’

(Mt. 12:22-30; Mr. 3:20-27)

¹⁴ E xu’an wa’ echiri’ ri Jesús karesaj b’i jun itzel uxlab’ixel che jun achi me’turisam ruma ri itzel uxlab’ixel. Ek’uchiri’ elinaq chub’i ri itzel uxlab’ixel, rachi xujeq kach’a’tik. Yey taq ri winaq lik xkam kanima’ che wa’. ¹⁵ Pero e k’o jujun chike xkib’i’ij: «Rire keb’eresaj b’i ri itzel uxlab’ixel ruma ruchuq’ab’ ri Beelzebú, ri kajawal ri itzel uxlab’ixel» xecha’.

¹⁶ Y e k’o chi jujun xa re kakik’am upa ri Jesús, kakitz’onoj che ku’an juna k’utub’al re chila’ chikaj cha’ kaq’alajinik we Rire taqom lo ruma ri Dios. ¹⁷ Pero ri Jesús reta’am sa’ ri kakich’ob’o; ruma k’u ri’, xub’i’ij chike:

«We ri taqanelab’ re juna tinamit kijachom kipa ruma kech’o’jin chikiwach, ri’ na kanajtir ta ri kitaqanik. Yey we ri ejeqelel pa juna ja kijachom kipa ruma kech’o’jin chikiwach, ri’ na ketiki’ ta chi utz.

¹⁸ Jek’uri’la’, we ta ri Satanás kuk’ ri itzel uxlab’ixel kakijeq kech’o’jin chikiwach, ¿su’anik k’u ri’ katiki’ rutaqanik? Kamb’i’ij wa’ ma ralaq kab’i’ij alaq ri’in keb’enuwesaj b’i ri itzel uxlab’ixel ruma ruchuq’ab’ ri Beelzebú.

¹⁹ »We ta e ri’, ¿china kaya’w kichuq’ab’ ri’ ri e tijo’n ralaq cha’ kekesaj b’i itzelilaj uxlab’ixel? ¿Ruk’ nawi ruchuq’ab’ ritzel kaki’ano? Tz’onoj k’u alaq ri’ chike ri e tijo’n alaq we e u’anom ri’. ²⁰ Pero we ri’in keb’enuwesaj b’i ri itzel uxlab’ixel ruk’ ruchuq’ab’ ri Dios, wa’ e k’utub’al re k’uninaq chi rutaqanik ri Dios chixo’lib’al alaq.

²¹ »We k’o juna achi lik k’o uchuq’ab’ y lik k’o uchapab’al puq’ab’ re kuchajij ri rocho, na jinta k’u kuk’ulumaj ri’ rub’itaq re. ²² No’j we xk’un lo junoq chik más k’o uchuq’ab’ chwa ri rajaw ja, ri’ kuch’ij uchuq’ab’, kumaj k’u che ri rajaw ja ri chapab’al ri lik ukub’am uk’u’x ruk’, kuk’am b’i ronoje rub’itaq re y kujach chike jujun chik. + 11:21-22 Wa jun k’amb’al na’oj e ke’elawi ritzel lik k’o uchuq’ab’, pero ri Jesús más k’o uchuq’ab’ chwa ritzel. E uwari’che k’o puq’ab’ Rire keb’eresaj lo ri winaq puq’ab’ ritzel. ²³ Kamb’i’ij k’u che alaq: China ri na u’anom ta re wuk’ ri’in, ri’ aj ch’a’oj chwij. Yey china ri na kato’b’ ta wuk’ ri’in che kik’amik lo jujun chik, ri’ e kuwulij wa chak kan’ano.

Ri kuk’ulumaj junoq echiri’ juna itzelilaj uxlab’ixel katzelej tanchi ruk’

(Mt. 12:43-45)

²⁴ »Echiri’ juna itzelilaj uxlab’ixel kel b’i ruk’ juna tikawex, ri ku’ano e kasutin pa taq luwar katz’intz’otik re kutzukuj pa kajeqi’ wi. Yey we na kuriq taj, kub’i’ij k’u chirib’il rib’: “Kintzelej pe chupa ri wocho, pa xinel lo wi” kacha’. ²⁵ Ek’uchiri’ koponik, ku’riqa rachi pacha’ juna ja mesom upa y yijb’ital chi utz. ²⁶ Ke’ek k’ut, keb’u’k’ama chi lo wuqub’ rach itzel uxlab’ixel más itzel kiwachlib’al chwa rire; y konoje k’u ri’ keb’okik y kejeqi’ chiri’. Jek’uri’la’, rub’inik rachi más kayojtaj chwa ri petinaq loq» + 11:26 Wa jun k’amb’al na’oj e ke’elawi we juna tikawex na kuya ta rib’ puq’ab’ ri Dios, e ritzel ku’an ri’re che. Ma qonoje ri oj tikawex k’o qajaw, tob’ e ritzel o e ri Dios. xcha ri Jesús.

Nim kiq’ij kalaxik ri kekojow re Rutzij Upixab’ ri Dios

²⁷ Echiri’ k’a katajin ri Jesús che ub’i’xikil wa’, k’o jun ixoq chikixo’l ruk’iyal winaq lik ko xch’awik, jewa’ xub’i’ij che:

—Nim uq’ij ralaxik rixoq xya’w e la chwachulew y xtz’umtisan e la —xcha’.

²⁸ No’j ri Jesús xub’i’ij che:

—Más nim kiq’ij kalaxik ri ketaw re y kekojow re Rutzij Upixab’ ri Dios —xcha’.

Ri winaq kakitz’onoj che ri Jesús k’utub’al re ruchuq’ab’

(Mt. 12:38-42)

²⁹ Echiri’ uk’iyal winaq katajin kimolotajik ruk’ ri Jesús, rire xujeq ub’i’xikil chike:

«Ri tikawex re waq’ij ora lik itzel kik’u’x, ma e kakitz’onoj kan’an juna k’utub’al re ruchuq’ab’ ri Dios chikiwach. No’j na kaya’taj ta k’u wa’ chike, ma xew kaya’taj ri k’utub’al x’ani’ ojertan ruk’ ri Jonás. + 11:29 Mt. 12:39-40 ³⁰ Ma jela’ pacha’ ri Jonás xolu’ana jun k’utub’al chikiwach ri aj Nínive, jek’uri’la’ Ralaxel Chikixo’l Tikawex kolu’ana jun k’utub’al chikiwach ri tikawex re waq’ij ora.

³¹ »Echiri’ kopon ri q’ij re q’atb’al tzij, + 11:31 Ap. 20:11-15 kayaktaj lo ri reina re pa sur + 11:31 Wa jun ixoq e reina re ri nación Sabá ri k’o pa sur che Israel. 1 R. 10:1-4 y kukoj kimak ri tikawex re waq’ij ora. Ma rojertan lik naj petinaq wi rire cha’ kolu’xikinaj runa’oj ri rey Salomón. No’j ri tikawex re waq’ij ora, k’o jun chikixo’l más k’o uwach chwa ri Salomón, yey na keb’ok tane il che.

³² »Jek’ula’ ri winaq aj Nínive re ojertan keyaktaj chupa ri q’ij re q’atb’al tzij y kakikoj kimak ri tikawex re waq’ij ora. Ma rike xkitzelej kitzij chwach ri Dios ruma ri tzijonik xu’an ri Jonás chikiwach. + 11:32 Jon. 3:1-10 No’j ri tikawex re waq’ij ora, k’o jun chikixo’l más k’o uwach chwa ri Jonás, yey na keb’ok tane il che.

Ri k’amb’al na’oj puwi ri candil

(Mt. 6:22-23)

³³ »Na jinta junoq echiri’ kutzij juna aq’, ke’rewaj lo chupa juna luwar pa na q’alaj ta wi. Na kuch’uq tane uwi’ ruk’ juna mulul re pajb’al; ri ku’an che, e kuya lo chupa ruk’olib’al chikaj cha’ jela’ kutzij kiwi’ ri keb’ok b’i.

³⁴ »Ri qawach e pacha’ candil re ri qacuerpo, ma ruma wa’ kojtzu’nik cha’ utz kojb’inik. Jek’ula’, we ri qawach lik utz u’anom, ronoje ri qacuerpo nojinaq che q’ijsaq y kaqil k’u ronoje chi utz. No’j we ri qawach na utz taj, ronoje ri qacuerpo k’o pa q’equ’m. + 11:34 Pa ri ch’a’tem hebreo we junoq “utz ruwach”, wa’ ke’elawi lik utz uk’u’x y na kaxu’yan taj. Yey we “na utz ta ruwach”, wa’ ke’elawi lik ko ruk’u’x y lik xu’y.

³⁵ »Lik k’u chajij ib’ alaq; e mab’i’ij alaq: “Oj k’o pa q’ijsaq”, yey na kana’b’ej ta alaq pa q’equ’m k’o wi alaq. ³⁶ No’j we paqatzij wi k’o chi alaq pa q’ijsaq y na jinta chi re ri q’equ’m che alaq, ri’ ronoje kaq’alajin chiwach alaq jela’ pacha’ juna candil kutzij ri b’e alaq ruk’ ruwonib’al» xcha’.

Ri Jesús kuq’alajisaj ri kimak ri fariseos y raj k’utunel re ri tzijpixab’

(Mt. 23:1-36; Mr. 12:38-40; Lc. 20:45-47)

³⁷ Ek’uchiri’ ri Jesús xuk’is kak’utunik, xsik’ix ruma jun fariseo cha’ ke’wo’qa chirocho. Ri Jesús xe’ek, xok k’u chupa ri ja y xtz’uyi’ chwa ri mexa. ³⁸ Echiri’ xril wa’ ri fariseo, lik xkam ranima’ che ma na xuch’aj ta nab’e ruq’ab’ jela’ pacha’ kaki’an che ri kijosq’ikil ri fariseos.

³⁹ Ek’u ri Qanimajawal jewa’ xub’i’ij che:

—Ralaq alaq fariseos lik kok alaq il che ri kach’aj alaq chi utz ri rij ri vaso y ri laq pero na kok ta alaq il che uch’ajik rupa. Jek’uri’la’ ralaq lik kok alaq il che ri josq’inik re ri cuerpo, pero lik nojinaq ri anima’ alaq che rayinik y che ri na utz taj.

⁴⁰ »¡Lik na jinta k’ana na’oj alaq! Ri Jun x’anaw re ri kilitaj che ri cuerpo alaq, ¿na e ta neb’a ri x’anaw re ri anima’ alaq? ⁴¹ We paqatzij wi ka’aj alaq ku’an chom ri b’inik silab’ik alaq chwach ri Qaqaw, sipan alaq chike ri nib’a’ib’ ruk’ ri k’o uk’ alaq.

⁴² »¡Lik toq’o’ wach ralaq alaq fariseos! Lik kok alaq il che jujun tzijpixab’, ma kaya alaq che ri Dios ri diezmo re ri arweno, re ri ruda y re ronoje ichaj; no’j na ka’an ta alaq ri lik usuk’ y na k’ax ta kana’ alaq ri Dios. Yey ri lik chirajawaxik wi e ka’an alaq ri usuk’ y k’ax kana’ alaq ri Dios, junam ruk’ ri kaya alaq ri diezmo alaq.

⁴³ »¡Lik toq’o’ wach ralaq alaq fariseos, ri lik ka’an nim che ib’ alaq! Ma lik kuk’ul k’u’x alaq ri katz’uyi’ alaq pa taq sinagogas chupa ri tz’ulib’al ke ri lik k’o kiwach y lik kuk’ul k’u’x alaq ri kaya’ rutzil wach alaq pa kilitaj wi alaq.

⁴⁴ »¡Lik toq’o’ wach ralaq alaq aj k’utunel re ri tzijpixab’ y alaq fariseos! Xa keb’ palaj alaq, ma e kech’ulaj alaq ri winaq ruk’ ri kak’ut alaq. Pacha’ alaq muqub’al ke anima’ na kilitaj taj; ek’u ri winaq keb’ik’ow puwi’ y na kakina’b’ej taj ruk’ wa’ kakich’ulaj kib’» + 11:44 Pa ri tzijpixab’ re ojertan kub’i’ij juna tikawex kuch’ulaj rib’ we kuchap juna anima’ o katak’i’ puwi juna muqub’al. Nm. 19:16 xcha’.

⁴⁵ Ek’uchiri’, jun chike ri e aj k’utunel re ri tzijpixab’ jewa’ xub’i’ij che ri Jesús:

—Lal tijonel, echiri’ kab’i’ij la wa’, oj jun ri’oj kojyaj la —xcha’.

⁴⁶ Ri Jesús xub’i’ij:

«¡Lik toq’o’ wach ralaq alaq aj k’utunel re ri tzijpixab’! Lik ka’an alaq k’ax chike ri winaq ruk’ ri taqanik alaq. Ma wa taqanik alaq e pacha’ nimaq taq eqa’n lik al y lik k’ayew ruk’axik; ketaq k’u alaq ri winaq cha’ kakeqaj b’i yey ralaq na ka’aj tane alaq kato’b’ k’ana alaq ruk’ wa’.

⁴⁷ »¡Lik toq’o’ wach alaq! Ma kayak alaq chomilaj muqub’al chike ri q’alajisanelab’ xekamisax kuma ri mam alaq ojertan. ⁴⁸ Ruk’ ri ka’an alaq kaq’alajisaj alaq junam tzij alaq kuk’ ri mam alaq. Ma rike na xkik’ul ta ri e q’alajisanelab’ y xekikamisaj; jenela’ ralaq na kata ta alaq ri kitzij tz’ib’ital kanoq, tob’ kayijb’a’ alaq ri’ ri kimuqub’al.

⁴⁹ »E uwari’che ri Dios, ri lik k’o saqil na’oj ruk’, jewa’ kub’i’ij: “Keb’enutaq b’i e q’alajisanelab’ y e taqo’n chikiwach wa tikawex. Y chike k’u wa’ wa aj chak we’in, k’o ri kekikamisaj y k’o ri kekiternab’ej ruk’ k’ax” kacha ri Dios. ⁵⁰ Ek’u uwari’che, ri alaq tikawex re waq’ij ora, pawi’ alaq k’o wi ri kikik’el ri q’alajisanelab’ ekamisam chwi lo ri jeqeb’al re ruwachulew, ⁵¹ chwi lo rukamik ri Abel + 11:51 Gn. 4:8 k’a chwa rukamik ri Zacarías, ri xkamisax chuxo’l raltar y ri Rocho Dios. + 11:51 2 Cr. 24:19-21 Paqatzij wi kamb’i’ij che alaq, ri Dios kuq’at tzij pawi’ alaq ruma ri kikamik rike.

⁵² »¡Toq’o’ wach ralaq alaq aj k’utunel re ri tzijpixab’! Ma alaq latz’anel chike ri kakaj kaketa’maj ri Q’ijsaq. Ewam alaq rusuk’ Rutzij Upixab’ ri Dios, jek’ula’ na kok ta alaq pa ri Q’ijsaq yey na kaya tane alaq luwar chike ri winaq keb’okik» xcha’.

⁵³ Echiri’ ri Jesús katajin che ub’i’xikil wa’ chike, raj k’utunel re ri tzijpixab’ y ri fariseos lik xpe koyowal chirij y xkijeqo kakichapala’ ruk’ uk’iyal tz’onob’al. ⁵⁴ Lik xkitij ri’ che cha’ rire kub’i’ij ri na usuk’ taj y ruk’ wa’ kakikoj umak.

Ri makunik kaki’an ri xa keb’ kipalaj

¹ Katajin kimolotajik uk’iyal winaq na jinta chi kitaqexik, y ruma wa’ lik kakiminima’ kib’ chikiwach. Ek’uchiri’, ri Jesús xujeqo kak’utunik; nab’e xujeq kach’a’t kuk’ rutijo’n, jewa’ xub’i’ij chike:

«Lik mi’an iwe pacha’ ri kaki’an ri fariseos, ma rike xa keb’ kipalaj. Jela’ pacha’ ri levadura kojotal chupa ri q’or re pam yey wa’ na kilitaj taj, jek’ula’ ri fariseos kewam ri na utz taj pa kanima’. ² No’j kopon ri q’ij echiri’ ronoje ri ch’uqutal uwi’ wo’ora, kel lo chi saq; yey ronoje ri ka’an xa xe’laq’ay, keta’maxik. ³ E uwari’che kopon ri q’ij echiri’ janipa ri ib’i’im ri’ix pa q’equ’m, kel lo chi q’ij saq; yey e ri xa iwesewo’m pa juna ja, kesax utzijolal pa taq b’e.

Mixi’ij iwib’ chikiwach ri winaq

(Mt. 10:26-33)

⁴ »Kamb’i’ij k’u chiwe ri’ix ix wamigos: Mixi’ij iwib’ chikiwach ri k’o pakiq’ab’ kixkikamisaj, ma wa’ xew che ri cuerpo kaki’an wi; yey echiri’ ix kaminaq chik, na jinta chi kaki’an chiwe. ⁵ Kamb’i’ij k’u chiwe china chwach chirajawaxik wi kixi’ij iwib’: E chixi’ij iwib’ chwach ri Jun k’o puq’ab’ karesaj rik’aslemal ri’ix y tek’uchiri’ kixuk’aq b’i chi xib’alb’a’ re tijb’al k’ax. Paqatzij wi e chixi’ij iwib’ ri’ chwach Rire.

⁶ »Iweta’am wo’ob’ raltaq ko tz’ikin kek’ayix xa chwa keb’ oxib’ raltaq ko meyo. Na ruk’ ta k’u ri’, ri Dios na kumesk’utaj ta k’ana junoq chike. ⁷ Mak’uwari’ ri’ix na kixumesk’utaj ta k’enoq, ma chujujunal ne riwi’ ajilam ruma Rire. E uwari’che, mixi’ij iwib’; ma ri’ix más k’o iwach chikiwa ri raltaq ko tz’ikin.

⁸ »Paqatzij wi kamb’i’ij chiwe: E junoq kuq’alajisaj chikiwach ri winaq, kub’i’ij: “In tijo’n re ri Jesús”, jek’uri’la’ kan’an ri’in che rire; ri in Alaxel Chikixo’l Tikawex kamb’i’ij chikiwach ri ángeles re ri Dios: “Qatzij, wa jun e nutijo’n” kincha’. ⁹ No’j k’u ri kub’i’ij chikiwach ri winaq: “Ri’in na in ta tijo’n re ri Jesús”, jek’uri’la’ kan’an ri’in che rire; kamb’i’ij chikiwach ri ángeles re ri Dios: “Qatzij, wa jun na nutijo’n taj” kincha’.

¹⁰ »We k’o junoq kach’a’t chwij ri’in, ri in Alaxel Chikixo’l Tikawex, ri Dios kukuy umak we kutzelej utzij. No’j china ri tzel kach’a’t chirij ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios, ri’ na kakuytaj ta umak.

¹¹ »Mixi’ij iwib’ echiri’ wuma ri’in kixk’am b’i chikiwach raj wach re ri sinagogas o chikiwach raj q’atal tzij y raj wach re ri tinamit; mub’isoj ne ik’u’x sa’ ri k’ulub’al uwach ki’an chike, ¹² ma ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios kuq’alajisaj chiwe sa’ ri chirajawaxik kib’i’ij» xcha ri Jesús.

Ri rayinik re ri b’eyomalil

¹³ Ek’uchiri’, jun chike ruk’iyal winaq xub’i’ij che ri Jesús:

—Lal tijonel, b’i’ij la che ri watz kuya ri taqal chwe ri’in che taq ri kuxtab’al kiya’om kan ri qachu-qaqaw —xcha’.

¹⁴ Ek’u ri Jesús xuk’ul uwach:

—Achi, ¿china inkojoyom re in aj q’atal tzij pawi’ alaq cha’ kan’an wa jachanik? —xcha’.

¹⁵ Tek’uchiri’, xub’i’ij chike ri winaq:

—Tape alaq, lik chajij ib’ alaq chi utz chwach ronoje rayinik, ma na e ta rub’eyomalil rachi ri kuya chomilaj k’aslemal che —xcha’.

¹⁶ Ek’uchiri’ xutzijoj wa jun k’amb’al na’oj chike:

«K’o jun achi lik b’eyom yey ri rulew lik uk’iyal molonik xuya’o. ¹⁷ Ek’u ri b’eyom xuch’ob’ raqan chirib’il rib’: “¿Sa’ kan’ano? Ma na jinta chi pa kank’ol wi wu’k’iyal molonik xin’ano.”

¹⁸ »Tek’uchiri’ xub’i’ij chirib’il rib’: “E kan’an wa’: Kanwulij taq wa k’olib’al nu’anom re molonik y kanyak jujun chik más nima’q, cha’ chupa kank’ol wi ri numolonik y taq ri nub’eyomalil. ¹⁹ Y kamb’i’ij k’u ri’ chiwib’il wib’: Ri’in lik k’i chi ri nub’eyomalil k’oltalik, wa’ kukuy re uk’iyal junab’. Ek’u wo’ora utz kinuxlanik, kinwa’ik, kantij nuya’ y kan’an ronoje ri kuaj ri’in.”

²⁰ »No’j ri Dios xub’i’ij che: “Achi, lik na jinta k’ana ana’oj. ¡Toq’o’ awach! Ma e waq’ab’ katkamik; yey ronoje k’u rab’eyomalil ak’olom, ¿china re kanoq?” xuchixik.

²¹ »Jek’uri’la’ kuk’ulumaj juna achi we kuk’ol uk’iyal b’eyomalil xa ri’re, pero chwach ri Dios lik nib’a’» xcha ri Jesús chike ri winaq.

Ri Dios keb’uchajij ri ralk’o’al

(Mt. 6:25-34)

²² Tek’uchiri’ xub’i’ij ri Jesús chike rutijo’n:

«E uwari’che kamb’i’ij wa’ chiwe: Mub’isoj ik’u’x rik’aslem; mub’isoj ne ik’u’x sa’ ri kitijo y sa’ riq’u’ kikojo. ²³ Ma ri qak’aslemal e más k’o uwach chwa ri qawa, yey ri qacuerpo e más k’o uwach chwa ri qaq’u’. + 12:22-23 Ri Dios e kaya’w ri qak’aslem y ri qacuerpo; mak’uwari’ kuya ri qawa y ri qaq’u’.

²⁴ »Cheb’iwilape ri joj. Rike na ketiko’naj taj, na kaki’an tane kimolonik, na jinta ne pa kakik’ol wi ri kimolonik; na ruk’ ta k’u ri’ ri Dios keb’utzuqu. ¡Mak’uwari’ ri’ix, ri Dios kixuchajij! ¡Ma e más k’o iwach ri’ix chikiwa ri tz’ikin!

²⁵ »¿K’o neb’a junoq chiwe ri’ix kuriq kunajtirisaj jun chik q’ij che ruk’aslem wara che ruwachulew? Na jinta junoq tob’ ne lik kutij uq’ij che. ²⁶ Ruma k’u ri’, na jinta kutiqoj we lik kub’isoj ik’u’x ri kajawax chiwe.

²⁷ »Chiwilape’ su’anik kak’iy ri kotz’i’j pa taq juyub’. Wa’ na kachakun taj y na kakeman ta nenare’ cha’ ku’an ruq’u’. Yey ri’in kamb’i’ij chiwe: Ri rey Salomón, tob’ lik k’o uchomal ruq’u’ xukojo, wa’ na xumaj ta k’ana ruchomalil taq ri kotz’i’j. ²⁸ Jek’ula’ we ri Dios u’anom chom che ri aq’es k’o waq’ij pa juyub’ yey chwe’q xa kaporox pa aq’, ¿na kuya ta kami ri’ ri Dios riq’u’ kajawax chiwe? ¡Ri’ix lik xa jub’iq’ ri kub’ulib’al ik’u’x ruk’ ri Dios!

²⁹ »Kamb’i’ij k’u chiwe ri’ix: Mub’isoj ik’u’x sa’ riwa y sa’ rimiq’ina’ kitijo. Mapax ne ik’u’x che, ³⁰ ma jenela’ kaki’an ri winaq na keta’am ta uwach ri Dios, e kub’isoj kik’u’x taq wa’. No’j ri’ix k’o jun Iqaw lik reta’am kajawax taq wa’ chiwe. ³¹ Ri lik chirajawaxik chiwe e lik chixok il che rutaqanik ri Dios; yey ronoje taq k’u ri kajawaxik, xa uwi’ chik kaya’taj chiwe.

Ri b’eyomalil re chila’ chikaj

(Mt. 6:19-21)

³² »Ri’ix ix nutijo’n, muxi’ij rib’ ik’u’x che rik’aslem, ma ri’ix tob’ na ix ta k’i, ri Qaqaw lik kaki’kot che kuya chiwe ri’ix kixok chupa rutaqanik y kixtaqan ruk’ Rire. ³³ Chik’ayij ri b’eyomalil k’o iwuk’ cha’ utz keb’ito’ ri nib’a’ib’. Ma we ki’an wa’, e pacha’ kik’ol rib’eyomalil pa na jinta k’o kuk’ulumaj wi y jela’ k’o kutiqoj chiwe chila’ chikaj. Ma e taq ri k’o chila’ chikaj na kajar taj, na kapok’ir taj, yey na jinta ne eleq’omab’ keb’ok che. ³⁴ Ma pa k’o wi rib’eyomalil ri’ix, puwi wa’ ke’ek wi ik’u’x.

Chiyijb’a’ iwib’ che ruk’unib’al ri Qanimajawal

³⁵ »Lik chiyijb’a’ iwib’, pacha’ raj chakib’ kiyijb’am kib’ chi utz y tzijtal ri kicandil, ³⁶ ma koye’em ri kajaw katzelej lo pa ri nimaq’ij re k’ulanikil. Y jela’ echiri’ rire kak’unik y kach’aw pan chwa ri puerta, kakijaqala’ tan lo che. ³⁷ Nim kiq’ij kalaxik raj chakib’ we xk’un lo ri kajaw, keb’olu’riqa’ na kewar taj. Paqatzij wi kamb’i’ij chiwe, ri kajaw keb’ukoj chwa mexa y keb’unimaj chikijujunal. ³⁸ Lik nim kiq’ij kalaxik raj chakib’, tob’ ri kajaw xmayinik, we xk’un lo pa tik’il aq’ab’ o pa saqrib’al, keb’olu’riqa’ na kewar taj.

³⁹ Ek’u chiweta’maj wa’: Juna achi rajaw ja, we ta kareta’maj ri ora echiri’ kopon releq’om, ri’ na kawar ta k’enoq y na kuya ta luwar karaqix ri rocho re ka’an eleq’ chupa. ⁴⁰ Jek’ula’ ri’ix chiyijb’a’ iwib’ che ruk’unib’al Ralaxel Chikixo’l Tikawex, ma k’axtaj kak’unik echiri’ na jinta ina’b’em» xcha’.

Ri aj chak kachakun chi utz y ri aj chak na kachakun ta chi utz

(Mt. 24:45-51)

⁴¹ Ek’uchiri’, ri Pedro xutz’onoj che ri Jesús:

—Qajawal, ¿xew chiqe ri’oj kab’i’ij la wa k’amb’al na’oj o chike konoje ri winaq? —xcha’.

⁴² Ek’u ri Qanimajawal xuk’ul uwach:

«¿Chinoq chiwe ri’ix e pacha’ juna aj chak lik jusuk’ y k’o una’oj, ya’tal puq’ab’ keb’utzuq chupa ru’orayil konoje ri e k’o pa rocho rupatrón? ⁴³ Lik k’u nim uq’ij ralaxik ri’ ri aj chak, we xk’un lo rupatrón, kolu’riqa’ katajin che u’anik ruchak. ⁴⁴ Paqatzij wi kamb’i’ij chiwe: Rupatrón ku’ana taqanel che rire puwi ronoje rub’itaq re.

⁴⁵ »No’j we wa’ wa jun aj chak jewa’ kub’i’ij pa ranima’: “Ri nupatrón k’amaja’ katzelej loq” y kujeq k’u lik keb’uch’ay raj chakib’ chi achijab’ chi ixoqib’; yey ek’u rire xew kawa’ik y kaq’ab’arik, ¿sa’ nawi ri’ ri ka’an che? ⁴⁶ Kak’un lo ri’ rupatrón chupa ri q’ij y ri ora echiri’ wa’ wa aj chak na roye’em taj. Kuq’at k’u tzij puwi ri raj chak y lik kuya pa k’ax junam kuk’ konoje ri na e ta jusuk’.

⁴⁷ »Ek’u juna aj chak, we reta’am sa’ ri karaj rupatrón pero na kukoj ta utzij y na ku’an ta ri b’i’im che, ri’ lik ka’an k’ax che. ⁴⁸ No’j juna aj chak ku’an ri na utz taj yey na reta’am ta k’ut we na utz ta ri ku’ano, ri’ na lik ta k’ax ka’an che. Ma china ri lik k’o ya’tal chuqul, chiqawach apanoq lik k’o roye’em ri Dios che; yey china ri lik k’i ya’tal puq’ab’, más ne roye’em ri Dios che chwa ri roye’em che ri jun na lik ta k’i ri ya’tal puq’ab’.

Ri jachb’al kipa ri tikawex ruma ri Jesús

(Mt. 10:34-36)

⁴⁹ »Pacha’ aq’ ri ko’lnukiq’a che ruwachulew. ¡Ek’u ri kanrayij ri’in ta asu kumaj aq’! ⁵⁰ Lik k’u chirajawaxik kinik’ow na chupa jun unimal k’axk’ob’ik. ¡Na kik’ow ta ri b’is chinuk’u’x, k’a echiri’ kinik’ow chupa wa’! ⁵¹ E chiwach ri’ix, ¿ri nuk’unik che ruwachulew kuk’am lo utzil chomal? Na e ta ri’. Ma paqatzij wi kamb’i’ij e kuk’am lo jachb’al kipa taq ri tikawex. + 12:51 Taq ri tikawex kech’o’jin chikiwach, ma ri na kek’uluw ta re ri Cristo k’o retzelal kik’u’x chikij ri kikojom rub’i’. ⁵² Chwi wo’ora y chiqawach apanoq we e k’o wo’ob’oq pa juna ja, wuma ri’in k’o pa saq kakijach kipa; ma oxib’ kech’o’jin kuk’ ka’ib’ y ka’ib’ kech’o’jin kuk’ oxib’. ⁵³ Kech’o’jin chikiwach rachi ruk’ ruk’ajol, rixoq ruk’ ri ralit y ruchu-ralib’ ruk’ ralib’atz» xcha ri Jesús.

Ri winaq na xkina’b’ej taj echiri’ xk’un Rucha’o’n lo ri Dios

(Mt. 16:1-4; Mr. 8:11-13)

⁵⁴ Yey xub’i’ij ri Jesús chike ruk’iyal winaq:

«Echiri’ kil alaq ri sutz’ kel lo puqajib’al ri q’ij, xew kil alaq y kab’i’ij alaq: “Kape jab’” y e ku’ano. ⁵⁵ Y echiri’ kajum ka’n ri tew kape lo pa sur, kab’i’ij alaq: “Lik ku’an b’uk” y e ku’ano. ⁵⁶ ¡Xa keb’ palaj alaq! Kariq alaq uch’ob’ik chi utz sa’ ru’anom ruwa kaj y ruwachulew; ¿su’chak k’u ri’ na kamaj tane alaq usuk’ ri katajin ri Dios che uk’utik chiwach alaq waq’ij ora?

Qayijb’a’ qib’ chwach ri Dios

(Mt. 5:25-26)

⁵⁷ »¿Su’chak na kach’ob’ ta alaq chi utz sa’ ri lik usuk’ chirajawaxik ka’an alaq? ⁵⁸ We kak’am b’i la pa q’atb’al tzij ruma junoq ukojom mak chi’ij la, e lik utz ri ka’an la utzil chomal ruk’ pa b’e xaloq’ k’amaja’ kopon la chwa ri aj q’atal tzij. Ma we na x’an ta la wa’, kopon na la chwach ri aj q’atal tzij. Y we xopon k’u la chwach rire, kaya’ b’i la puq’ab’ ri ausiliar + 12:58 “Ausiliar”: E pacha’ juna policía waq’ij ora. y rire ku’ya’a la pa cárcel. ⁵⁹ Kamb’i’ij k’ut, na kel ta lo la chiri’ we na xtoj ta kan la ronoje ri tz’onom chi’ij la» + 12:58-59 Wa jun k’amb’al na’oj e ke’elawi lik chirajawaxik qayijb’a’ ri qab’inik qasilab’ik y qa’ana utzil chomal ruk’ ri Dios xaloq’ k’a oj k’aslik y xaloq’ k’amaja’ kopon ri q’ij re ri q’atb’al tzij. xcha ri Jesús.

Lik chirajawaxik wi kaqatzelej qatzij chwach ri Dios

¹ Chupa wa’ wa q’ij e k’o jujun chiri’ xkitzijoj che ri Jesús sa’ ri xkik’ulumaj jujun aj Galilea, ri xekamisax ruma utzij ri taqanel Pilato echiri’ ketajin che uya’ik ri kiqasa’n re chikop chwa ri altar pa ri Rocho Dios. Yey ri kikik’el wa’ wa aj Galilea xkich ka’n puwi ri kikik’el ri chikop.

² Ek’u ri Jesús xuk’ul uwach:

—¿E kach’ob’ nawi alaq, wa’ wa aj Galilea xekamisaxik ma e más e aj makib’ chikiwa ri kach aj Galilea? ³ Paqatzij wi kamb’i’ij che alaq, na e ta ri’. Yey ralaq, we na katzelej ta tzij alaq chwach ri Dios, e ne jun ralaq kasach wach alaq.

⁴ »¿O sa’ nawi kach’ob’ alaq puwi ri xkik’ulumaj ri e dieciocho, ri xekamik echiri’ xtzaq lo ri Torre re Siloé pakiwi’? ¿E kach’ob’ nawi alaq, wa winaq xekamik ma k’o más kimak chikiwa ri kach aj Jerusalem? ⁵ Paqatzij wi kamb’i’ij che alaq, na e ta ri’. Yey ne ralaq, we na katzelej ta tzij alaq chwach ri Dios, e ne jun ralaq kasach wach alaq —xcha’.

Ri k’amb’al na’oj puwi ri che’ re higo na jinta ujiq’ob’alil

⁶ Xutzijoj k’u wa jun k’amb’al na’oj chike:

«K’o jun achi utikom jun che’ re higo chupa rutiko’n. Xk’un k’u loq re kolu’tzukuj ujiq’ob’alil ri higo yey na jinta xuriq che. ⁷ Xub’i’ij k’u che ri chajinel re rutiko’n: “Chawilape’, e urox junab’ wa’ kink’unik ko’lnutzukuj ujiq’ob’alil wa che’ re higo, yey na jinta k’ana ujiq’ob’alil kanriqo. Wo’ora chacheta b’i ma ¿sa’ kutiqoj k’o chupa wa’ wu’lew?” xcha’.

⁸ Ek’u ri chajinel xub’i’ij che: “Wajaw, ya’a chi la wa junab’ che, ma kantij chi na uq’ij kank’ot rij y kankoj abono chuxe’. ⁹ K’axtaj kuya ujiq’ob’alil; no’j we na xuya taj, k’a ek’uchiri’ utz kachet b’i” xcha’.»

Ri Jesús kukunaj jun ixoq pa jun q’ij re uxlanib’al

¹⁰ Pa jun q’ij re uxlanib’al ri Jesús kak’utun chupa jun sinagoga. ¹¹ K’o k’u jun ixoq chiri’ e dieciocho lo junab’ ri’ lik k’uyuk’ik u’anom ri rij ruma jun itzel uxlab’ixel, yey na utz ta ne kusuk’upij rib’. ¹² Y ri Jesús echiri’ xril rixoq, xusik’ij apanoq y jewa’ xub’i’ij che:

—Ixoq, lal kunutajinaq chi che ri yab’il k’o wi la —xcha’. ¹³ Y xuya ruq’ab’ puwi rixoq; y chupa k’u la’ la joq’otaj rixoq xsuk’upitajik y xujeqo kuyak uq’ij ri Dios.

¹⁴ Ek’u ri taqanel re ri sinagoga lik xpe royowal chirij ri Jesús ma xkunan chupa ri q’ij re uxlanib’al, y xub’i’ij k’u chike ri winaq:

—K’o waqib’ q’ij re chak; chupa wa’ utz kape alaq re kakunax b’i alaq, pero lik na ub’e taj kakunax alaq chupa ri q’ij re uxlanib’al —xcha’.

¹⁵ Ek’u ri Jesús xub’i’ij:

—¡Xa keb’ palaj alaq! Onoje ralaq ¿na kakir ta neb’a alaq ri b’oyex y ri buru chupa ri q’ij re uxlanib’al cha’ kak’am b’i alaq chi tijoj ya’? Ka’an ne alaq wa’ chike yey xa e awaj. ¹⁶ Mak’uwari’ taqal che wi’xoq kato’ik, ma rire ralk’o’al kan ri Abraham, + 13:16 Ri aj Israel lik kakiyak uq’ij ri Abraham y kakib’i’ij kiqaw che, ma e nab’e kati’-kimam. yey e dieciocho lo junab’ wa’ “yututal” ruma ri Satanás. ¿Na utz ta kami ri’ kesax chupa ri yab’il pa ri q’ij re uxlanib’al? —xcha’.

¹⁷ Echiri’ xub’i’ij wa’ ri Jesús, lik xek’ix konoje ri tzel keb’ilow re; no’j konoje ri winaq lik keki’kot ruma ri k’utub’al re runimal uchuq’ab’ ri Dios ku’an ri Jesús.

Ri k’amb’al na’oj puwi rija’ re moxtasa

(Mt. 13:31-32; Mr. 4:30-32)

¹⁸ Ek’uchiri’, xub’i’ij tanchi ri Jesús:

«¿Sa’ ruk’ kajunimax wi rutaqanik ri Dios? ¹⁹ Ri’in kanjunimaj ruk’ juna ija’ re moxtasa, ri xk’am b’i ruma jun achi y xtiki’ chupa ri werta. Ek’u ri’ wa’ xk’iyik y lik xu’an b’ojob’ik; yey ri tz’ikin kexik’ik’ che ruwa kaj xki’an kisok puwi taq ruq’ab’» xcha’.

Ri k’amb’al na’oj puwi ri levadura

(Mt. 13:33)

²⁰ Y xub’i’ij tanchi ri Jesús:

«¿Sa’ ruk’ kanjunimaj wi rutaqanik ri Dios? ²¹ E jela’ pacha’ ri levadura, ma echiri’ juna ixoq ku’an pam, kutuk jub’iq’ levadura xo’lib’al oxib’ pajb’al harina y ri levadura kusipowirisaj upa ronoje ri q’or» + 13:21 Wa k’amb’al na’oj puwi ri levadura e ke’elawi tob’ rutaqanik ri Dios xujeq xa ruk’ keb’ oxib’ pero wa’ kumaj ronoje ruwachulew. xcha’.

China taq ri kekolob’etajik

(Mt. 7:13-14, 21-23)

²² Echiri’ ri Jesús k’o chi b’e re ke’ek Jerusalem, xik’ow pa taq tinamit y pa taq aldeas, e ri’ kak’utunik. ²³ Y k’o k’u jun xb’i’n che:

—Wajawal, ¿xa nawi jujun ri kekolob’etajik? —xcha che.

Y ri Jesús xuk’ul uwach:

²⁴ «Lik chich’ikikej iwib’ cha’ kixok chupa ri nutaqanik che ri okib’al xa ch’uti’n uwach, ma kamb’i’ij chiwe: Kopon na ri q’ij echiri’ lik e k’i ri kakaj keb’ok b’i, no’j na kaya’taj ta chike keb’ok b’i.

²⁵ »Ma e ku’ana pacha’ ri rajaw juna ja echiri’ ku’an juna nimaq’ij. Echiri’ eb’okinaq chi konoje ri eb’usik’im, kutz’apij lo ri puerta, y na jinta chi k’u junoq kokik. Jek’ula’ ri’ ri kik’ulumaj ri’ix, na kixok ta chub’i. Kijeq k’u ri’ kixch’aw apanoq: “Qajaw, Qajaw, ya’a ko la chiqe kojok b’i” kixcha’.

»Yey Rire jek’uwa’ kuk’ul lo uwach chiwe: “Ri’in na weta’am taj pa ix petinaq wi ri’ix” kacha chiwe.

²⁶ »Ek’uchiri’, kijeq ub’i’xik: “Oj wa’ k’u wo’qinaq uk’ la yey xk’utun ne la pa taq ri b’e re ri qatinamit” kixcha che.

²⁷ »No’j Rire kub’i’ij lo chiwe: “Paqatzij wi, ri’in na weta’am taj pa ix petinaq wi ri’ix. Chixela chinuwach, iwonoje ri ix ’anal re ri lik itzel uwach” kacha chiwe.

²⁸ »Ek’uchiri’, lik kixoq’ik y kaqich’ich’ ruwi iwe’ echiri’ keb’iwil ri Abraham, ri Isaac y ri Jacob kuk’ konoje ri q’alajisanelab’ e k’o ruk’ ri Qaqaw pa rutaqanik chila’ chikaj; yey ek’u ri’ ri’ix na jinta piq’ab’ kixok b’i kuk’. ²⁹ No’j e k’o ri na e ta aj judi’ab’ e petinaq pa releb’al lo ri q’ij, putzaqib’al ri q’ij y pa ronoje luwar che ruwachulew, ri’ keb’ok chwa ri mexa pa rutaqanik ri Dios.

³⁰ »Chiwilape k’u ri’, ma e k’o jujun chike ri na jinta kiwach wara che ruwachulew, e lik kak’oji’ kiwach chwach ri Dios chila’ chikaj; yey e k’o ri lik k’o kiwach wara che ruwachulew, e ku’ana na jinta kiwach chwach ri Dios chila’ chikaj» xcha’.

Ri Jesús koq’ puwi ri tinamit Jerusalem

(Mt. 23:37-39)

³¹ Chupa k’u wa’ wa q’ij xeqib’ jujun fariseos ruk’ ri Jesús y jewa’ xkib’i’ij che:

—Chelub’i la y oj la ma ri rey Herodes karaj kukamisaj la —xecha’.

³² Y ri Jesús xub’i’ij chike:

—Oj alaq y je’b’i’ij alaq che la’ la’chi, ri e pacha’ juna yak: “Waq’ij y chwe’q k’a keb’enuwesaj b’i ri itzel uxlab’ixel y kan’an kunanik yey kab’ij k’ut kank’is ri nuchak” kacha alaq che. ³³ Pero che k’u wo’xib’ q’ij chirajawaxik wi kamb’inib’ej pan nub’e kin’ek, ma na taqal ta che juna q’alajisanel kakam k’a naj che Jerusalem —xcha’.

³⁴ Tek’uchiri’ xub’i’ij:

«¡Jerusalem, Jerusalem, ri’ix keb’ikamisaj ri q’alajisanelab’ y keb’i’an pa’b’aj janipa ri eb’utaqom lo ri Dios iwuk’! E ri’in uk’iyal laj lik xuaj xinmol kichi’ riwalk’o’al ri’ix jela’ pacha’ ku’an juna ati’ ak’ chike taq ruwi’ch echiri’ kumol kichi’ chuxe’ taq ruxik’, no’j ri’ix na xiwaj ta k’enoq.

³⁵ »Chitape k’ut, k’o jun q’ij echiri’ ri iwocho ri’ix kawulix kanoq. Kamb’i’ij k’u chiwe na kiwil ta chi nuwach k’a echiri’ kopon na ruq’ijol kib’i’ij:

Lik nim uq’ij ri jun petinaq

chupa rub’i’ ri Dios Qajawxel Sal. 118:26

kixcha’.»

Ri Jesús kukunaj jun achi chupa jun q’ij re uxlanib’al

¹ E xu’an wa’ chupa jun q’ij re uxlanib’al: Ri Jesús xsik’ix ruma jun fariseo lik k’o uwach cha’ ke’wo’q chirocho. Y chila’ e k’o jujun chike ri fariseos lik kik’ak’alem we ri Jesús kakunan pa ri q’ij re uxlanib’al. ² Ma chiri’ chwach Rire k’o jun achi lik yewa’, wa’lijinaq rucuerpo.

³ Ek’uchiri’, ri Jesús xutz’onoj chike ri fariseos y raj k’utunel re ri tzijpixab’, jewa’ xub’i’ij:

—¿Ub’e nawi ri ka’an kunanik chupa ri q’ij re uxlanib’al o na ub’e taj? —xcha’.

⁴ Pero rike na jinta xkik’ulub’ej uwach.

Ek’u ri Jesús xuya ruq’ab’ puwi ri yewa’, xukunaj y xub’i’ij che utz ke’ek. ⁵ Tek’uchiri’ xub’i’ij chike:

—¿K’o neb’a junoq che alaq, we rukawayu’ o rub’oyex katzaq pa siwan, na ke’resala’ tuloq tob’ chupa jun q’ij re uxlanib’al? ¿China na ka’anaw ta wa’? —xcha’.

⁶ Ek’u rike na xkiriq ta uk’ulik uwach che.

Pixab’anik chike ri kesik’ix pa juna nimaq’ij

⁷ Ek’u ri Jesús xrilo sa’ ri kaki’an ri esik’im pa ri wa’im, konoje kakimajala’ kib’ puwi taq ri tz’ulib’al ke ri lik k’o kiwach. E uwari’che, xub’i’ij wa k’amb’al na’oj chike ri echokom:

⁸ «Echiri’ kasik’ix la ruma junoq pa juna nimaq’ij re k’ulanikil, na ub’e taj we ke’tz’ula la chupa ri tz’ulib’al ke ri lik k’o kiwach; ma k’axtaj kak’un lo junoq chokom más k’o uwach chiwach rilal. ⁹ Yey kaqib’ k’u ri’ ri rajaw ri nimaq’ij uk’ la y kub’i’ij che’la: “Ya’a kan la wa tz’ulib’al che wa jun chik” kacha’. Ruma k’u la’, kape ri k’ix la y ke’tz’ula lo la k’a chirij.

¹⁰ »E uwari’che, ri chirajawaxik ka’an la echiri’ kasik’ix la pa juna wa’im e wa’: We xopon la, me’tz’ula la chupa ri tz’ulib’al ke ri lik k’o kiwach. Jela’ echiri’ kak’un lo ri sik’iyom e la, jewa’ kub’i’ij che’la: “Wamigo, je’tz’ula la más chwach” kacha’. Jek’ula’ katak’ab’ax q’ij la chikiwach ri e k’o chwach ri mexa uk’ la. ¹¹ Ma china ri ku’an lik nim che rib’, ri Dios kuqasaj uwa uq’ij; no’j china ri ku’an ch’uti’n che rib’, ri Dios kuyak uq’ij» xcha ri Jesús.

Ri na keb’elaj ta che ri sik’ib’al ku’an ri Qaqaw

¹² Tek’uchiri’, xub’i’ij che ri fariseo, ri sik’iyom re pa ri wa’im:

—Echiri’ ka’an la juna wa’im, na xew ta kesik’ij la ri amigos la, ri e atz-chaq’ la, ri e k’o chux che’la y ri b’eyomab’ e k’o lo chi naqaj la. Ma we ka’an la wa’, rike kaki’an uk’axel che’la, kakisik’ij la pa juna wa’im y jek’uri’la’ asu kak’ul la ri tzeleb’al uwach che ri x’an la.

¹³ »E uwari’che, ri chirajawaxik ka’an la echiri’ ka’an la juna nimaq’ij, e cheb’esik’ij la ri nib’a’ib’, ri t’um kaqan kiq’ab’, ri e sik y ri e potz’. ¹⁴ Jek’uri’la’ nim q’ij alaxik la, ma rike na kakich’ij ta uya’ik uk’axel che’la; pero e kak’ul la ri rajil uk’axel echiri’ kek’astaj lo ri lik e jusuk’ chwach ri Dios —xcha ri Jesús.

¹⁵ Echiri’ xuta wa’ jun chike ri etz’ul chwa ri mexa, jewa’ xub’i’ij che: «¡Nim uq’ij ralaxik china ri kawa’ pa ri nimalaj nimab’al kuya ri Dios pa rutaqanik!» xcha’.

¹⁶ Ek’u ri Jesús xub’i’ij che:

«Julaj k’o jun achi xuch’ob’o kuya jun nimalaj nimab’al y lik e k’i ri xeb’usik’ij. ¹⁷ Ek’uchiri’ xopon ru orayil ri nimab’al, xutaq b’i jun raj chak cha’ kub’i’ij chike ri echokom chik: “Peta k’u alaq ma yijb’ital chi ronoje” kacha’.

¹⁸ »No’j chikijujunal xkijeq kakitz’onoj kuyb’al kimak ruma na keb’ek taj. Ri nab’e xub’i’ij: “Xinloq’ ko juch’aqap wulew y lik chirajawaxik ki’nwila’. Chab’i’ij ko che rapatrón chukuyu numak ma na kin’ek taj” xcha’.

¹⁹ »Ri jun chik xub’i’ij: “Xinloq’ ko wo’ob’ yunta b’oyexab’ y ek’u wa’ ki’ntija kiq’ij pa chak. Chab’i’ij ko che rapatrón chukuyu numak ma na kin’ek taj” xcha’.

²⁰ »Yey jun chik xub’i’ij: “Ri’in lik k’ak’ xink’uli’ik; y ruma la’ na kin’ek taj” xcha’.

²¹ »Echiri’ xtzelej lo raj chak, xub’i’ij ronoje wa’ che rupatrón. Ek’u rupatrón lik xpe royowal y xub’i’ij che ri raj chak: “Choq’otan ri’, jat pa taq k’ayb’al y pa taq b’e re ri tinamit y cheb’ak’ama lo ri e nib’a’ib’, ri t’um kaqan kiq’ab’, ri e potz’ y ri e sik” xcha’.

²² »Xe’ek k’u raj chak. Y echiri’ xtzelej loq, xub’i’ij che rupatrón: “Wajaw, ya xin’an ronoje ri xintaq la che; na ruk’ ta k’u ri’, lik k’a k’o luwar chwa taq ri mexa” xcha’.

²³ »Xub’i’ij tanchi k’u rachi che ri raj chak: “Chatelub’i tza’m tinamit y jat pa taq nimab’e y pa taq kuxkul b’e. Chamina uwach chike ri winaq cha’ kepetik y jela’ kanoj uwa taq ri mexa nuyijb’am chik re wa nimab’al. ²⁴ Yey paqatzij wi kamb’i’ij chawe: Na jinta junoq chike ri xenusik’ij nab’e, kutij re ri nimab’al nuyijb’am” xcha’.»

Ri k’ax karik’owib’ej ri katerej chirij ri Jesús

²⁵ Echiri’ ri Jesús k’o chi b’e, uk’iyal winaq eteran chirij. Ek’u Rire xtzu’n chirij y jewa’ xub’i’ij chike:

²⁶ «We k’o junoq karaj katerej lo chwij, lik chirajawaxik che más k’ax kinuna’ ri’in chikiwa konoje, ma we e más k’ax keb’una’ ruchu-uqaw, ri rixoqil, ri ralk’o’al, ri ratz-uchaq’ y más ne k’ax kuna’ rib’ rire chinuwa ri’in, ri’ na taqal ta che ku’an nutijo’n. ²⁷ E uwari’che, china ri na kuya ta ranima’ kutij k’ax ruma ri katerej lo chwij, + 14:27 Pa ri ch’a’tem griego kub’i’ij “ri na ruk’a’am ta rucruz”. ri’ na taqal ta che ku’an nutijo’n.

²⁸ »Ma we k’o junoq karaj ku’an nutijo’n, lik chuch’ob’o na raqan we kukuy ri k’axk’ob’ik kape puwi’ ruma ri katerej lo chwij.

»E jela’ pacha’ ri ka’anik echiri’ kayak juna nimalaj ja. Ma ¿k’o neb’a junoq che alaq na kuch’ob’ ta raqan chi utz nab’e na puwi ri kajawax che cha’ kuyak ri ja y karajilaj na k’u ri’ janipa ri kumaj b’i cha’ kareta’maj we xaqare’ kuch’ij uyakik ri ja? ²⁹ Ma we na ku’an ta wa’, echiri’ utikom chi k’u ruparaqan ri ja, kuchaqab’a’ u’anikil ruma na jinta chi puaq re kuk’iso; yey konoje k’u ri’ ri keb’ilow re, kakijeq kakich’amij, ³⁰ kakib’i’ij: “Wa’chi xujeq uyakik wa ja, yey na xuk’is ta chik” kecha’.

³¹ »Jek’ula’ ¿sa’ nawi ku’an juna rey xa e lajuj mil rusoldados chwa juna chik rey petinaq pa ch’a’oj chirij ruk’ veinte mil soldados? Ri ku’ano e nab’e na kuch’ob’ na raqan chi utz we xaqare’ kuch’ij uchuq’ab’ ri jun chik rey e k’o más usoldados. ³² Y we kuch’ob’o na kuch’ij taj, ri ku’ano e xaloq’ k’a naj k’o wi lo ri jun chik rey, keb’utaq k’u b’i achijab’ cha’ ke’ki’ana ri utzil chomal ruk’. + 14:32 Ri’oj na kaqach’ij ta k’ana ruchuq’ab’ ri Dios, e uwari’che qa’ana utzil chomal ruk’ Rire wo’ora, xaloq’ k’amaja’ koje’ela chwach. ³³ Jek’uri’la’, we k’o junoq che alaq karaj katerej lo chwij, lik chirajawaxik che kuya kan ronoje ri k’o ruk’; + 14:33 Wa’ e ke’elawi ronoje ri k’o quk’ kaqaya puq’ab’ ri Qanimajawal. ma we na ku’an ta wa’, na taqal ta che ku’an nutijo’n.

Ri k’amb’al na’oj puwi ratz’am

(Mt. 5:13; Mr. 9:50)

³⁴ »E ratz’am lik kajawaxik; no’j we xsach rutzayul, ¿su’anik tanchi ka’an tza che? ³⁵ Ma na kuriq ta uchak che rulew y na utz ta ne ka’an abono ruk’. Ek’u ri ka’an che, e katix b’i. + 14:34-35 We ratz’am xsach rutzayul, na jinta chi uchak. Jek’ula’, na jinta kutiqoj we junoq kub’i’ij e utijo’n ri Jesús yey na kuya ta ranima’ karik’owib’ej k’ax ruma Rire. China k’u ri k’o utanib’al che utayik, ¡chuta k’u ri’!» xcha ri Jesús.

Ri k’amb’al na’oj puwi rachi kutzukuj rub’exex sachinaq

(Mt. 18:10-14)

¹ Konoje raj tz’onol puaq re tojonik + 15:1 “Raj tz’onol puaq re tojonik”: Kil “cobrador de impuestos” pa vocabulario. y taq raj makib’ keqib’ ruk’ ri Jesús cha’ kakita ruch’a’tem. ² Pero ri fariseos y raj k’utunel re ri tzijpixab’ lik kakich’a’tib’ej, jewa’ kakib’i’ij: «Wa’chi keb’uk’ul raj makib’ y kawa’ kuk’» kecha’.

³ E uwari’che ri Jesús xutzijoj wa jun k’amb’al na’oj chike, jewa’ xub’i’ij:

⁴ «¿Sa’ nawi ku’an junoq che alaq we e k’o jun ciento ub’exex yey kasach k’u junoq chike? ¿Na keb’uk’ol ta neb’a kan ri’ ri noventa y nueve pa ri kiluwar y ke’ek k’u che utzukuxik ri jun xsach kanoq? Yey na kuxlan ta che utzukuxik k’a echiri’ ku’riqa loq. ⁵ Ek’uchiri’ kuriqo, lik kaki’kotik kuya lo chirij uqul. ⁶ Y echiri’ kopon chirocho, kumol kichi’ ri ramigos y ri ratz-uchaq’, y jewa’ kub’i’ij chike: “Chixki’kota wuk’ ma xinriq ri nub’exex sachinaq” kacha’.

⁷ »Kamb’i’ij k’u ri’in che alaq: Más ne k’o ki’kotemal chila’ chikaj ruma juna aj mak kutzelej utzij chwach ri Dios, chikiwa noventa y nueve jusuk’ e k’olik y na kajawax taj kakuytaj kimak.

Ri k’amb’al na’oj puwi rixoq kutzukuj rusaqil puaq

⁸ »We e la’ juna ixoq k’o lajuj saqil puaq ruk’ yey kutzaq k’u junoq, ¿sa’ ri ku’ano? Kutzij aq’ y na’l kumes rupa ja, kutzukuj k’u kok’il yey na kuxlan ta che utzukuxik k’a echiri’ ku’riqa loq. ⁹ Y ek’uchiri’ uriqom chik, kumol kichi’ ri ramigos y ri ratz-uchaq’ y kub’i’ij k’u chike: “Chixki’kota wuk’ ma xinriq wa saqil puaq nutzaqom” kacha’. ¹⁰ Kamb’i’ij k’u ri’in che alaq: Jela’ ri ki’kotemal ke ri ángeles chwach ri Dios echiri’ juna aj mak kutzelej utzij» xcha ri Jesús.

Ri k’amb’al na’oj puwi jun ala sachinaq

¹¹ Xutzijoj k’u wa jun k’amb’al na’oj chike, jewa’ xub’i’ij:

«K’o jun achi e k’o ka’ib’ uk’ajol. ¹² Jun q’ij ri chaq’ixel xub’i’ij che ruqaw: “Tat, jacha la upa ri b’eyomalil la y asu ya’a la janipa ri taqal chwe ri’in” xcha che ruqaw. Y ruqaw e xu’ano. Xujach k’u rub’eyomalil, xuya ri taqal che ruk’ajol atzixel y ri taqal che ri chaq’ixel.

¹³ »K’amaja’ k’u naj ujachik upa, rala chaq’ixel xuk’ayij ronoje ri xya’ che, xumol b’i uchi’ ri puaq y xe’ek naj chupa jun chik tinamit. Chila’ k’u ri’ xutz’ila’ ronoje rub’eyomalil, ma xu’an ruk’ ri puaq ronoje ri xraj rire. ¹⁴ Ek’uchiri’ xuk’is ronoje rurajil, xpe jun nimalaj numik chupa la’ la tinamit pa k’o wi. Y xujeq lik kutij k’ax.

¹⁵ »Xe’ek k’ut che utzukuxik uchak ruk’ jun achi aj chila’. Yey rachi xutaq b’i pa juyub’ che kichajixik uk’iyal aq. ¹⁶ Ek’u rala xujeq lik kanumik, kurayij uwach tob’ ne e ri kecha’ ri aq, pero na jinta junoq kaya’w re che.

¹⁷ »Tek’uchiri’, xk’un runa’oj y chirib’il rib’ xuch’ob’ raqan: “Chila’ chirocho ri nuqaw lik k’o kakitij ruk’iyal mokom; yey ri’in wara kinkam che numik. ¹⁸ Ek’u wo’ora kintzelej chirocho ri nuqaw y jewa’ kamb’i’ij che: Tat, in makuninaq chwach ri Dios y chiwach rilal. ¹⁹ Na taqal ta chik kab’i’x chwe in k’ajol la. ’Ana la chwe pacha’ xa in chi jun mokom la” xcha chirib’il rib’. ²⁰ Y ek’u xu’ano. Xumaj b’i ub’e chirocho ruqaw.

»Ek’u ruqaw, echiri’ xril pana ruk’ajol chinimanaj, lik xjuch’ ka’n pa ranima’. Lik k’u ri’ kanik xe’ek y xu’k’ulu apanoq. Xulaq’apuj y xutz’ub’ uchi’.

²¹ »Y rala xub’i’ij che ruqaw: “Nuqaw, in makuninaq chwach ri Dios y chiwach rilal. Na taqal ta chik kab’i’x chwe in k’ajol la” xcha’.

²² »Pero ruqaw xub’i’ij chike ri raj chakib’: “Ji’wesala’ lo ri k’ul más chom y chiwiqa’. Chikojo juna mapaq’ab’ che ruwi uq’ab’ y uxajab’ che ri raqan. ²³ Yey ji’k’ama lo ri meq’ lik ti’o’jirisam y chikamisaj. Qatija k’u ri’, chojki’kotoq y qa’ana nimaq’ij, ²⁴ ma wa nuk’ajol e junam ruk’ kaminaq chik yey wo’ora xk’astaj loq. Rire sachinaq chik pero xriqitajik” xcha chike. Y xkijeqo lik keki’kotik.

²⁵ »Ek’u ruk’ajol atzixel b’enaq pa juyub’; yey echiri’ xk’un lo chunaqaj ri ja, xuta ri música lik kat’iqowik y ri kexajaw pa ri nimaq’ij. ²⁶ Xusik’ij k’u pan jun chike raj chakib’ y xutz’onoj che sa’ ri katajinik.

²⁷ »Raj chak xub’i’ij che: “Xk’un ri chaq’ la. Ruma k’u la’, ri qaw la lik xki’kot che ma utz uwach xk’unik, na jinta k’o xuk’ulumaj. E uwari’che, xutaq ukamisaxik ri meq’ ti’o’jirisam cha’ kaqa’an nimaq’ij” xcha che.

²⁸ »Ek’u ri atzixel lik xpe royowal y na xraj taj kok b’i. Xel na k’u lo ruqaw y lik xelaj che cha’ kok b’i. ²⁹ No’j rire xuk’ul uwach, jewa’ xub’i’ij che ruqaw: “Rilal eta’am la janipa lo junab’ wa’ in chakuninaq uk’ la y na nupalajim ta tzij la julajoq. Na ruk’ ta k’u ri’, na ya’om tane la chwe tob’ xa juna ralko nukaprux cha’ kan’an nimaq’ij y kinki’kot kuk’ ri wamigos. ³⁰ Yey ek’u wo’ora xk’un wa jun k’ajol la, ri xa xu’tz’ila’ lo ri puaq la kuk’ ixoqib’ na chom ta kib’inik; na ruk’ ta k’u ri’, ruma rire, xtaq la ukamisaxik ri meq’ ti’o’jirisam” xcha che.

³¹ »Ek’u ruqaw xub’i’ij che: “Nuk’ajol, ri’at ronoje q’ij at k’o wuk’, yey rub’itaq we, ronoje awe’at chik. ³² No’j wo’ora lik chirajawaxik wi kaqa’an nimaq’ij y kojki’kotik, ma wa’chaq’ e junam ruk’ kaminaq chik yey wo’ora xk’astaj loq. Rire sachinaq chik pero xriqitajik” xcha’.»

Ruchapab’exik ri qab’eyomalil

¹ Ek’u ri Jesús xutzijoj wa’ chike rutijo’n:

«K’o jun achi b’eyom y rire k’o jun raj chak chajinel re ronoje rub’itaq re. Xopon k’u ub’i’xikil che ri b’eyom, ri raj chak katajin b’i che uk’isik rub’eyomalil. ² Ek’u ri b’eyom xusik’ij ri raj chak y jewa’ xub’i’ij che: “¿Sa’ wa’ wa kanta chawe? Ma xb’i’x chwe, ri’at e katz’ila’ rub’itaq we. Ruma k’u ri’, wo’ora na at ta chi chajinel chwi rub’itaq we, pero chaya’a kan chwe chuchola’j tz’ib’ital chwa wuj sa’ ri xa’an ruk’ taq ri nuya’om paq’ab’” xcha’.

³ »Ewi ri raj chak xuch’ob’ raqan: “¿Sa’ ri kan’an wo’ora? Ma ri wajaw karesaj ri nuchak chwe. Yey ri’in na kankuy taj kinchakun pa juyub’ y kink’ix che kantz’onoj limoxna. ⁴ ¡Ah! Weta’am chik sa’ ri kan’ano cha’ e k’o wamigos kek’uluw we’in chikocho echiri’ na jinta chi nuchak” xcha pa ranima’.

⁵ »Xeb’usik’ij k’u chikijujunal ri k’o kik’as ruk’ ri rajaw. Xutz’onoj che ri nab’e: “¿Janipa rak’as ruk’ ri wajaw?” xcha che.

⁶ »Y raj k’as xuk’ul uwach: “Nuk’as jun ciento tena’x aceite” xcha che.

»Y raj chak xub’i’ij che: “Ri’ ruwujil rak’as. Choq’otan chat-tz’uloq, chayojo ri jun ciento y chakojo xa nik’aj ciento chik” xcha’.

⁷ »Tek’uchiri’, xutz’onoj che jun chik: “Y ri’at, ¿janipa rak’as?” xcha’.

»Y raj k’as xub’i’ij: “Nuk’as jun ciento quintal trigo” xcha’.

»Y raj chak xub’i’ij che: “Ri’ ruwujil rak’as. Chayojo ri jun ciento y chakojo xa ochenta quintal chik” xcha’.

⁸ »Ek’u ri rajaw, echiri’ xreta’maj sa’ ri xu’an ri raj chak, jewa’ xub’i’ij: “¡Ja’! ¡Lik k’o una’oj wa jun achi, tob’ na jusuk’ ta ri u’anom!” xcha’.»

Xub’i’ij k’u ri Jesús chike rutijo’n:

«Paqatzij wi ri winaq na e ta jusuk’, más k’o kina’oj che uchapab’exik rub’itaq ke, chikiwa ri e k’o pa ri Q’ijsaq. ⁹ E uwari’che kamb’i’ij chiwe: Chichapab’ej chi utz ri puaq y rub’itaq iwe y ruk’ wa’ cheb’ito’o ri nib’a’ib’ y jek’ula’ rike keb’u’ana iwamigos. Ma echiri’ kopon ri q’ij na jinta chi puaq iwuk’, kixk’ul na chila’ chikaj pa kaya’i’ wi chiwe ri k’aslemal na jinta utaqexik.

¹⁰ »E junoq jusuk’ uchapab’exik ku’an ri xa jub’iq’ ya’tal puq’ab’, jek’uri’la’ ku’ano we xya’i’ k’i puq’ab’. No’j we na jusuk’ ta uchapab’exik ku’an ri xa jub’iq’ ya’tal puq’ab’, jek’uri’la’ we xya’i’ k’i puq’ab’, na jusuk’ ta ri ku’an ruk’. ¹¹ Ek’u ri’ ri’ix, we na jusuk’ ta uchapab’exik i’anom ri b’eyomalil xa re ruwachulew, ¿china k’u kaya’w ri’ piq’ab’ ri saqil b’eyomalil re chila’ chikaj? Na jinta junoq. ¹² Yey we e la’ na jusuk’ ta uchapab’exik i’anom ri ya’om piq’ab’ xa pa chaq’i’m, ¿china k’u ri’ karaj kuya b’eyomalil chiwe? Na jinta junoq.

¹³ »Lik k’ayew we juna aj chak e ka’ib’ ri rajaw. Ma laj tzel karil ri jun yey k’ax kuna’ ri jun chik; o laj kuyak uq’ij ri jun yey kuk’aq b’i uq’ij ri jun chik. Ruma k’u la’, na utz taj we junoq kuya rib’ che kunimaj ri Dios yey kuya rib’ che utzukuxik ri b’eyomalil re ruwachulew» xcha ri Jesús.

¹⁴ Echiri’ xkita wa’ ri fariseos, ri lik ke’ek kik’u’x ruk’ ri puaq, xa xkitze’ej ri kub’i’ij ri Jesús.

¹⁵ Ek’u Rire xub’i’ij chike:

«Ralaq fariseos, lik ka’an chi ib’il ib’ alaq pacha’ lik alaq jusuk’ chikiwach ri winaq, pero ri Dios reta’am sa’ ri k’o pa anima’ alaq. Ma ronoje taq ri lik yakom uq’ij kuma ri winaq, wa’ lik tzel kilitaj ruma ri Dios.

Ri Tzij Pixab’ y rutaqanik ri Dios

¹⁶ »Ri q’alajisanelab’ y ri Moisés kitz’ib’am chi lo chupa ri Tzij Pixab’ chwi rutaqanik ri Dios kak’un na; yey ruk’ k’u ri Juan xjeqi’ wi utzijoxik ruk’unib’al rutaqanik ri Dios, y konoje k’u ri winaq lik kakitij uq’ij keb’ok chupa wa’. ¹⁷ Na ruk’ ta k’u ri’, lik k’o uwach wa Tzij Pixab’ tz’ib’ital kanoq, ma e ne más k’ayew kajalk’atix jub’iq’oq che wa’ chwa ri kasach uwach ruwa kaj y ruwachulew.

Ri Jesús kak’utun chwi ri jachb’al ib’

(Mt. 5:31-32; 19:1-12; Mr. 10:1-12)

¹⁸ »China junoq kuya ruwujil re jachb’al ib’ che ri rixoqil yey kak’uli’ tanchi ruk’ juna chik ixoq, ri’ kamakun chirij ri k’ulanikil. Yey china ri kak’uli’ ruk’ rixoq jachom kanoq, ri’ jenela’ kamakun chirij ri k’ulanikil.

Ri b’eyom y ri Lázaro

¹⁹ »K’o jun achi lik b’eyom, e taq ruq’u’ kukojo ’anatal ruk’ k’ul morato + 16:19 “Morato”: Kil “púrpura” pa vocabulario. y ruk’ k’ul lino rub’i’, yey wa’ lik k’i rajil. Rire ronoje q’ij ku’an nimaq nimanik pa rocho. ²⁰ Y chunaqaj k’u ri puerta katz’uyi’ jun nib’a’ Lázaro rub’i’ yey wa’ lik kaq’olol rij che ch’a’k. ²¹ Ek’u wa nib’a’ lik kurayij pan uwach ri qax katzaq chuxe’ rumexa ri b’eyom; yey kek’un taq ne lo ri tz’i’ y kakiriq’ira’ uwach ruk’ax kaq’ololik.

²² »Xopon k’u jun q’ij xkam ri nib’a’ y xk’am b’i kuma ri ángeles y xya’ k’u putzal ri Abraham. Tek’uchiri’, xkam ri b’eyom y xmuqik.

²³ »Ek’uchiri’ k’o chi pa k’ax ri b’eyom chupa ri luwar ke ri ekaminaq, chinimanaj xril pan ri Abraham ruk’ ri Lázaro putzal. ²⁴ Ek’u ri b’eyom xsik’in apanoq, jewa’ xub’i’ij: “Nuqaw Abraham, + 16:24 Ri aj Israel lik kakiyak uq’ij ri Abraham y kakib’i’ij kiqaw che, ma e nab’e kimam. chinjuch’ ka’n ko che’la, taqa lo la ri Lázaro cha’ kumu’ ruwi uq’ab’ pa ya’ re kolu’jorij ri waq’, ma lik k’ax in k’o chupa wa aq’” xcha che.

²⁵ »No’j ri Abraham xub’i’ij pan che: “At wal, k’una chak’u’x echiri’ at k’as che ruwachulew, lik xak’ul janipa ri xarayij; no’j ri Lázaro lik k’ax ri xuk’ul rire che ruk’aslem che ruwachulew. Ek’u wo’ora rire lik utz u’anom wara, no’j ri’at at k’o pa ri k’ax. + 16:25 Wa jun versículo na e ta ke’elawi konoje ri b’eyomab’ keb’ek pa k’ax y konoje ri nib’a’ib’ kekolob’etajik. Ma ri Abraham mismo e jun achi lik b’eyom y rire xkolob’etajik. ²⁶ Yey chiqaxo’l ri’oj y ri’at k’o jun nimalaj siwan. Ruma k’u wa’, ri e k’o wara na utz taj keq’ax pan iwuk’; y ri e k’o iwuk’, na utz taj keq’ax lo wara” xcha ri Abraham.

²⁷ »Xub’i’ij k’u ri b’eyom che: “Kantz’onoj ko che’la, nuqaw Abraham, taqa b’i la ri Lázaro chirocho ri nuqaw chwachulew, ²⁸ ma chila’ e k’o kan wo’ob’ nuchaq’. Taqa k’u b’i la ri Lázaro cha’ keb’u’pixab’aj y jela’ na kepe ta rike chupa wa luwar re k’ax pa wa in k’o wi ri’in” xcha’.

²⁹ »Y ri Abraham xub’i’ij che: “K’o chi pakiq’ab’ rike ri Tzij Pixab’ tz’ib’ital kan kuma ri Moisés y ri q’alajisanelab’. ¡Ek’u kita ke ri’!” xcha’.

³⁰ »Ek’u ri b’eyom xub’i’ij che: “Nuqaw Abraham, rike na keb’ok ta il che wa’. Pero we ta e la’ k’o junoq k’astajinaq b’i chikixo’l ri ekaminaq yey kawinaqir chikiwach, ri’ kakitzelej na kitzij chwach ri Dios” xcha’.

³¹ »Ek’uchiri’ xub’i’ij ri Abraham che: “We rike na keb’ok ta il che ri kitz’ib’am kan ri Moisés y ri q’alajisanelab’, na kakijalk’atij ta ri kib’inik kisilab’ik tob’ ne kawinaqir chikiwach junoq k’astajinaq b’i chikixo’l ri ekaminaq” xcha ri Abraham.»

Ri q’atb’al tzij re ri Dios k’o pakiwi ri kakimin jun chik pa mak

(Mt. 18:6-7, 21-22; Mr. 9:42)

¹ Ri Jesús xub’i’ij chike rutijo’n:

«Che ruwachulew lik k’o tzaqib’al pa mak, pero ¡lik toq’o’ k’u uwach ri kumin junoq chik chupa ri na utz taj, ma e kape ri q’atb’al tzij re ri Dios puwi’! ² Ma e ne más utz kuya ri katzayab’ax b’i puqul juna nimalaj ka’ re ke’em y kak’aq k’u b’i chupa ri mar, chwa ri kumin junoq pacha’ wa ch’uti’q + 17:2 “Ch’uti’q”: Wa’ e kach’a’t pakiwi ri na jinta kichuq’ab’, na jinta kiwach o ri k’ak’ xkub’i’ kik’u’x ruk’ ri Jesús. chupa ri na utz taj.

Pixab’anik puwi ri kuyb’al mak

³ »Lik chiwila k’u iwib’ ri’ix. Ma we juna awatz-achaq’ ku’an ri na utz taj chawe, chach’a’b’ej upa. Y we xutzelej utzij chawach, chakuyu umak. ⁴ Tob’ ne ku’an ri na utz taj chawe wuqub’ laj chupa ri jun q’ij y wuqub’ laj kolu’tzelej utzij chawach, chakuyu umak» xcha ri Jesús.

⁵ Ek’uchiri’ xkib’i’ij ri kab’lajuj e utaqo’n che:

—Nimarisaj la ri kub’ulib’al qak’u’x —xecha’.

⁶ Y ri Qanimajawal Jesucristo jewa’ xub’i’ij chike:

—We ta ri kub’ulib’al ik’u’x kak’iyik jela’ pacha’ kak’iy rija’ re moxtasa, utz ne ri’ kib’i’ij che wa jun che’: “Chumich’a b’i rib’ wara y chutika rib’ chupa ri mar,” y e ku’ana’ —xcha’.

Mi’an nim che iwib’ ruma kixchakun pa ruchak ri Dios

⁷ Ek’u ri Jesús xub’i’ij:

«We e la’ junoq chiwe k’o juna raj chak kachakun pa ab’ixb’al o keb’uchajij chikop, yey echiri’ katzelej lo pa juyub’, ¿kib’i’ij nawi che: “Chatokoq, chat-tz’ula chwa ri mexa”? ⁸ ¡Na e ta ki’ano! Ri kib’i’ij che e wa’: “Chajeqa uyijb’axik ri wa’im y chayijb’a’ awib’ cha’ kaya lo ri nuwa chwa ri mexa. Ek’uchiri’ in wo’qinaq chi ri’in, k’a tek’uchiri’ katwa’ ri’at” kixcha’. ⁹ ¿Kutioxij nawi ri patrón che ri raj chak ruma xu’an ri xutaq che? Na kutioxij taj.

¹⁰ Jek’ula’ ri’ix, echiri’ i’anom chi ronoje ri ixtaqom che u’anik ruma ri Dios, jewa’ chib’i’ij: “Ri’oj xa oj mokom, na taqal ta ko chiqe kayak qaq’ij ma xew qa’anom ri ub’i’im ri Dios chiqe” kixcha’.»

Na e ta k’i ri ketioxin che ri Qaqaw

¹¹ Echiri’ ri Jesús k’o chi b’e re ke’ek Jerusalem, katajin rik’owik pa ri b’e, ri kujach upa ri luwar re Samaria ruk’ ri luwar re Galilea. ¹² Echiri’ katajin rokik chupa jun aldea, lajuj achijab’ k’o ri yab’il lepra chike xeb’el lo che uk’ulik yey chinimanaj xetak’i’ wi lo che ri Jesús. + 17:12 Jewa’ xki’ano ma chupa ri Tzij Pixab’ kub’i’ij na utz taj kaqib’ junoq k’o lepra che ruk’ junoq na jinta wa yab’il che. ¹³ Xkijeq k’u kesik’in che, jewa’ kakib’i’ij:

—¡Jesús, lal tijonel, choj-juch’ ka’n ko che’la! —kecha’.

¹⁴ Ek’uchiri’ xeril pan ri Jesús, jewa’ xub’i’ij chike:

—Oj alaq, je’k’utu ib’ alaq chikiwach raj chakunel pa Rocho Dios + 17:14 Ri Tzij Pixab’ re ri Moisés kub’i’ij we junoq na jinta chi lepra che, chirajawaxik kuk’utu rib’ chwach jun aj chakunel pa Rocho Dios cha’ rire kub’i’ij we utz chik ke’k’ola chikixo’l ri ratz-uchaq’. Lv. 14:1-32 —xcha chike.

Xeb’ek k’ut, y echiri’ ketajin chi b’e, xekunutaj che ri kiyab’il.

¹⁵ K’o k’u jun chike, echiri’ xrilo kunutajinaq chik, xtzelej loq y xujeqo kasik’inik, lik kuyak uq’ij ri Dios. ¹⁶ Xuxukub’a’ k’u rib’ xe’raqan uq’ab’ ri Jesús, xuqasaj rupalaj k’a chu’lew y lik katioxin chwach, yey wa’ wa’chi aj Samaria.

¹⁷ Ek’u ri Jesús jewa’ xub’i’ij:

—¿Na e ta neb’a lajuj ri xekunutajik? Yey ri b’elejeb’ chik, ¿pa e k’o wi? ¹⁸ ¿Su’chak na xetzelej ta lo rike cha’ kakiyak uq’ij ri Dios? Ma xew xtzelej lo wa jun achi yey rire na aj tane Israel —xcha’.

¹⁹ Xub’i’ij k’u che rachi:

—Chatyaktajoq y chamaja b’i ab’e. Ma ruma ri kub’ulib’al ak’u’x wuk’, xatkolob’etaj che ri yab’il —xcha’.

Ruk’unib’al Ralaxel Chikixo’l Tikawex

(Mt. 24:23-28, 36-41)

²⁰ Ri fariseos xkitz’onoj che ri Jesús:

—¿Jampala’ kak’un rutaqanik ri Dios che ruwachulew? —xecha’.

Y ri Jesús xuk’ul uwach:

—Ri jeqeb’al rutaqanik ri Dios na jinta k’utub’al re kilitajik. ²¹ Na jinta ne junoq kub’i’ij: “¡Ri’ k’o wara!” o “¡Le’ k’olik!” Ma tape alaq: Rutaqanik ri Dios k’o chi chixo’l alaq —xcha chike.

²² Ek’uchiri’ ri Jesús xub’i’ij tanchi chike rutijo’n:

«Kopon k’u ri q’ij echiri’ lik kiwaj kiwil tob’ ne xa juna q’ij che ruq’ijol Ralaxel Chikixo’l Tikawex echiri’ kataqan che ruwachulew; pero na kiwil taj. ²³ Ku’ana k’u ri’ e k’o kakib’i’ij chiwe: “¡Ri’ k’o wara!” o “¡Le’ k’olik!” Pero ri’ix mix’ek, na keb’iternab’ej ta nenare’. ²⁴ Ma echiri’ kak’un Ralaxel Chikixo’l Tikawex, konoje kakil ruk’unib’al jela’ pacha’ ku’ano echiri’ kayok’ ka’n ruxe’ kaj y ruwonib’al wa’ kuwonisaj ronoje.

²⁵ Pero lik k’u chirajawaxik nab’e na kutij ri k’ax y lik kak’aq b’i uq’ij kuma ri winaq re waq’ij ora.

²⁶ »Ma jela’ pacha’ ri xu’an chupa taq ri q’ij re ri Noé, jela’ ku’ana pa ruk’unib’al Ralaxel Chikixo’l Tikawex. ²⁷ Ma konoje ri winaq kakitij kiwa, kakitij kiya’, kek’uli’ik y kekiya ri kalk’o’al pa k’ulanikil. Ek’u ketajin ri’ che u’anikil, echiri’ xopon ruq’ijol xok b’i ri Noé chupa ri nimalaj barco; k’a tek’uchiri’ xpe ri unimal jab’ y jela’ xusach kiwach konoje.

²⁸ Jek’uri’la’ xu’an ojertan chupa taq ri q’ij re ri Lot: taq ri winaq kakitij kiwa, kakitij kiya’, keloq’owik, kek’ayinik, ketiko’najik y kakiyak kocho. ²⁹ Yey chupa k’u ri q’ij echiri’ xel b’i ri Lot chupa ri tinamit Sodoma, xpe lo aq’ chikaj kajinow ruk’ azufre + 17:29 Gn. 19:24-25; Ap. 14:10 y xekam konoje ri e k’o chupa ri tinamit. ³⁰ Jek’uri’la’ ku’ana pa ruq’ijol echiri’ kaq’alajin uwach Ralaxel Chikixo’l Tikawex, ma taq ri winaq na kakoy’ej ta ruk’unib’al.

³¹ »Chupa k’u ri’ la q’ij, china ri k’o lo chwi ri rocho, maqaj lo che uk’amik ub’itaq re pa ja; y china ri k’o pa juyub’, matzelej lo pa ri tinamit. ³² K’una chik’u’x ri’ix sa’ ri xuk’ulumaj ri rixoqil ri Lot. + 17:32 Gn. 19:26 ³³ China ri lik kutij ri’ che na kuya ta ranima’ ruk’aslem, ri’ e kujam ri chomilaj uk’aslemal chwach ri Dios; no’j china ri kuya ranima’ ruk’aslem wuma ri’in, ri’ e kuriq ri chomilaj uk’aslemal chwach ri Dios.

³⁴ »Paqatzij wi kamb’i’ij chiwe: Chupa la’ la’q’ab’ k’o ku’ana wi e k’o ka’ib’oq kewar junam; jun kak’am b’i y ri jun chik kaya’i’ kanoq. ³⁵ O laj e k’o ka’ib’ ixoqib’ junam keke’nik; jun kak’am b’i y ri jun chik kaya’i’ kanoq. ³⁶ Pa e k’o wi ka’ib’oq chwa juyub’; jun kak’am b’i y ri jun chik kaya’i’ kanoq» xcha ri Jesús.

³⁷ Ek’uchiri’ rutijo’n xkik’ul uwach, jewa’ xkib’i’ij che:

—Qajawal, ¿pachawi ku’ana wi wa’? —xecha’.

Y ri Jesús xub’i’ij chike:

—Lik kaq’alajinik pa ku’ana wi, jela’ pacha’ kaq’alajinik pa k’o wi juna kaminaq, ma puwi wa’ kakimol wi kib’ taq ri k’uch + 17:37 Wa k’amb’al na’oj e ke’elawi ruk’unib’al ri Qanimajawal lik kaq’alajinik, ma konoje ri winaq kakil wa’. Lc. 17:24 —xcha’.

Ri k’amb’al na’oj puwi jun ixoq malka’n y jun aj q’atal tzij

¹ Ek’u ri Jesús xutzijoj wa jun k’amb’al na’oj cha’ kuk’ut chike rutijo’n ri lik chirajawaxik wi na kakoq’otaj taj kaki’an orar chwach ri Dios y na kapax tane kik’u’x che roy’exik ri k’ulub’al uwach. ² Jewa’ xub’i’ij chike:

«Chupa jun tinamit k’o jun aj q’atal tzij na kuxi’ij ta rib’ chwach ri Dios y na kuxi’ij ta rib’ chwach juna achi. ³ K’o k’u jun ixoq malka’n chupa wa tinamit, ronoje q’ij kak’un chwach raj q’atal tzij y kub’i’ij che: “Q’ata la tzij puwi jun tikawex kach’o’jin chwij” kacha che.

⁴ »Ek’u raj q’atal tzij lik naj e ri’ na xraj taj ku’an ri kutz’onoj wi’xoq. Tek’uchiri’, xub’i’ij pa ranima’: “Tob’ na kanxi’ij ta wib’ chwach ri Dios y na kanxi’ij ta wib’ chwach juna achi, ⁵ kan’an na k’u wa q’atb’al tzij kutz’onoj wi’xoq malka’n. Ma we na kanto’ taj, xaqi kino’luch’ich’a’ yey wa’ na kankuy ta chik” xcha raj q’atal tzij.»

⁶ Ek’uchiri’, ri Qanimajawal xub’i’ij chike rutijo’n:

«Xita k’u ri’ sa’ ri xub’i’ij wa aj q’atal tzij na utz ta uk’u’x. Xu’an k’u ri xutz’onoj rixoq che ma rire na xroq’otaj ta utz’onoxik.

⁷ »We juna achi na utz ta uk’u’x ku’an wa’, ¡mak’uwari’ ri Dios ku’an ri usuk’ y keb’uto’ k’u ri eb’ucha’om Rire we rike kakich’a’b’ej chipaq’ij chichaq’ab’! ¿Kamayin neb’a Rire che uk’ulik uwach? ⁸ Kamb’i’ij chiwe: Na jampatana ri Dios kuk’ulub’ej lo uwach y ku’an k’u ri usuk’ chike. Pero echiri’ kak’un tanchi Ralaxel Chikixo’l Tikawex, ¿k’a keburiq nawi tikawex che ruwachulew k’a k’o kub’ulib’al kik’u’x ruk’ ri Dios?» xcha ri Jesús.

Ri k’amb’al na’oj puwi jun fariseo y jun aj tz’onol puaq re tojonik

⁹ E k’o jujun kakich’ob’o lik e jusuk’; ruma k’u ri’, lik k’u kakik’aq b’i kiq’ij ri jujun chik. Ek’u ri Jesús xutzijoj wa jun k’amb’al na’oj chike:

¹⁰ «E k’o ka’ib’ achijab’ xeb’ek pa ri Rocho Dios cha’ ke’ki’ana orar; jun e kuk’il ri fariseos y ri jun chik, aj tz’onol puaq re tojonik. ¹¹ Ek’u ri fariseo e ri’ tak’alik xujeq ku’an orar; lik kuyak uq’ij chirib’il rib’, jewa’ kub’i’ij: “Lal Dios, kantioxij che’la ma ri’in na in ta jela’ pacha’ ri juch’ob’ achijab’: ri eleq’omab’, ri na e ta jusuk’, ri kemakun chirij ri k’ulanikil. Ri’in na in tane jela’ pacha’ la jun aj tz’onol puaq re tojonik. + 18:11 “Raj tz’onol puaq re tojonik”: Kil “cobrador de impuestos” pa vocabulario. ¹² Ri’in kalaj kan’an ayuno ronoje semana, y kanya ri nudiezmo che ronoje ri kanch’ako” kacha ri fariseo.

¹³ »No’j raj tz’onol puaq re tojonik xa naj xk’oji’ wi apanoq. Na karaj tane katzu’n chikaj; kut’iqit’a’ ruwa uk’u’x, jewa’ kub’i’ij: “Lal Dios Qajawxel, ¡kuyu ko la numak, ma ri’in lik in aj mak!” kacha’.

¹⁴ »Kamb’i’ij k’u chiwe: Wa aj tz’onol puaq re tojonik xtzelej chirocho ’anom chi jusuk’ che ruma ri Dios; no’j ri fariseo, na xkuy ta rumak. Ma china ri ku’an nim che rib’, ri Dios kuqasaj uwa uq’ij; no’j china ri ku’an ch’uti’n che rib’, ri Dios kuyak uq’ij» xcha’.

Ri Jesús kuyak kiq’ij rak’alab’

(Mt. 19:13-15; Mr. 10:13-16)

¹⁵ E k’o jujun raltaq ko ak’alab’ xek’am lo chwach ri Jesús cha’ Rire kuya ruq’ab’ pakiwi’. Yey rutijo’n echiri’ xkil wa’, xekiyaj ri ek’amayom lo ke.

¹⁶ No’j ri Jesús xeb’usik’ij pan rak’alab’ y jewa’ xub’i’ij chike rutijo’n: «Chiya’a luwar chike ri raltaq ko ak’alab’ chepeta na wuk’. Meb’iq’atej; ma ri kaki’an e jela’ pacha’ rike, ri’ ku’an ke rutaqanik ri Dios. ¹⁷ Paqatzij wi kamb’i’ij chiwe: China ri na kuk’ul ta rutaqanik ri Dios jela’ pacha’ ku’an juna ralko k’o’m, ri’ na kok ta chupa rutaqanik ri Dios» xcha’.

Jun b’eyom kach’a’t ruk’ ri Jesús

(Mt. 19:16-30; Mr. 10:17-31)

¹⁸ K’o jun aj wach xk’un ruk’ ri Jesús y xutz’onoj che:

—Lal utzilaj tijonel, ¿sa’ ri kan’ano cha’ k’o nuk’aslemal na jinta utaqexik? —xcha’.

¹⁹ Ri Jesús xuk’ul uwach:

—¿Su’b’e kab’i’ij la “utz” chwe? Ma xa Jun ri lik utz k’olik, wa’ e ri Dios. ²⁰ Rilal eta’am chi la sa’ taq Rutzij Upixab’ ri Dios: “Matmakun chirij ri k’ulanikil. Matkamisanik. Mateleq’ik. Ma’an raq’ub’al chirij junoq. Chaloq’oj kiq’ij rachu-aqaw” + 18:20 Éx. 20:12-16 —xcha che.

²¹ Rachi xub’i’ij:

—Ronoje wa’ nu’anom lo chwi nuch’uti’nal —xcha’.

²² Echiri’ ri Jesús xuta wa’, jewa’ xub’i’ij che:

—K’a k’o ri lik chirajawaxik ka’an la: E k’ayij la ronoje taq ri b’eyomalil la y jacha k’u la chike ri nib’a’ib’; jek’uri’la’ k’o b’eyomalil la chila’ chikaj. Tek’uchiri’ peta la y tereja lo la chwij —xcha’.

²³ Ek’uchiri’ xuta wa’ rachi, lik xuchap b’is, ma rire lik b’eyom.

²⁴ Echiri’ ri Jesús xrilo lik xuchap b’is rachi, jewa’ xub’i’ij:

—Ri e b’eyomab’, lik k’ayew chike keb’ok chupa rutaqanik ri Dios. ²⁵ Ma e ne más k’ayew ri kok juna b’eyom chupa rutaqanik ri Dios chwa ri kik’ow juna camello chupa rutel juna akuxa’ —xcha’.

²⁶ Ewi ri xetaw re wa’, xkib’i’ij:

—We e ri’, ¿china k’u ri’ ri kakolob’etajik? + 18:26 Chikiwach raj judi’ab’, we junoq k’o ub’eyomal e ruma utz u’anom chwach ri Dios. Kakich’ob’ k’u rike, we k’ayew chike ri b’eyomab’ keb’ok chupa rutaqanik ri Dios, más ne k’ayew ri’ chike ri nib’a’ib’. —xecha’.

²⁷ Xub’i’ij k’u ri Jesús chike:

—Ri tikawex na kakikolob’ej ta kib’ kitukel, ma wa’ lik k’ayew chikiwach; no’j ri Dios ku’ano ma na jinta k’ayew chwach Rire —xcha’.

²⁸ Ek’uchiri’, xub’i’ij ri Pedro:

—Qajawal, e ri’oj qaya’om kan ronoje y oj teran chi’ij la —xcha’.

²⁹ Ek’u ri Jesús xub’i’ij chike:

—Paqatzij wi kamb’i’ij chiwe: China ri uya’om kan rocho, eb’uya’om kan ruchu-uqaw, ri ratz-uchaq’, ri rixoqil o ri ralk’o’al ruma rutaqanik ri Dios; ³⁰ ruma taq k’u wa’ wa uya’om kanoq, lik k’i ri rajil uk’axel kuk’ul wara che ruwachulew. Yey chiqawach apanoq kuk’ul na ri k’aslemal na jinta utaqexik —xcha’.

Ri Jesús kach’a’t tanchi puwi rukamik

(Mt. 20:17-19; Mr. 10:32-34)

³¹ Ri Jesús xumol kichi’ ri kab’lajuj utijo’n y jewa’ xub’i’ij chike: «Chitape’. E wa’ kojpaqi’ Jerusalem y chila’ ku’ana ronoje ri tz’ib’ital kan kuma ri q’alajisanelab’ chwi Ralaxel Chikixo’l Tikawex: ³² kaya’ k’u pakiq’ab’ ri na e ta aj judi’ab’, kach’amixik, kayoq’ik y kachub’axik. ³³ Echiri’ lik jich’om chi upa, kakamisaxik. No’j churox q’ij kak’astaj lo chikixo’l ri ekaminaq» xcha ri Jesús.

³⁴ Pero rutijo’n na jinta xkimaj usuk’ che wa’, ma k’amaja’ kaya’taj chike kakimaj usuk’.

Ri Jesús kukunaj jun potz’ chunaqaj ri tinamit Jericó

(Mt. 20:29-34; Mr. 10:46-52)

³⁵ E xu’an wa’ echiri’ ri Jesús xa naqaj chi k’o wi che ri tinamit Jericó. K’o jun potz’ tz’ul chuchi’ ri b’e, kutz’onoj limoxna. ³⁶ Ek’uchiri’ xuto katajin kik’owik uk’iyal winaq, xutz’onob’ej:

—¿Sa’ la’ la katajin rik’owik? —xcha’.

³⁷ Y k’o xeb’i’n che:

—E Jesús ri aj Nazaret katajin rik’owik —xecha’.

³⁸ Ek’uchiri’, rire lik ko xsik’inik, jewa’ xub’i’ij:

—¡Jesús, lal ri Ralk’o’al kan ri rey David, chinjuch’ ka’n ko che’la! —xcha’.

³⁹ Yey ri winaq e nab’ejinaq xkich’a’b’ej upa cha’ na kasik’in ta chik. No’j ri potz’ más ne ko kasik’inik, jewa’ kub’i’ij:

—¡Lal ri Ralk’o’al kan ri rey David, chinjuch’ ka’n ko che’la! —xcha’.

⁴⁰ Ek’uchiri’ ri Jesús xtak’i’ik y xutaq uk’amik ri potz’. Y echiri’ xk’am lo chwach, ri Jesús xutz’onoj che:

⁴¹ —¿Sa’ ri kawaj kan’an chawe? —xcha’.

Y ri potz’ xub’i’ij che:

—Wajawal, ’ana la chwe kintzu’nik —xcha’.

⁴² Ek’u ri Jesús xub’i’ij che:

—¡Chat-tzu’n b’a ri’! Ma ruma ri kub’ulib’al ak’u’x wuk’, at kunutajinaq chik —xcha’.

⁴³ Xaqik’ate’t k’u ri’ xtzu’nik y xterej b’i chirij ri Jesús, e ri’ kuyak uq’ij ri Dios. Y konoje ri winaq xeb’ilow re xkijeqo kakib’ixoj rub’i’ ri Dios.

Ri Zaqueo kuk’ul ri Jesús chirocho

¹ Ri Jesús xopon Jericó, e ri’ katajin rik’owik chupa ri tinamit. ² K’o k’u jun achi chiri’ Zaqueo rub’i’, aj wach ke raj tz’onol puaq re tojonik yey rire lik b’eyom. ³ Rire lik kutij ri’ che su’anik karil uwach ri Jesús, pero na utz taj karilo kuma ruk’iyal winaq, ma xa ch’uti’n raqan. ⁴ Lik k’ut kanik xe’ek xnab’ej b’i chikiwach ri winaq y xaq’an chwi jun che’ cha’ karil uwach ri Jesús, ma chiri’ kik’ow wi Rire.

⁵ Echiri’ xopon ri Jesús chuxe’ ri che’, xtzu’n chikaj y xril pan ri Zaqueo; y jek’uwa’ xub’i’ij pan che:

—Zaqueo, choq’otan qaja lo la, ma waq’ij lik chirajawaxik kine’kanaj kan chi ocho la —xcha’.

⁶ Y ri Zaqueo maji chik xqaj loq y xuk’ul ri Jesús chirocho ruk’ ki’kotemal.

⁷ Ek’uchiri’ xkil wa’ ri winaq, konoje xkijeq kech’a’t chirij ri Jesús ma xkanaj kan chirocho jun achi lik aj mak. + 19:7 Ri winaq lik tzel kakil ri Zaqueo ma rire e jun aj tz’onol puaq re tojonik. Kil “cobrador de impuestos” pa vocabulario.

⁸ Ek’uchiri’, ri Zaqueo xtak’i’ik y jewa’ xub’i’ij che ri Qanimajawal:

—Tape la, wajawal: Pa nik’aj che ri nub’eyomalil kansipaj chike ri nib’a’ib’; yey we nu’anom eleq’ che junoq ruk’ sokoso’nik, kajlaj ruk’axel kantzelej che —xcha’.

⁹ Ewi ri Jesús xub’i’ij:

—Waq’ij xk’un ri kolob’etajik chupa wa rocho ri Zaqueo, ma rire e kuk’il ri ralk’o’al kan ri Abraham. + 19:9 Tob’ ri Zaqueo makuninaq, taqal che xkolob’etajik ma xujalk’atij rub’inik usilab’ik y xkub’i’ uk’u’x ruk’ ri Dios jela’ pacha’ xu’an ri Abraham ojertan. ¹⁰ Yey ri in Alaxel Chikixo’l Tikawex, in k’uninaq che kitzukuxik y che kikolob’exik ri e sachinaq pa mak —xcha’.

Ri k’amb’al na’oj puwi ri xki’an lajuj aj chakib’ ruk’ ri puaq xya’ kan pakiq’ab’

¹¹ Echiri’ kakitata’ wa’ ri winaq, ri Jesús xujeq utzijoxik jun k’amb’al na’oj chike. Ma xa naqaj chi k’o wi che ri tinamit Jerusalem yey e chikiwach ri winaq, echiri’ ri Jesús kok chiri’, kuq’alajisaj uwach y jela’ kajeqer rutaqanik ri Dios. ¹² Xub’i’ij k’u ri Jesús:

«K’o jun achi lik k’o uwach e ri’ ke’ek chupa jun tinamit lik naj cha’ chila’ ka’an rey che; y jela’ echiri’ katzelej loq, kujeq rutaqanik puwi rutinamit. ¹³ Yey echiri’ k’amaja’ ke’ek, xeb’usik’ij lajuj raj chakib’ y xuya kan chike chikijujunal jun saqil puaq “mina” + 19:13 “Mina”: Jun puaq lik k’i rajil. E ri kuch’ak jun mokom pa cien q’ij re chak. kecha che y xub’i’ij kan chike: “Chixch’akan chirij wa puaq xaloq’ ri’in na in jintaj, y kiya tanchi chwe echiri’ kintzelej loq” xcha’.

¹⁴ »Pero ri winaq re ri tinamit lik tzel kakilo y xekitaq k’u b’i jujun achijab’ cha’ ke’kib’i’ij che ri jun kaya’w re ri taqanik che: “Na kaqaj ta ku’an rey wa’chi paqawi’” kecha’.

¹⁵ »Na ruk’ ta k’u ri’, xya’taj che rachi ku’an rey. Ek’uchiri’ xtzelej loq, xutaq kisik’ixik ri raj chakib’ uya’om kan puaq pakiq’ab’, ma karaj kareta’maj janipa ri xkich’ak chikijujunal.

¹⁶ »Xk’un ri nab’e y jewa’ xub’i’ij che: “Wajaw, ruk’ ri jun mina ya’om kan la panuq’ab’, xinch’ak chi lajuj chirij” xcha’.

¹⁷ »Ri rey xub’i’ij che: “Utz ri’. At jun utzilaj aj chak. Ruma k’u xariq uchapab’exik chi utz ri na k’i taj, wo’ora kanya paq’ab’ at taqanel pakiwi lajuj tinamit” xcha’.

¹⁸ »Xk’un k’u lo jun chik raj chak y jewa’ xub’i’ij che: “Wajaw, ruk’ ri jun mina ya’om kan la panuq’ab’, xinch’ak chi wo’ob’ chirij” xcha’.

¹⁹ »Y ri rey jewa’ xub’i’ij che: “Ri’at kanya paq’ab’ at taqanel pakiwi wo’ob’ tinamit” xcha’.

²⁰ »Xk’un k’u jun chik y jewa’ xub’i’ij che: “Wajaw, ri’ ri jun mina la ya’om kan la panuq’ab’. Wa’ lik nuk’olom chi utz chupa jun su’t ²¹ ma lik xinxi’ij wib’ che’la ruma lik lal titz’itik. Rilal ka’an e la che ri na lal ta k’oloyom re, yey kamol ne la ri na xtik ta la” xcha’.

²² »Ek’uchiri’, ri rey xub’i’ij che: “Ri’at at jun aj chak na jinta k’ana achak. Ruk’ ne la ch’a’tem xab’i’ij, kanq’at tzij pawi’. We xach’ob’ raqan lik in titz’itik ma kan’an we’in che ri na in ta ink’oloyom re, yey kanmol ne ri na xintik taj, ²³ ¿su’b’e k’u ri’ na xaya ta ri nupuaq pa banco cha’ we xintzelej loq ko’lnuk’ama’ ruk’ ri uch’akom chik?” xcha’.

²⁴ »Xub’i’ij k’u chike ri e k’o chiri’: “Chimaja ri mina che wa jun aj chak y chiya’a che ri k’o lajuj mina ruk’” xcha’.

²⁵ »Ek’u rike xkib’i’ij che: “Qajaw, ¡pero rire k’o chi lajuj mina ruk’!” xecha che.

²⁶ »Y ri taqanel xuk’ul uwach: “Paqatzij wi kamb’i’ij chiwe: China ri lik k’i k’o ruk’, kaya’i’ ne más che; + 19:26 Jun na’oj puwi wa jun versículo: China ri ku’an chi utz ri chak re ri Dios ya’om puq’ab’, kaya’ uwach pa rutaqanik ri Dios. no’j ri na jinta k’o ruk’, kamaji’ ne che ri xa jub’iq’ k’o ruk’. ²⁷ Ek’u wo’ora, cheb’ik’ama lo wara ri winaq lik tzel kinkilo, ri na xkaj taj kinu’an rey pakiwi’, y cheb’ikamisaj chinuwach” xcha’.»

Ri winaq kakiyak uq’ij ri Jesús echiri’ kok Jerusalem

(Mt. 21:1-11; Mr. 11:1-11; Jn. 12:12-19)

²⁸ Echiri’ xub’i’ij wa’, ri Jesús xumaj tanchi ub’i ub’e y xpaqi’ Jerusalem junam kuk’ rutijo’n. ²⁹ Ek’uchiri’ xeb’opon chwach ri juyub’ Olivos, chunaqaj raldeas Betfagé y Betania, ri Jesús xeb’utaq b’i ka’ib’ chike rutijo’n cha’ kenab’ej apanoq, ³⁰ jewa’ xub’i’ij chike:

«Jix pa raldea k’o pan chiqawach. Y echiri’ kixok chupa, ki’riqa jun q’apoj buru yuqulik. Wa’ na jinta junoq kojoyom re. Chikira’ y chik’ama’ loq. ³¹ We k’o k’u junoq katz’onow chiwe: “¿Su’chak kikiro?”, jewa’ kik’ul uwach: “Ma kajawax che ri Qajawal” kixcha’.»

³² Xeb’ek k’u ri ka’ib’ etaqom b’i y xkiriq ri buru jela’ pacha’ ri b’i’tal b’i chike. ³³ Ek’uchiri’ ketajin che ukirik ri q’apoj buru, taq ri rajaw xkib’i’ij chike:

—¿Su’chak kikir la buru? —xecha’.

³⁴ Y rike xkib’i’ij:

—Ma kajawax che ri Qajawal —xecha’.

³⁵ Ewi xkik’am lo ri buru ruk’ ri Jesús. Ek’uchiri’ kiripom chi ri kimanta + 19:35 “Manta” e jun k’ul kakikoj ri aj Israel re ojertan, tob’ achijab’ o ixoqib’, pacha’ po’t woka’j re karab’exik. chwi ri q’apoj buru, xkaq’anisaj ri Jesús puwi’.

³⁶ Echiri’ katajin rik’owik ri Jesús, ri winaq kakilik’ taq ri kimanta pa la b’e re yakb’al uq’ij. ³⁷ Y echiri’ katajin roponik chunaqaj ri xulanik re ri juyub’ Olivos, konoje ruk’iyal utijo’n xkijeqo lik kakiyak uq’ij ri Dios ruk’ ki’kotemal ma kilom taq ri k’utub’al re ruchuq’ab’ u’anom ri Jesús, ³⁸ jewa’ kakib’i’ij:

«¡Lik nim uq’ij ri Rey petinaq chupa rub’i’ ri Dios Qajawxel! + 19:38 Sal. 118:26

¡Utzil chomalil k’o chila’ chikaj

y lik nim uwach uq’ij ri Dios chila’ chikaj!» kecha’.

³⁹ E k’o k’u jujun fariseos chikixo’l ruk’iyal winaq xkib’i’ij che ri Jesús:

—Lal tijonel, cheb’eq’atej la ri tijo’n la cha’ na kakib’i’ij ta chi wa’ —xecha’.

⁴⁰ No’j ri Jesús xuk’ul uwach:

—Paqatzij wi kamb’i’ij che alaq, we ta rike kakitanab’a’ ub’i’xikil wa’, e taq rab’aj kakijeq kakiyak nuq’ij —xcha’.

⁴¹ Y echiri’ ri Jesús xopon chunaqaj Jerusalem y xril pan ri tinamit, xujeq lik koq’ puwi’, ⁴² jewa’ xub’i’ij:

«¡Toq’o’ iwach ri’ix aj Jerusalem! ¡We ta k’u kiweta’maj waq’ij ora sa’ ri kak’amaw lo utzil chomal chiwe! No’j wa’ pacha’ ewatal chiwach wo’ora. ⁴³ Kak’un k’u ri q’ij echiri’ ri tzel keb’ilow iwe kakisut rij ri tinamit Jerusalem y kakiwok iwij cha’ na kixanimaj tub’i. Tek’uchiri’, kepe chiwij. ⁴⁴ Kixkikamisaj iwonoje y kakiwulij ri tinamit cha’ na jinta juna ja katak’i’ kanoq. Kik’ulumaj k’u wa’ ma na xiweta’maj taj jampa xk’un ri Kolob’enel iwuk’» xcha’.

Ri Jesús keb’eresaj b’i raj k’ay chupa ri Rocho Dios

(Mt. 21:12-17; Mr. 11:15-19; Jn. 2:13-22)

⁴⁵ Echiri’ xok ri Jesús pa ri Rocho Dios, xujeq lo kesaxik konoje ri kek’ayinik y ri keloq’ow chupa. ⁴⁶ Y jewa’ xub’i’ij chike:

«Ri Dios jewa’ kub’i’ij chupa Ruch’a’tem:

Ri Wocho e luwar re oración Is. 56:7

kacha’.

No’j ralaq ’anom alaq che ri Wocho e jun luwar ke eleq’omab’» + 19:46 Jer. 7:11 xcha’.

⁴⁷ Y ronoje q’ij kak’utun ri Jesús pa ri Rocho Dios; no’j ri nimaq e aj chakunel, raj k’utunel re ri tzijpixab’ y raj wach re ri tinamit lik kakitzukuj su’anik kakikamisaj ri Jesús. ⁴⁸ Pero na kakiriq taj su’anik, ma konoje ri winaq lik kakaj kakita ri kub’i’ij Rire.

China xya’w puq’ab’ ri Jesús kataqanik

(Mt. 21:23-27; Mr. 11:27-33)

¹ K’o jun q’ij ri Jesús kak’utun pa ri Rocho Dios, kutzijoj ri Utzilaj Tzij chike ri winaq. Xeb’opon k’u ri nimaq e aj chakunel re ri Rocho Dios junam kuk’ raj k’utunel re ri tzijpixab’ y ri nimaq winaq re ri tinamit, ² y xkitz’onoj che:

—B’i’ij la chiqe: ¿China xya’w paq’ab’ la ka’an taq la wa’? + 20:2 Lc. 19:45 ¿China xtaqaw la che ka’an taq la wa’? —xecha’.

³ Y ri Jesús xuk’ul uwach:

—Ri’in kan’an jun tz’onob’al che alaq; k’ulu k’u alaq uwach. ⁴ ¿China xtaqaw re ri Juan kuya ri bautismo? ¿E ri Dios o e rachijab’? —xcha’.

⁵ Ek’u rike xkijeq kech’a’t chikiwach puwi wa’: «We xqak’ul uwach che: “E ri Dios”, ri’ kub’i’ij rire chiqe: “¿Su’chak k’u ri’ na xkoj ta alaq ri xub’i’ij?” kacha chiqe. ⁶ Yey we xqab’i’ij “e rachijab’”, konoje ri’ ri tinamit kojkikamisaj pa’b’aj; ma rike lik kijikib’am uwach ri Juan e jun q’alajisanel re ri Dios» xecha chikiwach.

⁷ Xkib’i’ij k’u che ri Jesús:

—Na qeta’am taj —xecha’.

⁸ Ek’u ri Jesús xub’i’ij chike:

—Jek’uri’la’, ri’in na kamb’i’ij ta che alaq china ya’yom panuq’ab’ kan’an taq wa’ —xcha’.

Ri k’amb’al na’oj pakiwi raj chak itzel kiwachlib’al

(Mt. 21:33-44; Mr. 12:1-11)

⁹ Ek’uchiri’, ri Jesús xujeq utzijoxik wa k’amb’al na’oj chike ri winaq:

«K’o jun achi xu’an tiko’n re uva chwach ri rulew. Tek’uchiri’, xuya kan pa tunulik chike jujun aj chakib’. Xe’ek k’u ri’ y uk’iyal q’ij xsachi’ik.

¹⁰ »Echiri’ xopon ruq’ijol ri molonik, xutaq lo jun raj chak cha’ ku’tz’onoj chike raj tunulel ri taqalik kuk’ul rire che ri molonik. No’j raj tunulel xkich’ayo y xkitaq b’i; e ri’ na jinta xkiya b’i che.

¹¹ »Ek’u ri rajaw xutaq lo jun chik raj chak. No’j raj tunulel xki’an k’ax che jela’ pacha’ xki’an che ri nab’e; xkich’ayo, lik xkik’ixb’esaj y xkitaq b’i. Yey na jinta xkiya b’i che.

¹² »Y ri rajaw xutaq lo rurox aj chak. Pero raj tunulel lik xki’an k’ax che y xkesaj b’i chupa wa’ wu’lew.

¹³ »Ek’uchiri’, ri rajaw xub’i’ij chirib’il rib’: “¿Sa’ ri kan’an wo’ora? Kantaq b’i ri nuk’ajol lik k’ax kanna’o; + 20:13 Ruk’ wa k’amb’al na’oj ri Jesús kuq’alajisaj china ri xtaqaw loq, e Ruqaw Dios. Kil ri tz’onob’al pa versículo 2. ma k’axtaj we xkil uwach rire, kakik’ul na chi utz.”

¹⁴ »No’j raj tunulel echiri’ xkil uwach ruk’ajol rachi, xech’a’t chikiwach, jewa’ xkib’i’ij: “Wa’ e uk’ajol ri rajaw rulew, ri ku’ana na rajaw we xkam ruqaw. Jo’ je’qakamisaj cha’ rulew ku’an kan qe’oj” xecha’.

¹⁵ »Xkesaj k’u b’i ruk’ajol rachi chupa wa’ wu’lew y xkikamisaj» xcha ri Jesús.

Tek’uchiri’ xutz’onoj chike ri winaq:

—Chiwach ralaq, ¿sa’ nawi ku’an ri rajaw ri tiko’n chike raj tunulel? ¹⁶ Ri’in kamb’i’ij: Kak’unik, kusach kiwach wa aj tunulel y kuya ri rulew pa tunulik chike jujun chik + 20:16 Ruk’ wa jun k’amb’al na’oj ri Jesús xuq’alajisaj sa’ ri kakik’ulumaj raj wach re ri tinamit Israel we na kakik’ul ta Rire, Rucha’o’n lo ri Dios. —xcha’.

Ek’uchiri’ xkita wa’ ri winaq, xkib’i’ij:

—¡Mu’an ne ko ri’ wa’ ri Dios chiqe! —xecha’.

¹⁷ Pero ri Jesús lik xutzutza’ kiwach y jewa’ xub’i’ij chike:

—¿Sa’ k’u ri kab’i’ij alaq che wa tz’ib’ital kan chupa Rutzij Upixab’ ri Dios? Ma jewa’ kub’i’ij:

E rab’aj k’aqital kan kuma raj yakal ja,

e ab’aj wa’ lik xajawaxik cha’ katiki’ lo ri ja + 20:17 Is. 28:16 Sal. 118:22

kacha’. ¹⁸ China k’u ri katzaq puwi la’ la’b’aj, lik k’ax ri kuk’ulumaj; yey we rab’aj katzaq puwi junoq, ri’ xa jumul kusach uwach + 20:18 Echiri’ kub’i’ij “rab’aj”, wa’ ke’elawi e ri Jesús. China ri na kakub’i’ ta uk’u’x ruk’ Rire, kape ri q’atb’al tzij re ri Dios puwi’. Dn. 2:34-35 —xcha’.

¹⁹ Ek’uchiri’, ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios kuk’ raj k’utunel re ri tzijpixab’ lik xkitzukuj su’anik asu kakichap b’i ri Jesús, ma xkimaj usuk’ chikij rike xub’i’ij wi wa k’amb’al na’oj; no’j na xki’an taj ruma ri kixi’in ib’ chikiwach ri winaq.

Ri tz’onob’al puwi ri tojonik ka’anik

(Mt. 22:15-22; Mr. 12:12-17)

²⁰ Ek’u raj wach lik kik’ak’alem ri Jesús y xekitaq b’i achijab’ ki’anom che kib’ pacha’ lik e jusuk’, cha’ kakik’am upa ri Jesús ruk’ taq ri kub’i’ij y jela’ kakikoj umak y kakiya k’u puq’ab’ ri taqanel re ri gobierno romano. + 20:20 Ri tzel keb’ilow ri Jesús xkaj xkikoj umak chwach ri taqanel romano, ma xew k’o puq’ab’ ri gobierno romano kuq’at tzij re kamik puwi junoq. ²¹ Xkitz’onoj k’u che ri Jesús:

—Lal tijonel, ri’oj qeta’am lik usuk’ ronoje ri kab’i’ij la y ri kak’ut la, yey rilal lik lal jusuk’ kuk’ konoje ri tikawex. Paqatzij wi e kak’ut la ri b’e re ri Dios. ²² ¿Usuk’ nawi ri kaqa’an tojonik che ri nimalaj taqanel re Roma + 20:22 “Ri nimalaj taqanel re Roma”: Kil “César, emperador” pa vocabulario. o na usuk’ taj? —xecha’.

²³ No’j ri Jesús, ruma reta’am ri retzelal kik’u’x, jewa’ xub’i’ij chike:

—¿Su’chak kak’am alaq nupa? ²⁴ K’utu pe alaq chwe juna meyo re ka’an tojonik ruk’. ¿China re wa k’axwach y china re wa b’i’aj k’o chwach wa meyo? —xcha’.

Rike xkik’ul uwach:

—Re ri nimalaj taqanel re Roma —xecha’.

²⁵ Xub’i’ij k’u ri Jesús chike:

—Ya’a alaq che ri nimalaj taqanel re Roma janipa ri taqal che rire; yey ya’a k’u alaq che ri Dios janipa ri taqal che ri Dios —xcha’.

²⁶ Ek’u ri kik’ak’alem ri Jesús na xkiriq ta juna ch’a’tem xub’i’ij chike ri winaq chirij ri gobierno. E ne lik xkam kanima’ che ri k’ulub’al uwach xuya’o y na jinta chi k’u xkib’i’ij che.

Ri tz’onob’al puwi ri k’astajib’al

(Mt. 22:23-33; Mr. 12:18-27)

²⁷ Xek’un k’u ruk’ ri Jesús jujun chike ri saduceos, ri kakib’i’ij na jinta k’astajib’al chike ri ekaminaq. Xkitz’onoj k’u che:

²⁸ —Lal tijonel, ri Moisés xutz’ib’aj kan chiqe: “We ri ratz junoq kakamik y na e jinta kan ralk’o’al ruk’ ri rixoqil, ek’u ri’ ruchaq’ kak’uli’ ruk’ rixoq malka’n kanoq y jek’ula’ kek’oji’ ralk’o’al ruk’, pub’i’ ri ratz xkamik”. + 20:28 Dt. 25:5-6

²⁹ »Julaj e k’o wuqub’ achijab’ kichaq’ kib’. Ri nab’e chike xk’uli’ik, yey ek’u ri’ wa’ xkamik y na e jinta kan ralk’o’al ruk’ ri rixoqil. ³⁰ Jela’ k’u ri’ ruka’m xk’uli’ ruk’ rixoq malka’n kanoq. Ek’u ri’ wa’ xkamik y na e jinta kan ralk’o’al ruk’ rixoq. ³¹ Yey je tanchi la’ xuk’ulumaj rurox. Jek’ula’ xkik’ulumaj ri wuqub’ achijab’; xekamik, e ri’ na jinta kalk’o’al xkiya kanoq. ³² K’isb’al k’u re, e xkam rixoq. ³³ Chupa k’u ruq’ijol ri k’astajib’al, ¿chinoq chike ri wuqub’ achijab’ ku’ana rachijil rixoq? Ma konoje xek’uli’ ruk’ —xecha’.

³⁴ Y ri Jesús xuk’ul uwach:

—Wara che ruwachulew ri tikawex k’o kixoqilal y k’o kachijilal yey kakiya ri kalk’o’al pa k’ulanikil. ³⁵ No’j ri kaya’taj chike kek’astajik y k’o kik’aslemal na jinta utaqexik chila’ chikaj, rike na jinta chi kixoqilal, na jinta chi kachijilal y na jinta chi ne k’o kuya ralk’o’al pa k’ulanikil. ³⁶ Ma chila’ chikaj na jinta chi kamik chike, keb’u’ana k’u pacha’ ri ángeles. Yey e ralk’o’al ri Dios; e uwari’che ya’tal chike kek’astaj chikixo’l ri ekaminaq. ³⁷ Yey puwi k’u ri k’astajib’al ke ri ekaminaq, k’una pe chik’u’x alaq ri xutz’ib’aj kan ri Moisés puwi ri xub’i’ij ri Dios che echiri’ xch’a’t ruk’ chupa ri jumokaj xulukej, jewa’ xub’i’ij ri Dios che: “In ri Dios re ri Abraham, re ri Isaac y re ri Jacob” + 20:37 Éx. 3:6 xcha’. Chiri’ k’u ri’ xuq’alajisaj ri Moisés k’o k’astajib’al, ³⁸ ma ri Dios na e ta Dios ke ri ekaminaq ma e Dios ke ri e k’aslik. + 20:37-38 Wa’ wa’chijab’ ekaminaq chik echiri’ ri Dios xub’i’ij wa’. Na ruk’ ta k’u ri’, e k’as chwach ri Dios. Yey we ta rike sachinaq chi kiwach, ri Dios na kub’i’ij ta ri’: “In ri Dios ki’ke.” Ma konoje ri e ralk’o’al ri Dios, tob’ ekaminaq chik, e k’as chwach ri Dios —xcha’.

³⁹ Ek’uchiri’ jujun chike raj k’utunel re ri tzijpixab’, jewa’ xkib’i’ij che ri Jesús:

—Lal tijonel, lik utz ri xb’i’ij la —xecha’. ⁴⁰ Y ri Saduceos na jinta chi k’o xkitz’onoj che ruma xkina’ kib’ chwach.

Sa’ ruwach Rucha’o’n lo ri Dios

(Mt. 22:41-46; Mr. 12:35-37)

⁴¹ Ek’uchiri’ ri Jesús xub’i’ij:

«¿Su’b’e kab’i’x che ri Cristo e “Ralk’o’al kan ri rey David”? ⁴² Ma ri David jewa’ xutz’ib’aj kan chupa ri libro re Salmos:

⁴³ Ri Dios Qajawxel xub’i’ij che ri Wajawal:

“Chat-tz’ula pa nuwikiq’ab’,

y chawoye’ej na ri q’ij

echiri’ keb’enuya ri tzel keb’ilow awe

chuxe’ rawaqan” Sal. 110:1

xcha’.

⁴⁴ Ek’u ri David kub’i’ij “Wajawal” che Rucha’o’n lo ri Dios. ¿Su’b’e k’u ri’ kab’i’xik e Ralk’o’al kan ri rey David?» xcha’.

Ri Jesús kuq’alajisaj ri kimak raj k’utunel re ri tzijpixab’

(Mt. 23:1-36; Mr. 12:38-40; Lc. 11:37-54)

⁴⁵ Chikiwach k’u ri winaq ketaw re, ri Jesús xub’i’ij chike rutijo’n:

⁴⁶ «Lik chichajij iwib’; mi’an k’u iwe’ix pacha’ ri kaki’an raj k’utunel re ri tzijpixab’. Ma rike lik kuk’ul kik’u’x ri kejurur chupa ri kiq’u’ cha’ kilitajik lik k’o kiwach. Lik kuk’ul kik’u’x ri kaya’ rutzil kiwach pa keb’ilitaj wi. Yey pa taq sinagogas y pa taq wa’im e lik kuk’ul kik’u’x ri ketz’uyi’ chupa ri tz’ulib’al ke ri lik k’o kiwach. ⁴⁷ Rike kakimaj ri kocho kik’olib’al rixoqib’ e malka’nib’; yey cha’ na kaq’alajin ta ri na utz taj kaki’ano, kakiwererej unimal ch’ab’al echiri’ kaki’an orar. Ruma k’u wa kaki’ano, lik unimal k’axk’olil kakik’ul na echiri’ kaq’at tzij pakiwi’» xcha’.

Ri qasa’n xuya jun ixoq malka’n

(Mr. 12:41-44)

¹ Ri Jesús xeb’utzu’ pan ri b’eyomab’ echiri’ kakiya ri kiqasa’n chupa ri kaxa re qasa’n pa ri Rocho Dios. ² Y xril k’u jun ixoq malka’n lik nib’a’ echiri’ xuya chupa ri kaxa ka’ib’ raltaq ko meyo lik na k’i ta rajil. ³ Ek’u ri Jesús xub’i’ij:

—Paqatzij wi kamb’i’ij chiwe, chwach ri Dios wa jun ixoq nib’a’ y malka’n e ne xuya más chwa ri xkiya konoje. ⁴ Ma konoje xa e xkiya ruwi’ ri kipuaq; no’j wi’xoq tob’ lik nib’a’ e xuya ronoje ri puaq k’o ruk’, wa’ e re kuloq’ ri lik kajawax che —xcha ri Jesús.

Taq ri k’utub’al re ri k’isb’al re ruwachulew

(Mt. 24:1-28; Mr. 13:1-23)

⁵ Chiri’ k’u ri’ e k’o jujun kech’a’t chwi ri Rocho Dios, kakib’i’ij lik chom u’anom ruk’ taq ri chomilaj ab’aj y ruk’ taq ri chomilaj wiqib’al ya’tal kuma ri tikawex.

Ek’u ri Jesús xub’i’ij chike:

⁶ —Kak’un k’u ri q’ij echiri’ ronoje wa kitzutza’, kawulixik; jek’ula’, na kakanaj ta chi juna ab’aj puwi’ jun chik —xcha’.

⁷ Tek’uchiri’ xkitz’onoj che ri Jesús, jewa’ xkib’i’ij:

—Qajawal, ¿jampa nawi ku’ana taq ri’ wa’? ¿Yey sa’ ri k’utub’al kilitajik echiri’ ku’ana’? —xecha’.

⁸ Ri Jesús xub’i’ij k’u chike:

—Lik chichajij iwib’ cha’ na kixsokotaj taj; ma e k’i ri kek’unik y xa kakichiq’imaj uwach ri nub’i’, jewa’ kakib’i’ij: “In ri Cristo, Rucha’o’n lo ri Dios, yey lik xa naqaj chi k’o wi lo ruq’ijol ri nutaqanik,” kecha’. No’j ri’ix mixterej b’i chikij. ⁹ Y echiri’ kito k’o ch’a’oj y ketukuk ri winaq che ruwachulew, mixi’ij iwib’ che. Ma lik chirajawaxik nab’e na ku’ana na ronoje wa’, no’j k’amaja’ ne ri’ ri k’isb’al re ruwachulew —xcha’.

¹⁰ Xub’i’ij k’u chike:

«Ek’o tinamit keyaktaj chikij jujun chik tinamit y e k’o taqanelab’ keyaktaj chikij jujun chik taqanelab’. ¹¹ Ku’an nimaq taq kab’raqan. Che uk’iyal luwar che ruwachulew kape numik y yab’il pakiwi ri tikawex. Yey che ruwa kaj kilitaj nimaq taq k’utub’al xib’ib’al uwach.

¹² »Pero chwach taq k’u ri’ wa’, ri’ix kitij na k’ax ruma ikojom ri nub’i’, kixchapik y kixternab’ex ruk’ k’ax, kixya’ pakiq’ab’ raj wach re ri sinagogas cha’ rike kakiq’at tzij piwi’ y kixk’am b’i pa cárcel, kixk’am b’i chikiwach ri reyes y chikiwach ri taqanelab’. ¹³ Jek’uri’la’, utz kiq’alajisaj ri Utzilaj Tzij chikiwach. ¹⁴ Mixok il che sa’ ruk’ulik uwach ki’ano echiri’ kito’ iwib’ chikiwach rike; ¹⁵ ma e ri’in kinya’w ich’a’tem yey ina’oj cha’ konoje ri tzel keb’ilow iwe na kakiriq ta chi uk’ulik uwach chiwe.

¹⁶ »Yey kixya’ ne pa q’atb’al tzij kuma richu-iqaw, kuma taq riwatz-ichaq’, kuma taq ri k’o chux chiwe y kuma ri iwamigos. Y jujun chiwe keya’ pa kamik. ¹⁷ Lik k’u tzel kixil kuma taq ri winaq ruma ikojom ri nub’i’. ¹⁸ Na ruk’ ta k’u ri’, mub’isoj ik’u’x ma ix k’o puq’ab’ ri Dios y na jinta ne tob’ xa juna iwi’ kasachik. + 21:18 Tob’ ri qacuerpo wara che ruwachulew ka’an k’ax che, wa’ xa re joq’otaj; ma ri Dios ub’i’tisim jun k’ak’ cuerpo chiqe y wa’ na jinta junoq ka’anaw k’ax che. 1 Co. 15:42-44,52-54; 2 Co. 4:14-18; 5:1-30 ¹⁹ Ma we kich’ij uchuq’ab’ ronoje, kik’ul na ri kolob’etajik y ri k’aslemal na jinta utaqexik.

Ri tinamit Jerusalem kawulixik

²⁰ »Echiri’ kiwil ri soldados kakijeq kakisut rij ri tinamit Jerusalem, chiweta’maj k’ut e ri’ kopon ri q’ij kawulix ri tinamit. ²¹ Ek’u ri winaq e k’o pa ri luwar re Judea, cheb’animaj ub’i chwa taq juyub’; y ri e k’o chupa ri tinamit Jerusalem cheb’elub’i; yey ri e k’o pa juyub’, meb’ok chi lo Jerusalem, ²² ma wa’ e uq’ijol q’atb’al tzij, echiri’ ku’ana’ janipa ri tz’ib’ital chupa Rutzij Upixab’ ri Dios puwi wa’. ²³ Chupa taq k’u la’ la q’ij, lik toq’o’ kiwach ri e yewa’ ixoqib’ y ri ketz’umtisanik, ma lik sa’ch ri nimaq k’axk’ob’ik kape che ruwachulew ruma ri royowal ri Dios chikij wa’ wa tinamit.

²⁴ »Lik e k’i ri kekamisax ruk’ espada y e k’i kek’am b’i chi presoyil pa jujun chik tinamit che ronoje ruwachulew. + 21:20-24 Wa’ xu’ana chupa ri junab’ 70 D.C. cuarenta junab’ chwi rukamik ri Jesús, echiri’ ri soldados romanos xe’kiwulij ri tinamit Jerusalem. Konoje ri e aj judi’ab’ e k’o Jerusalem, pa nik’aj chike xekamisaxik y pa nik’aj xek’am b’i chi presoyil. Xew xekolob’etaj ri xkikoj sa’ ri xub’i’ij kan ri Jesús, ma xeb’el b’i chupa ri tinamit echiri’ k’amaja’ sutum rij wa’ kuma ri soldados. Yey ri tinamit Jerusalem kak’oji’ k’u pakiq’ab’ ri na e ta aj Israel cha’ ketaqan puwi’, k’a pa kopon wi ruq’ijol ub’i’im chi ri Dios.

Ruk’unib’al Ralaxel Chikixo’l Tikawex

(Mt. 24:29-35, 42-44; Mr. 13:24-37)

²⁵ »Chwa k’u ri’ ri kaj kilitaj k’utub’al che ri q’ij, che ri ik’ y che taq ri ch’umil; yey taq ri winaq che ruwachulew kasach kina’oj y kakijeq kakixi’ij kib’ che ri nimalaj uch’awib’al ri mar y che ri ya’ lik kel chikaj chwi ri mar. ²⁶ Keq’ocholaj taq ri winaq, ke’ek ri kina’oj y ketzaq pulew ruma xi’in ib’ che ri k’axk’ob’ik kape che ruwachulew; ma e taq ri k’o kichuq’ab’ che ruwa kaj keyikiyo’xik. ²⁷ K’a tek’uchiri’ kilitaj Ralaxel Chikixo’l Tikawex kak’un lo pa sutz’ ruk’ ruchuq’ab’ y ruk’ runimal uchomalil. + 21:27 Dn. 7:13; Ap. 1:7 ²⁸ Ek’uchiri’ kujeq kilitaj wa k’utub’al, lik chichuq’ub’ej iwib’ che roy’exik ri ikolob’etajik chwa ri k’axk’ob’ik» xcha ri Jesús.

²⁹ Ri Jesús xutzijoj k’u wa jun k’amb’al na’oj chike:

«Chiwilape ri che’ re higo y ronoje taq ri che’. ³⁰ Echiri’ kiwilo ketuxik, iweta’am xa naqaj chi k’o wi lo ruq’ijol echiri’ kab’ukb’utik y na jinta jab’. + 21:30 “Ruq’ijol echiri’ kab’ukb’utik y na jinta jab’”: Kil “verano” pa vocabulario. ³¹ Jek’ula’ echiri’ kiwilo ku’ana ronoje taq wa’, chiweta’maj xa naqaj chi k’o wi lo ruq’ijol echiri’ ri Dios kataqan puwi ronoje. ³² Paqatzij wi kamb’i’ij chiwe: E k’o tikawex re wa’ wa q’ij na kekam tana we na xkil tub’i ronoje wa’. ³³ Ruwa kaj y ruwachulew xa kasach uwach, no’j ri nuch’a’tem na kasach ta uwach.

Chixk’ola jusuk’, e chiwoy’ej ruk’unib’al ri Cristo

³⁴ »Lik chichajij iwib’ cha’ na kiya ta iwib’ che taq ri rayinik re ri mak, che ri q’ab’arik y che rub’is ik’u’x re ruwachulew, ma k’axtaj kak’un lo ruq’ijol Ralaxel Chikixo’l Tikawex echiri’ na iwoye’em taj. ³⁵ Ma ruk’unib’al Rire chikiwach ri e k’o che ruwachulew, xaqik’ate’t ku’ana’, jela’ pacha’ echiri’ juna awaj xaqik’ate’t katzaq pa laso re kachapik.

³⁶ »Mawar k’u iwach, xaqi e chixch’a’t ruk’ ri Dios cha’ k’o ichuq’ab’ chwa wa katajin loq y jela’ taqal chiwe kixkolob’etaj chwach ronoje wa’, y na kixk’ix ta k’u ri’ kixtak’i’ chwach Ralaxel Chikixo’l Tikawex echiri’ kak’un loq» xcha’.

³⁷ Ek’u ri’ ri Jesús e taq ri paq’ij kak’utun pa ri Rocho Dios yey e taq ri chaq’ab’ kel b’i ke’k’ola chwa ri juyub’ Olivos. ³⁸ Y konoje ri winaq anim tan keb’opon chupa ri Rocho Dios cha’ ke’kita ruch’a’tem ri Jesús.

Ri Judas kuk’ayij ri Jesús

(Mt. 26:1-5, 14-16; Mr. 14:1-2, 10-11; Jn. 11:45-53)

¹ Xa naqaj chi k’o wi lo ri nimaq’ij echiri’ katij ri pam na jinta levadura che. ² Y ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios kuk’ taq raj k’utunel re ri tzijpixab’ lik ketajin che utzukuxik su’anik kakiya ri Jesús pa kamik, pero kakixi’ij kib’ kaki’an chiwachil kuma ruk’iyal winaq eteran chirij.

³ Ek’u ri Judas aj Iscariot, + 22:3 “Iscariot”: Wa’ e utinamit ri Judas. jun chike ri kab’lajuj utijo’n ri Jesús, xuya luwar che ri Satanás xok pa ranima’. ⁴ Xe’ek k’u kuk’ ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios y kuk’ ri e aj wach ke ri e chajinel re ri Rocho Dios cha’ kach’a’t kuk’ puwi’ su’anik kuya ri Jesús pakiq’ab’. ⁵ Rike lik xeki’kot che y xkib’i’tisij meyo che ri Judas we ku’an wa’. ⁶ Ek’u rire xuya uchi’ che y xujeq k’u utzukuxik su’anik kuya ri Jesús pakiq’ab’ xa xe’laq’ay cha’ na kakina’b’ej ta ri winaq.

Ri Jesús kutij ri cena re Pascua kuk’ ri kab’lajuj utijo’n

(Mt. 26:17-29; Mr. 14:12-25; Jn. 13:21-30; 1 Co. 11:23-26)

⁷ Xopon k’u ri nimaq’ij echiri’ katij ri pam na jinta levadura che. Chupa k’u wa’ wa q’ij chirajawaxik kekamisax taq ri q’apoj b’exex re Pascua. + 22:7 Éx. 12:1-13; Lv. 23:5-6 ⁸ Ek’u ri Jesús xeb’utaq b’i ri Pedro y ri Juan, jewa’ xub’i’ij b’i chike:

—Jix, ji’yijb’a’ ri cena re Pascua cha’ jela’ kaqatijo —xcha’.

⁹ Y rike xkitz’onoj che:

—¿Pa ka’aj wi la ke’qayijb’a’ wi? —xecha’.

¹⁰ Y ri Jesús xub’i’ij chike:

—Chitape’: Echiri’ kixok chupa ri tinamit, kik’ul jun achi ruk’a’am jun kura’ ya’. Chixterej b’i chirij k’a chuchi’ ri ja pa kok wub’i ¹¹ y chib’i’ij k’u che rachi rajaw ja: “Jewa’ kub’i’ij ri tijonel qe’oj: ¿Pachawi k’o wi ri luwar pa kantij wi ri cena re Pascua kuk’ ri nutijo’n?” kixcha che. ¹² Ek’u ri ku’an ri rajaw ja e kuk’ut chiwe jun nimalaj luwar chikaj pa ri kale’ ja, wa’ yijb’ital chik. Chiri’ k’u ri’ chiyijb’a’ ri cena re Pascua —xcha ri Jesús chike.

¹³ Xeb’ek k’u rutijo’n y xe’kiriqa’ jela’ pacha’ ri xub’i’ij b’i ri Jesús chike. Y xkiyijb’a’ k’u ri cena re Pascua.

¹⁴ Ek’uchiri’ xopon ru’orayil ri cena, ri Jesús junam kuk’ rutaqo’n xeb’ok chwa ri mexa. ¹⁵ Y ri Jesús xub’i’ij chike:

—¡Lik nurayim lo utijik junam iwuk’ wa cena re Pascua chwach pan ri k’axk’ob’ik kanwik’owib’ej! ¹⁶ Ma kamb’i’ij k’u chiwe na kantij ta chi k’u juna chik cena re Pascua iwuk’, k’ate na echiri’ kopon ri q’ij ku’ana na janipa ri b’i’tisim loq puwi rutaqanik ri Dios —xcha’.

¹⁷ Tek’uchiri’, xuk’am ri k’olib’al k’o vino chupa y xutioxij che ri Dios. Xub’i’ij k’u chike rutijo’n:

—Chik’ama wa’ y chitija iwe chuchi’ wa’ wa k’olib’al. ¹⁸ Ma kamb’i’ij chiwe: Na kantij ta chi ruwa’al uva k’ate na echiri’ katiki’ rutaqanik ri Dios —xcha’.

¹⁹ Tek’uchiri’, xuk’am ri pam y xutioxij che ri Dios. Xuwech’o y xujach chike, jek’uwa’ xub’i’ij:

—E nucuerpo wa’, ri kaya’i’ pa kamik iwuma ri’ix. Ek’uchiri’ ki’an taq wa’ chiqawach apanoq, chi’ana’ kuxtab’al we ri’in —xcha’.

²⁰ K’isb’al k’u re ri cena, xuk’am tanchi ri k’olib’al k’o vino chupa y jewa’ xub’i’ij:

—Wa’ ri ri’ e ri k’ak’ tzij + 22:20 Jer. 31:31-34 kajikib’ax uwach ruk’ ri nukik’el katuruw iwuma ri’ix re kuyb’al imak. ²¹ Yey ek’u ri kak’ayin we’in, k’o wuk’ junam chwa wa mexa. ²² Ek’u Ralaxel Chikixo’l Tikawex e karik’owib’ej janipa ri ub’i’im lo ri Dios puwi Rire. Pero ¡lik k’u toq’o’ uwach rachi kak’ayin re! —xcha’.

²³ Ek’uchiri’ xkijeq rutijo’n kakitz’onob’ej chikiwach china nawi chike ka’anaw wa’.

China ri más k’o uwach chwach ri Dios

²⁴ Rutijo’n ri Jesús kakichapala’ kib’ chikiwach puwi’ chinoq chike más k’o uwach. ²⁵ No’j ri Jesús xub’i’ij chike:

«Ri reyes ke ri nimaq tinamit lik kik’ow uwi’ ri kitaqanik kaki’an pakiwi ri winaq. Na ruk’ ta k’u ri’, kakib’i’ij che kib’: “E to’b’el ke ri tinamit.”

²⁶ »No’j ri’ix mi’an iwe pacha’ ri kaki’an rike. China ri lik k’o uwach chixo’l, e chu’ana pacha’ na jinta uwach; yey ri k’o puq’ab’ kataqanik, e chuya’a rib’ ku’an nimanel.

²⁷ »Chikiwach ri winaq, ¿china k’u ri más k’o uwach, e ri katz’uyi’ chwa ri mexa o e raj chak kaniman chwa ri mexa? ¿Na e ta neb’a ri katz’uyi’ chwa ri mexa? No’j ri’in in k’o chiwach ri’ix pacha’ raj chak kanimanik.

²⁸ Yey ri’ix ix k’oji’naq wuk’ che ri k’axk’ob’ik in ik’owinaq wi. ²⁹ »Kamb’i’ij k’u chiwe: Pacha’ ri Nuqaw uya’om panuq’ab’ ri’in kintaqanik, jek’ula’ kan’an ri’in chiwe ri’ix, kanya piq’ab’ kixtaqanik ³⁰ cha’ jela’ kixwa’ chwa ri numexa chupa ri nutaqanik y kixtz’uyi’ k’ut re kixtaqan pakiwi ri kab’lajuj tinamit re Israel» + 22:30 “Ri kab’lajuj tinamit re Israel” e ri kalk’o’al kan ri kab’lajuj uk’ajol ri Jacob, ri kab’i’x “Israel” che. Gn. 35:22-26 xcha’.

Ri Jesús kuq’alajisaj ri ku’an ri Pedro echiri’ karewaj we reta’am uwach

(Mt. 26:31-35; Mr. 14:27-31; Lc. 9:1-6; 10:1-4; Jn. 13:36-38)

³¹ Ek’u ri Qanimajawal xub’i’ij:

—¡Simón, Simón, chatape’! E ri Satanás utz’onom che ri Dios cha’ kaya’taj che kuk’am ipa ri’ix. Kixuyikiya’ k’u ri’ jela’ pacha’ ka’an che ri trigo echiri’ kapu’ uwach. ³² No’j ri’in lik nutz’onom che ri Dios pawi’ ri’at, cha’ na kasach ta ri kub’ulib’al ak’u’x wuk’. Ek’u ri’ ri’at, echiri’ kakub’i’ tanchi ak’u’x wuk’, e chanimarisaj kik’u’x taq rawachb’i’il —xcha’.

³³ Y ri Simón xub’i’ij che:

—Wajawal, ri’in nuya’om wanima’ kinterej chi’ij la, tob’ ke’ek la pa cárcel; yey we xya’ ne la pa kamik, ri’in kinkam junam uk’ la —xcha’.

³⁴ Ek’u ri Jesús xuk’ul uwach:

—Pedro, paqatzij wi kamb’i’ij chawe: Waq’ab’ echiri’ k’amaja’ ne kab’ixon ri teren, ri’at oxlaj chik ab’i’im na aweta’am ta nuwach —xcha’.

Ri Jesús keb’upixab’aj rutijo’n

³⁵ Y chike rutijo’n xub’i’ij:

—Echiri’ xixintaq b’i che utzijoxik ri Utzilaj Tzij, ximb’i’ij chiwe na kik’am tub’i uk’olib’al imeyo, na kik’am tub’i iteb’, na kik’am tub’i jun chik mola’j ixajab’, + 22:35 Lc. 10:1-4 ¿k’o neb’a xajawax chiwe? —xcha chike.

Y rike xkik’ul uwach:

—Na jintaj —xecha’.

³⁶ Ek’uchiri’, xub’i’ij chike:

—No’j wo’ora, china ri k’o uk’olib’al umeyo, chuk’ama b’i; china ri k’o uteb’, chuk’ama b’i; y china ri na jinta espada ruk’, chuk’ayij ruq’u’ re pisb’al rij y chuloq’o juna espada. ³⁷ Ma kamb’i’ij k’u chiwe lik chirajawaxik wi e ku’ana na wa tz’ib’ital kan panuwi ri’in chupa Ruch’a’tem ri Dios:

X’an che pacha’ juna aj palajiy tzij Is. 53:12

kacha’. Ek’u janipa ri tz’ib’ital kan panuwi ri’in, e lik ku’ana na —xcha’.

³⁸ Ek’uchiri’, xkib’i’ij rike che ri Jesús:

—Qajawal, ri’ keb’ espada k’o quk’ —xecha’.

No’j rire xub’i’ij chike:

—¡Ku’an na la’! Mixch’a’t chi puwi wa’ —xcha’.

Ri Jesús ku’an orar pa ri werta Getsemaní

(Mt. 26:36-46; Mr. 14:32-42)

³⁹ Tek’uchiri’, xel b’i ri Jesús. Xe’ek chwa ri juyub’ Olivos, y rutijo’n xeterej b’i chirij. ⁴⁰ Echiri’ xeb’opon chila’, jewa’ xub’i’ij chike:

—Lik chitz’onoj che ri Dios cha’ kich’ij uchuq’ab’ ri k’amb’al ipa kapetik —xcha’.

⁴¹ Ek’uchiri’, rire xb’in chi pan jub’iq’ más chikiwach, xuxukub’a’ rib’ y xujeq kach’a’t ruk’ ri Dios, ⁴² jewa’ kub’i’ij:

«Lal Nuqaw, we utz chiwach la, chinkolob’ej ko la cha’ na kinik’ow ta chupa wa’ wa k’axk’ob’ik. No’j na e ta k’u chu’ana ri kuaj ri’in, ma e chu’ana janipa ri rajawal k’u’x Rilal» xcha’.

⁴³ Ek’uchiri’, xwinaqir jun ángel re chikaj chwach re kolu’ya’a unimal uchuq’ab’. ⁴⁴ Y chupa k’u ri’ runimal uk’axk’olil, ri Jesús xujeq ku’an orar ruk’ unimal uchuq’ab’. Ruma k’u la’ xujeqo nimaq t’ob’a’j kik’ ruk’atan katzaq chwa rulew.

⁴⁵ Echiri’ xuk’is ku’an orar, xyaktajik, xtzelej lo pa e k’o wi kan rutijo’n y xeb’o’lu’riqa’ kewarik ruma ri b’is okinaq chikik’u’x. ⁴⁶ Xub’i’ij k’u chike:

—¿Su’b’e kixwarik? Chixyaktajoq y chitz’onoj che ri Dios cha’ jela’ kich’ij uchuq’ab’ ri k’amb’al ipa kapetik —xcha’.

Kachap b’i ri Jesús

(Mt. 26:47-56; Mr. 14:43-50; Jn. 18:2-11)

⁴⁷ K’a kach’a’t ne ri Jesús, echiri’ xeb’opon uk’iyal winaq lik kewoqoqik. Yey ri Judas, jun chike ri kab’lajuj utijo’n ri Jesús, nab’e b’i chikiwach ruk’iyal winaq. Rire xqib’ ruk’ ri Jesús cha’ kutz’ub’ uchi’. ⁴⁸ Ek’u ri Jesús xub’i’ij che:

—Judas, ¿e la’ ruk’ jun tz’ub’uj chi’aj kak’ayij Ralaxel Chikixo’l Tikawex? —xcha’.

⁴⁹ Ri e k’o ruk’ ri Jesús, echiri’ xkilo sa’ ri katajinik, xkitz’onoj che:

—Qajawal, ¿utz nawi kojch’o’jin ruk’ espada? —xecha’.

⁵⁰ Ek’uchiri’, jun chike rutijo’n xujochij b’i ruxikin uwikiq’ab’ ri raj chak ri kajawal raj chakunel pa Rocho Dios.

⁵¹ Pero ri Jesús xub’i’ij chike:

—¡Mi’an chi wa’! —xcha’. Xuchap k’u ruxikin raj chak y xukunaj. ⁵² Tek’uchiri’, xub’i’ij chike ri e petinaq che uchapik b’i, wa’ e ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios, ri e aj wach ke ri e chajinel re ri Rocho Dios y ri nimaq winaq re ri tinamit:

—¿Su’chak petinaq alaq ruk’ espada y che’? ¿Petinaq kami alaq che uk’amik b’i juna eleq’om? ⁵³ Ronoje q’ij wa’ k’ut in k’o uk’ alaq pa ri Rocho Dios. ¿Su’chak k’u ri’ k’a e la’ kino’lchapa alaq? No’j ek’u wa’ xopon ri ora ya’tal che alaq echiri’ ri rajaw ri q’equ’m kuk’ut ruchuq’ab’ —xcha’.

Ri Pedro kub’i’ij na reta’am ta uwach ri Jesús

(Mt. 26:57-58, 69-75; Mr. 14:53-54, 66-72; Jn. 18:12-18, 25-27)

⁵⁴ Xkichap k’u b’i ri Jesús y xkik’am b’i chirocho ri kajawal raj chakunel pa Rocho Dios. Y ri Pedro chinimanaj teran pan chirij. ⁵⁵ E k’o k’u jujun xkinuk’ aq’ che ruwa ja, y xetz’uyi’ chuchi’ ri aq’. Yey ri Pedro xtz’uyi’ chikixo’l. ⁵⁶ K’o k’u jun ali aj chak xril ri Pedro tz’ul chuchi’ ri aq’. Rali lik xutzutza’ uwach y jewa’ xub’i’ij:

—Wa’ wa’chi e jun chike ri eteran chirij ri Jesús —xcha’.

⁵⁷ No’j ri Pedro jewa’ xub’i’ij che:

—Ali, ri’in na weta’am ta uwach —xcha’.

⁵⁸ Joq’otaj k’u ri’ k’o jun achi xrilo y jewa’ xub’i’ij che:

—Rilal lal jun chike rutijo’n ri Jesús —xcha’.

No’j ri Pedro xub’i’ij che rachi:

—Ri’in na in ta jun chike rutijo’n —xcha’.

⁵⁹ Laj pa jun ora k’u ri’ k’o tanchi jun jewa’ xub’i’ij:

—Paqatzij wi wa’ wa’chi e jun chike rutijo’n ri Jesús, ma aj Galilea —xcha’.

⁶⁰ No’j ri Pedro xub’i’ij che:

—Achi, ri’in na weta’am tane sa’ puwi’ kach’a’t la —xcha’. K’a kach’a’t ne ri Pedro echiri’ xb’ixon lo ri teren.

⁶¹ Ek’uchiri’, ri Qanimajawal xtzu’n lo chirij y e xutzu’ lo uwach ri Pedro. Ek’u ri Pedro xk’un chuk’u’x sa’ rub’i’im kan ri Qanimajawal che: «K’amaja’ ne kab’ixon ri teren, ri’at oxlaj chik ab’i’im na aweta’am ta nuwach.»

⁶² Ewi ri Pedro xel b’i chiri’ y lik xoq’ik ruma ruk’axk’olil uk’u’x.

Ri Jesús kach’amixik

(Mt. 26:67-68; Mr. 14:65)

⁶³ Rachijab’ echajiyom re ri Jesús lik kakich’amij y lik kakich’ayo. ⁶⁴ Kakich’uq ruwach y kakitz’onoj che:

—¡Chana’ij pe’ china xch’ayaw awe! —kecha’. ⁶⁵ Lik qab’ichi ri kakib’i’ij che ruk’ k’axlaj ch’a’tem.

Ri Jesús k’o chikiwach raj q’atal tzij e aj judi’ab’

(Mt. 26:59-66; Mr. 14:55-64; Jn. 18:19-24)

⁶⁶ Echiri’ xsaqirik, xkimol kib’ ri nimaq winaq re ri tinamit, ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios kuk’ raj k’utunel re ri tzijpixab’; wa’ e taq ri uchapom wi rib’ ri q’atb’al tzij. Rike xkitaq uk’amik ri Jesús chikiwach y jewa’ xkib’i’ij che:

⁶⁷ —Chab’i’ij chiqe we at ri Cristo, Rucha’o’n lo ri Dios —xecha’.

Y ri Jesús xub’i’ij chike:

—Tob’ kamb’i’ij che alaq “In”, na kakoj ta alaq. ⁶⁸ Yey we kan’an tz’onob’al che alaq, na kak’ul ta alaq uwach y na kintzoqopij tane ub’i alaq. ⁶⁹ Pero Ralaxel Chikixo’l Tikawex katz’uyi’ na k’u puwikiq’ab’ ri Dios, ri lik k’o unimal uchuq’ab’ —xcha’.

⁷⁰ Tek’uchiri’, konoje xkitz’onoj che ri Jesús:

—¿At pe’ ri’ Ruk’ajol ri Dios? —xecha che.

Y ri Jesús xuk’ul uwach:

—E ralaq xb’i’n alaq re, e ri’in —xcha’.

⁷¹ Ek’uchiri’, xkib’i’ij rike:

—Na jinta chi uchak más e aj kojol umak, ma lik oj xojtaw re ri xub’i’ij ruk’ ruwa re’ —xecha’.

Katz’aq uchi’ ri Jesús chwach ri taqanel Pilato

(Mt. 27:11-14; Mr. 15:1-5; Jn. 18:33-40)

¹ Ek’uchiri’, xeyaktaj konoje ri kimolom kib’ y xkik’am b’i ri Jesús chwach ri Pilato. ² Y xkijeq k’u kakitz’aq uchi’, jewa’ kakib’i’ij:

—Qariqom wa jun achi kusachisaj kina’oj ri qatinamit, keb’uq’atej ri winaq cha’ na kaki’an ta ri tojonik ka’an che ri nimalaj taqanel re Roma + 23:2 Wa xkib’i’ij ri winaq chirij ri Jesús, na e ta k’ana u’anom. Lc. 20:22-25 y kub’i’ij e rire ri Cristo, ri cha’tal lo ruma ri Dios re kataqan pakiwi raj judi’ab’ —kecha’.

³ Xutz’onoj k’u ri Pilato che ri Jesús:

—¿Lal kami ri’ ri rey ke raj judi’ab’? —xcha’.

Y ri Jesús xub’i’ij che:

—Lal kab’i’n la re —xcha’.

⁴ Ri Pilato xub’i’ij k’u chike ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios y chike konoje ri winaq:

—Chinuwach ri’in, wa jun achi na jinta umak —xcha’.

⁵ Pero ri winaq más ko kesik’inik, jewa’ kakib’i’ij:

—Ruk’ ri kuk’utu lik katajin usachik kina’oj ri tikawex chupa taq ri luwar re Judea; xujeq lo wa’ Galilea y wo’ora jela’ ku’an wara Jerusalem —kecha’.

Ri Jesús kak’am b’i chwach ri rey Herodes

⁶ Echiri’ ri Pilato xuto petinaq ri Jesús Galilea, xutz’onob’ej we rire aj chila’. ⁷ Y echiri’ xreta’maj aj Galilea ri Jesús, xutaq b’i chwach ri Herodes, ma rire e rey re chila’, yey la’ la’ q’ij wi k’o ri Herodes chiri’ Jerusalem.

⁸ Ek’uchiri’ ri Herodes xril uwach ri Jesús, lik xki’kotik, ma lik k’o tan q’ij ri’ urayim karil uwach. Ma sa’ch taq ri utom che yey roye’em karil uwach cha’ ri Jesús ku’an juna k’utub’al re ruchuq’ab’ chwach. ⁹ Y xujeq k’u u’anik uk’iyal tz’onob’al che, pero ri Jesús na kuk’ul ta uwach.

¹⁰ Ek’u ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios kuk’ raj k’utunel re ri tzijpixab’, lik kesik’in che ukojik umak ri Jesús. ¹¹ Ewi ri Herodes kuk’ rusoldados lik xkik’aq b’i uq’ij ri Jesús; xki’an che pacha’ juna rey, xkikoj b’i jun chomilaj k’ul che re ch’amib’al re. Tek’uchiri’, xtaqan che kak’am tanchi ub’i chwach ri Pilato. ¹² Chupa la’ la jun q’ij ri Pilato y ri Herodes xkijeq kech’aw tanchi chikiwach, ma e ri petinaq loq lik tzel kakil kib’.

Kaq’at tzij re kamik puwi ri Jesús

(Mt. 27:15-31; Mr. 15:6-20; Jn. 19:1-16)

¹³ Ek’u ri Pilato xumol kichi’ ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios kuk’ raj wach re ri tinamit yey taq ri winaq, ¹⁴ y jek’uwa’ xub’i’ij chike:

—K’amom lo alaq wa jun achi chinuwach y kab’i’ij alaq rire katajin che usachik kina’oj ri winaq re ri tinamit. No’j ri’in xin’an tz’onob’al che y xinta uchi’ chiwach alaq, yey na jinta juna mak nuriqom chirij pacha’ ri mak kakoj alaq che. ¹⁵ Y jenela’ ri rey Herodes, na jinta juna mak xuriq che; ma xintaq b’i chwach, yey rire xutaq tanchi lo wuk’. Q’alaj k’u ri’ na jinta mak u’anom re taqal che kakamisaxik. ¹⁶ E uwari’che xew kanya pa k’ax; tek’uchiri’ kanyolopij b’i —xcha’. ¹⁷ (Xub’i’ij wa’ ma ronoje junab’ chupa ri nimaq’ij Pascua, ri Pilato xex ku’an wi kuyolopij b’i jun preso chikiwach ri winaq.)

¹⁸ No’j konoje ruk’iyal winaq junam lik ko xesik’in che ub’i’xikil:

—¡E taqa b’i la ri Jesús pa kamik yey yolopij b’i la ri Barrabás! —xecha’. ¹⁹ (Wa’chi Barrabás ya’om pa cárcel ruma utitz’itikil u’anom Jerusalem chirij ri gobierno romano y ruma jun kamik xu’ano.)

²⁰ Ri Pilato xch’a’t tanchi kuk’ ri winaq, ma rire e karaj kuyolopij b’i ri Jesús.

²¹ No’j ri winaq xesik’in tanchi che ub’i’xikil:

—¡Kamisax chwa cruz! ¡Kamisax chwa cruz! —kecha’.

²² Churox laj k’u ri’ ri Pilato jewa’ xub’i’ij:

—¿Sa’ k’u rumak wa’chi u’anom? Ma ri’in na jinta juna mak nuriqom chirij re taqal che kakamisaxik. Kanya na pa k’ax, tek’uchiri’ kanyolopij b’i —xcha’.

²³ No’j ri winaq na kakitanab’a’ taj lik ko kesik’in che utz’onoxik kakamisax ri Jesús chwa cruz.

K’isb’al k’u re, xya’taj na chike ri kakaj. ²⁴ Ewi ri Pilato xutaq u’anik ri kakitz’onoj: ²⁵ xuyolopij k’u b’i ri jun ya’om pa cárcel ruma utitz’itikil u’anom chirij ri gobierno romano y ruma jun kamik xu’ano, ma e xkitz’onoj ri’ ri winaq. Y xuya luwar kakamisax ri Jesús, jela’ pacha’ ri kakaj rike.

Rukamik ri Jesús chwa ri cruz

(Mt. 27:32-56; Mr. 15:21-41; Jn. 19:17-30)

²⁶ Ek’uchiri’, ri soldados xkik’am b’i ri Jesús re ke’kikamisaj chwa ri cruz. Echiri’ k’o chi b’e, xkichap b’i jun achi aj Cirene, Simón rub’i’, petinaq pa juyub’ e ri’ kik’ow chiri’. Y xkiya b’i ri cruz chwi uteleb’ cha’ kutelej b’i chirij ri Jesús.

²⁷ Y lik uk’iyal winaq eteran b’i. Y e k’o ixoqib’ chikixo’l lik ketunanik y kakoq’ej ri Jesús, ma lik k’ax una’om kik’u’x ruma ri ka’an che. ²⁸ No’j ri Jesús xeb’utzu’ pan rixoqib’ keb’oq’ik y jewa’ xub’i’ij chike:

—Ixoqib’ ix aj Jerusalem, miniwoq’ej ri’in; e chiwoq’ej ri katajin lo piwi ri’ix y pakiwi’ ri iwalk’o’al. ²⁹ ¡Chitape’! Kopon na ri q’ij echiri’ kab’i’xik: “Nim kiq’ij kalaxik rixoqib’ na keb’alan taj kuk’ ri na jinta kalk’o’al y ri na ketz’umtisan taj” jela’ kab’i’xik. ³⁰ Ruma k’u ri’ ri unimal k’axk’ob’ik e k’o wi, ri winaq kakaj kekamik y jek’uwa’ kakib’i’ij che taq ri juyub’ nima’q y ch’uti’q:

Chix-tzaqa lo paqawi’

re kich’uq qawi’ Os. 10:8

kecha’. ³¹ Ma we kaya’ pa kamik junoq na jinta umak, ¿sa’ k’u ri’ ri kakik’ulumaj ri lik k’o kimak? + 23:31 Pa ri ch’a’tem griego kub’i’ij: “Ma we kaki’an wa’ che juna che’ rax uwach, ¿sa’ k’u ri’ kuk’ulumaj ri che’ chaqi’j?” Wa k’amb’al na’oj ke’elawi: Xya’ ri Jesús pa kamik, tob’ na jinta umak; mak’uwari’ más k’ax ri taqal chike raj Jerusalem, ma rike lik k’o kimak. —xcha’.

³² Yey ek’amom b’i junam ruk’ ri Jesús ka’ib’ eleq’omab’ cha’ kekamisax chwa cruz. ³³ Echiri’ xeb’opon pa ri luwar kab’i’x che “Luwar re Ub’aqil Ujolom Anima’”, chiri’ xya’ wi ri Jesús chwa ri cruz; y ri ka’ib’ eleq’omab’, jun xya’ puwikiq’ab’ y jun pumox Rire.

³⁴ Ewi ri Jesús xub’i’ij:

—Nuqaw, kuyu la kimak, ma na kimajom ta usuk’ sa’ wa ketajin che u’anik —xcha’.

Ek’u ri soldados ruk’ jun sorteo xkijach kib’ puwi ruq’u’. + 23:34 Sal. 22:18 ³⁵ Y ruk’iyal winaq xa kakitzutza’ ri katajin u’anik. Yey ne raj wach re ri tinamit kakich’amij ri Jesús, jewa’ kakib’i’ij:

—Lik wa’ k’ut e k’i ri xeb’ukolob’ej che taq yab’il y che kamik. We ta rire e ri Cristo, Rucha’o’n lo ri Dios, chukolob’ej rib’ ri’ wo’ora, —kecha’.

³⁶ Jek’ula’ ri’ xki’an ri soldados, lik kakich’amij ri Jesús. Keqib’ ruk’ y kakib’i’tisij vinagre che re kutijo, ³⁷ y jewa’ kakib’i’ij che:

—We ta paqatzij wi at ri rey ke raj judi’ab’, chakolob’ej k’u awib’ ri’ —kecha’.

³⁸ Chwi k’u lo ri cruz re ri Jesús, pa ri ch’a’tem griego, pa ri ch’a’tem latín y pa ri ch’a’tem hebreo tz’ib’ital wa’: « WA’ E REY KE RAJ JUDI’AB’. »

³⁹ Y jun chike ri ka’ib’ eleq’omab’ eya’om chwa cruz, lik kuch’amij ri Jesús, jewa’ kub’i’ij:

—¿Na at ta neb’a ri Cristo, Rucha’o’n lo ri Dios? Chakolob’ej k’u awib’ ri’ junam quk’ ri’oj —kacha’.

⁴⁰ No’j ri jun chik eleq’om xuyajo, jewa’ xub’i’ij che ri rachb’i’il:

—Ri’at na kaxi’ij ta k’ana awib’ chwach ri Dios, yey junam oj k’o pa wa k’axk’ob’ik q’atom paqawi’. ⁴¹ Ri’at y ri’in paqatzij wi, taqal chiqe kaqak’ulumaj wa’, ma e tojb’al re ri na utz taj qa’anom. No’j wa’chi na jinta umak —xcha’.

⁴² Ek’uchiri’, xub’i’ij che ri Jesús:

—Wajawal, chink’una ko chik’u’x la echiri’ ko’ltaqana la —xcha’.

⁴³ Y ri Jesús xub’i’ij che:

—Paqatzij wi kamb’i’ij chawe: Waq’ij ne ri’ katopon wuk’ chila’ chupa ri chomilaj luwar + 23:43 Wa chomilaj luwar e ri kab’i’x “Paraíso” che. pa e k’o wi ri e kolob’etajinaq —xcha’.

⁴⁴ Echiri’ xtik’oj ri q’ij, xok q’equ’m che ruwachulew y wa’ xu’k’isa k’a che ri urox ora + 23:44 “Ri urox ora”: Kil “hora” pa vocabulario. b’enaq q’ij; ⁴⁵ oxib’ ora na xwon ta ri q’ij. Yey chupa k’u ri Rocho Dios, ri telón + 23:45 “Telón”: E jun k’ul kujach upa ri Luwar Santo ruk’ ri Luwar lik Santo. Éx. 26:31-33; Heb. 6:19; 9:3-12 xrich’rob’ lo chunik’ajal.

⁴⁶ Ek’uchiri’, ri Jesús lik ko xch’awik, jewa’ xub’i’ij:

—Nuqaw, paq’ab’ la kanq’atisaj wi ri wanima’ + 23:46 Sal. 31:5 —xcha’. Xew xub’i’ij wa’, asu xkamik.

⁴⁷ Ri capitán ke ri soldados echiri’ xrilo sa’ ri xu’ano, xuyak uq’ij ri Dios, jewa’ xub’i’ij:

—Paqatzij wi wa’chi lik jusuk’ y na jinta umak —xcha’.

⁴⁸ Ek’u ruk’iyal winaq echiri’ xkilo sa’ ri xu’ano, xeb’el chiri’, kakit’iqit’a’ ruwa kik’u’x ruma kixi’in ib’. ⁴⁹ Yey k’u ri lik xketa’maj uwach ri Jesús kuk’ taq rixoqib’ e petinaq ruk’ chwi xel lo Galilea, rike xek’oji’ pana chinimanaj y xkil ronoje ri xu’ano.

Ri Jesús kamuqik

(Mt. 27:57-61; Mr. 15:42-47; Jn. 19:38-42)

⁵⁰ K’o k’u jun achi José rub’i’, aj Arimatea, jun tinamit re Judea. Rire e jun chike ri uchapom wi rib’ ri q’atb’al tzij, jun achi lik utz uk’u’x y lik jusuk’ rub’inik usilab’ik. ⁵¹ Yey lik roye’em ruk’unib’al rutaqanik ri Dios. Ek’u rire lik na xuk’ul ta uk’u’x ri xki’an ri rachb’i’il. ⁵² Xopon k’u chwach ri Pilato y xu’tz’onoj che kaya’ luwar che kumuq rucuerpo ri Jesús. Y xya’ luwar che. ⁵³ Xe’ek k’ut y xu’qasaj lo rucuerpo chwa ri cruz. Xupis k’u chupa jun manta. Tek’uchiri’, xu’ya’a pa jun muqub’al k’otom pa’b’aj, yey wa’ na jinta junoq muqum chupa.

⁵⁴ Ek’u b’enaq q’ij ri’ echiri’ raj judi’ab’ kakiyijb’a’ pan janipa ri kajawax chike pa ri q’ij re uxlanib’al, y wa’ ya kopon ru orayil. + 23:54 Chikiwach raj judi’ab’, ri q’ij re uxlanib’al kajeqer echiri’ kok raq’ab’ viernes y kak’is echiri’ kok raq’ab’ sábado. ⁵⁵ Yey rixoqib’ e petinaq lo Galilea ruk’ ri Jesús, xeterej b’i chirij ri José y xkil ri muqub’al pa xkiya wi kan rucuerpo ri Jesús. ⁵⁶ Echiri’ xetzelej loq, xkijeqela’ uyijb’axik kunab’al lik ki’ ruxlab’ cha’ ke’kikojo che rucuerpo ri Jesús. Ek’uchiri’ xok ri q’ij re uxlanib’al, xeb’uxlan k’ut pacha’ ri kub’i’ij Rutzij Upixab’ ri Dios.

Ruk’astajib’al ri Jesús

(Mt. 28:1-10; Mr. 16:1-8; Jn. 20:1-10)

¹ Ri nab’e q’ij re ri semana lik anim tan rixoqib’ e petinaq lo Galilea y jujun chik ixoqib’, xeb’ek pa muqutal wi ri Jesús, yey kuk’a’am b’i kunab’al lik ki’ ruxlab’, ri kiyijb’am b’i. ² Yey xe’kiriqa rab’aj esam chi chuchi’ ri muqub’al. ³ Xeb’ok k’u b’i chupa ri muqub’al, pero na xkiriq ta chi rucuerpo ri Qanimajawal Jesucristo. ⁴ Lik k’ut b’enaq ri kina’oj puwi wa’, echiri’ xaqik’ate’t xewinaqir ka’ib’ achijab’ chikiwach, lik kawolq’in ri kiq’u’. ⁵ Rixoqib’ lik xkixi’ij kib’ y xkiqasaj ri kipalaj pulew.

Ek’u ri ka’ib’ achijab’ xkib’i’ij chike:

—¿Su’chak kitzukuj chikixo’l ri ekaminaq ri Jun k’aslik? ⁶ Rire na jinta chi wara, ma k’astajinaq chi lo chikixo’l ri ekaminaq. K’una chik’u’x sa’ rub’i’im lo chiwe echiri’ k’a k’o Galilea, ⁷ echiri’ xub’i’ij: “Lik chirajawaxik wi Ralaxel Chikixo’l Tikawex kaya’ pakiq’ab’ achijab’ aj makib’ cha’ kakamisax chwa cruz, no’j Rire kak’astaj lo churox q’ij” + 24:7 Lc. 9:22; 18:31-33 —xecha’. ⁸ K’a ek’uchiri’ xk’un chikik’u’x rixoqib’ ruch’a’tem ri Jesús.

⁹ Echiri’ xetzelej lo chila’ pa ri muqub’al, xkitzijoj ronoje wa’ chike ri junlajuj taqo’n y chike konoje ri e k’o kuk’. ¹⁰ Ek’u ri xetzijon wa’ e ri María ri aj Magdala, ri Juana, ri María uchu ri Santiago y jujun kachb’i’il. ¹¹ Yey ri taqo’n na xkikoj ta ri xkitzijoj rixoqib’, ma e chikiwach rike, wa ixoqib’ ech’u’jerinaq.

¹² Ek’u ri Pedro xyaktaj b’i y lik kanik xe’ek pa k’o wi ri muqub’al re ri Jesús. Y echiri’ xoch’in pan chupa, xrilo xew chi k’o kan ri jutaq rab’a’j k’ul pa xb’olq’otix wi ri Jesús. Xe’ek k’ut lik kaminaq ranima’ che ri xrilo y kutz’onoj chirib’il rib’ sa’ nawi wa’.

Ri Jesús kuk’ut uwach chikiwach ri keb’ utijo’n chupa ri b’e re Emaús

(Mr. 16:12-13)

¹³ Chupa la’ la’ q’ij, ka’ib’ chike rutijo’n keb’in chupa ri b’e re ke’ek pa raldea Emaús, wa’ k’o lo pa once kilómetro che ri tinamit Jerusalem. ¹⁴ Xaloq’ k’u keb’in chupa ri b’e, rike kech’a’t chikiwach puwi ri k’ak’ ik’owinaq. ¹⁵ Yey echiri’ kech’a’t chikiwach, ri Jesús xqib’ kuk’ y xerachb’ilaj b’i. ¹⁶ Pero rike pacha’ ch’uqutal ri kiwach, ma tob’ xkilo na xketa’maj ta uwach.

¹⁷ Ek’u ri Jesús xub’i’ij chike:

—¿Sa’ puwi’ kach’a’t wi alaq chupa wa b’e? ¿Y su’chak kab’ison alaq? —xcha’.

¹⁸ Jun k’u chike, Cleofas rub’i’, xuk’ul uwach, jewa’ xub’i’ij:

—Laj xew rilal chike konoje ri eb’inel e k’o Jerusalem na eta’am ta la sa’ ri k’ak’ ik’owinaq chupa taq wa’ wa q’ij —xcha’.

¹⁹ Xub’i’ij k’u ri Jesús chike:

—¿Sa’ ri xu’ano? —xcha’.

Ewi xkib’i’ij che:

—E kojch’a’t puwi ri xuk’ulumaj ri Jesús ri aj Nazaret, ri nimalaj q’alajisanel lik k’o uchuq’ab’ che taq ri ku’ano y ri kub’i’ij; rire lik yakom uq’ij ruma ri Dios y kuma taq ri tikawex re ri tinamit. ²⁰ Yey ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios kuk’ raj wach re ri qatinamit xkiya puq’ab’ ri taqanel romano cha’ kaq’at tzij puwi’ y kakamisax chwa cruz. ²¹ Chwi k’u rukamik e urox q’ij wa’. Yey ri’oj xkub’i’ qak’u’x e rire ri kukolob’ej ri qatinamit Israel.

²² »Yey kisachisam ne qana’oj jujun ixoqib’ eb’are jun chiqaxo’l ri’oj oj utijo’n kan ri Jesús. Ma rike lik anim tan xeb’opon chupa rumuqub’al, ²³ pero na xkiriq ta chi rucuerpo ri Jesús. Xetzelej k’u lo quk’, kakitzijoj chiqe xewinaqir jujun ángeles chikiwach, yey wa’ xkib’i’ij chike: “Rire k’astajinaq chi lo chikixo’l ri ekaminaq.” ²⁴ Xeb’ek k’u jujun chiqe ri’oj chupa rumuqub’al y e xkilo jela’ pacha’ ri kib’i’im rixoqib’ chiqe. No’j na xkil ta uwach ri Jesús —xecha’.

²⁵ Ek’u ri Jesús xub’i’ij chike:

—¡Toq’o’ wach alaq ma lik na kamaj ta alaq usuk’ y kamayin alaq che ukojik janipa ri kib’i’im kan ri q’alajisanelab’! ²⁶ ¿Na chirajawaxik ta neb’a ri Cristo, Rucha’o’n lo ri Dios, kutij na ronoje wa k’axk’ob’ik y tek’uchiri’ ke’ek chila’ chikaj pa kayak wi uq’ij? —xcha’.

²⁷ Xuq’alajisaj k’u chike ronoje ri kub’i’ij chupa Ruch’a’tem ri Dios chwi Rire, xujeq lo ruk’ ri tz’ib’ital kan ruma ri Moisés yey tek’uchiri’ xuq’alajisaj janipa ri tz’ib’ital chwi Rire kuma konoje ri q’alajisanelab’.

²⁸ Ek’uchiri’ xeb’opon chupa raldea pa keb’ek wi ri keb’ achijab’, ri Jesús xu’an pacha’ e ri’ xumaj chub’i rub’e. ²⁹ Pero rike lik xeb’elaj che kakanaj kan kuk’, jewa’ xkib’i’ij che:

—Kanaj kan la quk’, ma b’enaq chi ri q’ij yey ya kok raq’ab’ —xecha’.

Ri Jesús xok k’u b’i y xkanaj kan chiri’ kuk’. ³⁰ Echiri’ e k’o chi chwa ri mexa, xuk’am ri pam y xtioxin chwach ri Dios, xuwech’ k’u upa y xuya chike. ³¹ K’a ek’uchiri’ xjaqataj ri kiwach y xketa’maj uwach. Pero ri Jesús e la’ chikiwach xmalka’nik.

³² Xkib’i’ij k’u ri’ chikiwach:

—¿Na kamiq’mot ta neb’a qak’u’x che ki’kotemal echiri’ rire kach’a’t quk’ pa ri b’e y kuq’alajisaj chiqe Rutzij Upixab’ ri Dios? —xecha’.

³³ Na jampatana xeyaktajik y xetzelej Jerusalem. Chiri’ xeb’o’lkiriqa ri junlajuj taqo’n kimolom kib’ kuk’ ri kachb’i’il. ³⁴ Y rike xkib’i’ij chike wa ka’ib’: «¡Paqatzij wi k’astajinaq lo ri Qanimajawal Jesucristo ma xilitaj uwach ruma ri Simón!» kecha’.

³⁵ Yey la ka’ib’ xkijeq utzijoxik sa’ ri xkik’ulumaj chupa ri b’e echiri’ xeb’ek Emaús y su’anik xketa’maj uwach ri Jesús echiri’ xuwech’ upa ri pam.

Ri Jesús kuk’ut uwach chikiwach rutijo’n

(Mt. 28:16-20; Mr. 16:14-18; Jn. 20:19-23)

³⁶ K’a ketajin ne che uch’a’tib’exik ri kilom y ri kitom, echiri’ ri Jesús xwinaqir chikiwach, xaqik’ate’t xtak’i’ chikixo’l y jewa’ xub’i’ij chike:

—K’ola utzil chomal iwuk’ —xcha’.

³⁷ Yey rike lik xkixi’ij kib’ che, ma e chikiwach rike laj juna espíritu ri kakitzutza’ uwach. ³⁸ No’j ri Jesús xub’i’ij chike:

—¿Su’chak kuxi’ij rib’ ik’u’x y na kikoj taj we in k’aslik? ³⁹ Chiwilape ri nuq’ab’ y ri waqan; chichapape ruk’ riq’ab’ y jela’ kiwil chi utz lik in ri in k’o iwuk’ y na xa ta in juna espíritu, ma juna espíritu na jinta uti’jil y na jinta ub’aqil pacha’ ri kiwil chwe ri’in —xcha’.

⁴⁰ Y ek’uchiri’ kub’i’ij wa’, xuk’ut ruq’ab’ y ri raqan chikiwach. ⁴¹ Ek’u rike lik keki’kotik y kaminaq kanima’ che yey na kakiriq taj su’anik kakikoj ri kakilo.

Ek’uchiri’, ri Jesús xub’i’ij chike:

—¿Sa’ ri k’o iwuk’ re katijik? —xcha’.

⁴² Xkiya k’u che, juch’aqap kar b’olom y uwa’al kab’ k’a k’o pa cera. ⁴³ Ewi Rire xuk’amo y xutij chikiwach.

⁴⁴ Ek’uchiri’, xub’i’ij chike:

—E nub’i’im lo wa’ chiwe echiri’ k’a in k’o iwuk’: + 24:44 Lc. 9:22; 18:31-33 Lik chirajawaxik wi ku’ana na janipa ri tz’ib’ital kan panuwi ri’in chupa ri Tzij Pixab’ re ri Moisés, chupa ri kitz’ib’am kan ri q’alajisanelab’ y chupa taq ri Salmos —xcha’.

⁴⁵ K’a tek’uchiri’ xujaq ri kina’oj cha’ kakimaj usuk’ chi utz Rutzij Upixab’ ri Dios. ⁴⁶ Xub’i’ij k’u chike:

—Jewa’ ri tz’ib’ital kan pa Ruch’a’tem ri Dios: Lik chirajawaxik wi ri Cristo, Rucha’o’n lo ri Dios, kutij k’ax, kakamik y kak’astaj lo churox q’ij; + 24:46 Is. 53:1-12; Os. 6:2 ⁴⁷ y chupa k’u rub’i’, katzijox ri Utzilaj Tzij re tzeleb’al tzij y re kuyb’al mak chike konoje ruk’iyal kiwach taq ri tikawex e k’o che ruwachulew, yey kajeqer utzijoxik wa’ Jerusalem. ⁴⁸ Ri’ix kib’i’ij k’u ri’ chike ri winaq janipa taq wa xiwilo y xito. ⁴⁹ Chitape’: Ri’in kantaq lo piwi ri’ix ri Jun + 24:49 Wa’ e ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios. Jl. 2:28-29; Jn. 14:16-17 ub’i’tisim lo ri Nuqaw; pero chixk’ola wara chupa wa tinamit Jerusalem cha’ kiwoy’ej na kik’ul wa chuq’ab’ kape chila’ chikaj —xcha’.

Ri Jesús katzelej chila’ chikaj

(Mr. 16:19-20)

⁵⁰ Ek’uchiri’, ri Jesús xeb’uk’am b’i rutijo’n y xeb’ek chunaqaj Betania. Xuyak k’u ruq’ab’ pakiwi’ y xeb’u’an bendecir. ⁵¹ Echiri’ katajin che u’anik wa’, xujeqo xel b’i chikixo’l y xk’am k’u b’i chila’ chikaj.

⁵² Ewi rutijo’n lik xkiloq’nimaj uq’ij ri Jesús. Tek’uchiri’ xetzelej chupa ri tinamit Jerusalem ruk’ unimal ki’kotemal chupa ri kanima’. ⁵³ Y xaqi e k’o chupa ri Rocho Dios, keb’ixonik y kakiyak uq’ij ri Dios. Amén.