Hechos

Janipa ri xki’an taq rutaqo’n ri Cristo

Ri ub’i’im lo ri Jesús puwi ri Ruxlab’ixel ri Dios

¹ Chupa ri nab’e nulibro, xintz’ib’aj pan che rilal Teófilo, puwi taq ri xu’an ri Jesús y taq ri xuk’utu chwi lo ri jeqeb’al re ruchak ² k’a chupa ri q’ij echiri’ xk’ul chila’ chikaj ruma ri Dios. Chwach k’u pan ri’ rub’enam chila’ chikaj, Rire ruma ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios xuya kan taqanik chike rutaqo’n + 1:2 “Rutaqo’n”: Kil “apóstol” pa vocabulario. eb’ucha’om puwi taq ri chirajawaxik kaki’ano. ³ Chwi k’u rukamik, xk’astaj lo chikixo’l ri ekaminaq y k’a xk’oji’ cuarenta q’ij che ruwachulew. Chupa taq k’u la’ la q’ij, uk’iyal laj e la’ xuk’ut uwach chikiwach rutaqo’n y xch’a’t kuk’ puwi ri taqanik re ri Dios. Jek’ula’ ri’, lik xuk’utu paqatzij wi Rire k’aslik.

⁴ Echiri’ ri Jesús e la’ k’a k’o kuk’ rutaqo’n, xub’i’ij chike:

—Chixk’ola Jerusalem cha’ kiwoy’ej rub’i’tisinik ri Nuqaw, ri nutzijom chi lo ri’in chiwe; wa’ e ri bautismo re ri Ruxlab’ixel ri Dios. ⁵ Paqatzij wi ri Juan xuya ri bautismo ruk’ ya’; no’j ri bautismo kik’ul ri’ix e ruk’ ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios; yey wa’ ku’ana xa chupa taq wa’ wa q’ij katajin loq —xcha chike.

Ri Jesús katzelej chila’ chikaj

⁶ Jun q’ij k’ut ri kimolom kib’ ruk’ ri Jesús jewa’ xkitz’onoj che:

—Qajawal, ¿chupa taq wa’ wa q’ij oj k’o wi, kayak tanchi nawi la ri taqanik re ri qatinamit Israel jela’ pacha’ ri u’anom lo ojertan? + 1:6 Kakitz’onoj we ri Jesús ku’ana rey re Israel ruk’ jun taqanik pacha’ ri xki’an ri rey David y ri rey Salomón echiri’ lik yakom uq’ij ri tinamit Israel. —xecha’.

⁷ Y ri Jesús xuk’ul uwach:

—Ri’ix na ya’tal ta chiwe kiweta’maj ruq’ijol y ru’orayil echiri’ ku’ana taq wa’ ri Nuqaw, ma ronoje wa’ xew puq’ab’ Rire k’o wi. ⁸ Pero kik’ul k’u ichuq’ab’ ri’ix echiri’ kaqaj lo ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios piwi’ y kixu’ana k’u ix tzijol we’in chupa wa tinamit Jerusalem, chupa ronoje ri luwar re Judea y re Samaria y k’a che ronoje luwar re ruwachulew —xcha chike.

⁹ Ek’uchiri’ xuk’is ub’i’xikil taq wa’, xk’am b’i chila’ chikaj; y ek’u la’ kakitzutza’ rutijo’n xsach b’i chikiwach chupa jun sutz’. ¹⁰ K’a kakitzutza’ k’u pan chila’ chikaj pa xk’am wub’i ri Jesús, echiri’ xewinaqir keb’ achijab’ kuk’ yey wa’ lik saq ri kiq’u’.

¹¹ Wa’chijab’ xech’aw k’u chike, jewa’ xkib’i’ij:

—Achijab’ ix aj Galilea, ¿su’b’e k’a kixtzutzu’n chikaj? Ma wa Jesús, ri xel b’i chixo’l ri’ix y xk’ul chila’ chikaj, Rire kak’un tanchik. Jek’ula’ pacha’ xiwilo xe’ek, jela’ kak’un tanchik —xecha chike.

Ri Matías kacha’ik re kak’oji’ puk’axel ri Judas aj Iscariot

¹² Ek’uchiri’, ri e taqo’n xeb’el b’i chwach ri juyub’ Olivos y xetzelej Jerusalem. (Wa juyub’ xa naqaj k’o wi lo che Jerusalem, laj jun kilómetro unajtijil; jek’ula’ rike na xik’ow ta uwi’ ri kakib’inib’ej che ri ya’talik e chirij ri kojob’al ke raj judi’ab’ puwi ri q’ij re uxlanib’al.) + 1:12 Chikiwach raj judi’ab’, xew ya’talik kab’in junoq jun kilómetro chupa ri q’ij re uxlanib’al.

¹³ Echiri’ xeb’opon Jerusalem, xeb’aq’an chikaj pa ri kale’ ja pa ejeqel wi ri Pedro, ri Jacobo, ri Juan, ri Andrés, ri Felipe, ri Tomás, ri Bartolomé, ri Mateo, ri Jacobo ruk’ajol ri Alfeo; ri Simón ri kab’i’x “ri Zelote” che y ri Judas ruchaq’ ri Jacobo. ¹⁴ E konoje rike lik xa jun kik’u’x kiya’om kib’ pa oración, junam kuk’ jujun ixoqib’, ruk’ ri María ruchu ri Jesús yey kuk’ taq ruchaq’ ri Jesús.

¹⁵ Chupa k’u taq la’ la q’ij, ri Pedro xtak’i’ chikiwach ri hermanos kimolom kib’, laj e ciento veinte chi konoje, y jek’uwa’ xub’i’ij chike:

¹⁶ «Hermanos, lik chirajawaxik wi e ku’ana na ri tz’ib’ital kan chupa Ruch’a’tem ri Dios puwi ri xub’i’ij ri Santowilaj Ruxlab’ixel ruma ri David echiri’ xch’a’t puwi ri Judas aj Iscariot. Wa’ e ri xnab’ej chikiwach ri xechapaw b’i ri Jesús, ¹⁷ tob’ rire e jun qachb’i’il y xya’ che xchakun junam quk’ chupa wa chak re ri Dios» xcha’.

¹⁸ (Xloq’ k’u juch’aqap ulew ruk’ ri puaq xya’ che ri Judas ruma ri na jusuk’ taj xu’ano echiri’ xuk’ayij ri Jesús. Ek’u ri Judas xu’xulub’a’ lo rib’ chwi jun che’ y echiri’ xtzaq loq, xraqaro’b’ rupa y ronoje ri rixkolob’ xkich ka’nik. ¹⁹ Wa’ xketa’maj konoje ri ejeqel Jerusalem. E uwari’che, xkikoj “Acéldama” che wa jun luwar; wa’ ke’elawi “Luwar re Kik’” pa ri kich’a’tem rike.)

²⁰ Xub’i’ij k’u ri Pedro:

«Jek’uwa’ tz’ib’ital kan puwi ri Judas chupa ri libro re ri Salmos:

Ri luwar pa jeqel wi chu’ana jun luwar katz’intz’otik,

y na jinta junoq kajeqi’ chiri’. Sal. 69:25

Y jewa’ kub’i’ij tanchik:

Lik chirajawaxik katzukux jun chik aj chak cha’ kak’oji’ puk’axel Sal. 109:8

kacha’.

²¹ »E k’o k’u jujun achijab’ chiqaxo’l xex ojkachb’ilam echiri’ k’a k’o ri Jesús quk’, ²² chwi lo echiri’ xuk’ul ri bautismo ruma ri Juan y k’a echiri’ xel b’i quk’ y xk’ul chila’ chikaj ruma ri Dios. Lik chirajawaxik k’ut kaqakoj junoq chike wa’ wa’chijab’ cha’ junam kojtzijon puwi ruk’astajib’al ri Jesús» xcha ri Pedro chike.

²³ Xekicha’ k’u ka’ib’ achijab’. Jun e ri José, ri kab’i’x Barsabás che y kojom jun retzelal ub’i’ “Justo” kecha che. Ri jun chik, Matías rub’i’. ²⁴ Y xki’an orar, jewa’ xkib’i’ij: «Qajawal, Rilal eta’am la ri kik’u’x konoje ri tikawex. K’utu k’u la chiqawach chinoq chike wa ka’ib’ achijab’ cha’om la ²⁵ cha’ kuk’am b’i wa chak y ka’an taqo’n la che; jek’ula’ kak’oji’ puk’axel ri Judas aj Iscariot, ri xroq’otaj kan ri chak xya’ che y xe’ek k’u pa ri luwar taqal che» xecha’.

²⁶ Ek’uchiri’, xki’an jun sorteo cha’ kaq’alajinik china chike wa ka’ib’ kakanaj kan puk’axel ri Judas; y wa’ xtzaq puwi ri Matías. Chwi k’u ri’, rire xu’ana e jun kuk’ ri junlajuj chik e taqo’n.

Ruk’unib’al ri Ruxlab’ixel ri Dios

¹ Echiri’ xopon ri nimaq’ij re Pentecostés + 2:1 “Pentecostés”: Wa’ ke’elawi “cincuenta q’ij”. E jun nimaq’ij katzaq cincuenta q’ij rik’owik ri nimaq’ij Pascua. e taq rutijo’n ri Jesús kimolom kib’, konoje u’anom xa jun kik’u’x. ² Xaqik’ate’t k’ut chila’ chikaj xpe pacha’ uch’awib’al juna unimal tew lik kajuxuxik, yey wa’ xunojisaj ronoje upa ri ja pa kimolom wi kib’. ³ Ek’uchiri’, xewinaqir pacha’ urepeb’al aq’ y wa’ xk’oji’ pakiwi’ chikijujunal rike. ⁴ Yey konoje ri e k’o chiri’ xkik’ul ruchuq’ab’ ri Santowilaj Ruxlab’ixel, y xkijeq k’u ri’ kech’a’t pa jujun chik ch’a’tem junwi. Chikijujunal kech’a’t pa ri ch’a’tem xya’taj chike ruma ri Ruxlab’ixel.

⁵ Chiri’ k’ut Jerusalem e k’o e aj judi’ab’ lik kakiloq’nimaj uq’ij ri Dios. Rike e petinaq pa taq uk’iyal tinamit che ruwachulew. ⁶ Echiri’ xkita wa’ wa ch’awib’al, xepe che rilik. Yey lik xsach kina’oj ma chikijujunal xekito kech’a’t pa taq ri kich’a’tem ke rike. ⁷ Ek’u la’ lik kaminaq kanima’ che, xkijeq kakib’i’ij chikiwach: «¡Chilape alaq! ¿Na e ta neb’a aj Galilea konoje wa kech’a’tik? ⁸ ¿Cha’ta k’u ri’ chiqajujunal keqato kech’a’t pa taq ri qach’a’tem oj alaxinaq wi ri’oj? ⁹ Yey lik pa uk’iyal tinamit oj petinaq wi. Chiqaxo’l e k’o e aj Partia, e aj Media y e aj Elam. Yey e k’o ri ejeqel Mesopotamia, Judea, Capadocia, Ponto y Asia, ¹⁰ Frigia y Panfilia, Egipto y pa taq ri luwar re Libia chwach pana ri tinamit Cirene. Yey e k’o ri e petinaq Roma; chikixo’l wa’ e k’o e aj judi’ab’ y e k’o ne ri na e ta aj judi’ab’ kitaqem lo ri k’utunik ke raj judi’ab’. ¹¹ E k’o e aj Creta y ri e aj Arabia. Yey chiqajujunal ri’oj kaqato kech’a’t pa qach’a’tem puwi taq ri k’utub’al re runimal uchuq’ab’ ri Dios» kecha’.

¹² Konoje k’ut lik kaminaq kanima’ che y na kakiriq ta chik sa’ ri kakich’ob’ puwi’, jek’uwa’ kakib’i’ij chikiwach: «¿Sa’ ke’elawi wa’?» kecha’. ¹³ Yey e k’o k’u jujun chik kech’amin ke y jewa’ kakib’i’ij: «La’ keq’ab’arik» kecha’.

Ri nab’e tzijonik xu’an ri Pedro puwi ri Jesús

¹⁴ Ek’uchiri’, ri Pedro xtak’i’ik junam kuk’ ri junlaluj chik taqo’n y lik ko xch’awik, jewa’ xub’i’ij:

«Achijab’ alaq aj judi’ab’ y onoje ri alaq jeqel wara Jerusalem, tape alaq chi utz ri kanq’alajisaj che alaq. ¹⁵ Ma e chiwach ralaq, wa’ wa’chijab’ keq’ab’arik, no’j ¡na e ta u’anom ri’! Ma k’a e ne b’elejeb’ ora + 2:15 “B’elejeb’ ora”: Kil “hora” pa vocabulario. la’ che wa anim. ¹⁶ Janipa wa kata alaq y kil alaq wo’ora, wa’ e ri ub’i’im chi kan ri q’alajisanel Joel ojertan, echiri’ jewa’ xub’i’ij:

¹⁷ “Che taq ruk’isb’al q’ij” kub’i’ij ri Dios,

“kantaq b’i ri Wuxlab’ixel pakiwi konoje ri tikawex che ruwachulew.

E taq k’u ri mi’al alk’o’al alaq kakiq’alajisaj ri Nutzij.

Ralab’o kakilo janipa ri kank’ut chikiwach;

yey e ri nimaq winaq, pa wachik’ kakil wi janipa ri kanq’alajisaj chikiwach.

¹⁸ Chupa taq k’u ri’ la’ la q’ij, pakiwi ri e waj chak ixoqib’ y achijab’ kantaq b’i ri Wuxlab’ixel

cha’ jela’ kakiq’alajisaj ri Nutzij chikiwach ri tikawex.

¹⁹ Chwa ri kaj kank’ut taq k’utub’al re nuchuq’ab’ yey wa’ na jinta ilitajinaq wi

y che ruwachulew kan’an k’utub’al ruk’ kik’, ruk’ aq’ y ruk’ mayul re sib’.

²⁰ Ek’u ri q’ij ku’an q’equ’m uwach

yey ri ik’ ku’an kaq uwach pacha’ kik’;

wa’ e ku’ana echiri’ ya kopon ruq’ijol ri Qanimajawal.

Wa’ wa jun q’ij lik nim y na jinta k’o kajunimax wi ruchomalil.

²¹ Y konoje k’u ri kakikoj kib’ chwach ri Qanimajawal re keb’ukolob’ej, ri’ kekolob’etajik” Jl. 2:28-32

xcha’.

²² »Achijab’ alaq aj Israel, tape alaq janipa wa kamb’i’ij che alaq wo’ora: Ri Jesús ri aj Nazaret, Rire e ri Jun taqom lo chixo’l alaq ruma ri Dios. Lik eta’am k’u alaq ri xu’an ri Dios ruma ri Jesús chixo’l alaq, wa’ e uk’iyal milagros y taq k’utub’al re ri unimal uchuq’ab’ ri Dios. ²³ Yey ri Dios lik uch’ob’om chi uloq y reta’am su’chak xuya ri Jesús paq’ab’ alaq. Ek’u ralaq xchap b’i alaq y xtaq alaq ukamisaxik chwa cruz kuma winaq na jinta Rutzij Upixab’ ri Dios kuk’. + 2:23 Wa’ e ri e aj Roma. ²⁴ Pero ri Dios xuk’astajisaj loq y xresaj chupa ruk’axk’olil ri kamik, ma ri kamik na jinta uchuq’ab’ puwi Rire y ruma ri’, Rire na xk’oji’ ta puq’ab’ ri kamik.

²⁵ »Rojertan xub’i’ij kan ri rey David puwi ri Cristo:

Ri’in kanwil ri Wajawal xaqi e la’ k’o chinuwach.

Ruma k’u k’o Rire pa nuwikiq’ab’,

na jinta k’ana kayuch’uyu’n we’in.

²⁶ E uwari’che ri wanima’ lik xki’kotik

y ruchi’ nuqul xb’ixon ruk’ ki’kotemal.

Ek’u ri’in, tob’ ne weta’am kinkamik,

e la’ k’o chi ri nukub’am pan nuk’u’x che;

²⁷ ma Rilal na kinya ta kan la chikixo’l ri ekaminaq,

yey na kaya tane la luwar kaq’ay rucuerpo ri aj chak la,

ri jun lik uya’om rib’ paq’ab’ la.

²⁸ Rilal xk’ut la chinuwach ri b’e re k’aslemal.

Ruma k’u xaqi Lal k’o la wuk’ ri’in,

kanojisaj la ri wanima’ che ki’kotemal Sal. 16:8-11

xcha’.

²⁹ »Hermanos, paqatzij wi lik usuk’ kankuxtaj wa’ che alaq: Ri rey David ojertan, xkamik y xmuqik, y k’a q’alaj ne chiqawach ri’oj waq’ij ora pa k’o wi rumuqub’al. ³⁰ Yey ri rey David e jun q’alajisanel; xreta’maj k’u ri’ ri Dios ruk’ jun tzij xujikib’a’ uwach che rire: “Chikixo’l taq ri awalk’o’al, kayaktaj lo ri Cristo cha’ ku’an Rey y katz’uyi’ pak’axel ri’at.”

³¹ »Yey ri rey David xch’a’tik e pacha’ rilom chi ruk’astajib’al ri Cristo echiri’ xub’i’ij: “Na kakanaj ta kan Rire chikixo’l ri ekaminaq y na kaq’ay tane rucuerpo.” + 2:31 Sal. 16:10 ³² Ek’u wa’ wa Jesús ri xuk’astajisaj ri Dios che ri kamik; yey wa’ lik qatzij, ma qonoje ri’oj xqilo. ³³ Lik k’u xyak uq’ij echiri’ xtz’uyi’ puwikiq’ab’ ri Dios. Yey xya’taj che Rire kutaq lo paqawi ri’oj ri Santowilaj Ruxlab’ixel, ri ub’i’tisim lo ri Qaqaw Dios chiqe ri’oj. Y ek’u ri’ wa’ ri kil alaq y kata alaq.

³⁴ »Ma na e ta ri David ri xaq’an chila’ chikaj, pero e rire ri xub’i’ij:

Ri Dios Qajawxel xub’i’ij che ri Wajawal:

“Chat-tz’ula pa nuwikiq’ab’,

³⁵ y chawoye’ej na ri q’ij

echiri’ keb’enuya ri tzel keb’ilow awe

chuxe’ rawaqan” Sal. 110:1

xcha’.

³⁶ »Tape alaq onoje ri alaq aj Israel, ma lik chirajawaxik keta’maj k’u alaq: Wa Jesús ri xkamisaj alaq chwa cruz, e cha’tal lo ruma ri Dios re ku’an Qajawal y Kolob’enel» xcha ri Pedro chike.

³⁷ Ek’uchiri’ xkita wa’, lik xok b’is chikik’u’x y jewa’ xkib’i’ij che ri Pedro y chike ri jujun chik e taqo’n:

—Hermanos, ¿sa’ k’u ri’ kaqa’an ri’oj? —xecha’.

³⁸ Y ri Pedro xub’i’ij chike:

—Tzelej tzij alaq chwach ri Dios y chijujunal alaq k’ulu alaq pa rub’i’ ri Qanimajawal Jesucristo ri bautismo re kuyb’al mak alaq y jela’ kak’ul na k’u alaq ri Santowilaj Uxlab’ixel, wa’ e sipanik re ri Dios che alaq. ³⁹ Ma ri Dios ub’i’tisim wa’ chike konoje janipa ri keb’usik’ij: che ralaq, chike taq ri alk’o’al alaq y chike ne konoje ri ejeqel lik naj che ri tinamit re Israel —xcha ri Pedro chike.

⁴⁰ Jek’ula’, xeb’upixab’aj ruk’ uk’iyal ch’a’tem y jewa’ xujikib’a’ uwach chike:

—Chesaj lo ib’ alaq chikixo’l wa’ wa winaq lik na jusuk’ ta ri ki’anom, cha’ jela’ kakolob’etaj alaq chwach ri q’atb’al tzij kape pakiwi’ —xcha chike.

⁴¹ Janipa k’u ri’ ri xekojow Rutzij ri Dios ruma ri xub’i’ij ri Pedro, xkik’ul ri bautismo. Yey chupa k’u la’ la jun q’ij, laj e oxib’ mil ri xkikoj rub’i’ ri Cristo. ⁴² Y konoje lik junam keb’in chupa ri saqil k’utunik ke ri e taqo’n re ri Jesús, junam kik’u’x, junam kewa’ chikiwach y junam kaki’an orar.

Ri kib’inik kisilab’ik ri nab’e tikawex xekojow rub’i’ ri Cristo

⁴³ Konoje k’u ri tikawex xok xi’in ib’ pa kanima’ ruma taq ri milagros y k’utub’al ku’an ri Dios kuma ri e utaqo’n ri Cristo. ⁴⁴ Konoje k’u ri xekojow rub’i’ ri Cristo, lik xu’an xa jun kik’u’x chikiwach y rub’itaq ke chikijujunal xu’an re chinima ronoje. ⁴⁵ E k’o ri xkik’ayij kulew y ub’itaq ke, yey ek’u ri rajil wa’, kakijach chikiwach e chirij taq ri kajawax wi chike chikijujunal. ⁴⁶ Ronoje q’ij kakimol kib’ chupa ri Rocho Dios. Yey pa taq ri kocho kakijach chikiwach ri kakitijo, junam kewa’ ruk’ ki’kotemal y ruk’ uch’uti’nal kik’u’x. ⁴⁷ Kakiyak k’u uq’ij ri Dios y lik chom ri kich’a’tib’exik ka’an kuma konoje ri tikawex re ri tinamit. Yey ronoje q’ij e k’o más tikawex katajin kikolob’etajik ruma ri Qanimajawal, y jela’ xk’iyar riglesia.

Jun achi sik kakunutajik

¹ Xu’ana k’u chupa jun q’ij, ri Pedro y ri Juan junam xeb’ek pa ri Rocho Dios che ri urox ora + 3:1 “Ri urox ora”: Kil “hora” pa vocabulario. b’enaq q’ij, ma e ora ri’ re oración.

² Ronoje q’ij k’ut kak’am lo jun achi ralaxib’em sik y kaya’ chwach ri Rocho Dios pa ri okib’al kab’i’x che “Lik Chom” cha’ kutz’onoj ulimoxna chike ri winaq keb’ok b’i. ³ Ek’u rachi sik, echiri’ xeril ri Pedro y ri Juan e ri’ keb’ok b’i chupa ri Rocho Dios, xujeq kelaj chike cha’ kakiya kan ulimoxna.

⁴ Ek’u ri Pedro junam ruk’ ri Juan lik xkich’ikib’a’ ri kiwach puwi rachi, yey ri Pedro xub’i’ij che:

—Chojtzu’u pe la —xcha che.

⁵ Ewi ri sik xeb’utzu’u ma roye’em we k’o kakiya che.

⁶ Pero ri Pedro xub’i’ij che:

—Na jinta saqil puaq wuk’ y na jinta ne q’ana puaq wuk’; no’j k’u ri k’o wuk’ kanya che’la. Chupa rub’i’ ri Qanimajawal Jesucristo ri aj Nazaret, yaktaj la y b’ina la —xcha che.

⁷ Ek’u ri Pedro xuchap che ruq’ab’ uwikiq’ab’, xuyako y chupa la’ la joq’otaj xkowir ri raqan y ruqul raqan. ⁸ Y rachi xch’oplin chikaj, xtak’i’ik y xujeqo kab’inik. Junam k’ut kuk’ ri Pedro y ri Juan, xok b’i pa ri Rocho Dios, kab’inik, kach’oplanik y kuyak uq’ij ri Dios.

⁹ Konoje k’u ri winaq re ri tinamit xkilo rachi kab’inik y lik kuyak uq’ij ri Dios. ¹⁰ Y xketa’maj e achi katz’uyi’ik y kutz’onoj ulimoxna chwach ri Rocho Dios pa ri okib’al kab’i’x che “Lik Chom”. Lik k’u xkam kanima’ che ri x’ani’ che rachi y na xkimaj ta k’ana usuk’ cha’taj xkunutajik.

¹¹ Rachi xkunutajik na karesaj ta chi rib’ chikij ri Pedro y ri Juan. Yey konoje ri winaq kaminaq kanima’ che, xemok ka’n pa ri luwar kab’i’x che “Ruchi’ Ja re Salomón”.

¹² Ek’uchiri’ xril wa’ ri Pedro, xub’i’ij chike ri tinamit:

«Achijab’ alaq aj Israel, ¿su’chak lik kaminaq anima’ alaq che wa xil alaq? ¿Yey su’chak e kojtzutza’ alaq ri’oj pacha’ oj ri xojb’inisan re wa’chi ruk’ ri qachuq’ab’ o ruma lik oj jusuk’ ri’oj chwach ri Dios? Na e ta ri’. ¹³ Ma e ri Dios ke ri qamam ojertan, wa’ e ri Abraham, ri Isaac y ri Jacob, ek’u Rire ri lik xuyak uq’ij ri Jesús ri Raj Chak Rire. No’j ralaq xya alaq ri Jesús puq’ab’ ri Pilato. Y na xew ta la’, ma xk’aq b’i alaq uq’ij chwach ri Pilato y na xya ta alaq luwar che rire kuyolopij b’i ri Jesús echiri’ xraj kuyolopij b’i ruma na jinta mak xuriq che. ¹⁴ Ek’u ri’ ralaq na x’aj ta alaq kayolopix b’i wa’ wa Jun lik nim uq’ij Santo y Jusuk’; ma e xtz’onoj alaq kayolopix b’i ri jun kamisanel. + 3:13-14 Lc. 23:17-20 ¹⁵ Xkamisaj k’u alaq ri’ ri aj ya’l k’aslemal, ri Jun xk’astajisax lo chikixo’l ri ekaminaq ruma ri Dios. Puwi k’u ri’ wa k’astajib’al kojtzijon wi ri’oj ma lik oj xojilow re.

¹⁶ »E ruma ri kub’ulib’al k’u’xaj ruk’ ri Jesús, xkowir ri raqan wa’ wa’chi kil alaq y eta’am ne alaq uwach. Yey ruma wa kub’ulib’al k’u’xaj ruk’ ri Jesús xkunutaj wa’chi pa saqil wi jela’ pacha’ katajin onoje alaq che rilik.

¹⁷ »Weta’am k’ut, alaq qatz-qachaq’, ri x’an alaq e ruma na xmaj ta alaq usuk’, y jenela’ ri’ xki’an raj wach re ri tinamit alaq. ¹⁸ Pero ruma ri x’an alaq che ri Jesús, ri Dios xu’ana janipa rub’i’im lo ojertan kuma ri q’alajisanelab’ echiri’ xub’i’ij Rucha’o’n lo Rire kutij k’ax.

¹⁹ »E uwari’che tzelej tzij alaq chwach ri Dios y ya’a k’u ib’ alaq puq’ab’ cha’ kakuytaj ri mak alaq y cha’ ri Qajawal Dios kuya uxlanem y utzil chomal chupa ri anima’ alaq. ²⁰ Jek’ula’ ri Dios kutaq na lo uk’ alaq ri Jesús, Rucha’o’n lo Rire, ri b’i’tisim chi lo che alaq ojertan. ²¹ Tob’ k’u wo’ora lik chirajawaxik wi ri Jesús k’o chila’ chikaj, kopon na ri q’ij echiri’ ri Dios ku’an tanchi k’ak’ che ronoje jela’ pacha’ ri xub’i’ij lo ojertan kuma ri q’alajisanelab’ ri xetaq lo ruma Rire.

²² »Ma ri Moisés xub’i’ij chike ri qati’-qamam ojertan:

E ri Dios Qajawxel kuyak na lo chikixo’lib’al ri qatinamit Israel

jun Q’alajisanel jela’ pacha’ ri’in.

Ek’u chita janipa ri kub’i’ij Rire chiwe.

²³ Ek’u ri tikawex na kukoj ta utzij wa jun Q’alajisanel, Dt. 18:15,19

ri’ kesax b’i y na jinta chi re kuk’ rutinamit ri Dios Lv. 23:29

xcha ri Moisés.

²⁴ »Konoje k’u ri q’alajisanelab’ kipeteb’em lo chwi ri Samuel, lik etzijoninaq lo chwi taq wa’ wa q’ij. ²⁵ Alaq k’u ri kak’uluw re ri xub’i’tisij ri Dios kuma ri q’alajisanelab’ y ruma ri tzij xu’an kuk’ ri qati’-qamam ojertan, echiri’ xub’i’ij che ri Abraham:

Ruma k’u Jun chike rawalk’o’al,

keb’enu’an bendecir konoje ruk’iyal kiwach taq ri tikawex che ruwachulew Gn. 12:18

xcha’.

²⁶ »Ek’u ri Dios, echiri’ xuk’astajisaj lo ri Raj Chak chikixo’l ri ekaminaq, xutaq lo nab’e uk’ ralaq re to’b’el e alaq cha’ jela’ chijujunal alaq kajalk’atitaj ri b’inik silab’ik alaq che ri na utz taj» xcha ri Pedro chike.

Ri Pedro y ri Juan kek’am b’i pa q’atb’al tzij

¹ K’a kech’a’t ne ri Pedro y ri Juan kuk’ ri winaq, echiri’ xek’un lo raj chakunel re ri Rocho Dios, ri aj wach ke ri e chajinel re ri Rocho Dios y jujun saduceos. ² Rike lik k’o koyowal chikij ri Pedro y ri Juan ma kek’utun chikiwach ri tikawex puwi ruk’astajib’al lo ri Jesús chikixo’l ri ekaminaq, + 4:2 Ri saduceos y jujun chike raj chakunel re ri Rocho Dios, na kakikoj taj we ri tikawex kek’astaj tanchi lo chikixo’l ri ekaminaq. jek’uwa’ kakib’i’ij: «Ruk’astajib’al ri Jesús e k’utub’al re, chiqawach apanoq ri tikawex kek’astaj lo chikixo’l ri ekaminaq» kecha’.

³ Ek’u ri e aj wach re ri Rocho Dios xetaqan che kechap b’i ri Pedro y ri Juan. Yey ruma k’u lik b’enaq q’ij chik, xeb’e’kiya’a pa cárcel cha’ kata’ kichi’ k’a chuka’m q’ij. ⁴ Pero chike ri xetaw re ri xub’i’ij ri Pedro, lik e k’i ri xkub’i’ kik’u’x ruk’ ri Jesús; yey we keb’ajilax xew ri achijab’, laj e wo’ob’ mil xekojow re Rire.

⁵ Chuka’m q’ij k’ut xkimol kib’ pa ri tinamit Jerusalem raj wach ke raj judi’ab’ kuk’ ri nimaq winaq re ri tinamit y raj k’utunel re ri tzijpixab’. ⁶ K’o chiri’ ri Anás ri kajawal raj chakunel pa Rocho Dios; yey e k’o ri Caifás, ri Juan, ri Alejandro y jujun chik k’o chux chike ri kajawal raj chakunel pa Rocho Dios. + 4:6 Konoje wa’ e kuk’il ri uchapom wi rib’ ri q’atb’al tzij. Kil nota Jn. 18:19 pakiwi ri Anás y ri Caifás. ⁷ Xekiya k’u ri Pedro y ri Juan chikinik’ajal y xkitz’onoj chike:

—¿China xya’w piq’ab’ o china pub’i’ xi’an ri’ix wa’? —xecha chike.

⁸ Ek’u ri Pedro, ruk’ ruchuq’ab’ ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios, xub’i’ij chike:

—Tape alaq, alaq aj wach re ri tinamit y alaq nimaq winaq re Israel, ⁹ ma e waq’ij kata’ qachi’ puwi ri utz x’an che wa jun achi yewa’ cha’ keta’maxik su’anik xkunutajik. ¹⁰ Ek’u ri’ wo’ora kaqaq’alajisaj chiwach onoje alaq y chikiwach konoje ri tinamit Israel: Wa’ wa’chi k’o chiwach alaq xkunutaj chupa rub’i’ ri Qanimajawal Jesucristo re Nazaret, ri xkamisaj alaq chwa cruz yey ri Dios xuk’astajisaj lo chikixo’l ri ekaminaq.

¹¹ »E pacha’ ri kub’i’ij Ruch’a’tem ri Dios:

E rab’aj k’aqital kan kuma raj yakal ja,

e ab’aj wa’ lik xajawaxik cha’ katiki’ lo ri ja Sal. 118:22

kacha’.

Ralaq e alaq pacha’ wa e aj yakal ja yey ri Jesús e ri Ab’aj. ¹² Xew k’u ruk’ ri Jesús kariqitaj kolob’etajik, ma na jinta chi juna b’i’aj che ruwachulew ya’tal lo chike ri tikawex cha’ ruma ri’ kojkolob’etajik —xcha’.

¹³ Ek’u raj wach re ri tinamit xkilo ri Pedro y ri Juan na kakixi’ij ta k’ana kib’ ketzijon puwi ri Utzilaj Tzij, tob’ wa’ wa’chijab’ na e ta tijotal pacha’ rike yey xa ne e kuk’il rachijab’ e aj chak re ri tinamit. Lik xkam k’u kanima’ ri’ chike y xkimaj usuk’ e janipa taq ri kaki’ano y ri kimajom ri Pedro y ri Juan, e ruma ri xek’oji’ ruk’ ri Jesús, ri kitijonel. ¹⁴ Yey na utz tane k’u ri’ kakib’i’ij na kunutajinaq ta ri sik, ma wa’ wa’chi tak’al chiri’ chikiwach kuk’ ri Pedro y ri Juan.

¹⁵ Ek’u ri xki’ano e xetaqan che cha’ ri Pedro y ri Juan keb’el b’i joq’otaj pa ri luwar re ri q’atb’al tzij, y xew k’u xekanaj raj q’atal tzij cha’ kech’a’t chikiwach. ¹⁶ Jek’uwa’ xkib’i’ij chikiwach: «¿Sa’ ri kaqa’an chike wa’chijab’? Ma ri k’utub’al re kunanik ’anatal kuma rike, + 4:16 Hch. 3:1-10 lik q’alajininaq chikiwach konoje ri ejeqel Jerusalem yey lik na utz taj kaqewaj. ¹⁷ Ri qa’ana’ e qaxib’ij kipa cha’ na ketzijon ta chi k’ana chwach junoq chupa rub’i’ wa jun achi, y jela’ na ke’ek ta chi utzijoxik wa’» xecha’.

¹⁸ Xekisik’ij k’u ri Pedro y ri Juan y lik xekitaq che na ketzijon taj y na kek’utun ta chi ne k’ana pa rub’i’ ri Jesús.

¹⁹ Pero ri Pedro y ri Juan xkik’ul uwach:

—Ch’ob’o pe ralaq: ¿Usuk’ nawi chwach ri Dios e kaqakoj tzij ralaq chwa ri kaqakoj utzij Rire? ²⁰ Ma ri’oj, na utz taj kaqoq’otaj ub’i’xikil janipa ri qilom y ri qatom —xecha’.

²¹ Ek’u ri e aj wach lik xkixib’ij kipa. Tek’uchiri’, xekiyolopij b’i ma na xkiriq taj su’anik kekiya pa k’axk’ob’ik ruma kakixi’ij kib’ chikiwach ri winaq re ri tinamit. Ma konoje lik kakiyak uq’ij ri Dios ruma ri xkilo. ²² Yey lik q’alaj e ruk’ ruchuq’ab’ ri Dios x’ani’ wi ri k’utub’al re kunanik, ma wa’chi xkunutajik, ralaxib’em sik yey ik’owinaq chi pa cuarenta rujunab’.

Ri kikojom rub’i’ ri Cristo kakitz’onoj kichuq’ab’ che ri Dios

²³ Echiri’ xeyolopix b’i, ri Pedro y ri Juan xeb’ek kuk’ ri kachb’i’il y xkitzijoj chike janipa ri b’i’tal b’i chike kuma ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios y ri nimaq winaq re ri tinamit. ²⁴ Echiri’ rike xkita wa’, konoje xa jun kik’u’x xkijeq kaki’an orar chwach ri Dios, jewa’ kakib’i’ij:

«¡Lal Dios Qajawxel, Lal ’anayom la ruwa kaj, ruwachulew, ri mar y ronoje ri k’o che taq wa’! ²⁵ Yey ruma ri David ri aj chak la, jewa’ xb’i’ij la ojertan:

¿Su’chak lik ketukuk taq ri winaq

yey taq ri tinamit xew kakino’jij ri na jinta uchak?

²⁶ Ma xkimol kib’ ri taqanelab’ y ri e aj wach che ruwachulew,

xki’an k’u xa jun che kib’

y xeb’ek chirij ri Dios Qajawxel

y chirij ri Cristo, Rucha’o’n lo Rire. Sal. 2:1-2

²⁷ Wa’ lik qatzij, ma chupa wa tinamit oj k’o wi, ri Herodes ruk’ ri Poncio Pilato xkimol kib’ kuk’ ri winaq e aj Israel y kuk’ ri na e ta aj Israel; yey junam k’u xeyaktaj chirij ri Jesús, ri Santowilaj Aj Chak la, ri Jun xcha’ lo la. ²⁸ Jek’ula’, e xki’ano janipa ri ch’ob’om lo la ojertan cha’ e ku’ana na ri’.

²⁹ »Ek’u wo’ora, Qaqaw, kil la ri xib’ib’al kipa raj chakib’ la ki’anom; ya’a k’u la ri chuq’ab’ la chike rike cha’ na kakixi’ij ta k’ana kib’ kakitzijoj ri Ch’a’tem la. ³⁰ Ya’a ri q’ab’ la pakiwi’ cha’ chupa rub’i’ ri Jesús, ri Santowilaj Aj Chak la, kekunutaj ri yewa’ib’ y ka’ani’ taq k’utub’al re ri chuq’ab’ la» xecha’.

³¹ Echiri’ xkik’is u’anik orar, ri luwar pa kimolom wi kib’ xb’arb’atik y konoje xkik’ul ruchuq’ab’ ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios y jek’ula’ na kakixi’ij ta k’ana kib’ kakitzijoj Ruch’a’tem ri Dios chikiwach konoje ri winaq.

Ri kikojom rub’i’ ri Cristo kakito’ kib’ ruk’ rub’itaq ke

³² Konoje k’u ruk’iyal hermanos, ri xkikoj rub’i’ ri Cristo, lik u’anom xa jun kanima’ y xa jun kina’oj; y na jinta junoq chike ku’an re che ri k’o ruk’, ma rub’itaq ke xu’an re chinima ronoje. ³³ Jek’ula’ ri’, ri e taqo’n re ri Cristo ruk’ unimal kichuq’ab’ ketzijon chwi ruk’astajib’al ri Qanimajawal Jesús, yey ri to’b’al re ri Dios k’o pakiwi konoje rike.

³⁴ Na jinta k’u junoq kutij nib’a’il chikixo’l, ma janipa ri k’o taq kulew o k’o taq ja kuk’, we k’o xkik’ayij, kakik’am lo ri rajil ³⁵ y kakiya k’u pakiq’ab’ ri e taqo’n re ri Jesús cha’ rike kakijach chikiwach ri hermanos e chirij taq ri kajawax wi chike chikijujunal.

³⁶ K’o k’u jun achi José rub’i’, yey ri e taqo’n kakib’i’ij Bernabé che. (Wa’ wa b’i’aj ke’elawi “b’ochi’inel”.) + 4:36 “B’ochi’inel”: Xkoj wa b’i’aj che ri Bernabé, ma rire lik to’b’el che unimarisaxik kik’u’x ri hermanos. Rire aj Chipre y e kuk’il ri ralk’o’al kan ri Leví. ³⁷ Wa’ wa’chi xuk’ayij ch’aqap rulew; tek’uchiri’, xuk’am lo ri rajil y xuya pakiq’ab’ ri e taqo’n.

Ri Dios kuq’at tzij pakiwi ri Ananías y ri Safira

¹ K’o k’u jun achi Ananías rub’i’, junam ruk’ ri rixoqil Safira xkik’ayij ch’aqap ulew. ² Ek’u rachi k’o xresaj kan che ri rajil rulew, yey junam ruk’ ri rixoqil xki’an tzij chikiwach cha’ kaki’an raq’ub’al puwi ri rajil rulew. Ek’u ri nik’aj chik che ri rajil xuk’am b’i, xu’ya’a pakiq’ab’ ri e taqo’n + 5:2 Xuya’o re to’b’al ke ri nib’a’ib’. Hch. 4:35 y xub’i’ij wa’ e rajil rulew.

³ Ek’u ri Pedro xub’i’ij che:

—Ananías, ¿su’chak xaya luwar che ri Satanás kok pa awanima’ cha’ jela’ ka’an raq’ub’al chwach ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios? Ma xab’i’ij xaya ronoje ri rajil rulew, pero k’o xawesaj kan che. ⁴ Echiri’ k’amaja’ kak’ayij rawulew, ¿na awe’at ta neb’a la’? Y echiri’ ak’ayim chik, ¿na paq’ab’ ta neb’a k’o wi ka’an ruk’ ri rajil sa’ ri kawaj? ¿Su’chak k’u ri’ xa’an wa’? ¡Na chikiwach ta k’u achijab’ a’anom wi raq’ub’al ma e chwach ri Dios! —xcha’.

⁵ Xew k’u xuta wa’ wa ch’a’tem, ri Ananías xtzaq pulew y asu xkamik. Ruma k’u wa’, xpe jun xi’in ib’ pakiwi konoje ri xeb’eta’man re. ⁶ Xek’un k’u lo jujun alab’o, xkipis rucuerpo, xkik’am b’i y xe’kimuqu’.

⁷ Laj oxib’ ora rik’owik wa’ echiri’ xok lo ri Safira ri rixoqil ri Ananías; yey rire na reta’am ta k’u ri’ sa’ ri xuk’ulumaj ri rachijil.

⁸ Ek’uchiri’, xutz’onoj ri Pedro che:

—Chab’i’ij chwe: ¿E rajil wa’ rulew xik’ayij? —xcha che.

Rixoq xuk’ul uwach che:

—Are’, e rajil la’ —xcha’.

⁹ Xub’i’ij k’u ri Pedro che:

—¿Su’chak xi’an tzij chiwach cha’ kik’am upa ri Ruxlab’ixel ri Dios Qajawxel? ¡Chawila’! Ralab’o katajin lo kokik che ruchi’ ja, e la’ xetzelej lo che umuqik rawachijil, yey ek’u wo’ora e katkik’am b’i ri’at —xcha’.

¹⁰ Na jampatana xtzaq ri Safira chwach ri Pedro y asu xkamik. Ek’uchiri’ xeb’ok lo ralab’o, xo’lkiriqa’ kaminaq chik. Xkik’am k’u b’i y xe’kimuqu putzal ri rachijil. ¹¹ Y xok k’u jun unimal xi’in ib’ kuk’ konoje ri tinamit re ri Cristo y kuk’ konoje ri xeb’eta’man re taq wa’.

Kilitaj uk’iyal milagros y k’utub’al re ruchuq’ab’ ri Dios

¹² Kuma k’u ri e taqo’n re ri Cristo, uk’iyal k’utub’al re ruchuq’ab’ ri Dios y nimaq taq chak katajin rilik chikiwach taq ri tikawex. Yey taq ri kikojom rub’i’ ri Cristo, lik xa jun kik’u’x kakimol kib’ pa ri luwar kab’i’x che “Ruchi’ Ja re Salomón”. + 5:12 “Ruchi’ Ja re Salomón”: Jun corredor uq’ab’ ri tapia re ri Rocho Dios.

¹³ E taq k’u ri k’amaja’ kakikoj rub’i’ ri Cristo, kakixi’ij kib’ kakijunimaj kib’ kuk’, tob’ konoje ri tikawex lik kakiyak kiq’ij. ¹⁴ Y katajin k’u kik’iyarik ri kikojom rub’i’ ri Qanimajawal, wa’ e uk’iyal achijab’ y uk’iyal ixoqib’.

¹⁵ Ruma taq k’u ri k’utub’al re ruchuq’ab’ ri Dios kaki’an rutaqo’n ri Jesús, taq ri winaq kekesaj taq ne lo ri e yewa’ib’ pa taq ri b’e. Ekiya’om chwa ch’at y chwa pop, cha’ we xik’ow ri Pedro, tob’ xew lu’mu’j katzaq pakiwi’, kekunutaj k’u ri’. ¹⁶ E k’i ne ri e petinaq pa taq ri tinamit k’o lo chunaqaj Jerusalem. Ekik’amom lo ri yewa’ib’ y ri ech’u’jerinaq kuma itzelilaj uxlab’ixel; y konoje k’ut kekunutajik.

Rutaqo’n ri Cristo eternab’em ruk’ k’axk’ob’ik

¹⁷ Ri kajawal raj chakunel pa Rocho Dios y konoje ri e k’o ruk’, wa’ e ri saduceos, xujeq kati’tot kik’u’x chikij rutaqo’n ri Jesús ruma lik e k’i ri winaq eteran chikij. ¹⁸ Xekichap k’u b’i rutaqo’n ri Jesús y xeb’e’kiya’a pa ri cárcel re ri tinamit.

¹⁹ Xopon k’u jun ángel re ri Qanimajawal chaq’ab’, xu’jaqa taq ri okib’al re ri cárcel y xeb’eresaj loq. Ek’uchiri’, xub’i’ij chike: ²⁰ «Jix, jixe’tak’ala pa ri Rocho Dios y chitzijoj chike ri winaq re ri tinamit ronoje puwi ri k’ak’ b’e re k’aslemal» xcha’. ²¹ Ruma k’u ri xkita che ri ángel, anim tan xeb’ok pa ri Rocho Dios y xkijeq kek’utunik.

Ek’u ri kajawal raj chakunel pa Rocho Dios yey ri e k’o ruk’, k’amaja’ kakina’b’ej ri’ we rutaqo’n ri Jesús eb’esam chi lo pa ri cárcel. Xkimol k’u kichi’ taq ri uchapom wi rib’ ri q’atb’al tzij, kuk’ konoje ri nimaq winaq ke raj Israel. Xekitaq k’u ri e chajinel re ri Rocho Dios che kik’amik rutaqo’n ri Jesús pa ri cárcel. ²² Ek’uchiri’ xeb’opon ri e chajinel pa ri cárcel, na xekiriq ta chi rutaqo’n ri Jesús. Xetzelej k’u loq ²³ y jewa’ xo’lkib’i’ij: «Ri cárcel xqariqo lik tz’apil chi utz, yey raj chajinel e k’o ne chwach taq ri okib’al re ri cárcel. Pero echiri’ xqajaqo, na jinta chi junoq chike rutaqo’n ri Jesús chupa» xecha’.

²⁴ Echiri’ xkita wa’, xsach kina’oj ri kajawal raj chakunel y raj wach ke ri e chajinel kuk’ ri nimaq e aj chakunel re ri Rocho Dios. Konoje xkijeq kech’a’t puwi’, ma na keta’am taj sa’ kuk’isb’ej wi ronoje wa’.

²⁵ Ek’uchiri’, xk’un lo jun y jewa’ xub’i’ij: «E rachijab’ xeya’ alaq pa cárcel, e k’o pa ri Rocho Dios y na koq’otam ta kek’utun chikiwach ri tinamit» xcha’.

²⁶ Ek’u raj wach ke ri e chajinel re ri Rocho Dios xe’ek junam kuk’ jujun e aj chajinel y xe’kik’ama lo rutaqo’n ri Jesús. Yey na jinta k’o xki’an chike ma kakixi’ij kib’ we kaki’an k’ax chike, laj ke’an pa’b’aj kuma ri tinamit. ²⁷ Ek’uchiri’ xekik’am loq, xekiya chikiwach ri uchapom wi rib’ ri q’atb’al tzij. Ek’u ri kajawal raj chakunel pa Rocho Dios xutz’onoj chike rutaqo’n ri Jesús:

²⁸ —¿Na xixqataq ta neb’a che cha’ na kixk’utun ta chi chupa rub’i’ wa jun achi? Yey wo’ora iwuma ne ri’ix xe’ek utzijoxik wa k’utunik che ronoje Jerusalem; y na xew ta la’, ma kiwaj ne kiya qeqlab’al che rukik’el la’ la jun achi —xecha’.

²⁹ Ri Pedro kuk’ ri jujun chik e taqo’n re ri Jesús xkik’ul uwach:

—Lik chirajawaxik wi nab’e na e kaqakoj utzij ri Dios chwach ri kaqakoj kitzij rachijab’. ³⁰ Ma ri Dios ke ri qati’-qamam e xk’astajisan lo ri Jesús chikixo’l ri ekaminaq. Yey e ralaq ri xkamisan alaq ma uma ralaq xya’i’ ri Jesús chwa ri cruz. ³¹ Pero ri Dios lik xuyak uq’ij ri Jesús, xuya puwikiq’ab’ y xu’an Qajawal y Kolob’enel che; cha’ ruma ri Jesús, raj Israel kakitzelej kitzij chwach y kakiriq na ri kuyb’al kimak.

³² »Ek’u ri’oj, e janipa ri xqilo, e kaqatzijoj. Yey ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios, ri Jun ya’tal chike ri kakikoj utzij ri Dios, e kajikib’an uwach wa’ —xecha’.

³³ Echiri’ xkita wa’ ri e aj wach, lik xpe koyowal chikij rutaqo’n ri Jesús y xkaj kekikamisaj.

³⁴ Ek’uchiri’, chikixo’l ri e aj q’atal tzij xyaktaj jun fariseo Gamaliel rub’i’, aj k’utunel re ri tzijpixab’ yey lik yakom uq’ij ruma ri tinamit. Rire xtaqan che keb’esax b’i joq’otaj ri e taqo’n re ri Jesús. ³⁵ Tek’uchiri’, xub’i’ij:

«Achijab’, alaq aj Israel, ch’ob’o na alaq raqan chi utz sa’ ri ka’an alaq chike wa’chijab’. ³⁶ Ma k’o tan q’ij xyaktaj jun achi Teudas rub’i’, yey chirib’il rib’ xub’i’ij e jun achi lik k’o uwach. Laj e kajib’ ciento rachijab’ xeterej chirij. Pero xopon jun q’ij rire xkamisaxik. Y konoje ri xesokotaj ruma rire, xekicher b’i; jek’ula’, xsach uwach janipa ri xuno’jij.

³⁷ »Chwi k’u ri’ wa’, xyaktaj jun chik chupa taq ri q’ij echiri’ x’an jun ajilanik. Wa’ e ri Judas aj Galilea. Yey uk’iyal tikawex xeterej chirij. Pero xopon ruq’ijol echiri’ xkamisaxik; y konoje k’u ri xesokotaj ruma rire, xekicher b’i.

³⁸ »Kamb’i’ij k’u wo’ora che alaq: Mech’ich’a’ chi alaq wa’chijab’; ri ’ana alaq e cheyolopij b’i alaq. Ma we xa kino’jib’al achijab’ wa kakik’utu, ri’ kasach na uwach. ³⁹ No’j we wa’ re ri Dios, na kach’ij ta alaq usachik kiwach; y k’ate k’u kana’ alaq ri’ kach’o’jin alaq ruk’ ri Dios» xcha’.

⁴⁰ Konoje xuk’ul kik’u’x ri xub’i’ij ri Gamaliel. Xekisik’ij k’u ri e taqo’n re ri Jesús; tek’uchiri’, xjich’ kipa ruk’ kolob’ y xekitaq che na ketzijon ta chi chupa rub’i’ ri Jesús y xekiyolopij k’u b’i.

⁴¹ Xeb’el k’u b’i ri e taqo’n chikiwach raj q’atal tzij. Lik keki’kotik ma xya’taj chike kakitij k’ax ruma kikojom rub’i’ ri Jesús. ⁴² Jek’ula’, ronoje q’ij na kakoq’otaj taj kek’utunik y kakitzijoj ri Utzilaj Tzij chwi ri Jesucristo chupa ri Rocho Dios y chi’ taq ja.

Kecha’ wuqub’ aj chak re ri Dios

¹ Chupa taq la’ la q’ij lik xek’iyar ri kajlib’al ri kikojom rub’i’ ri Cristo. Ek’u ri hermanos e aj judi’ab’ ri kech’a’t pa ri ch’a’tem griego, xkijeq kech’a’tib’en chikij ri hermanos e aj judi’ab’ ri kech’a’t pa ri ch’a’tem hebreo. + 6:1 Pa riglesia re Jerusalem e k’o hermanos e aj judi’ab’ kech’a’t pa hebreo y kitaqem ri kojob’al ke kan ri kati’-kimam. Yey e k’o hermanos e aj judi’ab’, tob’ na kakiriq ta hebreo ma ri kich’a’tem e griego; pero kitaqem jujun che taq ri kojob’al ke raj griego. Ma echiri’ ka’an ri jachanik chike ri e nib’a’ib’, ri malka’nib’ ri kech’a’t pa ri ch’a’tem griego na kekajmax ta chi utz ruk’ ri to’b’al ke kakik’ul ri jujun q’ij.

² Ek’u ri kab’lajuj taqo’n xkimol kichi’ konoje ri kikojom rub’i’ ri Cristo y xkib’i’ij chike: «Na usuk’ taj we ri’oj kaqatanab’a’ utzijoxik Rutzij Upixab’ ri Dios cha’ kaqaya qib’ che ujachik ri kajawax chike ri e nib’a’ib’. ³ Ruma k’u la’ hermanos, tzukuj alaq wuqub’ achijab’ chixo’l alaq, chom ri kib’inik kisilab’ik, lik kiya’om kib’ puq’ab’ ri Ruxlab’ixel ri Dios y lik k’o kina’oj, cha’ kaqaya wa chak pakiq’ab’. ⁴ Jek’ula’ ri’oj xew kaqaya qib’ che kaqa’an orar chwach ri Dios y che rutzijoxik Ruch’a’tem» xecha’.

⁵ Konoje k’u ri hermanos kimolom kib’, xuk’ul kik’u’x wa xb’i’x chike. Xkicha’ k’u ri Esteban, jun achi lik kub’ul uk’u’x ruk’ ri Dios yey lik k’o ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios ruk’. Y xekicha’ ri Felipe, ri Prócoro, ri Nicanor, ri Timón, ri Parmenas y ri Nicolás, jun achi aj Antioquía xex utaqem lo ri k’utunik ke raj judi’ab’. ⁶ Ewi xekik’am lo chikiwach rutaqo’n ri Jesús. Ek’u wa taqo’n xkiya ri kiq’ab’ pakiwi’ y xki’an orar kuk’.

⁷ Jek’uri’la’ ri Utzilaj Tzij re ri Qanimajawal lik xe’ek utzijoxik y lik katajin kik’iyarik ri kajlib’al ri kikojom rub’i’ ri Cristo chiri’ Jerusalem. E k’o ne uk’iyal e aj chakunel pa Rocho Dios xkijeq kakitaqej ri Utzilaj Tzij.

Ri Esteban kak’am b’i pa q’atb’al tzij

⁸ Ri Esteban lik k’o ri unimal rutzil uk’u’x y ruchuq’ab’ ri Dios ruk’. Ruma k’u ri’, ku’an nimaq taq k’utub’al re ruchuq’ab’ ri Dios chikiwach ri winaq.

⁹ Ek’uchiri’, xeyaktaj jujun re ri sinagoga, ri kab’i’x che “Ri sinagoga ke ri eb’elinaq lo pa ri k’ax”, + 6:9 Ri keb’opon pa wa jun sinagoga e taq raj judi’ab’ eb’elinaq lo pakiq’ab’ ri kajaw y wo’ora kechakun pa ke rike. yey kuk’ rike xeyaktaj jujun e aj Cirene, e aj Alejandría, e aj Chipre y e aj Asia. E taq k’u ri’ wa’ xkijeqo xa pa ch’a’tem kech’o’jin ruk’ ri Esteban. ¹⁰ Yey na kakiriq ta uk’ulik uwach ri kub’i’ij ri Esteban ma rire kach’a’t ruk’ ri na’oj uya’om ri Ruxlab’ixel ri Dios che. ¹¹ Ek’u ri xki’ano e xekipuaqij jujun achijab’ cha’ kakib’i’ij kitom tzel kach’a’t ri Esteban chirij ri Moisés y chirij ri Dios.

¹² Xa jek’ula’ xekich’i’ wi taq ri winaq re ri tinamit, ri nimaq winaq e aj wach y raj k’utunel re ri tzijpixab’. Konoje k’u ri’ wa’ xeb’ek chirij ri Esteban; ruk’ oyowal xkichapo, xkik’am b’i y xe’kiya’a chikiwach taq ri uchapom wi rib’ ri q’atb’al tzij.

¹³ Xekikoj k’u achijab’ e aj kojol raq’ub’al chirij, jewa’ kakib’i’ij: «Wa’ wa’chi lik xaqi tzel kach’a’t chirij wa Santowilaj Luwar re ri Rocho Dios y chirij Rutzij Upixab’ ri Dios. ¹⁴ Ma qatom kub’i’ij, la’ la Jesús ri aj Nazaret kuwulij wa luwar y kujalk’atij janipa ri k’utunik y kojob’al ya’tal kan chiqe ruma ri Moisés» kecha’.

¹⁵ Konoje k’u ri etz’ul pa ri q’atb’al tzij, echiri’ xkitzu’ uwach ri Esteban, xkil rupalaj e pacha’ upalaj juna ángel.

Ri e aj wach re ri tinamit kakita uchi’ ri Esteban

¹ Ri kajawal raj chakunel pa Rocho Dios xutz’onoj che ri Esteban we qatzij xub’i’ij wa’.

² Ek’u rire xub’i’ij:

«Alaq achijab’ y alaq nimaq winaq, chinta na pe alaq. Ri Dios, ri Jun lik k’o unimal chomalil ruk’, xuq’alajisaj rib’ chwach ri qaqaw Abraham echiri’ rire k’o pa ri luwar re Mesopotamia, wa’ e echiri’ k’amaja’ ke’jeqela pa ri tinamit Harán. ³ Xub’i’ij ri Dios che: “Chatelub’i chupa ratinamit y chikixo’l rawatz-achaq’; y jat k’u chwach rulew pa kank’ut wi ri’in chawe” + 7:3 Gn. 12:1 xcha’. ⁴ Ek’uchiri’, xel b’i ri Abraham chwach rulew ke raj Caldea y xjeqi’ pa ri tinamit Harán. Chwi k’u rukamik ruqaw, xtaq lo ruma ri Dios chupa wa luwar pa jeqel wi alaq wo’ora.

⁵ »Pero ri Dios na xuya tane che ri Abraham ku’an rajaw wa’ wu’lew, tob’ tane xa pa kuya wi juna raqan. No’j xub’i’tisij k’u che tob’ ne rire kaminaq chik, wa’ wu’lew ku’ana na re y ke ri ralk’o’al kanoq; yey echiri’ xb’i’x wa’ che ri Abraham, k’amaja’ ne k’o juna ralk’o’al. + 7:5 Gn. 17:8

⁶ Ek’u ri Dios xub’i’ij che ri Abraham:

Taq rawalk’o’al kanoq keb’e’jeqela na pa jun ulew na kulew taj.

Y chiri’ k’u ri’ ka’ani’ nib’a’ib’ chike y keya’i’ pa k’axlaj chak

kajib’ ciento junab’ kuma ri tikawex re ri tinamit pa kek’oji’ wi.

⁷ Pero In kinq’ataw tzij pakiwi wa tinamit, ri kakiya pa k’axlaj chak ri nutinamit.

Tek’uchiri’, ri nutinamit keb’el loq y ketzelej loq Gn. 15:13-14

y kinkiloq’nimaj chupa wa luwar at k’o wi Éx. 3:12

xcha’.

⁸ »Ri Dios xu’an jun tzij ruk’ ri Abraham, yey ri k’utub’al re wa’ wa tzij e ri retalil re circuncisión. E uwari’che ri Abraham xukoj ri retalil re circuncisión che ruk’ajol Isaac echiri’ xuk’is wajxaqib’ q’ij ralaxik. + 7:8 Gn. 21:3-4 Jek’ula’ xu’an ri Isaac che ruk’ajol Jacob. Y ri Jacob jela’ xu’an chike ri kab’lajuj uk’ajol, ri e qamam re ri qatinamit. + 7:8 Pa ri ch’a’tem hebreo kub’i’ij “patriarcas”.

⁹ »Ek’u rike xok retzelal k’u’x pa kanima’ chirij ri kichaq’ José. Ruma k’u ri’, xkik’ayij b’i cha’ kak’am b’i Egipto. + 7:9 Ri xeb’anaw re wa’ e ri lajuj e ratzixelab’ ri José. Gn. 37:11,28 Pero ri Dios k’o ruk’ ri José + 7:9 Gn. 39:2-3,21 ¹⁰ y xresaj k’u chupa ronoje taq ri k’axk’ob’ik xik’ow wi. Xuya una’oj y xu’an che lik xuk’ul upuwach ri faraón, ri taqanel re Egipto. Ma ri faraón xuya che ri José kataqan puwi ri tinamit re Egipto y xuya puq’ab’ rire ronoje rub’itaq re. + 7:10 Gn. 41:37-41

¹¹ »Xpe k’u jun unimal numik chupa taq ronoje ri luwar re Egipto y re Canaán. Ruma k’u wa’ xpe unimal k’axk’ob’ik pakiwi ri qati’-qamam ma na jinta kakitijo. + 7:11 Gn. 41:54-57

¹² »Echiri’ ri Jacob xuna’b’ej chila’ Egipto k’o katijik, xeb’utaq b’i ruk’ajol cha’ ke’kiloq’o trigo chila’. Wa’ e ri nab’e b’enam xki’an ri qamam chila’ Egipto. + 7:12 Gn. 42:1-3 ¹³ Ek’u che rukalaj kib’enam, ri José xuq’alajisaj rib’ chikiwach ri ratzixelab’. Jek’ula’ ri faraón xreta’maj china taq ri e ratz-uchaq’ ri José. + 7:13 Gn. 45:1-16

¹⁴ »Yey ri José xutaq uk’amik ruqaw Jacob y konoje ri e ratz-uchaq’. + 7:14 Gn. 45:9–47:12 Ri kajlib’al rike chi konoje e setenta y cinco. ¹⁵ Jek’ula’ xe’jeqela ri Jacob pa ri tinamit Egipto. Chila’ k’u ri’ xkam wi rire y chila’ xekam wi ri qamam. + 7:15 Gn. 49:33 ¹⁶ Xk’am k’u b’i ri kib’aqil pa ri tinamit Siquem y xeya’ pa ri muqub’al uloq’om kan ri Abraham ruk’ uk’iyal puaq chike ri ralk’o’al kan ri Hamor, chila’ Siquem. + 7:16 Gn. 23:16-18; 50:13; Jos. 24:32

¹⁷ »Yey ek’uchiri’ katajin roponik ri q’ij echiri’ ri Dios ku’ana na rub’i’tisim che ri Abraham, taq ri ralk’o’al rire lik xek’iyar chila’ Egipto. ¹⁸ Tek’uchiri’, xyaktaj jun chik rey chiri’ Egipto; ek’u rire na xreta’maj ta uwach ri José. + 7:17-18 Ri José kaminaq chik, yey wa jun chik taqanel na xreta’maj ta ri to’b’al xuya ri José che ri tinamit re Egipto. Éx. 1:7-9 ¹⁹ Wa’ wa rey xeb’usok ri qatinamit ojertan. Lik xeb’uya ri qati’-qamam pa k’axk’ob’ik, ma xtaqan che kekamisax ri kich’uti’q e alab’o cha’ jela’ na kak’iyar ta kiwach ri qatinamit. + 7:19 Éx. 1:10-11,22

²⁰ »Chupa taq k’u ri’ la’ la q’ij xalax ri Moisés y e jun chomilaj ak’a chwach ri Dios. Ek’u rire oxib’ ik’ xchajix xa xe’laq’ay pa rocho ruqaw. ²¹ Pero echiri’ na utz ta chi kewax pa ja, xesax b’i + 7:20-21 Ri ralko ak’a Moisés xya’ b’i chupa jun chakach puwi ya’. Éx. 2:1-10 y xe’riqitaj lo ruma rumi’al ri faraón; y wa’li xuk’iyisaj y xu’an pacha’ ralab’ che. ²² Jek’ula’, ri Moisés xtijox puwi ronoje ri na’oj ke ri aj Egipto, y xu’ana jun achi lik k’o uchuq’ab’ che janipa taq ri kub’i’ij y ku’ano.

²³ »Echiri’ xuk’is cuarenta junab’, xalax pa ranima’ ke’b’ina kuk’ ri ratz-uchaq’, ri e aj Israel. + 7:23 Éx. 2:11-12 ²⁴ Y xril k’u ri’ lik ka’an k’ax che jun chike ruma jun aj Egipto. Xuto’ k’u uwi’ ri ratz-uchaq’ yey xukamisaj ri aj Egipto. ²⁵ E xuch’ob’ rire, taq ri ratz-uchaq’ kakimaj usuk’ e ruma rire keb’eresaj b’i ri Dios pakiq’ab’ raj Egipto; no’j rike na je ta la’ ri xkimaj usuk’.

²⁶ »Chuka’m q’ij k’ut xeb’u’riqa ka’ib’ aj Israel kech’o’jin chikiwach y xraj keb’uya putzil chomal. Xub’i’ij k’u chike: “Achijab’, ralaq chaq’ ib’ alaq. ¿Su’chak k’u ri’ ka’an k’ax che ib’ alaq chiwach alaq?” xcha’.

²⁷ »Ek’uchiri’, ri jun ri ku’an k’ax che ri ratz-uchaq’, xupaqchi’ij b’i ri Moisés y xub’i’ij che: “¿China kojoyom e la re taqanel y re aj q’atal tzij paqawi ri’oj? ²⁸ ¿Ka’aj kami la ri’ kinkamisaj la ri’in jela’ pacha’ x’an la iwir echiri’ xkamisaj la ri aj Egipto?” + 7:23-28 Éx. 2:11-15 xcha’.

²⁹ »Echiri’ xuta wa’ wa ch’a’tem, ri Moisés asu xanimaj b’i, xe’jeqela pa ri luwar re Madián, tob’ rire na aj ta chila’. Yey chila’ xeb’alax ka’ib’ uk’ajol. + 7:29 Éx. 18:3-4

³⁰ »Ik’owinaq chi k’u cuarenta junab’ k’o chila’ echiri’ xwinaqir jun ángel chwach chupa rurepeb’al aq’ k’o che jumokaj xulukej pa ri luwar katz’intz’otik, chunaqaj ri juyub’ Sinaí. ³¹ Echiri’ xril wa’ ri Moisés, lik xkam ranima’ che ri katajin uk’utik chwach. Yey echiri’ xqib’ che rilik chi utz, xuta ruqul ri Dios, jewa’ xub’i’ij che: ³² “In ri Dios ke ramam ojertan, wa’ e ri Abraham, ri Isaac y ri Jacob” xcha’.

»Ek’u ri Moisés xujeq kab’irb’otik y ruma xi’in ib’ na xutzu’ ta chi ri jumokaj xulukej.

³³ »Ek’u ri Dios xub’i’ij che: “Chajolo raxajab’ che rawaqan ma wa luwar pa at k’o wi lik santo. ³⁴ Paqatzij wi ri’in wilom lik eya’tal pa k’axk’ob’ik ri nutinamit e k’o Egipto, yey nutom lik ketunanik. E uwari’che in petinaq re keb’e’nuwesaj loq. Ek’u wo’ora chatpetoq; ma katintaq b’i Egipto” + 7:30-34 Éx. 3:1-10 xcha’.

³⁵ »Ek’u Moisés ri’ wa’, ri xk’aq b’i uq’ij echiri’ xb’i’x che: “¿China kojoyom e la re taqanel y re aj q’atal tzij paqawi ri’oj?” + 7:35 Éx. 2:14 Na ruk’ ta k’u ri’, e ri Moisés ri xtaq b’i ruma ri Dios re ku’ana kitaqanel rutinamit y re keb’eresaj ri tinamit pakiq’ab’ raj Egipto. Xtaq k’u che ku’an wa’ ruma ri ángel, ri xwinaqir chwach pa ri jumokaj xulukej. ³⁶ E Moisés ri’ wa’, ri xeb’eresaj lo rutinamit ri Dios Egipto y lik xu’an milagros y taq k’utub’al re ruchuq’ab’ ri Dios pa ri tinamit Egipto, chupa ri Mar Rojo y chupa ri cuarenta junab’ xeb’in pa ri luwar katz’intz’otik. + 7:36 Éx. 7:3; 14:21; Nm. 14:33

³⁷ »Ek’u Moisés ri’ wa’, ri xb’i’n chike raj Israel:

E ri Dios Qajawxel kuyak na lo chikixo’l ri qatinamit Israel

jun Q’alajisanel jela’ pacha’ ri’in.

Ek’u chita janipa ri kub’i’ij Rire chiwe Dt. 18:15

xcha’.

³⁸ »E Moisés ri’ wa’, ri xk’oji’ chikiwach ri tinamit echiri’ kimolom kib’ pa ri luwar katz’intz’otik, y e xesan uchi’ ri ángel chikiwa ri qati’-qamam echiri’ xch’a’t ruk’ chwi ri juyub’ Sinaí. Yey e rire ri xk’uluw taq ri ch’a’tem re k’aslemal cha’ kuq’atisaj lo chiqawach ri’oj.

³⁹ »Pero ri qati’-qamam na xkaj taj kakikoj utzij; ri xki’ano e xkik’aq b’i uq’ij y e xch’aw kik’u’x che ri ketzelej tanchi Egipto. ⁴⁰ Yey xkib’i’ij ne che ri Aarón: “Che’ana la qatiox cha’ kenab’ej b’i chiqawach; ma wa Moisés, ri xesan lo qe’oj chwach rulew re Egipto, na qeta’am taj sa’ ri xuk’ulumaj.” + 7:40 Éx. 32:1,23 ⁴¹ Ek’uchiri’, xki’an jun tiox uk’axwach toro. Xekikamisaj k’u awaj re kiqasa’n chwach wa tiox y xki’an nimaq’ij chupa rub’i’ ri tiox, ri xa xki’an ruk’ ri kiq’ab’. + 7:41 Éx. 32:4-6

⁴² »Ek’u ri Dios xeb’uya kan che uloq’nimaxik kiq’ij ronoje ri k’o che ruwa kaj. Xki’an k’ut jela’ pacha’ ri ub’i’im ri Dios chupa ri tz’ib’ital kan kuma ri q’alajisanelab’:

Ri’ix ix aj Israel, echiri’ xeb’ikamisaj chikop re qasa’n chupa ri cuarenta junab’ xixb’in pa ri luwar katz’intz’otik, ¿xiloq’nimaj neb’a nuq’ij ri’in ruk’ wa’?

⁴³ Na xi’an taj, ma e ne xitelej ri rocho ri tiox Moloc ub’i’ y ri ch’umil re ri tiox iwe’ix, Renfán ub’i’. Wa’ e kik’axwach taq ri tiox xeb’i’ano re kiloq’nimaj kiq’ij.

Ruma k’u la’ kixintaq b’i k’a chwach pana ri tinamit Babilonia Am. 5:25-27

kacha’.

⁴⁴ »Echiri’ ri qati’-qamam xeb’in pa ri luwar katz’intz’otik, k’o kuk’ rike ri jun Rocho Dios xa kakirik, wa’ e k’utub’al re k’o ri Dios kuk’. Yey rike xki’an wa jun Rocho Dios jela’ pacha’ ri xtaqan ri Dios che ri Moisés, e lik pacha’ ru’anikil rilom chi rire. + 7:44 Chwi ri juyub’ Sinaí, ri Dios xuk’ut che ri Moisés su’anik ka’an ri Rocho Dios xa kakirik. Éx. 25:9,40. ⁴⁵ Ek’u ri qati’-qamam xkiya kan wa Rocho Dios (ri xa kakirik) pakiq’ab’ ri kalk’o’al rike. Y wa kalk’o’al xkik’am b’i wa’ echiri’ xeb’ok ruk’ ri Josué chupa ri ulew ke ri na e ta aj Israel, ri xeb’esax b’i ruma ri Dios cha’ wa’ wu’lew kakanaj kan pakiq’ab’ rutinamit Rire. Ek’u wa’ wa Rocho Dios xk’oji’ kuk’ rutinamit ri Dios k’a chupa taq ri q’ij re ri rey David.

⁴⁶ »Ek’u ri David lik k’o ruto’b’al ri Dios ruk’. Rire xutz’onoj k’ut kaya’taj che kuyak jun k’ak’ Rocho ri Dios cha’ taq ri ralk’o’al kan ri Jacob kakiloq’nimaj uq’ij ri Dios chiri’. ⁴⁷ No’j e ri Salomón ri xyakaw wa’ wa Rocho Dios; ⁴⁸ tob’ ri Dios Qajawxel na xew ta kajeqi’ pa taq ja ’anatal xa kuma tikawex, pacha’ ri kub’i’ij ri jun q’alajisanel:

⁴⁹ “Ruwa kaj e nutz’ulib’al re taqanik,

yey ruwachulew e utak’alib’al ri waqan.

¿Sa’ k’u ri’ ri ja kiyak chwe?” kacha ri Qajawal.

“¿O pachawi k’owi ri luwar pa kinuxlan wi?

⁵⁰ ¿Na e ta neb’a ri nuq’ab’ ’anayom ronoje wa’ wa k’olik?” Is. 66:1-2

kacha’.

⁵¹ »Ek’u ralaq lik na jinta k’o kata alaq. Ri k’u’x alaq y ri tanib’al alaq e pacha’ ke ri winaq na jinta ri Dios kuk’, ma na ka’aj ta alaq kakoj alaq utzij. Ralaq alaq pacha’ ri chu’qaw alaq ojertan, ma lik na ka’aj ta alaq kata alaq ri kub’i’ij ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios che alaq. ⁵² ¿China junoq chike ri q’alajisanelab’ na xternab’ex ta ruk’ k’ax kuma ri chu’qaw alaq ojertan? Ma rike e xekamisan ke ri xetzijon lo puwi ruk’utunik ri Jun lik jusuk’. Yey echiri’ xk’un Rire, ralaq xk’ayij alaq y xkamisaj alaq. ⁵³ Ralaq xk’ul alaq Rutzij Upixab’ ri Dios kuma taq ri ángeles, no’j na xtaqej ta alaq janipa ri kub’i’ij wa Tzij Pixab’» xcha ri Esteban.

Rukamik ri Esteban

⁵⁴ Echiri’ xkita ri xub’i’ij ri Esteban, lik xpe koyowal y xkijeq kaqich’ich’ ruwi ke’ chirij rire. ⁵⁵ Pero ri Esteban lik k’o ruchuq’ab’ ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios ruk’; xtzu’n k’u pana chikaj y xril runimal uchomalil ri Dios yey xrilo ri Jesús k’o puwikiq’ab’ ri Dios. ⁵⁶ Xub’i’ij k’u rire: «¡Ri’in kanwilo jaqal ruwa kaj y kanwil pana Ralaxel Chikixo’l Tikawex k’o puwikiq’ab’ ri Dios!» xcha’.

⁵⁷ Ek’uchiri’, ri winaq xkijeqo lik kesik’inik, xkitz’apij ri kixikin y xa jumul xeb’ek konoje chirij ri Esteban. ⁵⁸ Xkesaj k’u b’i chupa ri tinamit y xkijeqo kaki’an pa’b’aj. Y ri xkimol kib’ chirij, xkiya kan ri kiq’u’ che jun ala Saulo rub’i’ cha’ kuchajij wa’ chike.

⁵⁹ Ek’uchiri’ ketajin che u’anik pa’b’aj ri Esteban, rire xuch’a’b’ej ri Qanimajawal, jewa’ xub’i’ij: «Wajawal Jesús, k’ama la ri wanima’» xcha’.

⁶⁰ Tek’uchiri’, xuxukub’a’ rib’ y ko xsik’inik: «Qajawal, kuyu la kimak che wa ketajin che u’anik» xcha’. Y ruk’ wa’, xkamik.

¹ Ri Saulo e jun chike ri xuya uch’a’tem cha’ kakamisax ri Esteban.

Ri Saulo keb’uternab’ej ruk’ k’ax ri kikojom rub’i’ ri Cristo

Chupa k’u ri’ la’ la jun q’ij, lik xjeqer kiternab’exik ruk’ k’ax janipa ri kikojom rub’i’ ri Cristo chila’ Jerusalem. Ruma k’u ri’, konoje xekich b’i chupa taq ri luwar re Judea y re Samaria. Xew chi rutaqo’n ri Jesús xekanaj kan Jerusalem.

² E k’o k’u jujun achijab’ lik kiya’om kib’ puq’ab’ ri Dios; rike xkimuq ri Esteban y lik xkoq’ej rukamik.

³ No’j ri Saulo eb’uternab’em ruk’ k’ax ri kikojom rub’i’ ri Cristo. Xok k’u chi’ taq ja re keb’u’charej lo rachijab’ y rixoqib’ yey keb’u’ya’a pa cárcel.

Katzijox ri Utzilaj Tzij chupa taq ri tinamit re Samaria

⁴ E taq k’u ri ekichom b’i kakitzijoj ri Utzilaj Tzij chupa ronoje luwar pa keb’opon wi. ⁵ Ri Felipe e jun chike. Rire xopon chupa jun tinamit re Samaria y xujeq katzijon puwi ri Cristo chikiwach ri winaq. ⁶ Wa’ wa winaq xa jun ki’anom che utayik janipa ri kuk’ut ri Felipe, yey kakitzutza’ taq ri k’utub’al re ruchuq’ab’ ri Dios ku’an chikiwach. ⁷ Ma lik e k’i ri e k’o pakiq’ab’ itzelilaj uxlab’ixel, yey wa’ wa itzelilaj uxlab’ixel kesik’inik keb’el b’i chike ri winaq. Y e k’o uk’iyal jetz’ y sik xekunutajik. ⁸ Ruma k’u ri’ wa’, taq ri winaq re ri tinamit lik keki’kotik.

Jun achi kub’i’tisij puaq cha’ kak’oji’ ruchuq’ab’ ri Dios ruk’

⁹ K’o k’u jun achi aj chiri’ Simón rub’i’. E ri petinaq loq rire aj q’ij chupa la tinamit; lik keb’usok ri winaq e aj Samaria ma ku’an che rib’ pacha’ lik k’o uwach. ¹⁰ Konoje k’u ri winaq chinima’q chich’uti’q, lik kakita ri kub’i’ij ri Simón y jewa’ kakib’i’ij: «E unimal uchuq’ab’ ri Dios ri k’o ruk’ wa’chi» kecha’. ¹¹ Lik kakikoj ri kub’i’ij, ma lik xex wi eb’usokom ruk’ ri q’ijonik ku’ano. ¹² Pero echiri’ xkita ri Utzilaj Tzij kutzijoj ri Felipe chwi rutaqanik ri Dios y chwi ri Qanimajawal Jesucristo, xkikojo y jek’uri’la’ achijab’ yey ixoqib’ xkik’ul ri bautismo.

¹³ Ek’u ri’ wa’chi Simón xukoj rub’i’ ri Cristo y xuk’ul ne ri bautismo. Xujeq k’u ri’ karachb’ilaj ri Felipe y lik kakam ranima’ che taq ri k’utub’al re ruchuq’ab’ ri Dios karilo ku’an ri Felipe.

¹⁴ Yey ri e taqo’n re ri Cristo e k’o Jerusalem, echiri’ xkito ri e aj Samaria xkikoj ri ub’i’im lo ri Dios puwi ri Cristo, xekitaq b’i ri Pedro y ri Juan chila’ Samaria. ¹⁵ Ek’uchiri’ rike xeb’oponik, xkijeq kaki’an orar pakiwi ri aj Samaria ri kikojom chi rub’i’ ri Cristo cha’ rike kakik’ul ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios. ¹⁶ Ma ri Ruxlab’ixel ri Dios k’amaja’ kaqaj puwi junoq chike, xew kik’ulum ri bautismo pa rub’i’ ri Qanimajawal Jesucristo. ¹⁷ Yey echiri’ ri Pedro y ri Juan xkiya ri kiq’ab’ pakiwi’, xkik’ul ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios.

¹⁸ Ek’u ri Simón xrilo su’anik ri tikawex kakik’ul ri Ruxlab’ixel ri Dios echiri’ ri taqo’n kakiya ri kiq’ab’ pakiwi’. Xub’i’tisij k’u puaq chike, ¹⁹ jewa’ xub’i’ij:

—Ya’a alaq chwe ri’in la’ la jun chuq’ab’, cha’ jela’ xa tob’ china puwi’ kanya wi ri nuq’ab’, kuk’ul ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios —xcha’.

²⁰ Ek’uchiri’, ri Pedro jewa’ xub’i’ij che:

—Sach na uwach rapuaq junam awuk’ ri’at, ma e chawach ri’at, xa ruk’ puaq kaloq’ rusipanik ri Dios. + 8:20 “Rusipanik ri Dios”: Ri Simón xraj kuloq’ ruchuq’ab’ ri Dios cha’ ruma rire kaqaj ri Ruxlab’ixel ri Dios pakiwi ri winaq. Na xumaj ta usuk’ xew puq’ab’ ri Dios k’o wi kuya ri Ruxlab’ixel. ²¹ Yey ri’at na jinta k’ana awe che wa chak kaqa’ano ma rawanima’ na jusuk’ ta chwach ri Dios. ²² E uwari’che, chatzelej atzij chwach ri Dios che wa’ wa amak y chatz’onoj che Rire kukuy amak. Laj kukuy amak che la na utz taj xach’ob’o. ²³ Ma e kanwil ri’in, lik u’anom k’ax ak’u’x chiqij y lik at yutum ruma ri mak —xcha ri Pedro che.

²⁴ Ri Simón xuk’ul uwach:

—Lik ch’aw ko alaq panuwi’ chwach ri Qanimajawal cha’ na kank’ulumaj ta k’ana wa xb’i’ij alaq chwe —xcha’.

²⁵ Ek’uchiri’ ri Pedro y ri Juan kitzijom chi taq ri xkilo y xkita che ri Jesús y kiq’alajisam chi ri Utzilaj Tzij re ri Qanimajawal, xetzelej Jerusalem. Yey xaloq’ k’u xeb’ik’ow chupa taq uk’iyal aldeas ke raj Samaria, xkitzijoj ri Utzilaj Tzij.

Ri Felipe y rachi aj Etiopía

²⁶ K’o jun ángel re ri Qanimajawal xch’a’t ruk’ ri Felipe, jewa’ xub’i’ij che: «Chayijb’a’ awib’ y jat jewa’ pa sur. Chamaja b’i ri b’e kel Jerusalem, ri kaqaj pa ri tinamit Gaza» xcha’. (Wa b’e kik’ow pa taq luwar katz’intz’otik.)

²⁷ Xyaktaj k’u ri Felipe y xumaj b’i ub’e yey pa ri b’e xu’riqa b’i jun achi “eunuco”. Wa’ wa’chi lik k’o uwach ma puq’ab’ rire k’o wi ronoje rub’eyomal ri Candace. + 8:27 “Ri Candace”: Wa’ e ri kab’i’x chike ri reinas re ri tinamit Etiopía. Ek’u wa’chi xopon Jerusalem cha’ kuloq’nimaj uq’ij ri Dios, ²⁸ yey e ri’ katzelej pa rutinamit. Tz’ul k’u chupa jun kareta y karajilaj Ruch’a’tem ri Dios tz’ib’ital kan ruma ri q’alajisanel Isaías.

²⁹ Ek’u ri Ruxlab’ixel ri Dios xub’i’ij che ri Felipe: «Chatqib’ pana che la jun kareta y chatb’in putzal» xcha’.

³⁰ Echiri’ ri Felipe xqib’ apanoq, xuto rachi e karajilaj ri tz’ib’am kan ruma ri q’alajisanel Isaías y jek’uwa’ xutz’onoj che:

—¿Kamaj la usuk’ la katajin la che rajilaxik? —xcha che.

³¹ Rachi xuk’ul uwach:

—¿Su’anik kanmaj usuk’ we na jinta junoq kaq’alajisan chwe? —xcha che. Y xelaj k’u che ri Felipe cha’ kaq’an pa ri kareta y katz’uyi’ ruk’.

³² Ek’u ri karajilaj che Ruch’a’tem ri Dios e wa’:

Xk’am b’i e pacha’ juna b’exex re kakamisaxik;

e pacha’ juna q’apoj b’exex

na kach’aw ta k’enoq

echiri’ kasokax ri rismal;

jek’uri’la’ rire na jinta k’ana xub’i’ij.

³³ X’ani’ che pacha’ lik na jinta uwach;

y echiri’ xq’at tzij puwi’,

x’an ri lik na e ta usuk’ che.

¿China taq k’u ri tikawex kakipeteb’ej lo che rire?

Na e jintaj,

ma xq’at uq’ij che ruwachulew. Is. 53:7-8

E wa’ ri katajin che rajilaxik.

³⁴ Ek’u wa’chi aj Etiopía xutz’onoj che ri Felipe:

—Ma’an ko la ri’ b’i’ij la chwe, ¿china puwi kach’a’t wi ri q’alajisanel echiri’ kub’i’ij wa’? ¿Chirib’il rib’ nawi kub’i’ij wi o kach’a’t puwi junoq chik? —xcha’.

³⁵ Ek’u ri Felipe xch’a’t ruk’ rachi puwi wa’. Xujeq lo ruk’ ri katajin che rajilaxik che Ruch’a’tem ri Dios y xutzijoj k’u che puwi ri Utzilaj Tzij re ri Jesús.

³⁶ E k’o chi b’e echiri’ xeb’opon pa jun luwar pa k’o wi ya’.

Ek’u ri’ rachi aj Etiopía xub’i’ij che ri Felipe:

—Wara k’o ya’. ¿Utz nawi ri’in kank’ul ri bautismo? —xcha che.

³⁷ Ri Felipe xub’i’ij che:

—We kakoj la rub’i’ ri Qanimajawal Jesucristo ruk’ ronoje anima’ la, lik utz ri’ —xcha che.

Rachi xuk’ul uwach:

—Ri’in kankojo ri Qanimajawal Jesucristo e Ruk’ajol ri Dios —xcha’. ³⁸ Y xutaq k’u utak’ab’axik ri’ ri kareta.

Ek’u ri Felipe junam ruk’ rachi xeqaj chupa ri ya’. Tek’uchiri’, ri Felipe xuya ri bautismo che.

³⁹ Echiri’ xeb’el lo chupa ri ya’, xaqik’ate’t ri Ruxlab’ixel ri Dios Qajawxel xuk’am b’i ri Felipe. Rachi aj Etiopía na xril ta chi uwach, pero lik kaki’kotik xumaj tanchi ub’i rub’e.

⁴⁰ Ek’u ri Felipe xe’yo’q chupa jun tinamit Azoto rub’i’. Echiri’ xel b’i chiri’, xik’ow pa taq tinamit yey chujujunal tinamit pa xik’ow wi, xutzijoj ri Utzilaj Tzij. Ek’u ri’ xopon k’a chupa ri tinamit Cesarea.

Ri jalk’atajib’al rub’inik usilab’ik ri Saulo

(Hch. 22:6-16; 26:12-18)

¹ Ek’u ri Saulo na karoq’otaj taj kuxib’ij kipa ruk’ kamik janipa ri kikojom rub’i’ ri Qanimajawal. Xe’ek k’u ruk’ ri kajawal raj chakunel pa Rocho Dios ² y xutz’onoj b’i uwujil cha’ kaya’i’ puq’ab’ kok pa taq ri sinagogas re ri tinamit Damasco. Jek’ula’, we keburiq achijab’ o ixoqib’ e kuk’il ri kitaqem wa k’ak’ B’e, k’o k’u puq’ab’ ri’ keb’uyut loq y keb’uk’am lo Jerusalem.

³ Ek’u ri Saulo e ri’ k’o pan chi b’e che u’anik wa’, katajin k’u roponik chunaqaj ri tinamit Damasco, echiri’ xaqik’ate’t ruwonib’al jun aq’ xpe chila’ chikaj, xwol ka’n puwi’ y xusut rij. ⁴ Ri Saulo xtzaq pulew y xuta k’u jun qulaj, jewa’ kub’i’ij che:

—Saulo, Saulo, ¿su’chak katch’o’jin chwij? —xcha che.

⁵ Ri Saulo xutz’onoj che:

—¿Lal china rilal, Wajawal? —xcha’.

Jek’uwa’ xk’ul uwach che:

—Ri’in in Jesús, ri Jun katch’o’jin chirij. Yey ri’at, atukel nenare’ lik ka’an k’ax che awib’, jela’ pacha’ juna b’oyex echiri’ kuya aqan che ri puya kach’ik lo che —xuchixik.

⁶ Kab’irb’ot k’u ri Saulo y uxi’im rib’, jewa’ xub’i’ij che:

—Wajawal, ¿sa’ ri ka’aj la kan’ano? —xcha’.

Ri Qanimajawal xuk’ul uwach:

—Chatyaktajoq y jat chupa ri tinamit, ma chiri’ kab’i’x wi chawe sa’ ri chirajawaxik ka’ano —xcha’.

⁷ Ek’u rachijab’ e rachb’i’il ri Saulo lik kixi’im kib’ xetak’i’ik; ma xkita ri qulaj, no’j na jinta junoq xkil uwach.

⁸ Ri Saulo xyaktaj chwa rulew y xujaq k’u ruwach, pero na jinta chi k’o karilo ma xkanaj kan potz’. Ewi xa xch’elex b’i che ruq’ab’ kuma ri erachb’ilam y xk’am b’i chupa ri tinamit Damasco. ⁹ Xk’oji’ k’u chila’ oxib’ q’ij; e la’ na katzu’n taj, na xwa’ taj y na jinta ne umiq’ina’ xutijo.

¹⁰ Chila’ k’u ri’ Damasco k’o jun achi Ananías rub’i’; rire ukojom rub’i’ ri Cristo. K’o k’u jun k’utub’al re ri Dios xq’alajisax chwach. Ri xrilo e ri Qanimajawal xuk’ut uwach chwach y jewa’ xub’i’ij che:

—¡Ananías! —xcha che.

Rire xuk’ul uwach:

—Ri’ in k’olik, Wajawal —xcha’.

¹¹ Xub’i’ij k’u ri Qanimajawal che:

—Chatyaktajoq y jat chupa ri b’e kab’i’x “Jusuk’” che. Yey chirocho k’u ri Judas, chatz’onob’ej puwi jun achi aj Tarso, Saulo rub’i’. Rire katajin pa oración ¹² y q’alajisam chi k’u jun k’utub’al re ri Dios chwach. Chupa wa’ xril jun achi Ananías rub’i’, e ri’ kok b’i y kuya ruq’ab’ puwi’ cha’ jela’ katzu’n tanchik —xcha’.

¹³ Xub’i’ij k’u ri Ananías che ri Qanimajawal:

—Wajawal, lik nutom ronoje ri na utz taj u’anom wa’ wa’chi chike ri kikojom ri b’i’ la chila’ Jerusalem. ¹⁴ Yey ya’tal ne lo puq’ab’ kuma ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios keb’uk’am b’i pa cárcel konoje ri kikojom ri b’i’ la —xcha’.

¹⁵ Ek’u ri Qanimajawal xub’i’ij che:

—Jat chila’ ruk’, ma Ri’in nucha’om rire cha’ ku’ana jun waj chak re ke’ek che uq’alajisaxik ri nub’i’ chikiwach ri winaq na e ta aj judi’ab’, chikiwach ri e taqanelab’ y chikiwach ri e aj Israel. ¹⁶ Yey kank’ut k’u che, janipa ri k’axk’olil chirajawaxik kik’ow wi rire ruma kutzijoj ri nub’i’ —xuchix ri Ananías.

¹⁷ Ri Ananías xe’ek k’ut y xok pa ri ja pa k’o wi ri Saulo. Xuya k’u ruq’ab’ puwi’ y xub’i’ij che: «Hermano Saulo, ri Qanimajawal Jesucristo, ri xuq’alajisaj rib’ chawach chupa ri b’e pa at petinaq wi, inutaqom lo awuk’ cha’ kat-tzu’n tanchik y kak’ul k’u ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios» xcha che.

¹⁸ Chupa k’u la’ la joq’otaj, k’o ri pacha’ solo’t xtzaq che ruwach ri Saulo y xtzu’n tanchik. Tek’uchiri’, xyaktajik y xuk’ul ri bautismo. ¹⁹ Ek’uchiri’ xwa’ ri Saulo, xk’oji’ tanchi uchuq’ab’ y xk’oji’ jujun q’ij kuk’ ri kikojom rub’i’ ri Cristo chila’ pa ri tinamit Damasco.

Ri Saulo kutzijoj ri Utzilaj Tzij pa ri tinamit Damasco

²⁰ Tek’uchiri’, ri Saulo xujeq katzijon puwi ri Cristo chupa taq ri sinagogas, jewa’ ri kub’i’ij: «Ri Jesús e Uk’ajol ri Dios» kacha’.

²¹ Konoje ri ketaw re lik kakam kanima’ che y kakib’i’ij: «¿Na e ta neb’a achi wa’ eb’uternab’em ruk’ k’ax ri kikojom rub’i’ ri Cristo chila’ Jerusalem; yey k’uninaq ne wara re keb’uyut b’i y keb’u’ya’a pakiq’ab’ ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios?» kecha’.

²² Pero ri Saulo jalan katajin unimarik ruchuq’ab’ puwi ri kutzijoj. Ek’u raj judi’ab’ ejeqel chiri’ Damasco xsach kina’oj che ma ri Saulo kuq’alajisaj chikiwach: Ri Jesús e ri Cristo, Rucha’o’n lo ri Dios.

Ri Saulo karesaj b’i rib’ chikiwach raj judi’ab’

²³ Ik’owinaq chi k’u uk’iyal q’ij, raj judi’ab’ xki’an tzij junam chikiwach re kakikamisaj ri Saulo. ²⁴ Pero wa’ xreta’maj ri Saulo. Ek’o k’u ri kichajim chipaq’ij chichaq’ab’ taq ri okib’al re ri tinamit cha’ kakichap ri Saulo y kakikamisaj.

²⁵ Ruma k’u ri’, ri kikojom rub’i’ ri Cristo e la’ chaq’ab’ xkiqasaj b’i ri Saulo chwi ri tapia chupa jun nimalaj chakach.

Ri Saulo kopon Jerusalem

²⁶ Echiri’ xopon ri Saulo Jerusalem, lik xraj kaqib’ kuk’ ri kikojom rub’i’ ri Cristo. Pero konoje rike lik kakixi’ij kib’ che, ma na kakikoj taj we paqatzij wi ri Saulo ukojom chi rub’i’ ri Cristo. ²⁷ Ek’u ri Bernabé xuk’am b’i y xu’ya’a chikiwach ri e taqo’n re ri Cristo. Xutzijoj k’u chike su’anik ri Saulo xril uwach ri Qanimajawal pa b’e y xch’a’t ruk’. Yey xutzijoj chike puwi ri tzijonik xu’an ri Saulo chupa rub’i’ ri Jesús chila’ Damasco yey ruk’ unimal uchuq’ab’ xu’an wa’.

²⁸ Ek’u ri Saulo xkanaj kuk’ chiri’ Jerusalem y xerachb’ilaj pa taq keb’ek wi. ²⁹ Lik na kuxi’ij ta rib’ katzijon chupa rub’i’ ri Qanimajawal. Kach’a’t k’u puwi ri Jesús kuk’ raj judi’ab’ ri kech’a’t pa ri ch’a’tem griego; + 9:29 Kil nota Hechos 6:1. ruma k’u la’, rike kakitzukuj su’anik kakikamisaj. ³⁰ Echiri’ ri hermanos xketa’maj wa’, xkik’am b’i ri Saulo k’a Cesarea y chiri’ k’ut xkitaq b’i chupa ri tinamit Tarso. + 9:30 Tarso e tinamit pa xalax wi ri Saulo.

³¹ E taq k’u ri kikojom rub’i’ ri Cristo pa ronoje ri luwar re Judea, re Galilea y re Samaria, xekub’i’ chi utz ma na jinta chi ri keternab’ex ruk’ k’ax. Rike k’o xi’in ib’ kuk’ chwach ri Qanimajawal. Katajin k’u kik’iyarik yey ya’om kichuq’ab’ y nimarisam kik’u’x ruma ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios.

Ri Eneas kakunutajik

³² Xaloq’ k’u ri Pedro katajin rik’owik pa taq riglesias, xopon kuk’ ri kikojom rub’i’ ri Cristo pa ri tinamit Lida. ³³ Chila’ k’u ri’ xu’riqa jun achi Eneas rub’i’, yey e wajxaqib’ lo junab’ ri’ k’o chwa uwarab’al ma xu’an sik.

³⁴ Ek’u ri Pedro jewa’ xub’i’ij che: «Eneas, ri Qanimajawal Jesucristo katukunaj. Chatyaktajoq y chayijb’a’ rawarab’al» xcha che.

Chupa k’u la’ la joq’otaj ri Eneas xtak’i’ik. ³⁵ Konoje k’u ri ejeqel chupa ri tinamit Lida y pa taq ri luwar re Sarón xkilo ri Eneas kunutajinaq chik; y ruma k’u wa’, xkiya kib’ puq’ab’ ri Qanimajawal.

Ri k’astajib’al re ri Dorcas

³⁶ Chupa ri tinamit Jope k’o jun ixoq ukojom rub’i’ ri Cristo, Tabita rub’i’. (Pa ri ch’a’tem griego “Dorcas” kecha che.) Wa’ wi’xoq lik uya’om rib’ che u’anik ri utz y lik keb’uto’ ri nib’a’ib’.

³⁷ Chupa taq la’ la q’ij ri Dorcas xuchap yab’il y xkamik. Ek’uchiri’ xch’aj rucuerpo, xq’atisax chikaj pa ri kale’ ja.

³⁸ Ek’u ri hermanos e k’o Lida xkito k’o ri Pedro pa ri tinamit Jope, yey wa’ xa naqaj k’o wuloq. Xekitaq k’u b’i ka’ib’ achijab’ cha’ keb’e’elaj che ri Pedro, jewa’ kakib’i’ij: «’Ana ko la ri’, peta la wara quk’ yey mamayin la.»

³⁹ Xyaktaj k’u b’i ri Pedro y xe’ek kuk’. Echiri’ xoponik, xk’am b’i chikaj pa ri kale’ ja. E taq ri e malka’nib’ xkisut rij ri Pedro. Konoje wa’ keb’oq’ik y kakik’ut taq ri k’ul y ri kiq’u’ xu’an ri Dorcas echiri’ k’a k’o kuk’. ⁴⁰ Ek’uchiri’, ri Pedro xtaqan che konoje keb’el b’i. Xuxukub’a’ k’u rib’ y xu’an orar. Tek’uchiri’, xutzu’ ri kaminaq, y jewa’ xub’i’ij che: «¡Tabita, + 9:40 “Tabita”: Wa’ e ub’i’ ri Dorcas pa ri ch’a’tem hebreo. Hch. 9:36 chatyaktajoq!» xcha’. Ek’u ri’ ri Dorcas xujaq ruwach; y echiri’ xrilo k’o ri Pedro chiri’, asu xtz’uyi’ik.

⁴¹ Ek’u ri Pedro xuchap ruq’ab’ y xuyako. Tek’uchiri’, xeb’usik’ij ri kikojom rub’i’ ri Cristo kuk’ taq ri hermanas e malka’nib’, y xuya k’u chikiwach e la’ k’aslik. ⁴² Wa’ xeta’max chupa ronoje ri luwar re Jope. Ruma k’u ri’, lik e k’i ri xkikoj rub’i’ ri Qanimajawal Jesucristo. ⁴³ Y ri Pedro xkanaj kan uk’iyal q’ij chupa ri tinamit Jope, chirocho jun achi Simón rub’i’, ri kut’is tz’u’um.

Ri xuq’alajisaj ri Dios che ri Cornelio

¹ Pa ri tinamit Cesarea k’o jun achi Cornelio rub’i’. Rire e capitán ke ri soldados e kuk’il ri kab’i’x chike “E aj Italia”. ² Ri Cornelio lik jusuk’ rub’inik usilab’ik y lik k’o xi’in ib’ pa ranima’ chwach ri Dios junam kuk’ konoje ri ralk’o’al. Rire lik kuya puaq re to’b’al ke ri nib’a’ib’ e aj judi’ab’ y lik ku’an orar chwach ri Dios.

³ K’o k’u jun q’ij ri’, laj che ri urox ora + 10:3 “Ri urox ora”: Kil “hora” pa vocabulario. b’enaq q’ij xq’alajisax jun k’utub’al re ri Dios chwach. Ri xk’ut che, e jun ángel re ri Dios e ri’ xok chiri’ pa k’o wi rire y jewa’ xub’i’ij che:

—¡Cornelio! —xcha che.

⁴ Ri Cornelio lik xutzu’ ri ángel y ruk’ xi’in ib’ xub’i’ij che:

—¿Sa’ ri ka’aj la, wajawal? —xcha’.

Ri ángel xuk’ul uwach:

—E taq ra oración y ri to’b’al ke ri nib’a’ib’ a’anom ri’at, wa’ uk’ulum ri Dios pacha’ jun qasa’n chwach Rire. ⁵ Ek’u ri ka’an wo’ora e cheb’ataqa b’i achijab’ pa ri tinamit Jope re ke’kisik’ij jun achi Simón rub’i’, ri kab’i’x Pedro che. ⁶ Wa’ wa’chi jeqel chuchi’ ri mar pa rocho ri Simón, jun aj t’isol tz’u’um. Wa’ wa Pedro kub’i’ij chawe sa’ ri lik chirajawaxik wi ka’ano —xcha’.

⁷ Echiri’ xel b’i ri ángel xch’a’t ruk’, ri Cornelio xeb’usik’ij ka’ib’ raj chak y jun soldado lik k’o xi’in ib’ pa ranima’ chwach ri Dios, wa’ e jun chike ri e k’o puq’ab’. ⁸ Xutzijoj na k’u chike ronoje ri xrilo; tek’uchiri’, xeb’utaq b’i pa ri tinamit Jope.

Ri xuq’alajisaj ri Dios che ri Pedro

⁹ Chuka’m q’ij k’ut echiri’ e k’o pan pa b’e e ri’ katajin koponik chunaqaj ri tinamit, ri Pedro xaq’an chwi ri ja cha’ ku’ana orar echiri’ ya katik’oj ri q’ij. + 10:9 “Katik’oj ri q’ij”: Kil “hora” pa vocabulario. ¹⁰ Xpe k’u jun unimal numik che y lik xraj kawa’ik.

Katajin k’u uyijb’axik ruwa echiri’ xaqik’ate’t k’o xuk’ut ri Dios chwach. ¹¹ Xril ruwa kaj jaqalik. K’o k’u pacha’ jun nimalaj k’ul karipipik y ximital lo che ri kajib’ utza’m, e ri’ kaqasax lo che ruwachulew. ¹² Chupa wa’ wa k’ul e k’o ronoje kiwachlib’al awaj: wa’ e ri k’o kajib’ kaqan, ri kecharar pulew yey ri kexik’ik’ che ruwa kaj. + 10:12 Levítico 11 kub’i’ij pachike rawaj utz ketijik y pachike na ketij taj. Rawaj xeril ri Pedro e kuk’il ri na taqal taj ketijik.

¹³ Yey xuta jun qulaj jewa’ xub’i’ij:

—Chatyaktajoq Pedro; chakamisaj y chatija’ —xcha che.

¹⁴ Pero ri Pedro xub’i’ij che:

—Na kan’an ta k’ana ri’, Wajawal, ma ri’in na jinta k’ana k’o nutijom e la’ ch’ul o na taqal taj katijik —xcha’.

¹⁵ Xch’aw tanchi k’u ri jun qulaj, jewa’ xub’i’ij che:

—Ri ujosq’im chi ri Dios, ri’at mab’i’ij ch’ul che —xcha che ri Pedro.

¹⁶ Wa’ oxlaj xu’ano; tek’uchiri’, ri nimalaj k’ul xtzelej tanchi chila’ chikaj. ¹⁷ Ek’u ri Pedro katajin che utz’onoxik chirib’il rib’ sa’ ke’elawi ri xk’ut chwach, echiri’ xek’un rachijab’ etaqom lo ruma ri Cornelio. Rike kitz’onob’em lo ri rocho ri Simón ri kut’is tz’u’um, yey wo’ora e k’o chwa ri puerta. ¹⁸ Xech’aw k’u apanoq y xkitz’onoj we chiri’ jeqel wi ri Simón, ri kab’i’x Pedro che.

¹⁹ Ek’u ri Pedro k’a katajin ne che uch’ob’ik raqan puwi ri xk’ut chwach, echiri’ ri Ruxlab’ixel ri Dios xub’i’ij che: «Chawila’, ma le’ oxib’ achijab’ katkitzukuj. ²⁰ Chatyaktajoq, chatqajoq y jat kuk’. Muxi’ij rib’ ak’u’x kate’ek kuk’, ma in ri intaqayom lo ke» xcha che.

²¹ Xqaj k’u lo ri Pedro pa e k’o wi rachijab’ etaqom lo ruma ri Cornelio, y xub’i’ij chike:

—Ri’ in k’olik, in ri kintzukuj alaq. ¿Sa’ ri petinaq wi alaq wuk’? —xcha chike.

²² Rike xkib’i’ij che:

—K’o jun capitán + 10:22 “Capitán”: Wa’ e aj wach ke cien soldados. aj Roma, Cornelio rub’i’. Rire e jun achi lik jusuk’, k’o xi’in ib’ ruk’ chwach ri Dios, yey chom ruch’a’tib’exik ka’an kuma konoje raj judi’ab’. Xb’i’x k’u che rire ruma jun santowilaj ángel re ri Dios, kutaq lo k’amik la re ke’ek la chirocho y jek’ula’ kuta ri kab’i’ij la che —xecha’.

²³ Ek’u ri Pedro xeb’ukoj b’i pa ja y xuya luwar chike kekanaj kan la jun aq’ab’ chiri’. Chuka’m q’ij k’ut xe’ek kuk’, yey xekachb’ilaj b’i jujun hermanos e aj pa ri tinamit Jope.

²⁴ Chuka’m q’ij k’ut xeb’opon pa ri tinamit Cesarea pa eroye’em wi ri Cornelio. Rire umolom chi kichi’ ri ratz-uchaq’ y ri ramigos ri k’ax kakina’ kib’ ruk’. ²⁵ Echiri’ xopon ri Pedro, xel lo ri Cornelio che uk’ulik y xuxukub’a’ rib’ chwach re kuloq’oj uq’ij.

²⁶ Pero ri Pedro xuyako y xub’i’ij che:

—Yaktaja la, ma ri’in xa in jun achi pacha’ rilal —xcha’.

²⁷ Kach’a’t k’u ruk’ ri Cornelio, xok b’i y xeb’u’riqa uk’iyal tikawex kimolom kib’ chiri’. ²⁸ Xub’i’ij k’u ri Pedro chike:

—Lik eta’am ralaq, chiqaxo’l ri oj aj judi’ab’ lik na ub’e taj we junoq chiqe kujunimaj rib’ o kaqib’ ruk’ junoq na e ta kuk’il raj judi’ab’. No’j ri Dios xuk’ut chinuwach ri’in na ub’e taj kanch’ob’ raqan wa’. + 10:28 Chikiwach raj judi’ab’, jun kuch’ulaj rib’ chwach ri Dios we kaqib’ ruk’ junoq na utaqem ta ri kojob’al ki’ke. ²⁹ E uwari’che, echiri’ xine’sik’ixoq, na jampatana ximpetik y na jinta ne xintz’onoj we utz kan’an wa’. Ek’u wo’ora kantz’onoj che alaq, ¿su’chak xtaq alaq nuk’amik? —xcha’.

³⁰ Ri Cornelio xuk’ul uwach:

—E ukaj q’ij wa’ ik’owinaq je u’orayil wa’, ri’in in k’o pa ayuno laj che ri urox ora + 10:30 “Ri urox ora”: Kil “hora” pa vocabulario. b’enaq q’ij, yey in k’o pa oración chiwocho echiri’ xwinaqir k’u chinuwach jun achi ukojom uq’u’ lik kawolq’inik ³¹ y jewa’ xub’i’ij chwe: “Cornelio, ri Dios utom ra oración y k’o chuk’u’x janipa ri to’b’al ke ri nib’a’ib’ a’anom. ³² Chataqa junoq chupa ri tinamit Jope re ku’sik’ij ri Simón ri kab’i’x Pedro che. Rire k’o pa rocho ri Simón, jun achi aj t’isol tz’u’um k’o rocho chuchi’ ri mar. Yey echiri’ kak’unik, e rire ri kach’a’t awuk’” xcha’.

³³ »Jek’uri’la’, xintaqala’ k’amik la; y lik utz ri x’an la, ma xpe la. Ek’u wo’ora, qonoje oj k’o wara chwach ri Dios cha’ kaqata ronoje ri utaqom wi lo la cha’ kab’i’ij la chiqe —xcha’.

Ri Pedro kutzijoj ri Utzilaj Tzij chirocho ri Cornelio

³⁴ Ek’uchiri’, xujeq kach’a’t ri Pedro, jewa’ xub’i’ij:

«Paqatzij wi wo’ora kanmaj usuk’ ri Dios na kacha’w ta chikixo’l ri tikawex. ³⁵ Ma ri ku’ano e lik kuk’ul uk’u’x echiri’ ri tikawex pa taq ronoje tinamit k’o xi’in ib’ kuk’ chwach Rire y kaki’an ri lik jusuk’. ³⁶ K’o k’u ri xuq’alajisaj ri Dios chike ri e aj Israel; wa’ e ri Utzilaj Tzij, ri kuk’am lo utzil chomal ruma ri Jesucristo ri Qajawal qonoje.

³⁷ »Eta’am k’u ralaq sa’ taq ri xu’an ri Jesús echiri’ ik’owinaq chi ri tzijonik re ri Juan chwi ri bautismo ruk’ ya’. Ri tzijonik puwi ri Jesús xujeq lo k’a Galilea y xe’ek utzijoxik che ronoje ri luwar re Judea. ³⁸ Xeta’maj k’u ralaq sa’ ri xu’an ri Dios; xuya che ri Jesús ri aj Nazaret lik kak’oji’ ri Santowilaj Ruxlab’ixel y ruchuq’ab’ Rire ruk’. Ek’u ri Jesús xe’ek pa taq luwar re ku’an ri utz y keb’ukunaj konoje ri eya’om pa k’ax ruma ritzel winaq. Xu’an taq k’u wa’ ma ri Dios lik k’o ruk’.

³⁹ »Ek’u ri’oj lik qeta’am wa’ ma xqil ronoje ri xu’an ri Jesús pa taq ri luwar re Judea y chila’ Jerusalem. E wa’ Rire ri xya’i’ chwa cruz y xkamisaxik. ⁴⁰ Pero churox q’ij ri Dios xuk’astajisaj lo ri Jesús chikixo’l ri ekaminaq y xuya che xuk’ut uwach chiqawach. ⁴¹ Na xuk’ut ta uwach chikiwach konoje ri tinamit, ma xew chikiwach ri eb’ucha’om chi lo ri Dios ojertan; wa’ e ri’oj, ri xojwa’ junam ruk’ y xqatij qamiq’ina’ junam ruk’ echiri’ k’astajinaq chi lo Rire chikixo’l ri ekaminaq.

⁴² »Yey xojutaq k’u che utzijoxik che ri tinamit cha’ kaqaq’alajisaj e Rire ri Aj Q’atal Tzij ukojom ri Dios pakiwi ri e k’aslik y ri ekaminaq. ⁴³ Puwi ri Jesús xetzijon lo konoje ri q’alajisanelab’ ojertan. Rike xkib’i’ij e janipa ri kekojow re Rire, kakik’ul ri kuyb’al kimak ruma kikojom rub’i’» xcha’.

Ri na e ta aj Israel kakik’ul ri Ruxlab’ixel ri Dios

⁴⁴ K’a kach’a’t ne ri Pedro kuk’ chwi taq wa’ echiri’ xqaj ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios pakiwi konoje ri ketaw re. ⁴⁵ Yey e petinaq ruk’ ri Pedro jujun e aj judi’ab’ kikojom rub’i’ ri Cristo. Wa’ lik xkam kanima’ che, ma ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios xqaj pakiwi ri na e ta aj judi’ab’. ⁴⁶ Kekitata’ k’u ri’ kech’a’t pa jujun chik ch’a’tem ya’tal chike ruma ri Ruxlab’ixel ri Dios y lik kakiyak uq’ij ri Dios.

⁴⁷ Ek’u ri Pedro xub’i’ij: «¿K’o neb’a junoq kaq’aten ke kakik’ul ri bautismo ruk’ ya’? Ma rike xkik’ul ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios jela’ pacha’ ri’oj» xcha’.

⁴⁸ Xtaqan k’u che kaya’ ri bautismo chike pa rub’i’ ri Qanimajawal Jesucristo. Ek’uchiri’, xeb’elaj che ri Pedro cha’ kakanaj chi keb’ oxib’ q’ij kuk’.

Ri Pedro kutzijoj sa’ ri xu’an ri Dios kuk’ ri na e ta aj Israel

¹ Ri e taqo’n re ri Jesús kuk’ ri hermanos e k’o Judea xkito e k’o na e ta aj judi’ab’ xekojow re Rutzij ri Dios puwi ri Cristo. ² Ruma k’u ri’, echiri’ xtzelej ri Pedro Jerusalem, ri hermanos e aj judi’ab’ lik xkichap pa ch’a’oj, ³ jewa’ xkib’i’ij che: «¿Su’chak xatok pa kocho ri na e ta aj judi’ab’ y xatwa’ ne kuk’?» + 11:3 Chikiwach raj judi’ab’, jun kuch’ulaj rib’ chwach ri Dios we kaqib’ ruk’ junoq na utaqem ta ri kojob’al ki’ke. xecha’.

⁴ Ek’u ri Pedro xujeq utzijoxik chike chuchola’j su’anik xu’ana wa’. Jek’uwa’ xub’i’ij chike:

⁵ «E ri’in in k’o pa ri tinamit Jope e ri’ kan’an orar echiri’ xaqik’ate’t xq’alajisax jun k’utub’al re ri Dios chinuwach. Wa’ pacha’ jun nimalaj k’ul ximital lo che ri kajib’ utza’m, xqasax lo chila’ chikaj k’a pa la in k’o wi ri’in. ⁶ Echiri’ xintzu’ chi utz sa’ ri k’o chupa wa’, xeb’enuwil k’u awaj k’o kajib’ kaqan, itzel taq chikop re upa juyub’, awaj kecharar pulew, yey ri kexik’ik’ che ruwa kaj.

⁷ »Yey xinta k’u jun qulaj, jewa’ xub’i’ij chwe: “Chatyaktajoq Pedro; chakamisaj y chatija’” xcha’.

⁸ »Ximb’i’ij k’u ri’in: “Na kan’an ta k’ana ri’, Wajawal, ma ri’in na jinta k’ana ch’ul o na taqal taj katijik okinaq pa nuchi’” xincha’.

⁹ »Ek’uchiri’, xch’aw tanchi lo ri jun qulaj chila’ chikaj, jewa’ xub’i’ij chwe: “Ri ujosq’im chi ri Dios, ri’at mab’i’ij ch’ul che” xcha’.

¹⁰ »Wa’ oxlaj xu’ano. Tek’uchiri’, ronoje xk’am tanchi ub’i chikaj.

¹¹ »Chupa k’u la’ la joq’otaj xek’un oxib’ achijab’ chwa ri ja pa in k’o wi; rike e petinaq Cesarea, etaqom loq cha’ kinkitzukuj. ¹² Ek’u ri Ruxlab’ixel ri Dios xub’i’ij chwe kin’ek kuk’ y muxi’ij ne rib’ nuk’u’x kin’ek. Xin’ek k’u ri’ kuk’; yey wa’ wa waqib’ hermanos e aj Jope e k’o wara wuk’, xojkachb’ilaj b’i.

»Echiri’ xojopon Cesarea, xojok chirocho jun achi. + 11:12 Wa’chi e Cornelio. ¹³ Yey wa’chi xutzijoj chiqe su’anik xril uwach jun ángel chirocho. Wa’ xo’ltak’al chwach rire y jewa’ xub’i’ij che: “Cheb’ataqa b’i achijab’ pa ri tinamit Jope re ke’kisik’ij jun achi Simón rub’i’, ri kab’i’x Pedro che. ¹⁴ Ek’u rire kolu’b’i’ij chawe su’anik katkolob’etaj ri’at kuk’ konoje ri ejeqel pa wocho” xcha ri ángel che.

¹⁵ »Yey, echiri’ ri’in xinjeqo kinch’a’t kuk’ wa’ wa tikawex na e ta aj judi’ab’, xqaj ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios pakiwi’ jela’ pacha’ xujeqeb’ej loq echiri’ xqaj paqawi ri oj aj judi’ab’.

¹⁶ »Ek’uchiri’, xk’un chinuk’u’x rub’i’im kan ri Qanimajawal echiri’ xub’i’ij: “Paqatzij wi, ri Juan xuya ri bautismo ruk’ ya’, no’j ri bautismo kik’ul ri’ix e ruk’ ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios.” + 11:16 Hch. 1:5

¹⁷ »Ek’u uwari’che, we ri Dios xuya chike rike wa sipanik jela’ pacha’ ri xuya chiqe ri’oj ri kub’ul chi qak’u’x ruk’ ri Qanimajawal Jesucristo, ¿in china ri’in cha’ kanq’atej ri Dios che u’anikil wa’?» xcha ri Pedro.

¹⁸ Ek’uchiri’ xkita taq wa’, na jinta chi xkib’i’ij chirij ri Pedro, e xkijeq kakiyak uq’ij ri Dios, jewa’ xkib’i’ij: «¡Uya’om ne ri’ ri Dios chike ri na e ta aj judi’ab’ kakitzelej kitzij chwach cha’ jela’ k’o kik’aslemal!» xecha’.

Ri jeqeb’al re riglesia pa ri tinamit Antioquía

¹⁹ Ruk’ rukamik ri Esteban, xjeqer kiternab’exik ruk’ k’ax janipa ri kikojom rub’i’ ri Cristo. E taq k’u ri’ wa’ xekich b’i y xeb’opon k’a chupa taq ri tinamit re Fenicia, re Chipre y ri tinamit Antioquía. + 11:19 “Antioquía”: E jun tinamit k’o Siria. K’o jun chik tinamit “Antioquía re Pisidia”. Hch. 13:14-52 Yey xew xkitzijoj kan ri Utzilaj Tzij re ri Jesucristo chike ri e aj judi’ab’.

²⁰ Chikixo’l k’u wa hermanos e k’o e aj Chipre y e aj Cirene. Ek’u rike echiri’ xeb’ok Antioquía, xkijeq kakitzijoj ri Utzilaj Tzij re ri Qanimajawal Jesucristo chike ri na e ta aj judi’ab’. ²¹ Yey ruchuq’ab’ ri Qanimajawal lik k’o pakiwi rike. Lik k’u e k’i ri tikawex xkikoj rub’i’ ri Cristo y xkijalk’atij ri kib’inik.

²² Ri kikojom rub’i’ ri Cristo e k’o Jerusalem, echiri’ xkita wa’, xkitaq b’i ri Bernabé cha’ ke’ek k’a chila’ Antioquía. ²³ Echiri’ xopon ri Bernabé y xril ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios kuk’ ri kikojom rub’i’ ri Cristo, lik xki’kot che. Y xeb’upixab’aj konoje cha’ ruk’ ronoje kik’u’x kakichuq’ub’ej kib’ chwach ri Qanimajawal.

²⁴ Ri Bernabé e jun achi lik utz uk’u’x, ruchuq’ab’ ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios lik k’o ruk’ y lik k’o kub’ulib’al uk’u’x. Ruma k’u ruchak rire, lik e k’i ri tikawex xkikoj rub’i’ ri Qanimajawal Jesucristo.

²⁵ Tek’uchiri’, ri Bernabé xe’ek pa ri tinamit Tarso re ku’tzukuj ri Saulo. Echiri’ xuriqo, xuk’am lo Antioquía. ²⁶ Xek’oji’ k’u kuk’ ri tinamit re ri Cristo ronoje ri jun junab’, e ri’ kek’utun chikiwach uk’iyal winaq. Chiri’ k’u ri’, nab’e laj xb’i’x “cristianos” chike ri kikojom rub’i’ ri Cristo.

²⁷ Chupa taq ri’ la’ la q’ij e k’o jujun eq’alajisay runa’oj ri Dios xeb’el b’i Jerusalem y xeb’opon Antioquía. ²⁸ K’o jun chike wa’, Ágabo rub’i’. Rire xyaktajik y ruma ri Ruxlab’ixel ri Dios, xuq’alajisaj kape jun unimal numik chwi ronoje ruwachulew pa ejeqel wi ri winaq. (Wa’ xu’ana chupa rutaqanik ri Claudio.) + 11:28 Ri Claudio xk’oji’ nimalaj taqanel pakiwi ri taqanik re Roma chupa ri junab’ 41-53 D.C.

²⁹ Ruma k’u wa’, ri kikojom rub’i’ ri Cristo e k’o Antioquía xkiyijb’a’ chikiwach cha’ kakitaq pan to’b’al chike ri hermanos ejeqel Judea; chikijujunal k’u ri’ xkich’ob’ raqan janipa ri kakiya’o, wa’ e chirij taq ri k’o kuk’. ³⁰ Y jela’ xki’ano; xkitaq b’i ri kiqasa’n pakiq’ab’ ri Bernabé y ri Saulo cha’ kakik’am b’i Judea y kakiya chike ri e aj wach re riglesia.

Kakamisax ri Jacobo y kaya’i’ ri Pedro pa cárcel

¹ Chupa taq k’u ri’ la’ la q’ij ri rey Herodes xeb’utaq jujun soldados cha’ kekichap jujun chike ri kikojom rub’i’ ri Cristo re keya’ pa k’axk’ob’ik. ² Yey xeb’utaq che kakikamisaj ruk’ espada ri Jacobo ri ratzixel ri Juan. Y ri soldados jela’ xki’ano.

³ Ek’uchiri’ xrilo lik xuk’ul kik’u’x raj judi’ab’ ri x’an che ri Jacobo, xutaq uchapik ri Pedro. Wa’ xu’an chupa ri nimaq’ij Pascua echiri’ katij ri pam na jinta levadura che. + 12:3 Éx. 12:1-27 ⁴ Ek’uchiri’ chapom chi ri Pedro, ri Herodes xutz’apij pa cárcel y xuya pakiq’ab’ kajib’ mutza’j soldados re kakichajij, yey wa soldados e kajkaj chujujunal mutza’j. Ri xuch’ob’ ri Herodes e k’ate karesaj lo ri Pedro chikiwach ri winaq re ri tinamit echiri’ ik’owinaq chi ri nimaq’ij Pascua.

⁵ K’o k’u ri’ ri Pedro pa cárcel lik chajital chi utz. Yey ri kikojom rub’i’ ri Cristo na keb’uxlan ta che u’anik orar chwach ri Dios puwi’ rire.

Ri Pedro kesax b’i pa cárcel ruma jun ángel

⁶ Chupa k’u raq’ab’ chwach pan ri q’ij echiri’ ri rey Herodes uch’ob’om karesaj lo ri Pedro chikiwach ri tinamit, ri Pedro e ri’ kawar chikixo’l ka’ib’ soldados, ximital ruk’ ka’ib’ karena yuqul lo chike ri soldados. Yey pa rewi raj chajal e k’o chwach ri okib’al re ri cárcel.

⁷ Xaqik’ate’t k’ut xwinaqir jun ángel re ri Qanimajawal ruk’, yey jun aq’ lik xutzij upa ri cárcel. Ri ángel xuyuch’uya’ ri Pedro puk’alk’a’x, xuk’osoj y jek’uwa’ xub’i’ij che: «Chatwa’lijoq, chawilij» xcha che. E taq k’u ri karena k’o che ruq’ab’ ri Pedro xtzaqik.

⁸ Xub’i’ij k’u ri ángel che: «Chaximila’ b’i rakoton y raxajab’» xcha che. Y rire jela’ xu’ano.

Xub’i’ij tanchi ri ángel che: «Chakojo b’i raq’u’ re pisb’al awij y chat-tereja lo chwij» xcha che.

⁹ Ri Pedro xel b’i teran chirij ri ángel, tob’ na reta’am taj we qatzij ri ku’an ri ángel ruk’; ma chwach rire, laj xa wachik’ la katajin che rilik. ¹⁰ Xeb’ik’ow k’u chikiwach ri nab’e mutza’j e chajinel. Tek’uchiri’, xeb’ik’ow che ruka’m mutza’j e chajinel y xeb’opon k’u chwach ri okib’al ’anom ruk’ ch’ich’, wa’ e ri kel b’i pa b’e chupa ri tinamit. Wa’ wa okib’al utukel xjaqataj chikiwach y jela’ xeb’el b’i. Xeb’in k’u jub’iq’ che ri b’e y xaqik’ate’t ri ángel xuya kan ri Pedro utukel.

¹¹ K’a ek’uchiri’ ri Pedro xumaj usuk’ na wachik’ ta ri ku’ano. Xub’i’ij k’u chirib’il rib’: «Wo’ora paqatzij wi, kanmaj usuk’ e ri Qanimajawal utaqom lo ru ángel wuk’. Jela’ xinresaj puq’ab’ ri rey Herodes y che ronoje ri kakaj kaki’an ruk’iyal e aj judi’ab’ chwe» xcha’.

¹² Ek’u la’ katajin wa’ pujolom ri Pedro, xe’ek chirocho ri María ruchu ri Juan, ri kab’i’x Marcos che. Chiri’ kimolom wi kib’ uk’iyal hermanos ketajin pa oración chwach ri Dios. ¹³ Echiri’ ri Pedro xuch’awisaj pan ri puerta re ruwa ja, jun ali aj chak Rode rub’i’, xel lo che. ¹⁴ Ek’uchiri’ xuto e uqul ri Pedro, ruma ruki’kotemal na xujaq ta ri puerta. Ri xu’ano e kanik xok tanchi ub’i pa ja y xu’tzijoj chike k’o ri Pedro chwach ri puerta.

¹⁵ Ek’u ri e k’o pa ja xkib’i’ij che:

—Ri’at xatch’u’jerik —xecha che.

Pero rali xujikib’a’ uwach chike lik qatzij la kub’i’ij.

Yey xkib’i’ij rike:

—Laj e u ángel ri k’o chiri’ —xecha’.

¹⁶ Ek’u ri Pedro lik chak k’o che uch’awisaxik pan ri puerta. Ek’uchiri’ xkijaqo yey xkil ri Pedro, lik xkam kanima’ che; ma lik k’ayew chike kakikojo we qatzij ri ketajin che rilik.

¹⁷ Pero ri Pedro xu’an jun k’utub’al ruk’ ruq’ab’ cha’ ketz’inka’nik. Xutzijoj k’u chike su’anik xesax lo ruma ri Qanimajawal chupa ri cárcel. Yey xub’i’ij k’u chike:

—Tzijoj alaq wa’ che ri Jacobo + 12:17 Wa Jacobo na e ta ri xkamisaxik (v. 2); wa’ e ri jun xu’an aj wach re ri iglesia y e uchaq’ ri Jesús. Mt. 13:55; Jn. 7:3-5; Hch. 1:14 y chike taq ri hermanos —xcha’.

Tek’uchiri’, xel b’i y xe’ek pa jun chik luwar.

¹⁸ Echiri’ xsaqirik, xok jun sachib’al na’oj chikixo’l ri soldados. Xkijeq ketukukik ruma na keta’am taj sa’ ri xu’an ri Pedro, ma na jinta chik.

¹⁹ Ek’u ri Herodes xutaq utzukuxik ri Pedro. Yey ruma na xriqitaj taj, e xuta kichi’ ri soldados; tek’uchiri’, xutaq kikamisaxik. Echiri’ xu’an wa’, ri Herodes xel b’i Judea y xe’ek pa ri tinamit Cesarea y chiri’ xkanaj wi.

Rukamik ri rey Herodes

²⁰ Ri rey Herodes lik k’o royowal chikij ri winaq e aj Tiro y e aj Sidón. + 12:20 Ruma royowal, xeb’uq’atej taq raj k’ay e k’o chupa rutaqanik cha’ na kek’ayin ta chi chike ri e aj Tiro y aj Sidón. Ek’u ri’ wa keb’ tinamit xkich’a’b’ej kib’ chikiwach re keb’e’ch’a’ta ruk’ ri rey Herodes cha’ kaki’an utzil chomal chikiwach ruk’. K’o k’u jun achi Blasto rub’i’, wa’ raj chak ri rey yey lik k’o uwach pa ri rocho ri rey. Xkikoj k’u kib’ chwach ri Blasto y xkipuaqij che cha’ rire kach’aw pakiwi’ chwach ri rey cha’ na jinta chi ch’a’oj chikiwach. Y jela’ raj k’ay re rutinamit ri Herodes utz kakik’ayij ri kajawax chike ri e aj Tiro y aj Sidón.

²¹ Ri rey Herodes xukoj k’u jun q’ij chike re kakimol kib’. La’ la jun q’ij xuwiq rib’ ruk’ chomilaj k’ul k’i rajil, xtz’uyi’ pa ri q’atb’al tzij y xuya k’u jujun uch’a’tem chikiwach ri tinamit.

²² Ek’u ri winaq xkijeqo lik ko kesik’inik kakib’i’ij: «¡Wa’ wa kaqato, na uqul ta juna achi; e uqul jun tiox!» kecha’.

²³ Xa pa joq’otaj k’u ri’ jun ángel re ri Qajawal xukoj lo jun yab’il che ri Herodes; ma rire xuk’ul wa yakb’al uq’ij x’anik, yey wa’ xew taqal che ri Dios. Jek’uri’la’ xtiji’ kuma amolo y ruma wa’ xkamik.

²⁴ No’j k’u ri Utzilaj Tzij re ri Qanimajawal lik xe’ek utzijoxik y lik katajin kik’iyarik ri kekojow re.

²⁵ Echiri’ ri Bernabé y ri Saulo xkik’is ri chak ya’om chike, + 12:25 Hch. 11:29,30 xeb’el chiri’ Jerusalem y xkik’am b’i ri Juan kuk’, ri kab’i’x Marcos che.

Ri Bernabé y ri Saulo kakijeq ri nab’e kib’enam che utzijoxik ri Utzilaj Tzij

¹ Chila’ Antioquía chikixo’lib’al ri kikojom rub’i’ ri Cristo, e k’o eq’alajisay runa’oj ri Dios y e k’utunel re Rutzij. Wa’ e:

ri Bernabé,

ri Simón ri kab’i’x q’eq che,

ri Lucio aj Cirene,

ri Manaén ri xk’iyisax pa rocho ri Herodes ri rey re Galilea

y ri Saulo.

² K’o k’u jun q’ij echiri’ rike kimolom kib’ re kakiloq’nimaj uq’ij ri Qanimajawal yey e k’o pa ayuno, ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios xub’i’ij chike:

«Cheb’icha’a ri Bernabé y ri Saulo chwe cha’ kaki’an ri chak + 13:2 Ri chak e ke’kitzijoj ri Utzilaj Tzij re ri Jesucristo pa taq ri kitinamit ri na e ta aj Israel. nuya’om chi lo pakiq’ab’» xcha’.

³ Echiri’ xkik’is ri oración y ayuno, xkiya ri kiq’ab’ pakiwi rike y xekitaq k’u b’i.

Ri Pablo y ri Bernabé keb’opon pa ri isla Chipre

⁴ Ek’u ri Bernabé y ri Saulo e la’ etaqom b’i ruma ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios, xeb’opon k’u Seleucia. Chiri’ xeb’el b’i pa barco y xeb’ek pa ri isla Chipre. + 13:4 “Chipre”: E utinamit ri Bernabé. ⁵ Echiri’ xeb’opon Salamina, jun tinamit re Chipre, xkijeq utzijoxik Rutzij ri Dios puwi ri Qanimajawal Jesucristo pa taq sinagogas ke raj judi’ab’. Yey k’o ri Juan + 13:5 “Juan”: Wa’ e Juan Marcos, ri ratz-uchaq’ ri Bernabé. Hch. 12:12,25; 13:13; 15:37-38; Col. 4:10 kuk’ re kito’b’el.

⁶ Xeb’ik’ow k’u chupa ronoje ri isla Chipre y xeb’opon k’a chupa ri tinamit Pafos. Chiri’ xkiriq jun achi e kuk’il raj judi’ab’; rire aj q’ij yey e jun q’alajisanel xa kasokoso’nik. Wa’ wa’chi Barjesús + 13:6 “Barjesús” ke’elawi “uk’ajol Jesús” o “uk’ajol Josué”. rub’i’, yey pa ri ch’a’tem griego “Elimas” kecha che. ⁷ Wa’ wa aj q’ij k’o ruk’ ri taqanel Sergio Paulo, jun achi lik k’o una’oj. Ri taqanel xeb’usik’ij ri Bernabé y ri Saulo, ma lik kurayij kuta Rutzij ri Dios puwi ri Qanimajawal Jesucristo.

⁸ Pero rachi aj q’ij xutij ri’ che keb’uq’atej ri Bernabé y ri Saulo cha’ ri taqanel na kukub’a’ ta uk’u’x che ri Utzilaj Tzij re ri Jesucristo.

⁹ Ek’u ri Saulo (ri kab’i’x Pablo che) ruk’ ruchuq’ab’ ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios xuch’ikib’a’ ruwach puwi ri Elimas, ¹⁰ y jewa’ xub’i’ij che:

«¡Rilal lal nojinaq che ronoje sokoso’nik y che ronoje itz! ¡Lal ralk’o’al ritzel winaq, ri jun aj retzelal k’u’x chirij ronoje ri jusuk’! ¿Su’chak na koq’otaj ta la ri kajech’ij la ri jusuk’ b’e re ri Qanimajawal? ¹¹ Ek’u wo’ora ruq’ab’ ri Qanimajawal kayaktaj chi’ij la y ku’an potz’ che’la; xew k’u ri Dios eta’mayom janipa q’ij na kil ta la ri q’ijsaq» xcha’.

Na jampatana k’ut ronoje xu’an q’equ’m chwach y xujeq kamalal pa taq utzal y chirij, kutzukuj china kak’amaw b’i che ruq’ab’.

¹² Ek’uchiri’ ri taqanel xril wa xuk’ulumaj ri Elimas, xukoj rub’i’ ri Qanimajawal Jesucristo, y lik kaminaq ranima’ che ri k’utunik chwi ri Qanimajawal.

Ri Pablo y ri Bernabé keb’opon Antioquía re Pisidia

¹³ Ri Pablo junam kuk’ ri rachb’i’il xeb’el b’i Pafos pa barco y xeb’opon Perge pa ri luwar re Panfilia. Pero ri Juan xresaj kan rib’ chikij y xtzelej Jerusalem.

¹⁴ Ek’u rike xeb’ik’ow Perge y xeb’opon Antioquía pa ri luwar re Pisidia. Chupa k’u jun q’ij re uxlanib’al xeb’ok pa ri sinagoga y xetz’uyi’ik. ¹⁵ Ek’uchiri’ ajilam chi jujun che Rutzij Upixab’ ri Dios tz’ib’ital kan ruma ri Moisés y kuma ri q’alajisanelab’, raj wach re ri sinagoga xkitaq lo ub’i’xikil chike:

«Alaq qatz-qachaq’, we k’o juna ch’a’tem alaq re pixab’anik che ri tinamit, ch’aw alaq» xecha’.

¹⁶ Xtak’i’ k’u ri Pablo y xu’an jun k’utub’al ruk’ ruq’ab’ cha’ na jinta k’o kach’awik y xub’i’ij:

«Alaq achijab’ aj Israel y onoje alaq ri k’o xi’in ib’ pa anima’ alaq chwach ri Dios, tape alaq. ¹⁷ Ri Dios re wa tinamit Israel xeb’ucha’ ri qati’-qamam ojertan y xu’an jun nimalaj tinamit chike echiri’ k’a e k’o Egipto, tob’ rike na e ta aj chiri’. Ruk’ k’u unimal uchuq’ab’ ri’ xeb’eresaj lo Egipto.

¹⁸ »Laj juna cuarenta junab’ k’u ri’ xeb’ukuy ri Dios rutinamit ruk’ ri kimakunik pa ri luwar katz’intz’otik. ¹⁹ Tek’uchiri’, xusach kiwach wuqub’ nimaq tinamit pa ri luwar re Canaán + 13:19 Dt. 7:1 y xuya k’u chike ri qati’-qamam kekanaj kan ruk’ wa ulew. ²⁰ Laj ik’owinaq chi kajib’ ciento junab’ ruk’ nik’aj chwi lo echiri’ rutinamit ri Dios xeb’opon Egipto, k’a ek’uchiri’ xekanaj kan pa rulew ub’i’tisim lo ri Dios chike.

»Ek’uchiri’, ri Dios xeb’uya e aj q’atal tzij re ketaqan pakiwi rutinamit. Jela’ u’anom k’a chwa ri q’alajisanel Samuel. ²¹ Chupa k’u rutaqanik ri Samuel, ri tinamit xkitz’onoj che ri Dios kuya juna kirey. Ek’u ri Dios xukoj ri Saúl pakiwi’. Ri Saúl e uk’ajol ri Cis, jun achi upeteb’em chike ri ralk’o’al kan ri Benjamín. + 13:21 Ri Benjamín e jun chike ri kab’lajuj uk’ajol ri Jacob. Cuarenta junab’ k’u xtaqan pakiwi’. ²² Ek’uchiri’ ri Dios xresaj ri rey Saúl pakiwi’, e xukoj ri David re kataqan puk’axel. Chwi k’u ri David lik chom xch’a’t ri Dios, ma jewa’ xub’i’ij:

E wilom che ri David ruk’ajol ri Isaí,

rire jun achi lik kaki’kot nuk’u’x ruk’

ma kuya ranima’ ku’ano janipa ri kantaq che 1 S. 13:14

xcha’.

²³ »Ek’u chirij rub’i’tisim lo chike ri e ralk’o’al kan ri David, ri Dios e xuyak ri Jesús re Kolob’enel ke raj Israel. ²⁴ Echiri’ ri Jesús k’amaja’ kujeq ri chak taqom lo che u’anik chikiwach ri winaq, xtzijon ri Juan puwi ri bautismo re tzeleb’al tzij chike konoje ri tinamit Israel. ²⁵ Ek’uchiri’ ri Juan katajin che uk’isik ruchak, xub’i’ij: “Chiwach ri’ix ¿in china ri’in? Ri’in na in ta ri Kolob’enel oye’em alaq. No’j katajin k’u lo uk’unik Jun chwij, yey ri’ na taqal tane chwe ri’in kankir ruxajab’ che ri raqan” xcha’.

²⁶ »Alaq qatz-qachaq’, alaq ralk’o’al kan ri Abraham y onoje alaq ri k’o xi’in ib’ uk’ alaq chwach ri Dios, che k’u ralaq taqom wi lo ri Utzilaj Tzij re kolob’etajik. ²⁷ Yey ri ejeqel Jerusalem kuk’ ri e aj wach ke, na xketa’maj taj ri Jesús e Ucha’o’n lo ri Dios y na xkimaj tane usuk’ ri tz’ib’ital kan kuma ri q’alajisanelab’ puwi ri Jesús, tob’ wa’ kakajilaj ronoje q’ij re uxlanib’al. Yey echiri’ rike xkitz’onoj rukamik ri Jesús, e xki’an k’u ri tz’ib’ital kan puwi Rire. ²⁸ Y tob’ na jinta k’o xkiriq chirij ri Jesús re kakamisaxik, xkitz’onoj che ri Pilato kutaq ukamisaxik. ²⁹ Echiri’ xkik’is u’anik ruk’ ri Jesús janipa ri tz’ib’ital kan puwi Rire, xkiqasaj lo chwa ri cruz y xe’kimuqu’.

³⁰ »Pero ri Dios xuk’astajisaj lo ri Jesús chikixo’l ri ekaminaq. ³¹ Tek’uchiri’, ri Jesús uk’iyal q’ij xuk’ut uwach chikiwach ri xerachb’ilaj chwi echiri’ xeb’el lo Galilea y xeb’ek ruk’ k’a Jerusalem. + 13:31 Hch. 1:3 E taq k’u ri’ wa’ ri ketzijow re ri Jesús chikiwach ri tinamit wo’ora.

³² »Jek’ula’ ri’oj kaqatzijoj che alaq ri Utzilaj Tzij, ri b’i’tisim lo chike ri qati’-qamam ojertan. ³³ Yey wa b’i’tisinik ya’om chi chiqe ri’oj ri oj kalk’o’al kan rike. Ma ri Dios xu’an wa’ echiri’ xuk’astajisaj lo ri Jesús chikixo’l ri ekaminaq, jela’ pacha’ ri tz’ib’ital chupa ruka’m Salmo:

Ri’at at Nuk’ajol yey Ri’in in Aqaw;

waq’ij k’u ri’ kanq’alajisaj wa’ Sal. 2:7

kacha’.

³⁴ »Yey ri Dios ub’i’im kuk’astajisaj lo ri Jesús chikixo’l ri ekaminaq cha’ jela’ rucuerpo na kaq’ay taj, ma jewa’ xub’i’ij pa Ruch’a’tem puwi wa’:

Kank’ut na ri k’axna’b’al nuk’u’x chiwach,

jela’ pacha’ ri nub’i’tisim lo che ri David. Is. 55:3

³⁵ E uwari’che jewa’ kub’i’ij pa jun chik Salmo:

Rilal na kaya ta la luwar che kaq’ay rucuerpo

ri Jun lik uya’om rib’ paq’ab’ la Sal. 16:10

xcha’.

³⁶ »Ma paqatzij wi ri David xu’an ri xraj ri Dios ruk’ echiri’ k’o che ruwachulew, pero xopon ri q’ij xkamik y xmuq pa emuqum wi ruchu-uqaw, y rucuerpo xq’ayik. ³⁷ No’j rucuerpo ri Jun ri xuk’astajisaj b’i ri Dios, na xq’ay taj.

³⁸ »Cheta’maj k’u alaq wa’, alaq watz-nuchaq’: Ruma ri xu’an ri Cristo, katzijox che alaq su’anik kariq alaq ri kuyb’al mak chwach ri Dios. ³⁹ Ruma k’u ri Cristo, konoje ri kakub’i’ kik’u’x ruk’ Rire, ka’ani’ jusuk’ chike. Yey wa’ na kariqitaj ta k’ana ruma ri kataqex ri Tzij Pixab’ tz’ib’ital kan ruma ri Moisés.

⁴⁰ »Chajij k’u ib’ alaq cha’ na kape ta pawi’ alaq ri ub’i’im lo ri Dios chupa ri tz’ib’ital kan kuma ri q’alajisanelab’:

⁴¹ Chiwilape’, ix aj ch’aminel re ri Nutzij,

lik kakam na k’u iwanima’ che

y kasach ne iwach ruma wa’:

Ri’in kan’an jun chak chupa taq wa q’ij ix k’o wi,

jun chak na kikoj taj,

tob’ ne k’o junoq katzijow re chiwe Hab. 1:5

xcha ri Dios.»

Ruk’ wa’ xuk’isb’ej ri Pablo.

⁴² Ek’uchiri’ ri Pablo y ri Bernabé xeb’el b’i pa ri sinagoga, ri e k’o chiri’ xeb’elaj chike cha’ ri jun chik q’ij re uxlanib’al kech’a’t kuk’ rike chwi taq wa’. ⁴³ Echiri’ xeb’el b’i konoje ri kimolom kib’ pa ri sinagoga, e k’i xeterej b’i chikij ri Pablo y ri Bernabé. Chikixo’l wa’ e k’o raj judi’ab’ y jujun chik kitaqem lo ri k’utunik ke raj judi’ab’ (tob’ na e ta aj judi’ab’, pero lik kakiloq’oj uq’ij ri Dios). Ek’u ri Pablo y ri Bernabé lik xekipixab’aj cha’ ketiki’ chupa ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios.

⁴⁴ Chupa k’u ri jun chik q’ij re uxlanib’al, ya laj konoje ri winaq re ri tinamit xkimol kib’ cha’ kakita Rutzij ri Dios puwi ri Qanimajawal. ⁴⁵ Pero echiri’ raj judi’ab’ xekil ruk’iyal winaq, xujeq kati’tot kik’u’x chirij ri Pablo. Y xkijeq k’u kakik’ulali’aj uwach ronoje ri kub’i’ij ruk’ k’axlaj ch’a’tem.

⁴⁶ Ek’uchiri’, ri Pablo y ri Bernabé, ruk’ unimal kichuq’ab’, xkib’i’ij chike:

—Paqatzij wi lik chirajawaxik nab’e na katzijox che ralaq ri alaq aj judi’ab’ Rutzij ri Dios puwi ri Qanimajawal. Pero ruma k’u ri na kak’ul ta alaq, jela’ kaq’alajinik na taqal ta ri k’aslemal na jinta utaqexik che alaq. Ruma k’u la’ ke’qatzijoj chike ri na e ta aj judi’ab’, ⁴⁷ ma jela’ ri ojutaqom lo ri Dios Qajawxel che u’anik. E pacha’ ri ub’i’im lo Rire echiri’ xub’i’ij:

Ri’in atnukojom re Q’ijsaq

chikiwach taq ri tinamit

cha’ jela’ ku’ana at k’amal b’i re ri kolob’etajik

k’a pa taq ri luwar lik naj che ruwachulew Is. 49:6

—xecha’.

⁴⁸ Echiri’ xkita wa’ ri na e ta aj judi’ab’, lik xeki’kot che y xkijeqo kakiyak uq’ij ri Utzilaj Tzij puwi ri Qanimajawal. Jek’ula’ xkikoj rub’i’ ri Cristo konoje ri echa’om chi uloq re kak’oji’ kik’aslemal na jinta utaqexik. ⁴⁹ Y xe’ek utzijoxik ri Utzilaj Tzij puwi ri Qanimajawal chupa taq ronoje wa luwar.

⁵⁰ No’j raj judi’ab’ xkikoj pa kijolom raj wach re ri tinamit y jujun ixoqib’ lik k’o kiwach yey kitaqem ri tzijpixab’ ke raj judi’ab’, cha’ kekiternab’ej ruk’ k’axk’ob’ik ri Pablo y ri Bernabé. Jek’ula’ ri’ xeb’ekesaj b’i pa wa tinamit.

⁵¹ Ek’u ri Pablo y ri Bernabé xkipupa’ kan rulew che ri kaqan, k’utub’al re ri na utz taj xki’an ri e aj chila’ y xeb’ek k’u pa ri tinamit Iconio. ⁵² Pero ri kikojom rub’i’ ri Cristo chila’ Antioquía lik k’o ki’kotemal kuk’ yey ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios lik k’o kuk’.

Ri Pablo y ri Bernabé keb’opon Iconio

¹ Chila’ k’ut chupa ri tinamit Iconio, ri Pablo y ri Bernabé junam xeb’ok chupa ri sinagoga ke raj judi’ab’. Ruma k’u ri Utzilaj Tzij xkitzijoj, lik e k’i ri e aj judi’ab’ y ri na e ta aj judi’ab’ xkikoj rub’i’ ri Cristo. ² No’j ri e aj judi’ab’ ri na kakikoj ta ri Utzilaj Tzij, xkitik oyowal pa kanima’ ri na e ta aj judi’ab’ yey xekituk wa’ wa winaq cha’ keyaktaj chikij ri kikojom rub’i’ ri Cristo. ³ Na ruk’ ta k’u ri’, lik naj xek’oji’ ri Pablo y ri Bernabé chiri’ y na kakixi’ij ta k’ana kib’ kech’a’t chikiwach konoje. Ek’u ri Qanimajawal xujikib’a’ uwach ri kich’a’tem chwi ri unimal rutzil uk’u’x, ma xuya chike kaki’an nimaq taq k’utub’al re ruchuq’ab’ ri Dios. ⁴ Ek’u ri winaq re ri tinamit kijachom kipa; jujun chike ekiternab’em raj judi’ab’ y jujun chik ekiternab’em ri e taqo’n re ri Jesús.

⁵ Ek’u ri e aj judi’ab’ junam kuk’ ri na e ta aj judi’ab’ xki’an tzij chikiwach kuk’ ri e aj wach cha’ keyaktaj chikij ri Pablo y ri Bernabé re kaki’an k’ax chike y keki’an pa’b’aj. ⁶ Echiri’ ri Pablo y ri Bernabé xketa’maj wa’, xeb’el b’i chiri’ y xeb’ek pa ri luwar re Licaonia pa taq ri tinamit Listra y ri tinamit Derbe y pa taq ri luwar chunaqaj wa keb’ tinamit. ⁷ Y chiri’ k’u ri’ kakitzijoj ri Utzilaj Tzij.

Ri Pablo ka’an pa’b’aj pa ri tinamit Listra

⁸ Chupa wa tinamit Listra k’o jun achi sikirinaq ukab’ichal ri raqan y na b’ininaq ta k’enoq ma ralaxib’em sik. Wa’ wa’chi tz’ulik, ⁹ e ri’ kutata’ ri kub’i’ij ri Pablo.

Ek’uchiri’ ri Pablo xuch’ikib’a’ ruwach puwi’ y xrilo k’o kub’ulib’al uk’u’x cha’ kakunutajik, ¹⁰ lik ko xub’i’ij che:

—¡Chatyaktajoq y chat-tak’ala jusuk’ chwi rawaqan! —xcha’.

Ek’u rachi xch’oplin chikaj y xb’inik.

¹¹ Ek’u ri winaq echiri’ xkilo sa’ ri xu’an ri Pablo, xkijeq kesik’in pa kich’a’tem rike, wa’ e ri ch’a’tem re Licaonia. Jewa’ kakib’i’ij: «¡Wa’ e tiox ki’anom lo achijab’ che kib’ y xeqaj lo wara quk’!» kecha’.

¹² Che ri Bernabé xkib’i’ij e tiox Júpiter, yey che ri Pablo xkib’i’ij e tiox Mercurio + 14:12 “Mercurio”: Chikiwach raj Roma, Mercurio e ri tiox karesaj kichi’ ri nik’aj chik tiox. ma e rire ri más kach’awik. ¹³ Ek’u raj chakunel re ri tiox Júpiter, ri k’o rocho pa okib’al lo re ri tinamit, xeb’uk’am lo toro’ib’ y kotz’i’j yijb’am re wiqonik chwach taq ri okib’al re ri templo. Yey junam kuk’ ruk’iyal winaq xkaj kekikamisaj rawaj re kiqasa’n chikiwach ri Bernabé y ri Pablo.

¹⁴ Echiri’ xkita wa’ ri keb’ taqo’n Bernabé y Pablo, xkirich’ij ri kiq’u’ y xkimin kib’ chikixo’l ruk’iyal winaq; kesik’inik jewa’ kakib’i’ij:

¹⁵ «¡Achijab’!, ¿su’chak ka’an alaq wa’? Ma ri’oj xa oj achijab’ junam qawach uk’ alaq. Wa Utzilaj Tzij kaqatzijoj che alaq e cha’ kaya kan alaq ri na il ta uwach y katzukuj alaq ri Dios k’aslik, ri x’anaw re ruwa kaj, ruwachulew, ri mar y ronoje ri k’o che taq wa’. ¹⁶ Tob’ rojertan ri Dios xuya luwar chike taq ri tinamit keb’in chupa taq ri b’e kakaj rike, ¹⁷ na ruk’ ta k’u ri’, ri Dios na roq’otam ta k’ana uq’alajisaxik china Rire ruma taq ri utz ku’ano. Ma kuya lo ri jab’ y kuya lo ruq’ijol echiri’ lik k’o molonik. E Rire ri ka’anaw re lik k’o kaqatijo y k’o ki’kotemal chupa ri qanima’» kecha’.

¹⁸ Ri Bernabé y ri Pablo, tob’ ketajin che ub’i’xikil wa’, lik k’ayew xekiq’atej ruk’iyal winaq cha’ na kekikamisaj ta rawaj re qasa’n chikiwach rike.

¹⁹ Chupa k’u la’ la’ joq’otaj xek’un lo jujun aj judi’ab’ e aj pa ri tinamit Antioquía y ri tinamit Iconio. Rike xkikoj pa kijolom ruk’iyal winaq kaki’an ri Pablo pa’b’aj. Y ek’u xki’ano. Tek’uchiri’, xkichararej b’i ri Pablo tza’m tinamit. E chikiwach rike, kaminaq chik. ²⁰ Pero echiri’ ri kikojom rub’i’ ri Cristo xkisut rij ri Pablo, rire xyaktajik y xok tanchi chupa ri tinamit. Chuka’m q’ij xel b’i ruk’ ri Bernabé y junam xeb’ek pa ri tinamit Derbe.

²¹ Xkitzijoj k’u ri Utzilaj Tzij chupa wa tinamit y uk’iyal tikawex xkikoj rub’i’ ri Cristo. Tek’uchiri’, xetzelej tanchi lo chupa ri tinamit Listra, ri tinamit Iconio y ri tinamit Antioquía. ²² Xkinimarisaj k’u kan kik’u’x ri hermanos y lik xekipixab’aj cha’ katiki’ chi utz ri kub’ulib’al kik’u’x ruk’ ri Jesús, jewa’ kakib’i’ij chike: «Lik chirajawaxik ruk’ uk’iyal k’axk’ob’ik kojok chupa rutaqanik ri Dios» kecha’.

²³ Yey xekikoj kan e aj wach chujujunal taq iglesia. Xki’an k’u orar y ayunar kuk’. Tek’uchiri’, xkitz’onoj che ri Qanimajawal keb’uchajij janipa ri lik kub’ul kik’u’x ruk’ Rire.

Ri Pablo y ri Bernabé ketzelej tanchi Antioquía re Siria

²⁴ Xeb’ik’ow k’u pa taq ri luwar re Pisidia y xeb’opon pa ri luwar re Panfilia. ²⁵ Xkitzijoj k’u ri Utzilaj Tzij chupa ri tinamit Perge. Tek’uchiri’, xkimaj b’i pa ri tinamit Atalia.

²⁶ Chiri’ k’u ri’ xkimaj b’i pa barco y xetzelej Antioquía. + 14:26 K’o keb’ Antioquía. Wa jun e Antioquía re Siria, pa xkijeq wub’i ri kib’enam ri Pablo y ri Bernabé. Wa’ e ri tinamit pa xtz’onox wub’i ruto’b’al ri Dios pakiwi ri Pablo y ri Bernabé cha’ kaki’an ri chak ya’om pakiq’ab’, + 14:26 Hch. 13:1-3 yey wa’ wa chak kik’isom chi rike.

²⁷ Echiri’ xeb’oponik, xekimol kichi’ konoje ri kikojom rub’i’ ri Cristo y xkitzijoj k’u chike ronoje ri xu’an ri Dios kuk’ y su’anik xuya chike ri na e ta aj judi’ab’ keb’u’an xa jun kuk’ ri kikub’am kik’u’x ruk’ ri Qanimajawal Jesucristo. ²⁸ Xekanaj k’u kan chiri’ uk’iyal q’ij kuk’ ri kikojom rub’i’ ri Cristo.

Raj wach re riglesia kakimol kib’ Jerusalem

¹ Chupa taq ri’ la’ la q’ij xeb’opon Antioquía jujun achijab’ e petinaq Judea y xkijeq kek’utun chikiwach ri kikojom rub’i’ ri Cristo, jewa’ kakib’i’ij: «We na kakoj ta ri retalil re circuncisión che alaq jela’ pacha’ rutaqanik kan ri Moisés, ri’ na kakolob’etaj ta alaq» kecha’.

² Ek’u ri Pablo y ri Bernabé lik xeb’ek chunimal puwi wa k’utunik kuk’ wa’chijab’. K’isb’al re, konoje xkich’ob’ raqan sa’ ri kaki’ano; e ketaq b’i ri Pablo y ri Bernabé kuk’ jujun chik cha’ keb’ek Jerusalem re keb’e’ch’a’t chwi wa’ kuk’ ri e taqo’n re ri Jesús y jujun chik e aj wach re riglesia.

³ E taq k’u ri etaqom b’i kuma riglesia re Antioquía, xeb’ik’ow pa taq ri tinamit re Fenicia y re Samaria, y chujujunal luwar xkitzijoj su’anik ri na e ta aj judi’ab’ kiya’om kan ri kib’inik re ojertan cha’ e kakitaqej ri Dios. Ruma k’u ri’ wa’, konoje ri hermanos xetaw re, lik xeki’kot che.

⁴ Echiri’ xeb’opon Jerusalem, xek’ul kuma taq ri hermanos, ri e taqo’n y jujun chik e aj wach re riglesia. Xkitzijoj k’u chike ronoje ri u’anom ri Dios kuk’. ⁵ Pero e k’o jujun chike ri kikojom rub’i’ ri Cristo e kuk’il ri aj fariseos, rike xeyaktajik y jewa’ xkib’i’ij:

—Lik chirajawaxik kakoj ri retalil re circuncisión chike taq ri na e ta aj judi’ab’ kakikoj rub’i’ ri Dios yey ketaq che kaki’an janipa ri kub’i’ij ri Tzij Pixab’ re ri Moisés —xecha’.

⁶ Xkimol k’u kib’ ri e taqo’n y jujun chik e aj wach re riglesia cha’ kech’a’t chwi wa’. ⁷ Lik naj k’ut xkichapala’ kib’ chikiwach puwi wa’. Tek’uchiri’, ri Pedro xyaktajik y xub’i’ij chike:

—Hermanos achijab’, ralaq eta’am alaq jampa chi lo q’ij wa’ ik’owinaq chwi xinucha’ lo ri Dios cha’ chi nuchi’ ri’in, ri na e ta aj judi’ab’ kakita ri Utzilaj Tzij y kakikoj k’u rub’i’ ri Cristo. ⁸ Ri Dios, ri reta’am sa’ ri k’o chupa ri kanima’ ri tikawex, e xk’uluw ke ri na e ta aj judi’ab’ kikojom rub’i’ ri Cristo. Yey xuk’ut wa’ echiri’ xuya lo ri Santowilaj Ruxlab’ixel chike rike jela’ pacha’ xu’an quk’ ri’oj. ⁹ Y junam xeril rike quk’ ri’oj, ma xujosq’ij ri kanima’ che ri mak ruma ri kub’ulib’al kik’u’x.

¹⁰ »Ek’u wo’ora, ¿su’chak kapetisaj alaq royowal ri Dios ruma ri keya alaq chuxe’ uk’iyal taqanik ri na e ta aj judi’ab’ kikojom rub’i’ ri Cristo? Wa’ e pacha’ eqa’n kakoj alaq chikiqul. Yey wa eqa’n, na xkich’ij tane ruk’axik ri qati’-qamam ojertan y na qach’ijom tane ruk’axik ri’oj. ¹¹ No’j k’u ri’oj e kaqajikib’a’ uwach wa’: Xa ne ruma ri unimal rutzil uk’u’x ri Qanimajawal Jesús kojkolob’etaj ri’oj + 15:11 Na jinta junoq kuriq ri kolob’etajik xa ruma kutaqej taqanik. Ef. 2:8-9 jela’ pacha’ rike —xcha’.

¹² Konoje k’u ri’ ruk’iyal tikawex xetz’inka’nik y xkiya kixikin chike ri Bernabé y ri Pablo, ma kakitzijoj ri nimaq taq k’utub’al re chuq’ab’ u’anom ri Dios kuma rike chikixo’l ri na e ta aj judi’ab’.

¹³ Echiri’ xkik’is kech’a’t rike, ri Jacobo jewa’ xub’i’ij:

—Hermanos, chinta na pe alaq: ¹⁴ Ri Simón xutzijoj puwi ri nab’e laj echiri’ ri Dios xuq’alajisaj rib’ chikiwach ri na e ta aj judi’ab’ + 15:14 Ri nab’e laj echiri’ ri Dios xutaq lo ri Ruxlab’ixel pakiwi ri na e ta aj Israel e pa rocho ri Cornelio. Hch. 10:24-48 cha’ chikixo’l rike keb’ucha’ janipa ri keb’u’ana utinamit. ¹⁵ Y wa’ ku’ana xaqi jun ruk’ ri kitz’ib’am kan ri q’alajisanelab’ puwi ri ub’i’im lo ri Dios:

¹⁶ Ik’owinaq k’u wa’, kintzelej loq

y kanyak tanchi ri rocho ri rey David wuluwub’inaq b’i, + 15:16 Wa’ e jun k’amb’al na’oj. Ke’elawi ri Dios kukoj jun nimalaj taqanel puk’axel ri rey David, wa’ e ri Qanimajawal Jesucristo.

kank’ojoj k’u ri tzaqinaq b’i che y kan’an k’ak’ che.

¹⁷ Kan’an wa’ cha’ ri nik’aj chik tikawex kakitzukuj ri Dios,

wa’ e taq ri tinamit na e ta aj judi’ab’,

konoje ri e nu’anom nutinamit chike ma kikojom ri nub’i’.

¹⁸ E wa’ ri xub’i’ij ri Dios Qajawxel, yey e ri uq’alajisam chi lo ojertan. Am. 9:11-12

¹⁹ Ruma k’u la’, chinuwach ri’in na utz taj we kaqasachisaj kina’oj ri na e ta aj judi’ab’ kikojom rub’i’ ri Qanimajawal. ²⁰ Ri qa’ana’ e chojtz’ib’an pan chike y qaya’a pan kina’oj cha’ kakesaj kib’ che taq ri kach’ulan re junoq pacha’ taq ri ik’owisam chwa juna tiox, cha’ na kaketz’ab’ej ta uwa kiq’ij kuk’ jujun chik na kik’ulel taj, cha’ na kakitij ta ti’ij ke awaj xa ejitz’am y cha’ na kakitij ta kik’. ²¹ Ma xex wi chwi lo ojertan, ronoje q’ij re uxlanib’al pa taq sinagogas e k’o ri keb’ajilan re y ketzijon puwi ri Tzij Pixab’ tz’ib’ital kan ruma ri Moisés —xcha ri Jacobo.

Ri carta re pixab’anik chike ri na e ta aj judi’ab’

²² E taq ri e taqo’n y ri jujun chik e aj wach re riglesia kuk’ konoje ri hermanos, xuk’ul kik’u’x ri kecha’ jujun achijab’ chikixo’lib’al re ketaq b’i pa ri tinamit Antioquía ruk’ ri Pablo y ri Bernabé cha’ kakik’am b’i jun carta re pixab’anik chike ri na e ta aj judi’ab’ kikojom rub’i’ ri Cristo. Ek’u xekicha’ ri Judas ri kab’i’x Barsabás che y ri Silas, ma lik chom ilitajinaq ri kib’inik kisilab’ik chikiwach ri hermanos. ²³ Xya’ k’u b’i ri carta pakiq’ab’, jewa’ kub’i’ij:

E ri’oj oj taqo’n re ri Cristo kuk’ ri e aj wach re riglesia y konoje ri hermanos wara Jerusalem, kaqaya pan rutzil wach alaq hermanos, ri k’o alaq chupa ri tinamit Antioquía y pa taq ri tinamit re Siria y re Cilicia. Kaqatz’ib’aj k’u che ralaq, ri na alaq ta aj judi’ab’ yey kojom alaq rub’i’ ri Cristo.

²⁴ Ri’oj qatom e k’o jujun eb’elinaq chiqaxo’l ri’oj, tob’ na oj ta xojtaqaw b’i ke; yey rike ketajin che ukojik ri na utz taj pa jolom alaq ruk’ ri kich’a’tem y jek’ula’ kisachisam ri na’oj alaq. + 15:24 E k’o jujun eb’elinaq b’i Jerusalem, xeb’opon k’u pa taq riglesias ke taq ri na e ta aj judi’ab’ yey xeb’ekitaq che ukojik ri retalil re circuncisión y che utaqexik ri kojob’al ke raj judi’ab’.

²⁵ Ruma k’u la’, xojch’a’t ri’oj chiqawach puwi wa’, y ri xojkanaj wi e keqacha’ achijab’ y keqataq b’i uk’ alaq junam kuk’ ri hermanos lik k’ax keqana’o, wa’ e ri Bernabé y ri Pablo. ²⁶ Wa’ wa’chijab’ kiya’om kanima’ tob’ ne kekam ruma ri kakitzijoj rub’i’ ri Qanimajawal Jesucristo. ²⁷ Yey keqataq b’i ri Judas y ri Silas. Chikichi’ k’u rike kaq’alajin wi chiwach alaq ronoje wa xqataq ub’i’xikil che alaq.

²⁸ Ma chwach ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios y chiqawach ri’oj, na utz taj kaqakoj juna chik eqa’n pawi’ alaq, xew k’u chirajawaxik taq wa’: + 15:28 K’o más pixab’anik taqal chiqe qonoje ri qakojom rub’i’ ri Cristo, pacha’ mojkamisanik, mojeleq’ik, maqa’an raq’ub’al chirij junoq, qaloq’oj kiq’ij qachu-qaqaw, k’ax cheqana’a ri jujun chik. ²⁹ Matij alaq ri ik’owisam chi chikiwach ri tiox; + 15:29 1 Co. 10:7,14-18,21 matij alaq kik’, + 15:29 Gn. 9:4; Lv. 17:10-16 matij alaq ti’ij ke awaj xa ejitz’am; + 15:29 We xa jitz’am juna awaj, ri’ k’a k’o kik’ chupa. y metz’ab’ej ne uwa q’ij alaq kuk’ jujun chik na alaq ta k’ulan kuk’. + 15:29 Pa kocho taq ri tiox e k’o tikawex kakib’i’tisij kib’ chike ri e aj tioxab’ cha’ kemakun kuk’, ma chikiwach rike wa’ kuk’ul kik’u’x taq ri tiox. We kesaj k’u ib’ alaq che ronoje wa’, + 15:29 Xya’ taq wa pixab’anik cha’ ri k’ak’ hermanos na e ta aj judi’ab’ kakesaj kib’ che taq ri kiloq’nimaxik ri tiox. Jek’ula’ raj judi’ab’ junam kuk’ ri na e ta aj judi’ab’ kek’oji’ chi utzil chomal pa riglesia. katajin alaq ri’ che u’anik ri jusuk’.

Chila k’u ib’ alaq.

³⁰ Ek’u ri echa’talik xkimaj b’i kib’e pa ri tinamit Antioquía. Ek’uchiri’ kimolom chi kichi’ ri kikojom rub’i’ ri Cristo, xkiya ri carta chike.

³¹ Echiri’ ri hermanos e k’o Antioquía xkajilaj wa carta, lik xeki’kotik ma ri tz’ib’ital chupa xukub’a’ kik’u’x. ³² Ek’u ri Judas y ri Silas, ruma e eq’alajisay runa’oj ri Dios, lik naj xech’a’t kuk’ ri hermanos, xekipixab’aj cha’ lik kakichuq’ub’ej kib’ y jela’ xkinimarisaj kik’u’x. ³³ Xkik’owib’ej k’u jujun q’ij chiri’.

Tek’uchiri’, xetaq b’i chi utzil chomal kuma ri hermanos chila’, cha’ jela’ ketzelej tanchi kuk’ ri etaqayom lo ke. ³⁴ No’j ri Silas xuch’ob’o utz kakanaj kan chiri’. ³⁵ Ek’u ri Pablo y ri Bernabé xek’oji’ pa ri tinamit Antioquía. Y junam kuk’ uk’iyal kachb’i’il, xek’utun chwi Ruch’a’tem ri Dios y ri Utzilaj Tzij puwi ri Qanimajawal.

Rukalaj ub’enam ri Pablo che utzijoxik ri Utzilaj Tzij

³⁶ Ik’owinaq chi k’u jujun q’ij, ri Pablo xub’i’ij che ri Bernabé: «Chojtzelej tanchi kuk’ ri kikojom rub’i’ ri Cristo pa taq ronoje ri tinamit pa qatzijom wi ri Utzilaj Tzij re ri Qanimajawal, cha’ keb’e’qila’ sa’ ri ki’anom» xcha’.

³⁷ Yey ri Bernabé xraj kuk’am b’i ri Juan kuk’, wa’ e ri kab’i’x Marcos che. ³⁸ No’j ri Pablo na xuk’ul ta uk’u’x ke’ek ri Marcos kuk’, ma ri Marcos xeroq’otaj kan pa taq ri luwar re Panfilia y na erachb’ilam ta chi lo che ri chak. + 15:38 Hch. 13:13. ³⁹ Xeb’ek k’u chunimal puwi wa’ yey na jinta xe’ela wi ri kich’a’tem chikiwach. Ruma k’u ri’, ri Pablo y ri Bernabé xkijach b’i kib’. Ri Bernabé xuk’am b’i ri Marcos ruk’. Xeb’ek k’u pa barco y xeb’opon pa ri isla Chipre.

⁴⁰ Yey ri Pablo xucha’ b’i ri Silas cha’ karachb’ilaj b’i che rub’enam. Ek’u ri hermanos e k’o Antioquía xki’an orar y xkitz’onoj b’i ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios pakiwi’; tek’uchiri’, xkimaj b’i kib’e. ⁴¹ Xeb’ik’ow k’u pa taq ri luwar re Siria y re Cilicia, kakinimarisaj kan kik’u’x ri kakimol kib’ pa rub’i’ ri Cristo pa taq ri tinamit.

Ri Timoteo kerachb’ilaj b’i ri Pablo y ri Silas

¹ Tek’uchiri’, xeb’opon ri Pablo y ri Silas pa ri tinamit Derbe y pa ri tinamit Listra. Chiri’ Listra xkiriq jun ala Timoteo rub’i’. Rire ruk’ ruchu kikojom rub’i’ ri Cristo. Ruchu e kuk’il raj judi’ab’, no’j ruqaw e kuk’il raj griego. ² Lik chom ruch’a’tib’exik ri Timoteo kaki’an ri hermanos e k’o pa ri tinamit Listra y pa ri tinamit Iconio. ³ Xraj k’u ri Pablo kuk’am b’i ruk’; pero nab’e na, xukoj ri retalil re circuncisión che. Wa’ e kuma raj judi’ab’ e k’o pa taq wa luwar, ma konoje keta’am ruqaw ri Timoteo e kuk’il raj griego.

⁴ Chupa taq k’u ri tinamit pa keb’ik’ow wi, xkiya taq kan ri pixab’anik ya’tal chi kuma ri e taqo’n re ri Jesús y ri jujun chik e aj wach re riglesia e k’o Jerusalem, + 16:4 Hch. 15:23-29 cha’ jela’ kakitijoj kib’ che. ⁵ Jek’uri’la’ taq ri kikojom rub’i’ ri Cristo lik xnimar ri kub’ulib’al kik’u’x y katajin kik’iyarik ri jujun q’ij.

Ri Dios kuq’alajisaj che ri Pablo ke’ek Macedonia

⁶ Xeb’ik’ow k’u pa taq ri luwar re Frigia y re Galacia, yey e ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios xeb’uq’atej kakitzijoj ri Utzilaj Tzij chiri’ pa ri luwar re Asia. + 16:6 Chwach apanoq, ri Dios xuya luwar che ri Pablo kutik iglesias chila’. ⁷ Ek’uchiri’ xeb’opon chuchi’ taq pan ri luwar re Misia, xkitij uq’ij kakimaj b’i pa taq ri luwar re Bitinia, pero ri Ruxlab’ixel ri Dios xeb’uq’atej. ⁸ Jek’uri’la’, jusuk’ xeb’ik’ow pa taq ri luwar re Misia y xeqaj pa ri tinamit Troas.

⁹ Chaq’ab’ k’ut xq’alajisax jun k’utub’al re ri Dios chwa ri Pablo. Xrilo k’o jun achi aj Macedonia, tak’alik y kelaj k’u che: «Chik’ow la quk’ Macedonia y chojto’o la» kacha’.

¹⁰ Echiri’ xril ri Pablo ri k’utub’al xya’ chwach, na jampatana xqayijb’a’ + 16:10 Wara ri Lucas, ri katz’ib’an wa libro, kujeq kub’i’ij “ri’oj”. Echiri’ jela’ kub’i’ij, ke’elawi ri Lucas rachb’ilam ri Pablo che ri kib’enam. ri qab’enam pa taq ri luwar re Macedonia y lik k’u xqajikib’a’ uwach e ri Dios ri kasik’in qe’oj cha’ ke’qatzijoj ri Utzilaj Tzij chila’.

Ri Pablo kopon Filipos

¹¹ Echiri’ xojel pa ri tinamit Troas, pa barco xoj’ek jusuk’ pa ri isla Samotracia y chuka’m q’ij k’ut xoje’ela pa ri tinamit Neápolis. ¹² Chiri’ k’u xojel wi y xojopon Filipos, wa’ e jun tinamit lik k’o uwach pa ri luwar re Macedonia; yey ri ejeqel chupa e uk’iyal tikawex e aj Roma. Xojk’oji’ k’u jujun q’ij chupa wa tinamit.

¹³ Chupa k’u jun q’ij re uxlanib’al, xojel b’i tza’m ja che ri tinamit y xojopon chuchi’ jun nimaya’ pa kakimol taq wi kib’ jujun ixoqib’ re kaki’an orar pa taq q’ij re uxlanib’al. Xojtz’uyi’ k’ut y xojch’a’t kuk’ rixoqib’ kimolom kib’ chiri’.

¹⁴ Jun chike wa’ wa ixoqib’, Lidia rub’i’, lik kutata’ ri kub’i’ij ri Pablo. Rixoq aj Tiatira y aj k’ay chomilaj taq k’ul morato + 16:14 “Morato”: Kil “púrpura” pa vocabulario. lik k’i rajil yey lik kuloq’oj uq’ij ri Dios. Ek’u ri Qanimajawal xuya che kuk’ul ri Utzilaj Tzij kutzijoj ri Pablo. ¹⁵ Tek’uchiri’, xuk’ul ri bautismo junam kuk’ konoje ri e k’o pa rocho, y xelaj k’u chiqe, jewa’ kub’i’ij:

—We chiwach ralaq lik kub’ul chi nuk’u’x ri’in ruk’ ri Qanimajawal, oj alaq ri’ chiwocho y kanaj alaq chila’ —kacha’. Jek’ula’ xukoj pa qajolom kojkanajik.

¹⁶ Xu’ana k’u jun q’ij echiri’ koj’ek pa oración, xqak’ul jun ali k’o jun uxlab’ixel re aj q’ij ruk’. Wa ali lik kukoj b’i uk’iyal puaq chike ri rajaw pa kachakun wi ruma ri q’ijonik ku’ano. ¹⁷ Ek’u wa’ wa’li xojuternab’ej ri Pablo y ri’oj, lik ko kasik’inik, jewa’ kub’i’ij:

—Wa’ wa’chijab’ e raj chak ri Dios k’o chila’ chikaj; rike e kakitzijoj che alaq ri b’e re kolob’etajik —kacha’.

¹⁸ Uk’iyal q’ij e ri’ e ku’an wa’. Ek’u ri Pablo xik’ow uk’u’x che. Ewi xtzu’n pan chirij y jewa’ xub’i’ij che ri itzel uxlab’ixel k’o ruk’ rali:

—Chupa rub’i’ ri Qanimajawal Jesucristo katintaqo cha’ katel b’i ruk’ wa’li —xcha’. Y chupa la’ la joq’otaj xel b’i ri itzel uxlab’ixel che rali.

¹⁹ Ek’uchiri’ xkil ri e rajaw na jinta chi ch’akanik koye’em chirij rali, xekichap ri Pablo y ri Silas y xekik’am b’i pa ri luwar pa kakimol wi kib’ ri e aj q’atal tzij re ri tinamit. ²⁰ Xekiya k’u chikiwach ri e aj q’atal tzij y jewa’ xkib’i’ij:

—Wa’ wa’chijab’ e kuk’il raj judi’ab’ y kisachisam kina’oj ri qatinamit. ²¹ Ma ketajin che uya’ik k’utunik na taqal ta chiqe ri’oj kaqak’ulu, y na utz ta nenare’ kaqatijoj qib’ che, ma ri’oj oj aj Roma —xecha’.

²² Ek’uchiri’, xeyaktaj ri tinamit chikij; y ri e aj q’atal tzij xetaqan che karaqix ri kiq’u’ cha’ kab’alak’ux kipa. ²³ Tek’uchiri’ lik b’alak’um chi kipa, xekik’am b’i pa cárcel. Y ri e aj q’atal tzij xkib’i’ij che raj chajal re ri cárcel lik keb’uchajij cha’ na keb’animaj taj.

²⁴ Ewi raj chajal re ri cárcel xew xuk’ul wa taqanik, xeb’uk’am b’i ri Pablo y ri Silas y xeb’uya’a lo k’a pa lik naj wi upa che ri cárcel. Yey cha’ na keb’el tuloq, xuya ri kaqan pa laq’ che’. ²⁵ Pero pa tik’il aq’ab’ k’ut, ri Pablo y ri Silas kaki’an orar y kakib’ixoj b’ixob’al che ri Dios. Yey e taq k’u ri e k’o pa ri cárcel kekitata’.

²⁶ Xaqik’ate’t k’ut xpe jun nimalaj kab’raqan y xujeq kuyikiya’ k’a pa raqanib’al ri cárcel. Na jampatana k’u ri’ xejaqajob’ ronoje taq ri okib’al re ri cárcel y xesotosob’ taq ri karena chike ri e k’o pa ri cárcel.

²⁷ Echiri’ xk’un saq chwa raj chajal re ri cárcel, xrilo e jaqal taq chi ri okib’al re ri cárcel. Xresaj k’u lo ru espada cha’ kukamisaj rib’; ma e chwach rire, konoje ri e k’o chi presoyil xeb’animaj b’i.

²⁸ Pero ri Pablo ko xsik’inik, jewa’ xub’i’ij che:

—¡Mak’o ma’an che awib’il awib’, ma qonoje oj k’o wara! —xcha’.

²⁹ Ek’u ri’ raj chajal re ri cárcel xutz’onoj aq’ y lik kanik xok b’i. Kab’irb’otik xuxukub’a’ rib’ chikiwach ri Pablo y ri Silas. ³⁰ Ewi xeb’eresela’ loq y xutz’onoj chike:

—Achijab’, ¿sa’ ri kan’ano cha’ kinkolob’etajik? —xcha’.

³¹ Ek’u rike xkib’i’ij che:

—Chakojo rub’i’ ri Qanimajawal Jesucristo y jela’ katkolob’etaj ri’at kuk’ konoje ri e k’o pa wocho —xecha’.

³² Xkitzijoj k’u ri Utzilaj Tzij re ri Qanimajawal che rire y chike konoje ri e k’o pa rocho.

³³ Chupa k’u ru orayil la’ la aq’ab’, raj chajal re ri cárcel xeb’uk’am b’i cha’ kuch’aj uwach ri kik’ax. Tek’uchiri’, xuk’ul ri bautismo rire junam kuk’ konoje ri e k’o pa rocho. ³⁴ Xeb’uk’am k’u b’i ri Pablo y ri Silas chirocho y xeb’utzuqu. Lik xki’kotik junam kuk’ konoje ri e k’o pa rocho ruma ri xk’ub’i’ kik’u’x ruk’ ri Dios.

³⁵ Ek’uchiri’ xsaqirik, ri e aj q’atal tzij xekitaq b’i jujun ausiliarib’ + 16:35 “Ausiliarib’”: Rike e pacha’ policías waq’ij ora. chila’ ruk’ raj chajal re ri cárcel cha’ ke’kib’i’ij wa’: «Cheb’atzoqopij b’i la’ la achijab’.»

³⁶ Ek’u raj chajal re ri cárcel xuq’atisaj wa’ chwa ri Pablo, jewa’ xub’i’ij:

—Ri e aj q’atal tzij kitaqom lo ub’i’xikil cha’ katzoqpix b’i alaq; jek’uri’la’ utz kel b’i alaq chi utzil chomal —xcha chike.

³⁷ Pero ri Pablo xub’i’ij chike ri ausiliarib’:

—¡Na koj’ek taj! Ma xkib’alak’uj qapa chiwachil, yey ri’oj oj aj Roma. Y xojkiya ne pa cárcel, tob’ e la’ na jinta q’atb’al tzij xki’ano cha’ kaq’alajinik we k’o qamak o na jintaj. Yey k’u ri’ wo’ora, xa xe’laq’ay kakaj kojkesaj b’i. ¡Wa’ na usuk’ ta k’enoq! We e ri’, e chepeta rike cha’ kojkesaj b’i —xcha’.

³⁸ Ek’u ri ausiliarib’ xe’kiq’atisaj wa’ chikiwach ri e aj q’atal tzij, y rike lik xkixi’ij kib’ echiri’ xkito e aj Roma ri Pablo y ri Silas. ³⁹ Xeb’opon k’u kuk’ y lik xkitz’onoj chike kikuyu kimak. Tek’uchiri’, xekesaj lo chupa ri cárcel y lik xeb’elaj chike cha’ keb’el b’i chupa ri tinamit.

⁴⁰ Ewi ri Pablo y ri Silas xeb’el b’i chupa ri cárcel y xkimaj b’i chirocho ri Lidia. Xeb’e’kila k’u kan ri kikojom rub’i’ ri Cristo, xekipixab’aj y xkinimarisaj kan kik’u’x. Y xeb’el k’u b’i chiri’.

Ri Pablo kopon Tesalónica

¹ Ri Pablo, ri Silas y ri Timoteo xeb’ik’ow pa taq ri tinamit Anfípolis y Apolonia, y xeb’opon k’u pa ri tinamit Tesalónica. Chiri’ k’u ri’ k’o jun sinagoga ke raj judi’ab’. ² Ek’u ri Pablo jela’ pacha’ xex ku’an wi, xe’ek pa ri sinagoga; oxib’ semana k’ut e ri’ xopon chila’ chupa taq ri q’ij re uxlanib’al y xch’a’t kuk’ puwi ri Cristo, Rucha’o’n lo ri Dios. Lik k’ut xuq’alajisaj ri tz’ib’ital kan chupa Ruch’a’tem ri Dios ³ pa kub’i’ij wi lik chirajawaxik wi ri Cristo xutij k’ax, xkamisaxik y xk’astaj lo chikixo’l ri ekaminaq. Y xub’i’ij k’u chike: «Ri Jesús, wa kantzijoj che alaq, wa’ e ri Cristo, Rucha’o’n lo ri Dios» xcha’.

⁴ E k’o k’u jujun chike wa aj judi’ab’ xkikoj rub’i’ ri Cristo y xeb’u’an e kuk’il ri Pablo y ri Silas. Jek’ula’, lik e k’i chike ri e aj Grecia ri kakiloq’oj uq’ij ri Dios, xkikoj rub’i’ ri Cristo; yey e k’i chike wa’ e ixoqib’ lik k’o kiwach.

⁵ Ruma wa’ xok retzelal k’u’x pa kanima’ raj judi’ab’ na kikojom ta rub’i’ ri Cristo. Xekiriq k’u jujun achijab’ itzel kik’u’x xa eq’e’kotel pa taq b’e, y kuk’ wa’ xekimol uk’iyal winaq y xekich’u’jerisaj k’u ri tinamit. Xe’kimina k’u kib’ pa rocho ri Jasón, kekitzukuj ri Pablo y ri Silas cha’ kekesaj loq y kekiya pakiq’ab’ ri tinamit. ⁶ Pero na xekiriq taj. Xekik’am k’u lo ri Jasón y jujun chike ri kikojom rub’i’ ri Cristo, y xe’kiya’a chikiwach ri e aj wach re ri tinamit. Kesik’in k’u ri’, kakib’i’ij: «¡Wa’ wa’chijab’ e kisachom kina’oj konoje ri tikawex che ruwachulew ruk’ ri kik’utunik, yey wo’ora e k’uninaq wara! ⁷ Ri Jasón eb’uk’ulum chirocho. Yey rike na e ta kaki’an janipa ri taqanik re ri nimalaj taqanel re Roma, ma kakib’i’ij k’o jun chik rey, Jesús rub’i’» kecha’.

⁸ Echiri’ ri winaq y ri e aj wach re ri tinamit xkita wa’, xkijeq lik ketukukik. ⁹ Ek’u ri Jasón y taq ri rachb’i’il xkiya chike ri e aj wach jun tojonik chirajawaxik ka’anik cha’ ketzoqopix b’i, y jek’ula’ xetzoqopix b’i.

Ri Pablo kopon Berea

¹⁰ Ewi ri hermanos na jampatana chaq’ab’ xekitaq b’i ri Pablo y ri Silas pa ri tinamit Berea. Echiri’ rike xeb’oponik, xeb’ek pa ri sinagoga ke raj judi’ab’. ¹¹ Yey wa aj judi’ab’ e k’o Berea na tz’apil ta ri kina’oj pacha’ ri e k’o pa ri sinagoga re Tesalónica, ma xkiya kixikin che ri xtzijox chike y lik xkik’ulu. Ronoje q’ij k’ut lik kakiya kina’oj chwi Ruch’a’tem ri Dios tz’ib’ital kanoq, ma e kakaj kakimaj usuk’ we qatzij janipa ri tzijom chike. ¹² Lik e k’i chike wa’ xkikoj rub’i’ ri Cristo. Yey chike ri e aj Grecia, e k’i xkikoj rub’i’ ri Cristo, na xew ta achijab’ ma chikixo’l e k’o ixoqib’ lik k’o kiwach.

¹³ Echiri’ raj judi’ab’ e k’o Tesalónica xketa’maj katajin ri Pablo che utzijoxik ri Utzilaj Tzij re ri Dios pa ri tinamit Berea, xeb’ek chila’ y jela’ xe’ki’ana chike ruk’iyal winaq pacha’ ri ki’anom Tesalónica, xeb’ekich’i’o cha’ kakijeq ketukukik.

¹⁴ Ewi ri hermanos na jampatana xkitaq b’i ri Pablo cha’ ke’ek chuchi’ ri mar y kukoj b’i juna barco; yey ri Silas y ri Timoteo xekanaj chiri’ Berea. ¹⁵ E k’o k’u jujun xkachb’ilaj b’i ri Pablo y xkik’am b’i chupa ri tinamit Atenas. Chila’ ri Pablo xub’i’ij chike ri aj Berea: «Chib’i’ij chike ri Silas y ri Timoteo kakilij loq cha’ kakiriq kib’ wuk’ wara.» Y echiri’ xetzelej Berea, xkib’i’ij wa’ chike ri Silas y ri Timoteo.

Ri Pablo kopon Atenas

¹⁶ Xaloq’ k’u ri Pablo eroye’em ri Silas y ri Timoteo pa ri tinamit Atenas, rire lik xu’an k’ax ranima’ che echiri’ xrilo kiya’om kib’ ri tinamit che kiloq’nimaxik uk’iyal tiox. ¹⁷ Ewi pa ri sinagoga xujeq kach’a’t kuk’ ri e aj judi’ab’ y ri na e ta aj judi’ab’, ri lik kakiloq’oj uq’ij ri Dios. Yey jela’ xu’an ronoje q’ij chwa ri k’ayb’al kuk’ konoje ri kakimol kib’ chiri’.

¹⁸ Chikixo’l rike e k’o jujun achijab’ kab’i’x chike “e aj na’oj”, wa’ e kuk’il raj epicúreos y raj estóicos. Rike xkichapala’ kib’ ruk’ ri Pablo puwi ri kuk’utu. Jujun kakib’i’ij: «¿Sa’ ri karaj kub’i’ij wa werewotel re ch’a’tem?» kecha’. Yey jujun chik kakib’i’ij: «Wa’ wa’chi pacha’ tzijonel ke jujun chik dios e aj naj» kecha’. Xkib’i’ij wa’ ma ri Pablo kutzijoj ri Utzilaj Tzij re ri Jesús chike y katzijon puwi ri k’astajib’al.

¹⁹ Xkik’am k’u b’i ri Pablo y xe’kiya’a pa ri luwar Areópago kecha che, pa kakimol wi kib’ rachijab’ lik k’o kina’oj. Y jewa’ xkib’i’ij che: «Ri’oj kaqaj kaqeta’maj sa’ wa k’ak’ k’utunik ka’an rilal, ²⁰ ma lik junwi ri k’utunik katzijoj la chiqawach ri’oj. Kaqaj k’ut kaqamaj usuk’ sa’ ke’elawi ri kak’ut la» xecha’. ²¹ Jela’ xkib’i’ij ma konoje raj Atenas y ri e aj naj ejeqel chiri’, xew b’enaq kik’u’x che taq ri kakito y kech’a’t chwi taq k’ak’ na’oj katajin utayik.

²² Ewi ri Pablo, xtak’i’ chikixo’l pa ri Areópago y jewa’ xub’i’ij:

«Alaq achijab’ aj Atenas, che ronoje ri ka’an alaq, kanwilo e lik b’enaq k’u’x alaq kuk’ taq ri tiox alaq. ²³ Ma xaloq’ xinmalakat pa wa tinamit alaq, xinwil taq ri luwar pa keloq’nimaj taq wi ri tiox alaq, yey xine’tzaq ne chwi jun altar pa tz’ib’ital wi wa’: « CHE RI DIOS NA ETA’MATAL TA UWACH. » Ek’u ri’ wa jun kaloq’nimaj alaq uq’ij tob’ na eta’am ta alaq uwach, e wa’ Rire ri kantzijoj che alaq. ²⁴ Rire e Dios x’anaw ruwachulew y ronoje taq ri k’o chwach yey e Rajaw ruwa kaj y ruwachulew. Na jeqel ta k’u pa juna ja ’anom xa kuma achijab’. ²⁵ Na kajawax ta che Rire ri oj tikawex kaqato’o; ma e ne Rire ri kaya’w lo chiqe qonoje ri qak’aslem, ri quxlab’ y ronoje ri kajawax chiqe.

²⁶ »Yey xa k’u che jun tikawex, ri Dios xuk’iyarisaj kiwach konoje ri tikawex cha’ kejeqi’ che ronoje ruwachulew. Yey e Rire ch’ob’oyom loq pa taq keb’e’jeqela wi chujujunal tinamit y janipa taq ri kiq’ijol che ruwachulew. ²⁷ Xu’an wa’ cha’ kakitzukuj Rire, yey tob’ ne pacha’ kemalal pa q’equ’m, kakiriq na. Pero paqatzij wi, ri Qaqaw na naj ta k’o wi chiqe chiqajujunal. ²⁸ Ma ruma ri Dios oj k’aslik, kojsilab’ik y oj jeqel che ruwachulew; e pacha’ ri kib’i’im kan jujun aj tz’ib’anel re ri tinamit alaq: “Ri’oj oj ralk’o’al ri Dios.”

²⁹ »Ruma k’u oj ralk’o’al ri Dios, maqach’ob’ k’u ri’ we Rire junam uwach kuk’ ri tiox xa e ’anom ruk’ oro, ruk’ plata o ruk’ ab’aj, xa yijb’italik y no’jital kuma rachijab’. ³⁰ Ojertan lo ri’ jela’ ri kina’oj taq ri winaq puwi ri Dios, no’j ya k’u xik’ow ruq’ijol wa’. Ma wo’ora ri Dios keb’utaq konoje ri tikawex che ronoje luwar cha’ kakitzelej kitzij chwach. ³¹ Ma Rire uq’atom chi jun q’ij echiri’ ku’an ri jusuk’ q’atb’al tzij pakiwi konoje ri tikawex che ruwachulew. Ku’ana k’u wa’ ruma ri Jun Achi Ucha’om loq. Yey echiri’ ri Dios xuk’astajisaj lo ri Jesús chikixo’l ri ekaminaq, e xujikib’a’ uwach Rire e ri Jun ucha’om loq cha’ ku’an wa’» xcha’.

³² Ek’uchiri’ xkita puwi ri k’astajib’al ke ri ekaminaq, jujun chike xkijeq kakich’amij wa’. No’j jujun chik xkib’i’ij: «Kaqata tanchi la puwi wa k’utunik juna chik q’ij» xecha’.

³³ Tek’uchiri’, xel b’i ri Pablo chikixo’l ri kimolom kib’. ³⁴ No’j jujun k’u chike wa tikawex xeb’u’an e kuk’il ruk’ ri Pablo, ma xkikoj rub’i’ ri Cristo. Chikixo’l wa’ k’o ri Dionisio (rire e kuk’il rachijab’ lik k’o kina’oj, ri kakimol kib’ pa ri Areópago), yey k’o jun ixoq Dámaris rub’i’ y jujun chik.

Ri Pablo kopon Corinto

¹ Ik’owinaq chi taq wa’, ri Pablo xel b’i pa ri tinamit Atenas y xe’ek Corinto. ² Chila’ xuriq jun achi e kuk’il raj judi’ab’, Aquila rub’i’. Wa’ wa’chi alaxinaq pa ri luwar re Ponto. Ri Aquila ruk’ ri rixoqil Priscila k’ak’ e petinaq pa ri luwar re Italia, ma ri taqanel Claudio xtaqan che keb’el b’i pa ri tinamit Roma konoje raj judi’ab’. Ek’u ri’ ri Pablo xe’b’ina kuk’. ³ Ri kichak rike e xaqi junam ruk’ ri kuriq ri Pablo, wa’ e kaki’an carpas. E uwari’che xkanaj ri Pablo kuk’ y junam kechakunik. ⁴ Yey ronoje q’ij re uxlanib’al xtzijon pa ri sinagoga, kach’a’t kuk’ ri e aj judi’ab’ y ri na e ta aj judi’ab’ y kukoj ri lik usuk’ pa kijolom.

⁵ Echiri’ ri Silas y ri Timoteo xepe pa ri luwar re Macedonia y xeb’opon Corinto, ri Pablo xa jumul xuya rib’ che utzijoxik ri Utzilaj Tzij, kuq’alajisaj wa’ chikiwach raj judi’ab’: Ri Jesús e ri Cristo, Rucha’o’n lo ri Dios.

⁶ Pero raj judi’ab’ xkijeq kakiq’atej ri Pablo y kakib’i’ij itzel taq ch’a’tem chirij. Ek’u ri Pablo xujab’aja’ ruq’u’ chikiwach, k’utub’al re na utz ta ri kaki’ano, y jewa’ xub’i’ij chike: «Chi’ij k’u alaq kel wi ri kakam alaq pa mak; na numak ta chi ri’in che alaq. Chwi k’u wo’ora ki’ntzijoj ri Utzilaj Tzij chike ri na e ta aj judi’ab’» xcha’.

⁷ Xel k’u b’i pa ri sinagoga y xe’ek chirocho jun achi Justo rub’i’. Rire lik k’o xi’in ib’ pa ranima’ chwach ri Dios, yey ri rocho xa putzal ri sinagoga k’o wi. ⁸ Ek’u raj wach re ri sinagoga, jun achi Crispo rub’i’, xukoj rub’i’ ri Qanimajawal kuk’ konoje ri e k’o pa rocho. Y lik e k’i chike raj Corinto xkita ri Utzilaj Tzij, xkikoj rub’i’ ri Cristo y xkik’ul ri bautismo.

⁹ K’o k’u jun aq’ab’ ri Qanimajawal xuq’alajisaj jun k’utub’al chwach ri Pablo, jewa’ xub’i’ij che: «Maxi’ij awib’; e chatzijoj ri Utzilaj Tzij y matanab’a’ ub’i’xikil. ¹⁰ Ma Ri’in in k’o awuk’ y na jinta k’o ka’anaw ri na utz taj chawe; ma lik e k’i ri e nutinamit e k’o chupa wa tinamit» xcha’.

¹¹ Ek’u ri Pablo xkanaj chiri’ pa ri tinamit Corinto jun junab’ ruk’ waqib’ ik’; ewi kak’utun chwi ri Utzilaj Tzij re ri Dios chikiwach ri tikawex.

¹² Yey xu’ana chupa taq ri q’ij echiri’ ri Galión kataqan puwi taq ri luwar re Acaya, raj judi’ab’ xki’an tzij chikiwach cha’ keyaktaj chirij ri Pablo. Xkik’am k’u b’i pa q’atb’al tzij ¹³ y jewa’ xkib’i’ij:

—Wa’ wa’chi katajin che ukojik pa kijolom ri tikawex cha’ kakiloq’oj uq’ij ri Dios ruk’ junwi chi k’utunik, na e ta pacha’ ri kub’i’ij taq ri tzijpixab’ qe ri’oj —xecha’.

¹⁴ Yey echiri’ ri Pablo xraj kach’a’tik, ri taqanel Galión jewa’ xub’i’ij chike:

—Alaq aj judi’ab’, we u’anom ri na usuk’ taj o juna mak lik nim chirij ri q’atb’al tzij, ri’ lik ub’e kanto sa’ ri kab’i’ij alaq y kanq’at k’u tzij puwi’. ¹⁵ No’j we xa e petowinaq chwi taq ch’a’tem, chwi taq b’i’aj y chwi taq ri tzijpixab’ e alaq, yijb’a’ k’u ri’ alaq chiwach ralaq. Ma na kuaj taj kinu’an aj q’atal tzij ri’in puwi taq wa’ —xcha’. ¹⁶ Y ruk’ wa’ xeb’eresaj lo chupa ri q’atb’al tzij.

¹⁷ Ek’uchiri’, konoje ri e aj Grecia xkichap ri Sóstenes, + 18:17 “Sóstenes”: Laj e ri xkanaj kan puk’axel ri Crispo. Hch. 18:8; 1 Co. 1:1 ri aj wach re ri sinagoga. E la’ chwach ri q’atb’al tzij xkijeq kaki’an k’ax che; pero ri taqanel Galión na xok ta k’ana il che wa’.

¹⁸ Ek’u ri Pablo lik uk’iyal q’ij xu’an chiri’ kuk’ ri hermanos. Tek’uchiri’ xuya kan ri k’isb’al uch’a’tem chike, xok pa barco y xe’ek pa ri luwar re Siria, junam kuk’ ri Priscila y ri Aquila. Echiri’ xeb’ik’ow chupa ri tinamit Cencrea, ri Pablo xusokaj b’i ruwi’ ruma u’anom jun b’i’tisinik che ri Dios.

¹⁹ Chwi k’u ri’ xeb’opon pa ri tinamit Éfeso y chiri’ xekanaj kan ri Priscila y ri Aquila. Xok k’u ri Pablo chupa ri sinagoga y xujeq katzijon chikiwach raj judi’ab’. ²⁰ Wa’ lik xeb’elaj che cha’ kakanaj kan uk’iyal q’ij chiri’ kuk’; no’j rire xub’i’ij na utz taj kakanajik. ²¹ Xew k’u xuya kan ri k’isb’al uch’a’tem chike, jewa’ xub’i’ij: «Lik chirajawaxik in k’o Jerusalem chupa wa nimaq’ij katajin loq; yey kink’un tanchi uk’ alaq we ri Dios kuya luwar chwe kintzelej loq» xcha’.

Xok k’u chupa jun barco y xel b’i Éfeso.

Ri Pablo katzelej Antioquía y kujeq ri urox ub’enam che utzijoxik ri Utzilaj Tzij

²² Echiri’ xopon pa ri tinamit Cesarea, xumaj b’i ub’e Jerusalem cha’ ku’ya’a rutzil kiwach ri kikojom rub’i’ ri Cristo chila’. Tek’uchiri’, xqaj pa ri tinamit Antioquía ²³ y xk’oji’ jujun q’ij chiri’. Tek’uchiri’, xel tanchi ub’i y xik’ow tanchi pa taq ri luwar re Galacia y re Frigia cha’ ku’nimarisaj kan kik’u’x konoje ri kikojom rub’i’ ri Cristo.

Ri Apolos kutzijoj Ruch’a’tem ri Dios pa ri tinamit Éfeso

²⁴ Xopon k’u jun achi pa ri tinamit Éfeso, Apolos rub’i’. Wa’ e kuk’il raj judi’ab’ yey alaxinaq pa ri tinamit Alejandría. E jun achi lik kuriqo katzijonik y lik k’o reta’am puwi ri tz’ib’ital kan chupa Ruch’a’tem ri Dios. ²⁵ Wa’ wa’chi tijotal lo chupa rub’e ri Qanimajawal. Ruma k’u lik kacha uk’u’x che taq ri ku’ano, uya’om rib’ che katzijonik y kak’utun chwi janipa ri reta’am chwi ri Qanimajawal, tob’ xew reta’am ri xuk’ut kan ri Juan puwi ri bautismo. ²⁶ Ruk’ k’u ronoje ruchuq’ab’, ri Apolos xujeq kak’utun pa ri sinagoga. Pero echiri’ ri Priscila y ri Aquila xkita ruk’utunik, xkisik’ij b’i kuk’ utukel y xkiq’alajisaj rusuk’likil ri b’e re ri Dios che.

²⁷ Echiri’ ri Apolos xraj kaq’ax pan pa taq ri luwar re Acaya, ri hermanos xkinimarisaj b’i uk’u’x y xkitz’ib’aj b’i jun carta chike rutinamit ri Dios chila’ cha’ kakik’ul chi utz. Ek’uchiri’ xopon chila’, ri Apolos lik xu’ana to’b’el chike ri kikojom rub’i’ ri Cristo ruma ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios. ²⁸ Ma na kuxi’ij ta k’ana rib’, e la’ chiwachil kuk’utu lik qatzij ri kub’i’ij rire y na je ta la’ pacha’ ri kakib’i’ij raj judi’ab’. E kuchapab’ej ri tz’ib’ital kan pa Ruch’a’tem ri Dios re kuq’alajisaj: Ri Jesús e ri Cristo, Rucha’o’n lo ri Dios.

Ri Pablo kak’oji’ oxib’ junab’ pa ri tinamit Éfeso

¹ Ek’uchiri’ k’a k’o ri Apolos pa ri tinamit Corinto, ri Pablo xe’ek pa taq ri tinamit k’o lo chwi taq juyub’ y jela’ xopon pa ri tinamit Éfeso. Chila’ xeb’u’riqa jujun chike ri kikojom rub’i’ ri Cristo ² y xutz’onoj k’u chike:

—¿Xk’ul alaq ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios echiri’ xkoj alaq rub’i’ ri Cristo? —xcha chike.

Yey rike xkik’ul uwach:

—¿Sa’ ri’ wa’? Ma ri’oj na qatom tane k’enoq we k’o Ruxlab’ixel ri Dios —xecha’.

³ Ek’u ri Pablo xutz’onoj chike:

—¿Sa’ k’u ri bautismo xk’ul alaq? —xcha’.

Rike xkik’ul uwach:

—E ri bautismo re ri Juan —xecha’.

⁴ Xub’i’ij k’u ri Pablo chike:

—Ri bautismo xuya ri Juan e k’utub’al re ri tzeleb’al tzij chwach ri Dios, yey xtzijon chikiwach ri tinamit cha’ kakikoj rub’i’ ri Jun katajin lo chirij rire; + 19:4 Mt. 3:11; Hch. 13:24-25 wa’ e ri Jesús, ri Cristo —xcha’.

⁵ Echiri’ xkita wa’, asu xkik’ul ri bautismo pa rub’i’ ri Qanimajawal Jesús. ⁶ Ek’uchiri’ ri Pablo xuya ruq’ab’ pakiwi’, ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios xqaj pakiwi’ y xkijeq k’u ri’ kech’a’t pa jujun chik ch’a’tem na kimajom taj y kakiq’alajisaj ri tzij uya’om ri Dios chike. ⁷ Chi konoje wa’ laj e juna kab’lajuj chi achijab’.

⁸ Xok k’u ri Pablo pa ri sinagoga, yey oxib’ ik’ k’u ri’ xutzijoj ri Utzilaj Tzij y na xuxi’ij ta k’ana rib’ che u’anik wa’. K’olik kakichapala’ kib’ kuk’ raj judi’ab’ puwi ri kuk’utu y lik xutij uq’ij cha’ kukoj pa kijolom ri usuk’ puwi rutaqanik ri Dios.

⁹ Pero e k’o jujun chike xki’an lik ko che kib’ y na xkaj ta k’u xkikoj rub’i’ ri Cristo; xkijeq k’u ri’ tzel kech’a’t chirij ri K’ak’ B’e re ri Utzilaj Tzij e la’ chikiwach ruk’iyal winaq. Ek’u ri Pablo xresaj b’i rib’ chikixo’l y xeb’uk’am b’i ri kikojom rub’i’ ri Cristo. Chujujunal q’ij k’ut, ri Pablo katzijonik y lik kach’a’t chwi taq ruk’utunik chikiwach, pa ri luwar pa kak’utun wi jun achi Tirano rub’i’. ¹⁰ Pa keb’ junab’ e ri’ jela’ xu’an ri Pablo, kak’utunik. Ruma k’u la’, konoje ri e aj judi’ab’ y ri na e ta e aj judi’ab’ e k’o pa taq ri luwar re Asia, xkita ri Utzilaj Tzij re ri Qanimajawal Jesús. + 19:10 Xtik iglesias pa Colosas, Laodicea, Hierápolis (Col. 4:13) y jujun chik tinamit re Asia (Ap. 2–3).

¹¹ Yey ruma k’u ri Pablo, ri Dios xu’an nimaq taq milagros na jinta k’ana ilitajinaq wi. ¹² Xu’ana ne ri’, kak’am b’i su’t o k’ul ik’owisam chirij ri Pablo y kaya’ chike ri yewa’ib’, y jela’ kekunutajik yey ri itzel uxlab’ixel keb’el b’i chike tikawex.

¹³ Pero e k’o jujun aj judi’ab’ xa eb’ik’owel pa taq tinamit yey e kiwach kekesaj itzel uxlab’ixel chike ri tikawex. Rike xkitij uq’ij kakesaj b’i ritzel taq uxlab’ixel chike ri winaq pa rub’i’ ri Qanimajawal Jesús, jewa’ kakib’i’ij: «Chupa rub’i’ ri Jesús ri kutzijoj ri Pablo, kintaqan piwi’ cha’ kixel b’i» kecha’.

¹⁴ Jujun chike ri kaki’an wa’ e ri wuqub’ uk’ajol jun achi Esceva rub’i’. Rire e kuk’il raj judi’ab’ yey e kuk’il ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios.

¹⁵ K’o k’u jun q’ij, jun itzel uxlab’ixel xuk’ul uwach chike ri wuqub’ uk’ajol ri Esceva: «Weta’am uwach ri Jesús y weta’am china ri Pablo; no’j ri’ix, ¿ix chinoq?» xcha’.

¹⁶ Ek’u rachi, ri k’o puq’ab’ ri itzel uxlab’ixel, xuk’aq rib’ pakiwi’ y ruk’ unimal uchuq’ab’ xeb’uchapo, yey ek’u ri’ rire ri xuch’ij kichuq’ab’ y lik xu’an k’ax chike. Jek’uri’la’, rike ech’analik xeb’animaj b’i chupa ri ja e k’o wi. ¹⁷ Y konoje ri ejeqel chupa ri tinamit Éfeso xketa’maj wa’. Ek’u ri e aj judi’ab’ y ri na e ta aj judi’ab’ lik xkixi’ij kib’ che; jek’uri’la’, wa’ xe’eloq re yakb’al uq’ij rub’i’ ri Qanimajawal Jesús.

¹⁸ Lik k’u e k’i ri’ chike ri kikojom rub’i’ ri Cristo, xek’unik e la’ chiwachil kakiq’alajisaj taq janipa ri na utz taj ki’anom. ¹⁹ Lik k’u e k’i chike ri eb’u’anom aj itz y aj q’ij, xkik’am taq lo ri kiwuj re majb’al itz y xkiporoj chikiwach konoje. Xajilax k’u ri’ janipa ku’ana ri rajil wa’ y xu’ana cincuenta mil chi saqil puaq re plata. ²⁰ Jek’uri’la’ xukich wub’i rib’ ri Utzilaj Tzij re ri Qanimajawal y xe’ek uq’alajisaxik ruk’ unimal chuq’ab’; yey lik katajin kik’iyarik ri kekojow re.

²¹ Ik’owinaq chi taq wa’, ri Pablo xutik pa ranima’ ke’ek pa ri tinamit Jerusalem echiri’ ik’owinaq chi pa taq ri luwar re Macedonia y re Acaya. Jewa’ xub’i’ij: «Echiri’ inik’owinaq chi chupa ri tinamit Jerusalem, lik chirajawaxik chwe kinopon pa ri tinamit Roma.» ²² Xeb’utaq k’u b’i pa taq ri luwar re Macedonia keb’ chike ri keto’w re, wa’ e ri Timoteo y ri Erasto. Yey rire xkanaj chi kan jujun q’ij pa taq ri luwar re Asia.

Ketukuk ri winaq e k’o Éfeso

²³ Chupa taq k’u la’ la q’ij, pa ri tinamit Éfeso xkijeq ketukuk ri winaq chirij ri K’ak’ B’e re ri Dios y na xa ta jub’iq’ ri xki’ano. ²⁴ Wa’ e ruma jun achi Demetrio rub’i’, aj chakunel ruk’ ch’ich’ re plata. Ruk’ wa’ wa ch’ich’ re plata ku’an raltaq ko ja, uk’axwach ri rocho ri kitiox Diana. + 19:24 “Diana”: E ub’i’ kakib’i’ij ri e aj Roma che wa jun tiox, no’j ri e aj Grecia “Artemisa” kecha che. Yey chwach wa’, na xa ta jub’iq’ ri kakich’ak janipa ri kechakun ruk’.

²⁵ Ek’u wa’chi xeb’umol wa raj chak, kuk’ jujun chik aj chakib’ junam ri kichak y xub’i’ij chike:

«Alaq achijab’, ralaq eta’am alaq e ruma wa jun chak lik k’o qab’eyomalil. ²⁶ Pero ilom k’u alaq y tom alaq ri u’anom lo ri Pablo. Ri ku’ano e kukoj pa kijolom uk’iyal tikawex na e ta dios ri xa e ’anom ruk’ kiq’ab’ ri tikawex. Yey na xew ta kuk’ut wa’ pa ri qatinamit Éfeso, ma ya laj kumaj ronoje pa taq ri luwar re Asia. ²⁷ Ruma k’u wa’, k’o ne pa saq na kaloq’ ta chi ri qak’ay, yey laj ku’ana ne ri’ chikiwach ri winaq na jinta chi uq’ij ri rocho ri nimalaj qatiox Diana. Jek’ula’, kujeq na jinta chi uwach ri qatiox, ri kaloq’ox uq’ij pa taq ronoje ri luwar re Asia y che ronoje ruwachulew» xcha’.

²⁸ Echiri’ xkita taq wa’, lik xpe koyowal y xkijeq kesik’inik: «¡Nim uq’ij ri tiox Diana ke ri aj Éfeso!» kecha’.

²⁹ Xpe k’u jun nimalaj sachib’al na’oj chike konoje ri tinamit. Ketenenik xe’kiya’a kib’ pa ri nimalaj estadio pa kakimol wi kib’ ri tinamit. Y xekichap k’u ri Gayo y ri Aristarco; rike e aj pa ri luwar re Macedonia y e rachb’i’il ri Pablo.

³⁰ Xraj k’u ri Pablo kok pa ri estadio cha’ kach’a’t chikiwach ruk’iyal winaq, no’j ri kikojom rub’i’ ri Cristo xkiq’atej. ³¹ Yey e k’o ne jujun chike ri e aj q’atal tzij re pa taq ri luwar re Asia, e ramigos ri Pablo; rike xkitaq ub’i’xikil che y lik xeb’elaj che cha’ na kok tub’i pa ri estadio pa etenel wi ri winaq.

³² Ek’u ri winaq etenel chiri’ lik xsach kina’oj y xkijeq kesik’inik. Junwi taq ri kakib’i’ij y na katataj ta chi nenare’ sa’ taq ri kakib’i’ij. Yey lik e k’i chike na keta’am ta nenare’ su’chak kimolom kib’.

³³ E k’o k’u jujun aj judi’ab’ xkiminenej b’i chikiwach konoje, jun achi Alejandro rub’i’. Ek’uchiri’, jujun chik xe’kijek’a pan chikixo’l ruk’iyal winaq. Ek’u rire xu’an jun k’utub’al ruk’ ruq’ab’ cha’ kaya’i’ che kuto’b’ej rib’.

³⁴ Pero echiri’ ri winaq xketa’maj rire e kuk’il raj judi’ab’, konoje xa jun ub’i’xikil kesik’inik, laj keb’ ora xkich’ijo kakib’i’ij: «¡Nim uq’ij ri tiox Diana ke ri aj Éfeso!» kecha’.

³⁵ Ek’u ri aj tz’ib’ re ri tinamit, echiri’ xuch’ij kikub’axik ruk’iyal winaq, jewa’ xub’i’ij:

«Alaq achijab’ aj Éfeso, ¿china ri na eta’mayom ta re we ri tinamit ke ri aj Éfeso e chajal re ri rocho ri nimalaj tiox Diana yey junam ruk’ ruk’axwach, ri qajinaq lo chikaj? ³⁶ Yey che taq wa’, na utz ta k’u ri’ k’o junoq kub’i’ij na qatzij taj. E uwari’che lik chirajawaxik kakub’i’ alaq. Mak’o ma’an alaq pa ch’u’jilal; nab’e na ch’ob’o alaq raqan chi utz ri ka’an alaq. ³⁷ Kamb’i’ij wa’, ma ek’amom lo alaq wa’ wa’chijab’ tob’ rike na e tane makuninaq chirij ri templo o chirij ri qatiox.

³⁸ »Yey we ri Demetrio kuk’ ri rachb’i’il k’o kich’a’oj chirij junoq, ri lik ub’e e kiya’a wa’ pa q’atb’al tzij; ma e k’o e aj q’atal tzij ya’tal pakiq’ab’ kakita ke ri winaq kakiraq’uj kib’ chikiwach. ³⁹ Yey we k’a k’o ka’aj alaq katz’onoj alaq chikij, ri lik ub’e e kaya’i’ wa’ chikiwach konoje ri tinamit y kayijb’ax chi usuk’likil. ⁴⁰ Ma ruma ri x’ani’ waq’ij, k’o ne pa saq katz’aq qachi’ kojch’o’jin chirij ri q’atb’al tzij y na jinta k’o kel wi we xtz’onox chiqe sa’ la kojtukuk wi» xcha’.

⁴¹ Xew k’u xub’i’ij wa’ xuk’isb’ej utza’m ri kimolom wi kib’.

Ri Pablo kik’ow pa taq ri luwar re Macedonia y Grecia

¹ Echiri’ xtani’ ri ketukuk ri winaq, ri Pablo xeb’usik’ij ri kikojom rub’i’ ri Jesús. Xeb’upixab’aj k’ut y xeb’ulaq’apuj. Echiri’ xuk’isb’ej kan uch’a’tem kuk’, xel b’i y xe’ela pa taq ri luwar re Macedonia. ² Xik’ow k’u pa taq wa luwar cha’ ruk’ uk’iyal pixab’anik kunimarisaj kik’u’x ri kikojom rub’i’ ri Cristo.

Tek’uchiri’, xe’ela pa taq ri luwar re Grecia. ³ Oxib’ ik’ xkanaj kan ri Pablo chiri’. Uch’ob’om chi k’ut ke’ek Siria pa barco; pero raj judi’ab’ xki’an tzij chikiwach cha’ kaki’an k’ax che echiri’ ku’kojo b’i ri barco. Ek’u ri Pablo xreta’maj ri kina’oj na utz taj chirij; ruma k’u ri’, xujalk’atij ruch’ob’om cha’ katzelej pa taq ri luwar re Macedonia.

⁴ E k’o hermanos xkachb’ilaj b’i k’a pa taq ri luwar re Asia. Wa’ e:

ri Sópater aj Berea,

ri Aristarco,

ri Segundo aj Tesalónica,

ri Gayo aj Derbe,

ri Timoteo,

yey ri Tíquico y ri Trófimo, ri e aj Asia.

⁵ Ek’u rike xenab’ej b’i y xojkoy’ej chupa ri tinamit Troas.

⁶ Yey ri’oj, + 20:6 “Ri’oj”: Wa’ ke’elawi ri Lucas, ri xtz’ib’an re ri libro, k’o tanchi kuk’. echiri’ ik’owinaq chi ri nimaq’ij echiri’ katij ri pam na jinta levadura che, xojel pa barco chiri’ Filipos y pa wo’ob’ q’ij xojopon kuk’ pa ri tinamit Troas. Chiri’ xojkanaj kan wuqub’ q’ij.

Ri Pablo keb’uch’a’b’ej kan ri hermanos e k’o Troas

⁷ Ri nab’e q’ij re ri semana xqamol qib’ kuk’ ri kikojom rub’i’ ri Cristo cha’ kaqatij ri cena re ri Qanimajawal. Ek’u ri Pablo kak’utun chikiwach konoje. Yey ruma chirajawaxik kel b’i rire chuka’m q’ij, xnajtir che ri k’utunik ku’ano. Xtik’oj k’u ri’ raq’ab’ y k’a kach’a’tik. ⁸ Yey pa ri qamolom wi qib’ e chupa ruroxle’ ja chikaj y uk’iyal aq’ e tzijitalik.

⁹ K’o k’u jun ala Eutico rub’i’ tz’ul chupa ri ventana yey okinaq lo jun uqusil waram che ruma ri lik naj kach’a’t ri Pablo. B’enaq k’u ri’ ruwaram, xtzaq lo che churox le’ ja k’a pulew y kaminaq xe’yakoq.

¹⁰ Ek’u ri Pablo xqaj loq, xjupi’ puwi rala, xulaq’apuj y jek’uwa’ xub’i’ij: «Maxi’ij ib’ alaq, ma k’aslik» xcha’.

¹¹ Tek’uchiri’, ri Pablo xaq’an tanchik y xujach ri cena re ri Qanimajawal. Ek’uchiri’ utijom chi ri cena, xujeq tanchi kach’a’tik y xuk’isb’ej wa’ k’a pa rusaqrib’al. Tek’uchiri’, xumaj b’i ub’e. ¹² Ek’u ri Eutico e la’ k’aslik xkik’am b’i chirocho; ruma k’u wa’ lik xb’ochi’itaj kik’u’x konoje.

Ri Pablo keb’uch’a’b’ej kan ri hermanos e k’o Mileto

¹³ Ri Pablo xraj ke’ek chiraqan pa ri tinamit Asón. Yey ri’oj xojnab’ej b’i pa barco cha’ ke’qak’ama b’i ri Pablo chiri’. Jela’ xqa’ano ma e oj kanajinaq kan wi ruk’ rire. ¹⁴ Xqariq k’u qib’ ruk’ rire pa ri tinamit Asón. Yey junam ruk’ rire xoj’ek pa barco y xqamaj b’i qab’e pa ri tinamit Mitilene. ¹⁵ Xojel k’u b’i chiri’ pa barco y chuka’m q’ij xojik’ow chwach ri isla Quío. Che k’u ri jun chik q’ij xojopon Samos, wa’ e jun tinamit k’o chuchi’ ri mar. Tek’uchiri’, xojopon pa ri tinamit Trogilio y chiri’ xojuxlanik. Chuka’m q’ij k’u ri’ xojopon pa ri tinamit Mileto. ¹⁶ Jela’ xqa’ano, ma ri Pablo uch’ob’om chik na kik’ow ta pa ri tinamit Éfeso cha’ na kab’ayitaj ta chila’ pa taq ri luwar re Asia. Ri rilim wi e ma karaj we k’a xaqare’ ku’maja ri nimaq’ij re Pentecostés chila’ Jerusalem.

Ri Pablo keb’uch’a’b’ej kan ri hermanos e petinaq Éfeso

¹⁷ Ek’uchiri’ oponinaq chi ri Pablo pa ri tinamit Mileto, xutaq kisik’ixik ri e aj wach re riglesia k’o Éfeso. ¹⁸ Echiri’ xek’unik, ri Pablo xub’i’ij chike:

«Ralaq lik ilom alaq sa’ ri nub’inik chiwach alaq chwi lo ri nab’e q’ij echiri’ xink’un pa taq wa luwar re Asia. ¹⁹ Xin’an ruchak ri Dios chixo’lib’al alaq ruk’ ronoje uch’uti’nal nuk’u’x y na xa ta jub’iq’ ruwa’al nuwach elinaq y pa rewi ruk’iyal k’axk’ob’ik nutijom ruma ri itzel kina’oj raj judi’ab’ chwij. ²⁰ Na ruk’ ta k’u ri’, na jinta k’o wewam chiwach alaq, ma xinq’alajisaj ronoje ri k’o kutiqoj che ri b’inik silab’ik alaq, yey xink’utun chiwachil y pa taq ocho alaq. ²¹ Chikiwach k’u raj judi’ab’ y ri na e ta aj judi’ab’, xinq’alajisaj lik chirajawaxik chike kakitzelej kitzij chwach ri Dios y kakub’i’ kik’u’x ruk’ ri Qanimajawal Jesucristo.

²² »Ek’u wo’ora, ri Ruxlab’ixel ri Dios xukoj pa wanima’ kin’ek pa ri tinamit Jerusalem tob’ k’amaja’ weta’am sa’ ri kank’ulumaj na chila’; ²³ xew weta’am ri ub’i’im ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios chwe. Ma pa ronoje taq ri tinamit kinik’ow wi, kujikib’a’ uwach chwe ri katajin lo panuwi’; wa’ e ri kink’am b’i pa taq cárcel y kinya’ pa uk’iyal k’axk’ob’ik. ²⁴ Pero ri’in na jinta k’ana kub’i’ij nuk’u’x che, na kan’an tane che ri nuk’aslem pacha’ lik k’o uwach chinuwach ri’in; xew kuaj kank’is u’anikil ruk’ ki’kotemal ri nutaqem pan che ri nuchak, ri xya’ chwe ruma ri Qanimajawal Jesús. Wa’ e ruq’alajisaxik ri Utzilaj Tzij re ri unimal rutzil uk’u’x ri Dios.

²⁵ »Ek’u wo’ora che ralaq ri xta’ alaq chi nuchi’ puwi rutaqanik ri Dios, lik weta’am na jinta chi junoq karil tanchi nuwach. ²⁶ Ek’u uwari’che waq’ij kamb’i’ij chiwach alaq: Lik pawi’ alaq k’o wi we k’o junoq che alaq kasachik. ²⁷ Ma na jinta k’o wewam chiwach alaq; e janipa ruch’ob’om lo ri Dios kajawax che alaq, nuq’alajisam chi chiwach alaq.

²⁸ »E uwari’che, chajij ib’ alaq y chechajij alaq janipa ri eya’tal paq’ab’ alaq ruma ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios. Ma alaq aj k’amal wach re keb’il alaq ri tinamit re ri Qanimajawal, yey wa’ wa tinamit e ri xeb’uloq’ Rire ruk’ rukik’el. ²⁹ Weta’am k’ut echiri’ ri’in in b’enaq chik, keb’ok lo chixo’lib’al alaq jujun chik pacha’ e utiw xew kakaj kakisach kiwach taq ri b’exex. ³⁰ Yey chixo’lib’al ne ralaq keyaktaj jujun kakijal ri saqil k’utunik cha’ ri kikojom rub’i’ ri Cristo kakesaj b’i kib’ chupa ri Q’ijsaq y keterej k’u b’i chikij rike. ³¹ E uwari’che, lik k’una saq chiwach ralaq. K’una chik’u’x alaq: E oxib’ junab’ wa’, chipaq’ij chichaq’ab’, na in ta uxlaninaq che pixab’axik chijujunal alaq ruk’ uwa’al nuwach.

³² »Ek’u wo’ora hermanos, kanq’atisaj kan alaq puq’ab’ ri Dios cha’ Rire kuchajij alaq y katiki’ k’u alaq chupa ri Utzilaj Tzij re ri unimal rutzil uk’u’x. Ma xew wa’ k’o uchuq’ab’ re kuya ri k’iyib’al alaq chwach ri Dios y kuya na janipa ri taqal che alaq, jela’ pacha’ ri b’i’tisim chike konoje ri kiya’om kib’ puq’ab’ ri Dios.

³³ »Ri’in na nurayim ta oro o plata re junoq chik yey na nurayim tane ruq’u’ junoq chik. ³⁴ E ne ri nu’anom, lik eta’am alaq; ma e janipa ri ajawaxinaq chwe ri’in y chike ri e k’o wuk’, wa’ lik nuch’akom ruk’ wa nuq’ab’. ³⁵ Ruk’ k’u ronoje ri ilom alaq che ri nub’inik, nuk’utum che alaq ri lik chirajawaxik wi kaqa’ano: Kojchakunik cha’ utz keqato’ janipa ri k’o kajawax chike. E k’una chiqak’u’x ruch’a’tem ri Qanimajawal Jesús echiri’ xub’i’ij: “E más nim uq’ij ralaxik ri jun kasipanik, chwa ri jun xa kuk’ul ri kasipax che”» xcha’.

³⁶ Echiri’ xub’i’ij taq k’u wa’ ri Pablo, xuxukub’a’ rib’ y xu’an orar kuk’ konoje ri e k’o chiri’ ruk’.

³⁷ Konoje k’u ri’ xkijeq keb’oq’ik, xkilaq’apuj ri Pablo y xkitz’ub’ uchi’. ³⁸ Lik xok unimal b’is chikik’u’x ruma xub’i’ij ri Pablo na kakil ta chi uwach. Jek’ula’ xkachb’ilaj b’i y xe’kijacha kan pa k’o wi ri barco.

Rub’enam ri Pablo k’a chila’ Jerusalem

¹ Tek’uchiri’ xeqaya kan ri hermanos, xqamaj b’i qab’e pa barco y xoj’ek jusuk’ k’a pa ri tinamit Cos. Chuka’m q’ij xojopon pa ri tinamit Rodas. Echiri’ xojel b’i chiri’, xoj’ek pa ri tinamit Pátara. ² Chupa k’u wa tinamit Pátara xqariq jun barco ke’ek Fenicia. Xojaq’an k’u ri’ chupa y xqamaj b’i qab’e chwi ri mar. ³ Ek’u la’ kojb’in pa ri barco, xqil kan ri isla Chipre, wa’ xkanaj kan pa mox chiqe. Xqamaj k’u b’i pa taq ri luwar re Siria y xojopon pa ri tinamit Tiro, ma ri barco ku’ya’a kan eqa’n chiri’.

⁴ Chupa k’u wa tinamit xeqariq ri kikojom rub’i’ ri Cristo y xojkanaj wuqub’ q’ij kuk’. Ek’u rike xkipixab’aj ri Pablo cha’ na ke’ek ta Jerusalem, ma ri Ruxlab’ixel ri Dios xuq’alajisaj chike ri kuk’ulumaj ri Pablo we xopon chila’. + 21:4 Hch. 20:22-23 ⁵ Na ruk’ ta k’u ri’, echiri’ xik’ow ri wuqub’ q’ij, xojel b’i chiri’. Konoje ri e aj chiri’, junam kuk’ ri kixoqil y ri kalk’o’al, xojkachb’ilaj lo k’a tza’m ja che ri tinamit. Chuchi’ ri mar xqaxukub’a’ qib’ y xqa’an orar. ⁶ Xqalaq’apuj qib’ chiqawach. Tek’uchiri’, ri’oj xojaq’an chupa ri barco, yey rike xetzelej chikocho.

⁷ Xqamaj tanchi ub’i qab’e chwi ri mar; xojel lo pa ri tinamit Tiro y xojopon pa ri tinamit Tolemaida. Tek’uchiri’, xqaya rutzil kiwach ri hermanos chiri’ y xojkanaj kan jun q’ij kuk’.

⁸ Chuka’m q’ij k’ut, xojel b’i y xojopon pa ri tinamit Cesarea. Chila’ xojok chirocho ri Felipe, ri aj tzijol re ri Utzilaj Tzij, jun chike ri wuqub’ diáconos. + 21:8 Hch. 6:3-5 Y xojkanaj k’u kan ruk’. ⁹ Ek’u rire e k’o kajib’ umi’al k’amaja’ kek’uli’ik yey rike kaki’an q’alajisanik ruma ri Dios.

¹⁰ Xojnajtir chiri’ jujun q’ij. Echiri’ oj k’o chiri’, xk’un jun q’alajisanel re ri Dios, Ágabo rub’i’, petinaq Judea. ¹¹ Wa’ wa’chi xojo’lrila’. Xuk’am k’u ri’ rupas ri Pablo y chirib’il rib’ xuyut ri raqan y ruq’ab’; tek’uchiri’, xub’i’ij:

—Jewa’ kub’i’ij ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios: “Chila’ Jerusalem, jewa’ kaki’an raj judi’ab’ che rachi rajaw wa jun pas, kakiyutu yey kakiya k’u pakiq’ab’ ri na e ta aj judi’ab’” —xcha’.

¹² Echiri’ xqata wa’, ri’oj y ri e aj Cesarea lik xojelaj che ri Pablo cha’ na ke’ek ta Jerusalem.

¹³ Pero ri Pablo xuk’ul uwach chiqe:

—¿Su’chak koq’ alaq y kakoj alaq unimal b’is chinuk’u’x? Ma ri’in nuya’om ne wanima’ na xew ta ri kinyutik, ma kin’ek tob’ ne kinkam pa ri tinamit Jerusalem ruma rub’i’ ri Qanimajawal Jesús —xcha’.

¹⁴ Yey ruma k’u na xqach’ij ta uq’atexik cha’ na ke’ek taj, xqoq’otaj kojch’a’t ruk’ puwi wa’, xew k’u xqab’i’ij che:

—E chu’ana na ri’ janipa ri karaj ri Qanimajawal —xojcha’.

¹⁵ Ik’owinaq chi wa’, xqayijb’a’ qib’ y xqamaj b’i qab’e pa ri tinamit Jerusalem. ¹⁶ Y xojkachb’ilaj b’i jujun chike ri kikojom rub’i’ ri Cristo chiri’ Cesarea. Kuk’ rike k’o jun aj Chipre Mnasón rub’i’. Rire e kuk’il ri nab’e kikojom rub’i’ ri Cristo. Yey ruk’ ri Mnasón koje’kanaj kan wi chila’ Jerusalem.

Ri Pablo kopon Jerusalem

¹⁷ Echiri’ xojopon Jerusalem, ri hermanos xojkik’ul ruk’ ki’kotemal.

¹⁸ Chuka’m q’ij k’ut, ri Pablo xe’ek quk’ che rilik ri Jacobo yey konoje ri e aj wach re riglesia kimolom kib’ chiri’. ¹⁹ Ek’uchiri’ ri Pablo uk’isom chi uya’ik rutzil kiwach wa hermanos, xujeq utzijoxik chike janipa ri u’anom ri Dios chikixo’l ri na e ta aj judi’ab’ ruma ri chak katajin rire che u’anik.

²⁰ Echiri’ xkita wa’ ri hermanos, lik xkiyak uq’ij ri Dios. Pero xkib’i’ij che ri Pablo:

«Kil la wa’, hermano, janipa lo mil chi aj judi’ab’ kikojom chi rub’i’ ri Cristo wara Jerusalem; yey konoje kiya’om kib’ che utaqexik ri Tzij Pixab’ tz’ib’ital kan ruma ri Moisés. ²¹ Pero xtzijox k’u chike puwi ri k’utunik la chikiwach konoje raj judi’ab’ ejeqel naj chikixo’l ri na e ta aj judi’ab’. Kab’i’x k’u ri’ rilal keq’atej la che utaqexik ri taqanik re ri Moisés, ma kab’i’ij la chike na kakikoj ta chi ri retalil re circuncisión chike ri kalk’o’al y na kaki’an ta chi ne janipa ri kik’utum kan ri qati’-qamam. ²² »¿Sa’ k’u ri kaqa’an ri’oj che wa’? Ma la’ kakimol ne kib’ ruk’iyal winaq chi’ij la, we xkito xk’un la.

²³ »Xew k’u ’ana la wa kaqab’i’ij che’la: E k’o kajib’ achijab’ chiqaxo’l ri’oj, chirajawaxik chike kaki’an ri kib’i’tisinik chwach ri Dios. + 21:23 “Ri kib’i’tisinik chwach ri Dios”: Wa’ e kach’a’t puwi ri “voto nazareo”. Ri ka’anaw wa’, kub’i’tisij che ri Dios juna janipa q’ij na kutij ta uwa’al uva, na kuq’at ta ruwi’ y na kaqib’ ta ruk’ juna anima’. We xuk’isb’ej k’u wa’, kuya chwa raltar taq ruqasa’n lik k’i rajil. Kuq’at k’u ruwi’ y kaya’ ruwi’ pa ri aq’ puwi raltar, k’utub’al re u’anom chi ronoje rub’i’tisinik chwach ri Dios. Nm. 6:1-20 ²⁴ Chek’ama b’i uk’ la, josq’ij ib’ la chwach ri Dios junam kuk’ rike, jela’ pacha’ ri kub’i’ij ri taqanik tz’ib’ital kan ruma ri Moisés. Tojo k’u kan la ri kiqasa’n + 21:24 Ri Pablo xutoj ri kiqasa’n, ma laj rike na kakich’ij ta rajil. cha’ utz kakisokaj ri kiwi’. Jek’ula’ kaq’alajin chikiwach konoje: E janipa ri tzijom chike puwi ri k’utunik la, na e ta k’ana u’anom; y kakil ne ri lik jusuk’ kab’in la, ma e kanimaj la ri Tzij Pixab’.

²⁵ »Chike k’u ri na e ta aj judi’ab’ kikojom rub’i’ ri Cristo, ri’oj qatz’ib’am chi chike na chirajawaxik taj kakitaqej taq wa’; xew makitij ri ik’owisam chi chikiwach ri tiox, makitij kik’ y makitij awaj xa ejitz’am, yey maketz’ab’ej ne uwa kiq’ij kuk’ jujun chik na kik’ulel taj» xecha che ri Pablo. + 21:25 Hch. 15:28-29

²⁶ Ek’u ri Pablo xeb’uk’am b’i ri kajib’ achijab’ ruk’ y chuka’m q’ij xujosq’ij rib’ chwach ri Dios junam kuk’ rike. Tek’uchiri’, xok pa ri Rocho Dios re kub’i’ij jampala’ kak’is ruq’ijol ri kijosq’ikil y ke’kiya’a chwa raltar ri kiqasa’n chikijujunal rike.

²⁷ Ek’uchiri’ ya kak’is ri wuqub’ q’ij re ri kijosq’ikil chwach ri Dios, + 21:27 Nm. 6:1,9-12; 19:12 e k’o jujun aj judi’ab’ e aj pa taq ri luwar re Asia xkil ri Pablo k’o pa ri Rocho Dios. Xekichok k’u ruk’iyal winaq cha’ kakichap ri Pablo. ²⁸ Kesik’in k’u che ub’i’xikil:

«¡Achijab’ alaq aj Israel, chojto’o alaq! E achi wa’ ik’owinaq pa taq ronoje luwar y kak’utun chikiwach konoje ri winaq ruk’ taq ch’a’tib’enik chirij ri qatinamit, chirij ri Tzij Pixab’ y chirij ri Rocho Dios. Yey na xew ta wa’, ma u’anom che wa Santowilaj Luwar pacha’ na jinta chi uq’ij echiri’ xeb’ukoj lo jujun na e ta aj judi’ab’ pa ri Rocho Dios, yey wa’ xeb’ok pa ri luwar na taqal ta chike» kecha’. ²⁹ Jela’ xkib’i’ij, ma ri petinaq loq kilom ri Pablo pa ri tinamit achb’ilam ruma ri Trófimo, jun achi aj Éfeso. Ruma k’u wa’, xkich’ob’ raqan ri Pablo ukojom lo chupa ri Rocho Dios wa jun achi na e ta kuk’il ri e aj judi’ab’.

³⁰ Jek’uri’la’ konoje ri tinamit xeyik-ka’nik y xkijeq ketukukik. Ri winaq na jampatana xeteni’ chiri’ y xkichap ri Pablo. E la’ kichararem xkesaj b’i pa ri Rocho Dios y xkitz’apila’ taq ri okib’al.

³¹ Ek’u ri’ kakaj kakikamisaj. Xopon k’u ub’i’xikil che ri comandante + 21:31 “Comandante”: Wa’ e jun taqanel ke mil soldados. ke ri soldados e aj Roma: «Konoje ri tinamit ketukukik.»

³² Ek’u ri comandante xeb’uk’am b’i ri soldados kuk’ ri kicapitanes. Keb’an k’u ri’ xeb’ek pa e k’o wi ri winaq. Echiri’ taq ri winaq xkil ri comandante kuk’ ri soldados, xkoq’otaj ri kaki’an k’ax che ri Pablo.

³³ Ek’u wa comandante xew xoponik, xuchap ri Pablo y xtaqan che kaya’i’ pa keb’ karena. Tek’uchiri’, xutz’onoj china ri Pablo y sa’ rumak u’anom.

³⁴ Chikixo’l k’u ri’ ruk’iyal winaq na jinta chi katatajik, ma jujun kesik’in jewa’ y jujun chik kesik’in jela’. Na q’alaj ta chi k’enoq sa’ ri kakib’i’ij. Ruma k’u la’, ri comandante xtaqan che kak’am b’i ri Pablo chila’ pa ri cuartel.

³⁵ Ek’uchiri’ xeb’opon ri soldados ruk’ ri Pablo che taq ri lepelaq re ri cuartel, xajawaxik xkitelej ma ruk’iyal winaq kakaj kakichap ri Pablo re kaki’an k’ax che. ³⁶ Ma ruk’iyal winaq re ri tinamit ketenenik, kiternab’em lo ri Pablo y kesik’inik: «¡Kamisaxoq! ¡Kamisaxoq!» kecha’.

Ri Pablo kuto’b’ej rib’ chikiwach taq ri winaq

³⁷ Echiri’ kakikoj b’i ri Pablo pa ri cuartel, rire jewa’ xub’i’ij che ri comandante:

—¿Kaya nawi la chwe kinch’a’t k’enoq uk’ la? —xcha’.

Ri comandante xutz’onoj che:

—¿Kariq ri’at katch’a’t pa ri ch’a’tem griego? ³⁸ ¿Na at ta neb’a ri jun aj Egipto, ri xujeq jun ch’a’oj wa maja’ naj echiri’ xeb’eresaj b’i kajib’ mil achijab’ e kamisanel pa taq ri luwar katz’intz’otik? —xcha che.

³⁹ Xub’i’ij k’u ri Pablo:

—Na in taj. Paqatzij wi in jun achi laxik in kuk’il ri e aj judi’ab’. In alaxinaq pa ri tinamit Tarso, jun tinamit lik k’o uwach re Cilicia. No’j kantz’onoj k’u ko che’la, ya’a ko la chwe kinch’a’t chikiwach ri tinamit —xcha’.

⁴⁰ Ek’u ri comandante xuya luwar che kach’a’tik. Xtak’i’ k’u ri’ ri Pablo che taq ri lepelaq re ri cuartel y xu’an jun k’utub’al ruk’ ruq’ab’ chikiwach ri tinamit cha’ ketani’ik. Xetz’in ka’n k’u ri’. Ek’u ri Pablo xujeq kach’a’t pa ri ch’a’tem hebreo, jewa’ xub’i’ij:

¹ «Alaq achijab’ y alaq nimaq winaq, tana k’u alaq wo’ora wa to’b’al wib’ kan’an chiwach alaq» xcha ri Pablo.

² Echiri’ ri winaq xkito kach’a’t chikiwach pa ri ch’a’tem hebreo, más xetz’inka’nik.

Ek’u ri Pablo xub’i’ij:

³ «Paqatzij wi ri’in in kuk’il ri e aj judi’ab’. In alaxinaq pa ri tinamit Tarso, jun tinamit re ri luwar re Cilicia; no’j chupa wa tinamit Jerusalem in k’iyinaq wi. In tijotal k’u lo chwi ri Tzij Pixab’ ruma ri Gamaliel ruk’ jun tijonik lik e chirij ri tzijpixab’ ke kan ri qati’-qamam. Lik nuya’om nuk’u’x che uloq’nimaxik ri Dios jela’ pacha’ onoje ralaq waq’ij ora.

⁴ »Ri petinaq loq ri’in xenuternab’ej ne ruk’ kamik ri etaqeyom wa jun K’ak’ B’e re ri Jesús. Tob’ achijab’ o tob’ ixoqib’ xeb’enuya pa karena y xeb’e’nuya’a pa cárcel. ⁵ Ri kajawal raj chakunel pa Rocho Dios y konoje ri nimaq winaq re ri tinamit lik keta’am qatzij wa kamb’i’ij, ma rike lik xkilo sa’ taq ri xin’ano. Ma chike ne rike xink’ul wub’i uwujil, tz’ib’ital b’i chike raj wach e aj judi’ab’ e k’o Damasco cha’ utz keb’enuchap lo chi presoyil ri kikojom rub’i’ ri Cristo y keb’enuk’am lo Jerusalem re keya’i’ pa k’axk’ob’ik.

Ri Pablo kutzijoj su’anik xjalk’atitaj rub’inik usilab’ik

(Hch. 9:1-19; 26:12-18)

⁶ »Ek’u la’ kintajin chi b’e y xa naqaj chik in k’o che ri tinamit Damasco, echiri’ laj pa tik’il q’ij xaqik’ate’t xpe chila’ chikaj ruwonib’al jun aq’. Wa’ xwol ka’n panuwi’ y xusutij wij. ⁷ Xintzaq pulew y xinta k’u jun qulaj jewa’ kub’i’ij chwe: “Saulo, Saulo, ¿su’chak katch’o’jin chwij?” xcha’.

⁸ »Y ri’in xink’ul uwach: “¿China rilal, Wajawal?”

Rire xub’i’ij chwe: “Ri’in in Jesús ri aj Nazaret, ri jun katch’o’jin chirij” xcha’.

⁹ »Yey ri e k’o wuk’ paqatzij wi xkil ruwonib’al ri aq’ xwol ka’n panuwi’ y xkixi’ij kib’ che; no’j na xkimaj ta usuk’ ri qulaj kach’a’t wuk’.

¹⁰ »Ek’u ri’in ximb’i’ij: “¿Sa’ k’u ri’ kan’ano, Wajawal?”

»Y ri Qajawal xub’i’ij chwe: “Chatyaktajoq y jat pa ri tinamit Damasco, ma chiri’ kab’i’x wi chawe janipa ri kuaj Ri’in ka’an ri’at” xcha’.

¹¹ »Ri’in na xintzu’n ta chi k’u ri’ ma ruwonib’al ri aq’ xwol ka’n panuwi’, xuchup upa nuwach. Xa k’u xinch’elex b’i che ri nuq’ab’ kuma ri e wachb’i’il, y jela’ xinopon pa ri tinamit Damasco.

¹² »Chiri’ k’u ri’ k’o jun achi Ananías rub’i’; rire lik jusuk’ rub’inik che utaqexik taq ri taqanik re ri Tzij Pixab’, yey lik chom ruch’a’tib’exik kaki’an konoje raj judi’ab’ ejeqel chiri’. ¹³ Xk’un k’u ri Ananías che wilik, xqib’ wuk’, y jewa’ xub’i’ij chwe: “Hermano Saulo, chak’ulu tanchi ratzu’nib’al” xcha’. Chupa k’u la’ la joq’otaj, xintzu’n tanchik y xinwil uwach ri Ananías.

¹⁴ »Ek’u ri Ananías xub’i’ij chwe: “Ri Dios ke kan ri qati’-qamam, atucha’om chik cha’ kaweta’maj sa’ ri lik karaj Rire, kawil k’u uwach ri Jun lik jusuk’ y kata chi uchi’ janipa ri kub’i’ij chawe. ¹⁵ Ma katu’ana at q’alajisay re Rire chikiwach konoje ri tikawex puwi taq ri awilom y atom che. ¹⁶ Ek’u wo’ora, ¿sa’ chi ri kawoy’ej? Chatyaktajoq y chak’ulu ri bautismo cha’ katch’ajtaj che ramak; yey cha’ana k’u wa’ chupa rub’i’ ri Qanimajawal” xcha chwe.

Ri Pablo kutzijoj su’anik xtaq b’i kuk’ ri na e ta aj judi’ab’

¹⁷ »Xintzelej k’u lo Jerusalem. Ek’u ri’ kan’an orar pa ri Rocho Dios echiri’ xaqik’ate’t xq’alajisax jun k’utub’al re ri Dios chinuwach. ¹⁸ Xinwil k’u uwach ri Qanimajawal y jewa’ ri xub’i’ij chwe: “Chawilij, chatel b’i pa wa tinamit Jerusalem ma ri tzijonik panuwi’ Ri’in na kakik’ul ta ri winaq wara” xcha’.

¹⁹ »Ri’in ximb’i’ij k’u che: “Wajawal, rike lik keta’am janipa ri na utz taj nu’anom lo chike ri kikojom ri b’i’ la echiri’ xin’ek pa taq sinagoga re keb’enuk’am b’i pa cárcel y kamb’alak’uj kipa. ²⁰ Yey ri’in in k’o chiri’ echiri’ xkamisax ri Esteban, ri jun xq’alajisan wach la chikiwach ri winaq. In ne jun chike ri xkib’i’ij utz kakamisaxik; yey in ri xinchajij kan ri kiq’u’ ri xekamisan re” xincha che ri Qanimajawal.

²¹ »Pero ri Qajawal xub’i’ij chwe: “Jat, ma Ri’in lik naj katintaq wub’i chikixo’l taq ri tinamit na e ta aj judi’ab’”» xcha’.

²² Ek’u ri’ ruk’iyal winaq, na xkiya ta chi luwar che ri Pablo kach’a’tik. Ek’uchiri’, xkijeq kesik’inik, kakib’i’ij: «Chisacha uwach la’ la jun achi ma na taqal ta chi che kak’asi’ik» kecha’.

²³ Yey kesik’in k’u ri’ ri winaq y kakimach’ taq ri kiq’u’ pulew y kakipuk’ ulew chikaj.

Ri Pablo kukoj rib’ chwach ri comandante aj Roma

²⁴ Ruma k’u la’, ri comandante xtaqan che kokisax b’i ri Pablo pa ri cuartel y kajich’ upa cha’ jela’ keta’maxik su’chak kesik’in ri winaq chirij.

²⁵ Echiri’ ri soldados kakiximo re kakijich’ upa, ri Pablo xutz’onoj che ri capitán + 22:25 “Capitán”: Wa’ e aj wach ke cien soldados. k’o chiri’:

—¿Usuk’ neb’a kajich’ upa junoq aj Roma we k’amaja’ kaq’at tzij puwi’? —xcha’.

²⁶ Echiri’ xuta wa’ ri capitán, xe’ek y xub’i’ij che ri comandante:

—Ch’ob’o la chi utz sa’ ri ka’an la, ma wa’chi aj Roma —xcha’.

²⁷ Ek’u ri comandante xqib’ ruk’ ri Pablo y xub’i’ij che:

—Chab’i’ij pe chwe: ¿Qatzij at aj Roma? —xcha che.

Ri Pablo xuk’ul uwach:

—Qatzij, in aj Roma —xcha’.

²⁸ Ek’u ri comandante xuk’ul uwach:

—Ri’in ruk’ uk’iyal puaq xya’ nuwuj re xinu’an aj Roma —xcha’.

Yey ri Pablo xub’i’ij:

—No’j ri’in, in aj Roma chwi walaxik loq + 22:26-28 “Aj Roma”: Wa’ na e ta ke’elawi ri Pablo xalax chupa ri tinamit Roma, ma rire xalax Tarso. Ri ke’elawi e chwi ralaxik loq k’o uwuj kub’i’ij rire aj Roma. Laj xya’ wa wuj che, ruma ruqaw o rumam xu’an juna chomilaj chak che ri tinamit. —xcha’.

²⁹ Na jampatana k’u ri’, e janipa ri e k’o chiri’ re kakijich’ upa, xeb’el ruk’. Yey ne ri comandante echiri’ xuto ri Pablo aj Roma, xpe xi’in ib’ ruk’ ruma uya’om ri Pablo pa karena.

Ri Pablo kuto’b’ej rib’ chikiwach raj q’atal tzij

³⁰ Ek’u ri comandante xraj kareta’maj pa saqil wi sa’ ri mak kakitz’aq raj judi’ab’ chirij ri Pablo. Ruma k’u ri’, chuka’m q’ij xutaq kik’amik ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios kuk’ konoje ri uchapom wi rib’ ri q’atb’al tzij. Xutaq resaxik ri karena che ri Pablo; xuk’am k’u uloq y xuya chikiwach.

¹ Ek’uchiri’, ri Pablo xuch’ikib’a’ ruwach pakiwi taq ri uchapom wi rib’ ri q’atb’al tzij y jewa’ xub’i’ij:

—Achijab’ alaq watz-nuchaq’, ri petinaq loq yey k’a e ne nu’anom waq’ij ora, lik kuna’ nuk’u’x jusuk’ ri nub’inik chwach ri Dios —xcha’.

² Ruma k’u la xub’i’ij ri Pablo, ri Ananías ri kajawal raj chakunel pa Rocho Dios, xeb’utaq ri e k’o ruk’ cha’ kakiraw t’o’y chwa re’.

³ Ek’u ri Pablo xub’i’ij che:

—¡Chu’ana ri Dios uk’ la janipa ri ka’an la chwe, rilal xa keb’ palaj la! + 23:3 “Xa keb’ palaj la”: Pa ri ch’a’tem griego kub’i’ij “lal uwa xan xa chunam rij”. Ma lal kojotalik re kaq’at la tzij panuwi’ e chirij ri kub’i’ij ri Tzij Pixab’; no’j kamakun k’u la chirij wa Tzij Pixab’ ruma xtaqan la ka’an k’ax chwe tob’ na e ta kub’i’ij ri’ ri Tzij Pixab’ + 23:3 Ri Tzij Pixab’ na kuya ta luwar kaya’i’ junoq pa k’ax we k’amaja’ kaq’alajinik k’o umak. Lv. 19:15 —xcha’.

⁴ Ri e k’o chiri’ xkib’i’ij che ri Pablo:

—¿Sa’ch? ¿Kayaj kami ri’ ri’at ri kajawal raj chakunel pa Rocho Dios? —xecha’.

⁵ Ri Pablo xub’i’ij:

—Alaq watz-nuchaq’, ri’in na weta’am taj we rire e kajawal raj chakunel pa Rocho Dios. We ta e la’ weta’am china rire, na kamb’i’ij ta wa’ che, ma tz’ib’ital kan chupa Ruch’a’tem ri Dios: “Ma’an ri tzel katch’a’t chirij ri taqanel re ratinamit” + 23:5 Éx. 22:28 —xcha’.

⁶ Ek’u ri Pablo reta’am nik’aj chike ri aj q’atal tzij e saduceos y nik’aj chik e fariseos. Ruma k’u la’, rire lik ko xch’awik, jewa’ xub’i’ij:

—Achijab’ alaq watz-nuchaq’, ri’in in kuk’il ri e fariseos yey in uk’ajol jun fariseo; ek’u wo’ora kaq’at tzij panuwi’ xa ruma ri kub’ul pan nuk’u’x che ri k’astajib’al ke ri ekaminaq —xcha’.

⁷ Echiri’ xub’i’ij wa’ ri Pablo, ri fariseos kuk’ ri saduceos xkijeq kakichapala’ kib’ chikiwach; y jela’ konoje ri kimolom kib’ xkijach kipa. ⁸ Ma chikiwach ri saduceos, na jinta k’astajib’al ke ri ekaminaq, na e jinta ne ángeles y na e jinta ne jujun chik uxlab’ixel; no’j chikiwach ri fariseos, e k’o konoje wa’. ⁹ Y xkijeq lik kewoqoqik.

E k’o k’u jujun chike raj k’utunel re ri tzijpixab’ e kuk’il ri fariseos. Rike xeyaktajik y xkijeq kech’o’jinik, jewa’ kakib’i’ij: «Na jinta mak kaqariq chirij wa jun achi. K’axtaj rire e juna taqo’n petinaq ruk’ ri Dios o juna ángel uq’alajisam wa’ che. Yey we e ri’, na utz taj kojch’o’jin ri’oj chirij ri Dios» kecha’.

¹⁰ Jek’ula’ ri ch’a’oj chikiwach lik xe’ek chunimal. Ruma k’u ri’, ri comandante lik xuxi’ij rib’, ma xuch’ob’ raqan kakiraqij upa ri Pablo. Ewi xtaqan che kisik’ixik jujun chik soldados cha’ kakesaj b’i ri Pablo chikixo’l y kakik’am b’i pa ri cuartel.

¹¹ Chuka’m aq’ab’ k’ut xuq’alajisaj rib’ ri Qanimajawal chwach ri Pablo y xub’i’ij che: «Pablo, chanimarisaj ak’u’x; ma jela’ pacha’ xinaq’alajisaj Ri’in chikiwach ri e aj Jerusalem, jek’ula’ lik chirajawaxik ka’ana pa ri tinamit Roma» xcha’.

Jujun aj judi’ab’ kakich’ob’o su’anik kakikamisaj ri Pablo

¹² Chuka’m q’ij echiri’ xsaqirik, e k’o jujun aj judi’ab’ xki’an tzij chikiwach cha’ kakikamisaj ri Pablo. Xkib’i’ij k’ut chwach ri Dios na kewa’ tana y na kakitij ta ne miq’ina’ we na kakikamisaj ta ri Pablo nab’e. Yey xkib’i’ij peta na k’ax pakiwi’ we na xkich’ij ta u’anik ri tzij xki’an chikiwach. ¹³ Yey ri kik’iyal ri xkiya kib’ chupa wa’, xik’ow che cuarenta.

¹⁴ Konoje wa’ xeb’ek kuk’ ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios y kuk’ ri nimaq winaq re ri tinamit, y jewa’ xkib’i’ij chike:

—Ri’oj xqab’i’ij peta na k’ax paqawi’ we na xqach’ij ta u’anikil wa tzij xqa’an chiqawach. Ma chwach ri Dios xqab’i’ij na jinta k’o kaqatijo we na kaqakamisaj ta ri Pablo nab’e. ¹⁵ Ek’u wo’ora ralaq junam kuk’ taq ri uchapom wi rib’ ri q’atb’al tzij, tz’onoj alaq che ri comandante kuk’am lo ri Pablo chiwach alaq chwe’q. ’Ana k’u alaq che pacha’ e ri’ kata alaq uchi’ puwi taq ri tz’aqom chirij; yey ek’u ri’oj kaqoy’ej pa b’e re kaqakamisaj —xecha’.

¹⁶ K’o k’u jun ralab’ ri ranab’ ri Pablo yey rire xuto kakich’a’tib’ej puwi ri kamisab’al re ri Pablo kaki’an pa b’e. Xe’ek k’ut, xok b’i pa ri cuartel y xu’tzijoj wa’ che ri Pablo.

¹⁷ Ewi ri Pablo xusik’ij jun chike ri capitanes ke ri soldados y xub’i’ij che:

—K’ama b’i la wa jun ala chwach ri comandante, ma k’o karaj kub’i’ij che, yey lik il uwach kuto —xcha’.

¹⁸ Ri capitán xuk’am k’u b’i rala y xu’ya’a chwa ri comandante, y jewa’ xub’i’ij che:

—Ri Pablo, ri jun k’o pa cárcel, xinusik’ij y lik xelaj che cha’ kank’am lo wa jun ala chiwach la, ma k’o karaj kutzijoj che’la —xcha’.

¹⁹ Ek’u ri comandante xuk’am b’i rala che ruq’ab’ y xresaj b’i rib’ junam ruk’ rala chikixo’l ri e k’o chiri’. Ek’uchiri’, xutz’onoj che:

—¿Sa’ ri kawaj katzijoj chwe? —xcha’.

²⁰ Rala xub’i’ij che:

—Ek’o jujun aj judi’ab’ ki’anom tzij chikiwach cha’ kakitz’onoj che’la kak’am b’i la ri Pablo chwe’q chwach ri q’atb’al tzij, ma kaki’an che pacha’ e ri’ kata’ uchi’ puwi taq ri tz’aqom chirij. ²¹ Pero wa’ makoj la; ma kik’ow che cuarenta ri kik’iyal rachijab’ kakewaj kib’ pa b’e. Y konoje wa’ xkib’i’ij peta na k’ax pakiwi’ we na xkich’ij ta u’anikil wa xkijikib’a’ uwach. Ma xki’an tzij chikiwach na kewa’ taj y na kakitij ta ne kimiq’ina’, we na kakikamisaj ta ri Pablo nab’e. Yey wo’ora xa kakoy’ej sa’ ri kab’i’ij rilal che ri kakitz’onoj —xcha’.

²² Ek’u ri comandante xuk’isb’ej ruch’a’tem ruk’ rala, xew k’u xub’i’ij b’i che:

—Na jinta k’o kab’i’ij wi we atzijom chi wa’ chwe —xcha’.

Ri Pablo kataq b’i chwach ri taqanel Félix

²³ Tek’uchiri’, wa comandante xeb’usik’ij keb’ capitanes y xeb’utaq che kekimol kichi’ keb’ ciento soldados re keb’ek chaqan y setenta re keb’ek chwi kawayu’; yey keb’ ciento chik e k’aqal lanza. Konoje taq wa’ keb’ek k’a pa ri tinamit Cesarea pa ri b’elejeb’ ora + 23:23 “Ri b’elejeb’ ora”: Kil “hora” pa vocabulario. chaq’ab’. ²⁴ Y xtaqan che kakiyijb’a’ ukawayu’ ri Pablo cha’ kareq’nab’ej b’i y jek’ula’ na jinta k’o kuk’ulumaj chwikiq’ab’ cha’ kopon na chwach ri taqanel Félix. ²⁵ Yey xutz’ib’aj k’u b’i jun carta cha’ kakiya pan che ri taqanel Félix, jewa’ utz’ib’axik xu’ano:

²⁶ Ri’in in Claudio Lisias, kantaq b’i wa jun carta che’la, lal nimalaj taqanel Félix. K’ulu rutzil wach la.

²⁷ Wa jun achi kantaq b’i che’la, xchap kuma raj wach e aj judi’ab’ y ya ne e ri’ kakikamisaj. Ek’u ri’in kuk’ ri nusoldados xi’nwesela’ pakiq’ab’ ma xinweta’maj rire aj Roma.

²⁸ Pero ruma k’u xuaj kanweta’maj sa’ ri kakitz’aq wi uchi’, xink’am b’i rire pa ri q’atb’al tzij ke raj judi’ab’. ²⁹ Xinta k’u ri’, ri kakitz’aq wi uchi’ xa e puwi taq ri kikojob’al chwi ri tzijpixab’ ki’ke. Ek’u ri’in na jinta juna mak xinriq che re kakamisaxik o re kaya’ pa cárcel.

³⁰ Y ruma k’u xo’lb’i’x chwe sa’ ri kiyijb’am raj judi’ab’ chirij cha’ kakikamisaj, xinch’ob’ k’u ri’ más utz we kantaq b’i chiwach la. Yey e janipa ri ketz’aqaw uchi’, xeb’enutaq che kakiq’alajisaj chiwach rilal janipa ri kitz’aqom chirij.

Chila k’u ko ib’ la.

³¹ Ek’u ri soldados xkik’am b’i ri Pablo jela’ pacha’ ri taqanik x’an b’i chike, y chaq’ab’ xkik’am b’i pa ri luwar Antípatris. ³² Chuka’m q’ij k’ut, xetzelej lo pa ri cuartel ri soldados eb’enaq chaqan; yey ri soldados eb’enaq chwi kawayu’, xkimaj chub’i kib’e ruk’ ri Pablo.

³³ Ek’uchiri’ xeb’opon wa’ chupa ri tinamit Cesarea, xkiya ri carta che ri taqanel y xe’kiya’a k’u ri Pablo chwach. ³⁴ Ri taqanel xrajilaj ri carta y xutz’onoj pa aj wi ri Pablo. Echiri’ xreta’maj aj pa ri luwar re Cilicia, ³⁵ jewa’ xub’i’ij che: «K’ate katinto echiri’ kek’un lo ri etz’aqayom achi’» xcha’.

Xtaqan k’u che cha’ kachajix pa ri palacio re ri Herodes.

Ri Pablo kuto’b’ej rib’ chwach ri taqanel Félix

¹ Wo’ob’ q’ij k’u rik’owik wa’ echiri’ ri Ananías ri kajawal raj chakunel pa Rocho Dios xqaj lo pa ri tinamit Cesarea. Rire erachb’ilam lo jujun nimaq winaq re ri tinamit y jun chik achi aj esay kichi’, Tértulo rub’i’. Xeb’opon k’u ri’ chwach ri taqanel re kakitz’aq uchi’ ri Pablo.

² Ek’uchiri’ xsik’ix ri Pablo, ri Tértulo xujeqo kutz’aq uchi’, jewa’ kub’i’ij che ri taqanel Félix:

«Lal Félix ri lik k’o wach la, ri qatinamit uma rilal uriqom unimal utzil chomal y lik utz ri taqanik la paqawi’ ruma lik k’o na’oj la. ³ Wa’ wa utz ’anom la chiqe na xa ta janipa q’ij uwach y na xa ta pa jun luwar kaqil wi, ma pa taq ronoje luwar kaqil wi. Ruma k’u ri’ wa’, lik kaqatioxij che’la.

⁴ »Ek’u wa joq’otaj, cha’ na kaqab’ay ta la, ’ana ko la ri’ chojtana la k’enoq ruk’ ri relej k’u’x la.

⁵ »Wa qariqom ri’oj chirij wa jun achi e pacha’ chi jun petel-laj yab’il. Rire eb’uch’i’om ruk’ ch’a’oj konoje raj judi’ab’ e k’o pa taq ronoje luwar che ruwachulew. Yey e k’amayom kiwach ri jumutzaj tikawex kab’i’x “nazarenos” + 24:5 “Nazarenos”: Wa’ e b’i’aj xya’ chike ri e utijo’n ri Jesús ri aj Nazaret. chike. ⁶ Y na xew ta wa’, ma xutij ne uq’ij ku’an che ri Rocho Dios pacha’ na jinta chi uq’ij. + 24:6 Hch. 21:28 Ruma k’u la’, xqachapo y xqaj kaq’at tzij puwi’ e chirij ri tzijpixab’ qe ri’oj.

⁷ »Pero ri comandante Lisias xumin rib’ chiqaxo’l kuk’ uk’iyal soldados y xumaj paqaq’ab’. ⁸ Xeb’utaq k’u ri ketz’aqaw uchi’ wa’chi cha’ kepe na wara uk’ la. We xta k’u la uchi’, k’a ek’uchiri’ keta’maj la lik qatzij janipa ri qab’i’im ri’oj chirij» xcha’.

⁹ Yey raj judi’ab’ e k’o chiri’ xkijikib’a’ uwach che ri taqanel: «Lik qatzij; e u’anom janipa ri b’i’tal chirij» xecha’.

¹⁰ Ek’u ri taqanel xu’an jun k’utub’al che ri Pablo cha’ kach’a’tik, y rire xujeq ub’i’xikil:

«Lik weta’am uk’iyal chi junab’ lal aj q’atal tzij re wa qatinamit; e uwari’che, ruk’ ronoje nuk’u’x kanto’b’ej wib’ chiwach la. ¹¹ We ka’aj la katz’onob’ej la puwi’, keta’maj k’u la ri’: Ri’in k’a e ne ukab’lajuj q’ij ri’ xinopon pa ri tinamit Jerusalem cha’ kanloq’nimaj uq’ij ri Dios. ¹² Yey ri ketz’aqaw nuchi’, rike na xinkiriq taj kinch’o’jin ruk’ junoq, na xinkiriq tane e enuch’i’om ruk’ ch’a’oj ruk’iyal winaq pa ri Rocho Dios, pa taq ri sinagogas o pa juna chik luwar re ri tinamit. ¹³ Jek’uri’la’, rike na utz taj kakijikib’a’ uwach chiwach la wo’ora janipa ri kitz’aqom chwij.

¹⁴ »Pero chiwach k’u la kanya wib’ chupa wa’: Qatzij, ri’in in k’o chupa ri B’e re ri Cristo, yey rike kakib’i’ij che wa B’e, xa e jun k’utunik re sokoso’nik. Pero chupa wa’ wa B’e, ri’in e kanloq’nimaj ri Dios ke ri qati’-qamam re ojertan; ma nukojom janipa ri k’o chupa Rutzij Upixab’ ri Dios tz’ib’ital kan ruma ri Moisés y kuma ri q’alajisanelab’. ¹⁵ Y jela’ pacha’ rike, ri’in lik nukub’am pan nuk’u’x ruk’ ri Dios. Ma weta’am ri Dios keb’uk’astajisaj na lo konoje ri ekaminaq; + 24:15 “Keb’uk’astajisaj na lo konoje ri ekaminaq”: Wa’ na e ta ke’elawi konoje keb’ok chila’ chikaj ruk’ ri Dios che jun chomilaj k’aslemal na jinta utaqexik. E ke’elawi konoje kek’astajik cha’ kaq’at tzij pakiwi’ ruma ri Dios. Dn. 12:2; Jn. 5:28-29; Hch. 23:6; 26:6-8 jela’ ku’an chike ri e jusuk’ y ri na e ta jusuk’. ¹⁶ Ruma taq k’u ri’ wa’, lik kinok il ri’in che ri nub’inik cha’ jela’ kak’oji’ ri nuna’oj chi jusuk’ chwach ri Dios y chikiwach ri tikawex.

¹⁷ »Yey ik’owinaq chi jujun junab’ ri’in na in oponinaq ta pa ri nutinamit; + 24:17 “Ri nutinamit”: Ri Pablo e kuk’il raj judi’ab’ tob’ xalax Tarso, jun tinamit lik naj che Jerusalem; no’j rutinamit e Jerusalem, ma chila’ xk’iy wi. Hch. 22:3; 26:4 k’a ek’u wo’ora xinoponik cha’ ki’nya’a nuqasa’n re to’b’al ke ri nib’a’ib’ + 24:17 Hch. 20:1-6 y ki’nya’a nuqasa’n chwa raltar re ri Dios.

¹⁸ »Echiri’ xine’kiriqa jujun aj judi’ab’ e petinaq pa taq ri luwar re Asia, ri’in e ri’ kank’is ri nujosq’ikil + 24:18 “Ri nujosq’ikil”: Nm. 6:1,9-12; 19:12 pa ri Rocho Dios. Na xinkiriq ta k’u chikixo’l ruk’iyal winaq o kuk’ ri ketukuk pa ch’a’oj. + 24:18 Hch. 24:5-6 ¹⁹ Ek’u wa e aj Asia, we k’o juna mak kakaj kakikoj chwij, lik e usuk’ ri’ e rike ri ko’lkib’i’ij wa’ chiwach la.

²⁰ »Yey k’u wa e k’o wara, kib’i’ij rike we k’o juna mak xkiriq chwij echiri’ xine’ela chwach ri q’atb’al tzij ke raj judi’ab’. ²¹ Ri numak ri’in chikiwach rike, e echiri’ xink’oji’ chikixo’l, xinsik’in chikiwach konoje, jewa’ ximb’i’ij: “Ralaq kaq’at alaq tzij panuwi’ waq’ij xa ruma nukub’am pan nuk’u’x che ri k’astajib’al ke ri ekaminaq”» xcha ri Pablo.

²² Ri taqanel Félix lik utom chi puwi wa K’ak’ B’e re ri Jesús. E uwari’che echiri’ xuta wa’, xuchaqij ri kimolom wi kib’, jewa’ xub’i’ij chike: «Echiri’ kak’un ri comandante Lisias, k’a ek’uchiri’ kank’is reta’maxik wa ik’amom lo chinuwach» xcha’.

²³ Xtaqan k’u che ri capitán ke ri soldados cha’ kachajix ri Pablo, yey xtaqan che cha’ kaya’ luwar chike ri rachb’i’il keb’o’lb’ina ruk’ y ko’lkinimaj.

²⁴ Jujun q’ij k’ut ik’owinaq, xopon tanchi ri taqanel Félix ruk’ ri rixoqil Drusila; + 24:24 “Drusila”: Rire e umi’al Herodes Agripa I y ranab’ Herodes Agripa II. Ri Drusila xujach kan ri nab’e rachijil cha’ ku’an rixoqil ri Félix. wa’ wi’xoq e kuk’il raj judi’ab’. Ek’u ri taqanel Félix xutaq usik’ixik ri Pablo y xuta chi uchi’ puwi ri kub’ulib’al k’u’xaj ruk’ ri Qanimajawal Jesucristo.

²⁵ Pero echiri’ ri Pablo xujeq kach’a’t chikiwach puwi ri jusuk’ b’inik, puwi ri lik kuchajij rib’ jun chirib’il rib’ cha’ na katzaq ta pa mak y puwi ri q’atb’al tzij katajin lo pakiwi raj makib’ chiqawach apanoq, ri taqanel xuxi’ij rib’ che wa’ y xub’i’ij: «Wo’ora jat, k’ate na katinsik’ij tanchik echiri’ kajami’ nuwach» xcha’.

²⁶ Yey wa taqanel Félix xa roye’em we ri Pablo kuya puaq che cha’ ruk’ ri’ kutzoqopij b’i. Ruma k’u la’, uk’iyal laj xusik’ij y xch’a’t ruk’. ²⁷ Xik’ow k’u keb’ junab’, yey ri taqanel Félix xjal b’i y xkanaj ri Porcio Festo puk’axel. Ek’u ri Félix, xa ruma karaj kakanaj kan utz chikiwach raj judi’ab’, xuya kan ri Pablo pa cárcel.

Ri Pablo kutz’onoj kuto’b’ej rib’ chwach ri nimalaj taqanel re Roma

¹ Oxib’ q’ij roponik ri Festo chila’ Cesarea, xel b’i cha’ ke’ek Jerusalem. ² Chiri’ k’u ri’, ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios kuk’ ri lik k’o kiwach chike raj judi’ab’, xkijeq kakikoj kib’ ruk’ elejem chwach ri Festo ruma ri kitz’aqom chirij ri Pablo. ³ Xkitz’onoj k’u che ri Festo lik chu’ana ko ri’ chuq’atisaj lo ri Pablo chike pa ri tinamit Jerusalem, pero ri kino’jim chi rike chikiwach e kakikamisaj ri Pablo pa b’e.

⁴ No’j ri Festo xuk’ul uwach: «Ri Pablo k’o pa cárcel pa ri tinamit Cesarea, yey pa keb’ oxib’ q’ij in k’o ne ri’in chila’. ⁵ Utz nenare’ we e k’o jujun e aj wach che alaq keb’ek wuk’, ma we k’o juna mak chirij wa’chi, utz kab’i’ij alaq chila’» xcha’.

⁶ Laj wajxaqib’ o lajuj q’ij k’u ri’ xu’an chikixo’l raj judi’ab’; tek’uchiri’, xtzelej pa ri tinamit Cesarea. Chuka’m q’ij, xtz’uyi’ k’u chupa ri q’atb’al tzij y xtaqan che kak’am lo ri Pablo chwach.

⁷ Echiri’ xk’am lo ri Pablo, raj judi’ab’ eb’elinaq pa ri tinamit Jerusalem xkimok rij, xkitz’aq k’u uchi’ u’anom uk’iyal mak lik na utz ta uwach, tob’ na xkiriq taj su’anik kakijikib’a’ uwach wa kakib’i’ij chirij.

⁸ Ek’u ri Pablo xuto’b’ej rib’ chikiwach konoje, jewa’ xub’i’ij:

—Ri’in na jinta k’ana in makuninaq wi, ma na in ch’a’tinaq ta chirij ri tzijpixab’ ke raj judi’ab’, chirij ri Rocho Dios o chirij ri nimalaj taqanel re Roma —xcha’.

⁹ Pero ri Festo, xa ruma karaj kakanaj kan utz chikiwach raj judi’ab’, jewa’ xub’i’ij che ri Pablo:

—¿Kawaj kate’ek Jerusalem y chila’ kaq’at tzij pawi’ chinuwach ruma taq wa’? —xcha’.

¹⁰ Ek’u ri Pablo xuk’ul uwach:

—Ri’in in k’o chi chwach jun q’atb’al tzij re ri nimalaj taqanel re Roma, pa taqal wi chwe kaq’at tzij panuwi’. Yey rilal lik eta’am la chi utz, ri’in na jinta juna mak nu’anom chikij raj judi’ab’. ¹¹ Ma we ta k’o juna numak o we ta k’o nu’anom re taqal chwe kinkamisax ruma, ri’ na kanjek’ ta wib’ che kinkamisaxik. No’j we na qatzij ta wa kitz’aqom chwij, na jinta junoq ri’ taqal che kinuya pakiq’ab’ raj judi’ab’. Kantz’onoj k’u ri’ cha’ ri nimalaj taqanel re Roma, e rire ri kuta nuchi’ + 25:11 Ruma ri Pablo aj Roma, k’o puq’ab’ kutz’onoj kata uchi’ ruma ri nimalaj taqanel re Roma we chwach rire na jusuk’ ta ri q’atb’al tzij ’anom puwi’. —xcha’.

¹² Ek’u ri Festo, echiri’ xuk’is kach’a’t kuk’ ri e ya’l una’oj, jewa’ xub’i’ij che ri Pablo:

—Xatz’onoj k’ut e ri nimalaj taqanel re Roma ri kataw achi’ pa q’atb’al tzij; jek’uri’la’ chwach ri nimalaj taqanel re Roma katintaq wub’i —xcha’.

Ri rey Agripa karaj kuta ri Pablo

¹³ Ik’owinaq chi k’u jujun q’ij echiri’ ri rey Agripa + 25:13 “Agripa”: Wa’ e Agripa II, uk’ajol Agripa I. ruk’ rixoq Berenice + 25:13 “Berenice”: Wa’ e umi’al Agripa I y ranab’ Agripa II. xeb’opon pa ri tinamit Cesarea cha’ kakiya rutzil uwach ri Festo. ¹⁴ Yey ruma lik uk’iyal q’ij xki’an chiri’, ri Festo xutzijoj che ri rey Agripa su’chak k’o ri Pablo pa cárcel, jek’uwa’ xub’i’ij che:

—Wara k’o jun achi ya’tal kan pa cárcel ruma ri taqanel Félix. ¹⁵ Echiri’ xinopon pa ri tinamit Jerusalem, ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios kuk’ ri nimaq winaq ke raj judi’ab’, xkikoj umak wa jun achi chinuwach y xkitz’onoj chwe asu kanq’at tzij puwi’. ¹⁶ Yey chike taq k’u ri’ wa’, ri’in ximb’i’ij: Chiqaxo’l ri oj aj Roma, we k’o junoq xkoji’ umak, nab’e na kaya’i’ che kuto’b’ej rib’ chikiwach ri kekojow umak. Y we xriqitaj k’u umak, k’a ek’uchiri’, kaq’at tzij puwi’ y kaya’i’ pa k’ax.

¹⁷ »E uwari’che, xew xek’un ri kikojom umak ri Pablo, ri’in na xinmayin ta ruk’ wa’; ma asu chuka’m q’ij, xintz’uyi’ pa ri q’atb’al tzij y xintaq k’u uk’amik.

¹⁸ »Xek’oji’ k’u chiri’ ri e aj tz’aqal tzij chirij, pero na jinta juna umak xkikojo pacha’ ri nuch’ob’om ri’in kakitz’aq chirij. ¹⁹ Ma ri mak xkitz’aq chirij, xa e taq puwi ri k’utunik ke ri aj judi’ab’ puwi ri Dios y puwi jun achi Jesús rub’i’, yey wa’ kaminaq chi nenare’, tob’ ri Pablo lik kujikib’a’ uwach k’aslik.

²⁰ »Ek’u ri’in, ruma na kanriq taj su’anik kanyijb’a’ ri k’o wi, xintz’onoj na che we karaj ke’ek pa ri tinamit Jerusalem cha’ chila’ ka’ani’ ri q’atb’al tzij puwi’ che ri tz’aqom chirij. ²¹ Pero ri Pablo xutz’onoj kata’ uchi’ ruma ri nimalaj taqanel Augusto. Ruma k’u la’, xintaqan che kachajix na pa ri cárcel wara, kopon na ruq’ijol kantaq b’i chwa ri nimalaj taqanel re Roma —xcha’.

²² Ek’uchiri’, ri Agripa jewa’ xub’i’ij che ri Festo:

—Ri’in lik kacha nuk’u’x kanto sa’ ri kub’i’ij wa jun achi —xcha ri Agripa.

Ewi ri Festo xub’i’ij che:

—Chwe’q na, kata la —xcha che.

²³ Chuka’m q’ij k’u ri’, ri Agripa y ri Berenice xeb’oponik. Yey sa’chi ruchomal ri kokib’al xki’ano, pacha’ e nimaq taqanelab’ lik k’o kiwach. Xeb’ok k’u pa ri nimalaj upa ja pa kakimol wi kib’, junam kuk’ ri comandantes y rachijab’ e aj wach re ri tinamit. Ek’u ri Festo xtaqan che kak’am lo ri Pablo chikiwach.

²⁴ Ek’uchiri’, ri Festo jewa’ xub’i’ij:

«Lal rey Agripa y onoje ri alaq achijab’ k’o alaq junam wara quk’, ri’ k’u ri’ wa jun achi k’o chiwach alaq. Konoje ruk’iyal winaq e aj judi’ab’ xkitz’aq uchi’ rire chinuwach pa ri tinamit Jerusalem. Yey wo’ora pa wa tinamit Cesarea, ruk’ sik’ kakitz’onoj rukamik chwe. ²⁵ No’j ri’in na jinta k’o kanriq chirij cha’ taqal che kakamisaxik. Ek’u rire xutz’onoj kata’ uchi’ ruma ri nimalaj taqanel Augusto; e uwari’che, nub’i’im chik kantaq b’i chwach wa nimalaj taqanel.

²⁶ »Yey ri’in chinuq’ab’ k’o wi kantz’ib’aj pan che ri nimalaj wajawal Augusto sa’ ri mak tz’aqom chirij. Pero k’amaja’ kaq’alajin chinuwach sa’ ri kantz’ib’aj b’i.

»Ek’u uwari’che kanya na chiwach ralaq, pero e más chiwach rilal, lal rey Agripa. Kuaj k’ut kata la uchi’ cha’ we rilal xriq la sa’ rumak, ri’in k’o k’u kantz’ib’aj puwi rire. ²⁷ Ma chinuwach ri’in, na ub’e taj kantaq b’i junoq k’o pa presoyil we na kanq’alajisaj tub’i ri tz’aqom chirij» xcha’.

Ri Pablo kuto’b’ej rib’ chwach ri rey Agripa

¹ Ek’uchiri’, ri Agripa xub’i’ij che ri Pablo: «Wo’ora kanya luwar chawe katch’awik re kato’b’ej awib’» xcha’.

Ek’u ri Pablo xuyak ruq’ab’ y xujeq jewa’ kuto’b’ej rib’:

² «Lal rey Agripa, ri’in lik kinki’kotik ma kaya’taj chwe kink’oji’ chiwach la cha’ kanto’b’ej wib’ che taq ronoje ri tz’aqom chwij kuma raj judi’ab’. ³ Lik k’u utz u’anom, ma rilal lik eta’am la puwi taq ronoje ri qakojob’al ri oj aj judi’ab’ yey eta’am ne la sa’ taq ri kaqachapala’ qib’ ri’oj puwi’. Ruma k’u la’, kantz’onoj ko che’la, chinta ko la ruk’ unimal k’u’xaj.

Ri Pablo kutzijoj sa’ rub’inik ojertan

⁴ »Konoje raj judi’ab’ keta’am sa’ ri nub’inik nusilab’ik chwi lo in ala, ma xink’iy chila’ Jerusalem pa ri nutinamit Israel. + 26:4 “Ri nutinamit”: Ri Pablo tob’ xalax Tarso, xk’iy Jerusalem y e kuk’il raj Israel. Hch. 22:3 ⁵ Yey we ne rike kakaj kakiq’alajisaj wa keta’am, kakib’i’ij k’u ri’, qatzij, ri’in lik ojertan lo ri’ xex wi in kuk’il ri fariseos, ri lik qataqem ri k’utunik ke raj judi’ab’ puwi ri taqanik re ri Moisés.

⁶ »Yey ek’u wo’ora, ruma ri nukub’am pan nuk’u’x che ri b’i’tisinik xu’an ri Dios + 26:6 “Ri b’i’tisinik xu’an ri Dios”: Wa’ e kutaq lo jun Kolob’enel. Yey ruma wa Kolob’enel, kuya chike rutinamit jun chomilaj k’aslemal na jinta utaqexik. chike ri qati’-qamam ojertan, xa ruma wa’ inya’om pa q’atb’al tzij. ⁷ Wa’ wa b’i’tisinik e qoye’em ri’oj oj kalk’o’al kan ri kab’lajuj uk’ajol ri qamam Jacob ojertan, cha’ e ku’ana quk’ janipa ri b’i’tisim chiqe. Ek’u uwari’che na kaqoq’otaj ta uloq’nimaxik ri Dios chipaq’ij chichaq’ab’. Kamb’i’ij k’u ri’ che’la, lal rey Agripa: Xa ruma k’u ri nukub’am pan nuk’u’x ri’in che wa’ wa b’i’tisinik, katz’aq nuchi’ kuma raj judi’ab’. ⁸ Kantz’onoj k’u che onoje ralaq alaq aj judi’ab’: Chiwach ralaq, ¿na puq’ab’ ta neb’a ri Dios k’o wi keb’uk’astajisaj lo ri ekaminaq?

⁹ »E ri petinaq loq, e chinuwach ri’in e lik chirajawaxik chwe ri kan’an uk’iyal na utz taj chikij ri kikojom rub’i’ ri Jesús ri aj Nazaret. ¹⁰ Y jenewa’ xin’an pa ri tinamit Jerusalem. Lik e k’i ri xeb’enuya pa cárcel ruma kikojom rub’i’ ri Jesús. Wa’ xya’ ne uwujil panuq’ab’ kuma ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios. Yey ri’in xinya ne nuch’a’tem chikij cha’ kekamisaxik. ¹¹ Y pa taq ronoje ri sinagogas uk’iyal laj xeb’enuya pa k’ax re kanmin kiwach chupa cha’ kakik’aq b’i uq’ij ri Jesús. Y ruma ri lik xinch’u’jer chikij ruk’ woyowal, xeb’e’nutzukuj ne k’a pa taq ri tinamit lik naj.

Ri Pablo kutzijoj tanchik su’anik xjalk’atitaj rub’inik usilab’ik

(Hch. 9:1-19; 22:6-16)

¹² »Ek’u in k’o wi ri’ che wa’, numajom chi k’u b’i nub’e pa ri tinamit Damasco, wuk’am uwujil ya’tal chwe kuma ri nimaq e aj chakunel pa Rocho Dios k’utub’al re intaqom b’i kuma rike cha’ keb’enuya pa k’ax ri kikojom rub’i’ ri Cristo. ¹³ Kantzijoj k’u ri’ che’la, lal nimalaj taqanel, ri xink’ulumaj: Pa tik’il q’ij e ri’ numajom b’i ri nub’e, xinwil ruwonib’al jun aq’ xpe chila’ chikaj. Yey wa’ más ne kawolq’in chwa ruwonib’al ri q’ij; ek’u ri’ wa’ xusutij wij kuk’ konoje ri eb’enaq wuk’. ¹⁴ Xojtzaq k’u qonoje ri’oj pulew, yey xinta jun qulaj kach’a’t wuk’ pa ri ch’a’tem hebreo, jewa’ kub’i’ij chwe: “Saulo, Saulo, ¿su’chak katch’o’jin chwij? Atukel ka’an k’ax che awib’ jela’ pacha’ ku’an ri b’oyex echiri’ kuya aqan che ri puya kach’ik lo che” xcha’.

¹⁵ »Ek’u ri’in ximb’i’ij: “¿China rilal, Wajawal?” xincha’.

»Yey ri Qajawal xub’i’ij: “Ri’in in Jesús, ri jun katch’o’jin chirij. ¹⁶ Pero wo’ora chatyaktajoq y chayijb’ila’ awib’ re ka’an ri katintaq che, ma e uchak wa’ xink’ut wib’ chawach. Kan’an k’u waj chak chawe y katu’ana at q’alajisay re ri kat-tajin che rilik wo’ora y ri kawil chiqawach apanoq echiri’ kank’ut tanchi wib’ chawach. ¹⁷ Katinchajij chikiwach ratinamit e aj judi’ab’ y chikiwach ri na e ta aj judi’ab’, wa’ e ri tzel katkilo. Yey katintaq b’i wo’ora chike ri na e ta aj judi’ab’ ¹⁸ cha’ awuma ri’at kajaqataj ri kiwach y jek’ula’ na keb’in ta chi chupa ri q’equ’m, ma e keb’in chupa ri Q’ijsaq. Yey awuma ri’at kakesaj ne kib’ ri’ puq’ab’ ruchuq’ab’ ri Satanás y kakiya kib’ puq’ab’ ri Dios. Ruma k’u ri kub’ulib’al kik’u’x wuk’, kakik’ul ri kuyb’al mak y kakik’ul ke janipa taq ri ub’i’tisim chi lo ri Dios chike rutinamit” xcha’.

Ri Pablo kutzijoj ri chak ya’om che ruma ri Dios

¹⁹ »Jek’uri’la’, lal rey Agripa, na xinu’ana ta in aj palajiy tzij chwa wa xk’ut chwe ruma ri Dios. ²⁰ Ma ri xin’ano e nab’e xin’ek che utzijoxik chike ri e k’o pa ri tinamit Damasco, tek’uchiri’ chike ri e k’o pa ri tinamit Jerusalem y pa ronoje taq ri luwar re Judea. Yey xin’ek ne che utzijoxik chike ri na e ta aj Israel. Chike k’u konoje ximb’i’ij lik chirajawaxik wi kakitzelej kitzij chwach ri Dios, kakiya kib’ puq’ab’ y kaki’an k’u ri utz jela’ pacha’ ri taqal chike ri kitzelem chi kitzij chwach ri Dios.

²¹ »Ruma k’u wa’, raj judi’ab’ xine’kichapa lo pa ri Rocho Dios y xkaj ne kinkikamisaj. ²² Pero ruma nuk’ulum ruto’b’al ri Dios, k’a waq’ij ora na woq’otam ta ne uq’alajisaxik ri Dios chike konoje ri tikawex, chinima’q chich’uti’q. Yey ronoje ri nub’i’im puwi ri Cristo e junam ruk’ ri tz’ib’ital kan kuma ri q’alajisanelab’ y ruma ri Moisés puwi taq ri ku’ana na chiqawach apanoq. ²³ Ma rike xkib’i’ij chirajawaxik ri Cristo karik’owib’ej na ruk’axk’olil ri kamik y ku’ana ri nab’e kak’astaj lo chikixo’l ri ekaminaq, cha’ jela’ kutzijoj ri Q’ijsaq chike ri qatinamit y chike ri jujun chik tinamit na e ta aj judi’ab’.»

Ri xkich’ob’ ri taqanelab’ puwi ri Pablo

²⁴ Ek’u ri’ katajin ri Pablo che ub’i’xikil wa’ re to’b’al rib’, ri Festo lik ko xch’awik y xub’i’ij:

—Pablo, ¡at ch’u’jerinaq! Lik katik’ow uwi’ che rajilaxik uk’iyal wuj, y ruma wa’ xatch’u’jerik —xcha’.

²⁵ No’j ri Pablo xub’i’ij:

—Na in ch’u’jerinaq taj, Festo, ri lik k’o wach la. Ma wa kintajin che uq’alajisaxik lik qatzij y lik usuk’. ²⁶ Ma e ne ri rey Agripa, ri in k’o chwach, rire lik reta’am puwi taq wa’. Ruma ne ri’, lik kinch’a’t ruk’ ronoje nuk’u’x chwach rire. Ma chinuwach ri’in, ronoje taq wa kintajin che ub’i’xikil, utom chi rire; ma taq wa’ na xa ta xe’laq’ay u’anom. ²⁷ ¿Kakoj la rilal lal rey Agripa, janipa ri kitz’ib’am kan ri q’alajisanelab’ ojertan? ¡Ri’in weta’am kakoj la wa’! —xcha’.

²⁸ Ek’uchiri’, ri rey Agripa xub’i’ij che ri Pablo:

—E kami kach’ob’ ri’at, ¿xa jub’iq’ chi karaj kakoj pa nujolom cha’ kinu’ana in jun kuk’ ri kikojom rub’i’ ri Cristo? —xcha’.

²⁹ Ek’u ri Pablo xub’i’ij che:

—E lik kuaj ri’ ku’ana wa’ uk’ la, xa pa joq’otaj o tob’ kamayinik; pero ¡lik kantz’onoj che ri Dios cha’ na xew ta rilal, ma e janipa wa kinkitata’ wa joq’otaj, keb’u’ana jela’ pacha’ ri’in! + 26:29 “Keb’u’ana jela’ pacha’ ri’in”: Ri ke’elawi ri xub’i’ij ri Pablo, e lik utz we konoje kakikoj rub’i’ ri Cristo y jek’ula’ kakik’ul ri chomilaj k’aslemal na jinta utaqexik. Xew k’u na kuaj taj kaya’i’ alaq pa karena pacha’ wa ’anom chwe ri’in —xcha’.

³⁰ Echiri’ xub’i’ij wa’ ri Pablo, xeyaktaj ri rey Agripa, ri taqanel Festo, rixoq Berenice y konoje ri etz’ul chiri’ kuk’. ³¹ Yey echiri’ xkijach taq b’i kib’, chikiwach kakib’i’ij: «Wa’chi, na jinta k’o u’anom cha’ taqal che kakamisaxik o kaya’ pa cárcel» kecha’.

³² Ek’u ri Agripa xub’i’ij che ri Festo:

—Wa’chi, utz katzoqpix b’i tamaji utz’onom kata’ uchi’ ruma ri nimalaj taqanel re Roma —xcha’.

Ri Pablo kataq b’i Roma

¹ Ek’uchiri’ xjikib’ax uwach kojtaq b’i pa ri luwar re Italia pa barco, ri Pablo y jujun chik chike ri e k’o pa presoyil xeya’ puq’ab’ jun capitán ke soldados, Julio rub’i’. Wa’ wa’chi kataqan pakiwi ri soldados “E re ri nimalaj taqanel Augusto” kab’i’x chike. ² Xojok + 27:2 Ri xb’i’n wa’ wa ch’a’tem “Xojok” e Lucas, ri xtz’ib’an ri libro, ma xok b’i pa ri barco ruk’ ri Pablo. Raj wach ke ri soldados xuya luwar chike ri Lucas y ri Aristarco kakachb’ilaj b’i ri Pablo pa barco. k’u b’i chupa jun barco re ri puerto Adramitio, e ri’ ke’ek pa taq ri tinamit e k’o chuchi’ ri mar re Asia. Xqamaj k’u b’i qab’e chwi ri mar. Yey xe’ek quk’ ri Aristarco, + 27:2 Hch. 19:29; 20:4; Col. 4:10; Flm. 24 jun aj Tesalónica, jun tinamit pa ri luwar re Macedonia.

³ Chuka’m q’ij k’ut, xojopon pa ri tinamit Sidón. Chiri’ k’u ri’, ri Julio, raj wach ke ri soldados, lik xuk’ut ri rutzil uk’u’x che ri Pablo, ma xuya luwar che xe’b’ina kuk’ ri ramigos cha’ kakito’ lo ruk’ ri kajawax che.

⁴ Xojel k’u b’i pa ri tinamit Sidón. Pero na xoj’ek ta jusuk’ ruma ri tew lik kajumka’nik, yey wa’ chiqawach petinaq wi. Ek’u xqasut rij ri isla Chipre cha’ kojuch’uq ri juyub’ che ri tew. ⁵ Xojik’ow k’u chwach taq ri tinamit re Cilicia y re Panfilia, ri e k’o chuchi’ ri mar. Y xojopon k’u pa ri tinamit Mira, jun tinamit re Licia. ⁶ Chiri’ k’u ri’, ri capitán ke ri soldados xuriq jun barco re ri puerto Alejandría, e ri’ kumaj b’i ub’e ke’ek pa taq ri luwar re Italia. Y xojuya b’i chupa.

⁷ Uk’iyal q’ij k’ut xojb’in chwi ri mar e la’ xa kok’il, y lik k’ayew xojopon chwach ri tinamit Gnido ruma ri tew kojuq’atej chiqawach. Ruma wa’ xqamaj b’i qab’e pa ri isla Creta pa na lik ta kujum wi rib’ ri tew chiqe. Xojik’ow k’u chwach ri tinamit Salmón. ⁸ Ewi xojik’ow chirij wa’ wa isla xa naqaj che ruwa raqan taq’aj y jela’ lik k’ayew xojopon pa jun tinamit Buenos Puertos, kab’i’x che. Wa’ xa chunaqaj chi ri tinamit Lasea k’o wi.

⁹ Lik k’ut uk’iyal q’ij chik qajamom che ri qab’enam yey lik xib’ib’al chi ri b’inem chwi ri mar, ma k’ak’ rik’owik ri nimaq’ij echiri’ ri aj judi’ab’ kaki’an ayuno + 27:9 “Ri nimaq’ij echiri’ ri aj judi’ab’ kaki’an ayuno”: Wa’ ku’an pa septiembre u octubre. Chwi ri mar Mediterráneo lik k’o kaqjiq’ kujeq lo octubre y ku’k’isa k’a febrero. yey e ne ri’ kujeq ri q’alaj. E uwari’che ri Pablo xeb’upixab’aj, ¹⁰ jewa’ xub’i’ij chike:

«Alaq achijab’, ri’in kanwilo wa qab’enam chwi wa mar lik xib’ib’al uwach. K’o pa saq na xa ta jub’iq’ ri kaqajam kanoq; na xew ta kaqajam kan eqa’n y kaqajam kan ri barco, ma laj ne kaqajam kan ri qak’aslem ri’oj» xcha chike.

¹¹ Pero ri capitán ke ri soldados e lik xuta ke ri k’amayom b’i re ri barco y ri rajaw wa’, yey na xok ta il che ri xub’i’ij ri Pablo. ¹² Ek’u ri puerto pa katak’i’ wi ri barco na e ta jun luwar pa utz kaqik’owib’ej wi ruq’ijol echiri’ k’ax tew y k’o jab’. + 27:12 “Ruq’ijol echiri’ k’ax tew y k’o jab’”: Chupa ri Biblia pa kaxtila kab’i’x “invierno” che ruq’ijol echiri’ lik k’ax tew y k’o jab’. Chila’ Israel y chwi ri mar Mediterráneo, wa’ kajeqer octubre y kak’is abril. Ruma k’u la’, lik e k’i xkib’i’ij chikiwach keb’el chiri’ y kakitij uq’ij keb’ek pa ri tinamit Fenice cha’ chila’ kakik’owib’ej ruq’ijol echiri’ k’ax tew y k’o jab’. Wa jun puerto re ri isla Creta katzu’n lo puwikiq’ab’ y pa mox che rutzaqib’al q’ij.

Ri kaqjiq’ chwi ri mar

¹³ Xpe k’u jun tew pa sur xa kawelel chik. Wa’ xukoj pa kijolom e xu’ana ri kirayim, y jek’ula’ utz kakimaj b’i kib’e. Xkimaj k’u b’i kib’e pa ri barco chunaqaj ri taq’aj che ri isla Creta.

¹⁴ Pero na naj ta qa’anom chwi ri mar echiri’ xujeq jun nimalaj kaqjiq’ “Euroclidón” kab’i’x che y xujeq k’u ri’ e kupaqej b’i ri barco. ¹⁵ Ek’u ri’ wa’ wa kaqjiq’ xujeq kuxulk’atila’ ri barco y na utz ta chik kak’am b’i jusuk’ chwa ruchuq’ab’ runimal tew. Jek’ula’ xa xqaya b’i qib’ xojk’am b’i ruma runimal tew.

¹⁶ Xqasutij k’u rij jun ralko isla Clauda rub’i’ pa na lik ta kujum wi rib’ ri tew chiqe, yey lik xu’an k’ayew chiqe xqajek’ pan ri ralko barco re to’b’al ib’, ri charem ruma ri nimalaj barco. ¹⁷ Ek’uchiri’ xaq’anisax wa’ pa ri nimalaj barco, xkoji’ ukowil ri barco ruk’ laso cha’ na ku’an ta uk’aj ruma ri kaqjiq’. Lik k’u xqaxi’ij qib’ ri’, ma runimal tew kupaqej ri barco chwach jun luwar Sirte rub’i’, pa na cho ta wi ri ya’ y wulu’l uxe’ ri sanyeb’. Xesax k’u ri manta k’o puwi ri barco y xya’ luwar che ri barco kak’am b’i ruma runimal tew.

¹⁸ Chuka’m q’ij k’ut, lik k’a kajabajo’x ri barco ruma ruchuq’ab’ ri kaqjiq’. Ruma k’u ri’ rachijab’ eb’uk’ayom ri barco xkijeq kakik’aq taq b’i ri eqa’n re ri barco pa ri mar. ¹⁹ Y churox q’ij xqajeq utorik upa ri barco y xqak’aq b’i pa ri mar taq ri xqatoro.

²⁰ Uk’iyal q’ij k’u ri’ na jinta q’ij y na jinta ch’umil xq’alajinik, yey ri kaqjiq’ na xa ta jub’iq’ ri ya’ kuroj chiqe. Ruma k’u wa’ na jinta chi pa saq we kojk’asi’ na. ²¹ Yey na oj wo’qinaq ta uk’iyal q’ij. E uwari’che ri Pablo xtak’i’ chikixo’l konoje y jewa’ xub’i’ij:

«Alaq achijab’, lik utz ta e xta alaq ri ximb’i’ij; ma we tamaji xojel lo pa ri isla Creta, na kaqak’ulumaj ta ri’ wa’ y na jinta ne k’o kaqajam ri’.

²² »No’j k’u wo’ora kannimarisaj k’u’x alaq ruk’ wa’: Na jinta junoq kujam kan ruk’aslem che alaq, xew kaqajam kan ri barco. ²³ Kamb’i’ij wa’ ma wa jun aq’ab’ xk’un wuk’ ri ángel re ri Dios, ri Jun nuya’om wib’ puq’ab’ y ri kanloq’nimaj. ²⁴ Ek’u ri ángel xub’i’ij kan wa’ chwe: “Pablo, maxi’ij awib’, ma lik chirajawaxik kate’ela chwach ri nimalaj taqanel re Roma. Yey awuma ri’at, ri Dios keb’ukolob’ej che ri kamik konoje ri e k’o awuk’ chupa ri barco” xcha ri ángel chwe. ²⁵ Ruma k’u la’, alaq achijab’, nimarisaj k’u’x alaq. Ma ri’in kub’ul nuk’u’x ruk’ ri Dios y lik nujikib’am e ku’ana’ pacha’ ri xb’i’x chwe. ²⁶ No’j k’u ri barco ku’ch’ikib’a’ na k’u rib’ pa ri sanyeb’ chwach juna isla» + 27:26 Hch. 27:44 xcha ri Pablo.

²⁷ Jun aq’ab’ k’u ri’, echiri’ xqak’is keb’ semana, oj paqem b’i ruma ri tew chwi ri mar Adriático. Yey pa tik’il aq’ab’ k’ut, e rachijab’ eb’uk’ayom ri barco xkina’b’ej katajin koponik chunaqaj ulew. ²⁸ Xkipaj k’u ruchoyil upa ri ya’ y xkina’b’ej treinta y seis metros chi uchoyil upa. Xojb’in chi pan jub’iq’ y xkipaj tanchik. Xkina’b’ej k’u ri’ xa veintisiete metros chi uchoyil upa. ²⁹ Lik k’u kakixi’ij kib’ we ri tew xuchiq ri barco chwa ab’aj. Ewi xkik’aq b’i kajib’ anclas + 27:29 “Anclas”: Wa’ e ch’ich’ xukuxub’ utza’m jekel che ri barco y ruk’ wa’ ri barco katak’i’ pa ri ya’. pa ri mar chirij lo ri barco re kakixim ruk’ cha’ utz katak’i’ik. Xew k’u lik koye’em chik kasaqirik.

³⁰ Ek’u rachijab’ eb’uk’ayom ri barco xkaj kakiya kan ri barco. Xkijeq k’u kakiqasaj pa ri mar ri ralko barco re to’b’al ib’ y xki’an pacha’ e ri’ kakiqasaj pan jujun chik anclas chwach ri barco re katak’i’ik.

³¹ Ek’u ri Pablo xub’i’ij chike ri capitán y ri soldados:

«We wa eb’uk’ayom re ri barco na kekanaj ta kan chupa ri barco, na kakolob’etaj ta alaq» xcha’.

³² Ek’uchiri’, ri soldados xkiq’at pa ximital wi ri ralko barco re to’b’al ib’; y xkiya b’i ranima’ xe’ek pa ri ya’ y jela’ na jinta junoq utz kanimaj b’i chupa.

³³ Echiri’ xujeq k’ut kasaqirik, ri Pablo xeb’upixab’aj konoje cha’ kewa’ik, jewa’ xub’i’ij chike:

«E uka’m semana wa’ na uxlaninaq ta alaq y na jinta k’o tijom alaq. ³⁴ E uwari’che, kantz’onoj che alaq, wo’q alaq cha’ na kaq’ob’ ta ri chuq’ab’ alaq; ma na jinta junoq che alaq kujam kan tob’ tane xa juna uwi’» xcha’.

³⁵ K’a ek’u ri’ ub’i’im wa’, xuk’am jun pam y xutioxij che ri Dios chikiwach konoje; xuwech’ k’u upa y xujeq utijik. ³⁶ K’a ek’uchiri’, konoje lik xmiq’ kik’u’x y xewa’ik. ³⁷ Chi qonoje ri oj k’o chupa ri barco, oj keb’ ciento ruk’ setenta y seis chi tikawex. ³⁸ Ek’uchiri’ xenojik, xkiq’ob’isaj kan ri reqa’n ri barco, e xkik’aq kan ri trigo pa ri mar.

Kawech’taj ri barco chwi ri mar

³⁹ Ek’uchiri’ paq’ij chik, ri eb’uk’ayom ri barco na keta’am taj pa la katajin wi koponik. Yey xkil k’u pan chinimanaj jun uq’ab’ ri mar sanyeb’ uchi’; jek’ula’ xkiyijb’a’ chikiwach we kakich’ij uminik b’i ri barco k’a chila’. ⁴⁰ Xkiq’at k’u ri ximb’al re ri anclas pa yuqul wi ri barco y xkiya kan ranima’ wa’ chupa ri mar. Jek’ula’ xkikir ri ximb’al re ri keb’ timón re ri barco. Tek’uchiri’, xkiyak ri manta kak’uluw ri tew chwach ri barco y xkijeq k’u ri’ keqib’ pan che rulew k’o chuchi’ ri ya’. ⁴¹ Pero ri barco xu’ya’a rib’ pa kuk’ul wi rib’ keb’ utza’m ya’ y xtzani’ pa jun luwar pa umolom wi rib’ ri sanyeb’ chuxe’ ri ya’. Rutza’m ri barco xu’ch’ikib’a’ rib’ pa ri sanyeb’. Ek’u ri chirij ri barco xujeq kawech’etajik ruma ruchuq’ab’ ri tew k’o chwi ri mar.

⁴² Ek’u ri soldados xkib’i’ij chikiwach kekikamisaj ri e k’o chi presoyil cha’ na jinta junoq kanimajik e la’ pa mux. ⁴³ No’j k’u ri capitán ke ri soldados, ruma karaj kukolob’ej ri Pablo che ri kamik, xeb’uq’atej che wa xkino’jij. Y xtaqan k’u che cha’ e janipa ri kakiriq mux kik’aqa b’i kib’ nab’e chupa ri ya’ y ke’kimaja uwa ulew; ⁴⁴ yey ri nik’aj chik ki’ana b’i ke, kiya’a b’i kib’ chwi taq tz’alam y chwi taq ruch’aqapul ri barco. Jek’ula’ xki’ano. Ewi na jinta junoq xjiq’ pa ya’; konoje xe’kimaja uwa ulew.

Ri Pablo kopon pa ri isla Malta

¹ Ek’uchiri’ ojelinaq chi lo chwa ruxib’rikil ri kamik chupa wa ya’ y xqamaj k’u uwa ulew, k’a echiri’ xqeta’maj wa isla pa xojopon wi, Malta rub’i’. ² Yey ri tikawex e aj chila’ lik xkik’ut ri relej kik’u’x chiqe, ma xojkik’ul qonoje. Xkinuk’ k’u jun aq’ ruma ri jab’ katajinik y ruma ri tew lik kajuch’uch’ik. ³ Ek’u ri Pablo xu’molo lo jujun uq’ab’ che’ chaqi’j y xuk’aq chupa ri aq’. Yey k’o k’u jun kumatz animajel chwach ruk’atanil ri aq’; wa’ xutzuyuyej rib’ che ruq’ab’ ri Pablo.

⁴ Echiri’ ri tikawex e aj chila’ xkil ri kumatz tzayal che ruq’ab’ ri Pablo, jewa’ xkib’i’ij chikiwach: «Lik q’alaj wa’chi kamisanel; ma tob’ na xjiq’ ta pa ya’, pero ri q’atb’al tzij puwi’ na kuya ta che kak’asi’ik ruma ri na utz taj u’anom» xecha’.

⁵ Pero ri Pablo xa xujab’ij ruq’ab’ y ri kumatz xtzaq chupa ri aq’, yey ri Pablo na jinta k’o xuk’ulumaj.

⁶ Ek’u ri winaq koye’em jampala’ kawa’lij rucuerpo o we xaqik’ate’t katzaq pulew y asu kakamik. Lik k’u ri’ xkoy’ej wa’. Yey echiri’ xkilo na jinta k’o kuk’ulumaj, xkijalk’atij ri kakich’ob’o y xkib’i’ij ri Pablo e jun dios.

⁷ Chunaqaj k’u la oj k’o wi k’o taq rulew jun achi aj wach chupa ri luwar, Publio rub’i’. Rire xojuk’ulu y lik xojukajmaj chi utz oxib’ q’ij. ⁸ Ek’u ri’ ruqaw ri Publio k’o chwa uwarab’al yewa’; k’o aq’ chirij y kik’ chupa. Ek’u ri Pablo xok b’i, xe’rila’. Xu’an orar ruk’; tek’uchiri’, xuya ruq’ab’ puwi’ y xukunaj. ⁹ Ruma k’u ri’ wa’, ri jujun chik yewa’ib’ e k’o chupa wa luwar xeb’opon ruk’ ri Pablo y xekunutajik. ¹⁰ E taq k’u ri’ wa’ wa tikawex lik xojkikajmaj chi utz. Y echiri’ xqamaj tanchi ub’i qab’e pa barco, xkiya b’i janipa ri kajawax chiqe.

Ri Pablo kopon Roma

¹¹ Oxib’ ik’ k’u qak’isom chupa wa luwar. Ek’uchiri’, xojok b’i chupa jun barco re ri puerto Alejandría. Wa’ wa jun barco rik’owib’em ruq’ijol echiri’ k’ax tew y k’o jab’ + 28:11 “Ruq’ijol echiri’ k’ax tew y k’o jab’”: Chupa ri Biblia pa kaxtila kab’i’x “invierno” che ruq’ijol echiri’ lik k’ax tew y k’o jab’. Chila’ Israel y chwi ri mar Mediterráneo wa’ kajeqer octubre y kak’is abril. chiri’; yey chutza’m wa’ kojotal ri kik’axwach keb’ tiox, wa’ e ri Cástor y ri Pólux. + 28:11 “Ri Cástor y ri Pólux”: Kab’i’xik rike eyo’xab’; wa’ e kitiox raj chak kechakun pa taq barcos.

¹² Xojopon k’u pa ri tinamit Siracusa y xqa’an oxib’ q’ij chiri’. ¹³ Tek’uchiri’, xqamaj b’i qab’e pa barco chunaqaj ri taq’aj re ruchi’ ri mar y xojopon pa ri tinamit Regio. Chuka’m q’ij k’u ri’, xpe ri tew pa sur chiqe. Y churox q’ij k’u ri’ xojb’inik y xojopon pa ri tinamit Puteoli. ¹⁴ Chupa k’u ri’ wa tinamit xeqariq jujun chike ri kikojom rub’i’ ri Cristo. Ek’u rike xeb’elaj chiqe kojkanaj wuqub’ q’ij kuk’, y e xqa’ano. Tek’uchiri’ xojel b’i chiri’, xoje’ela pa ri tinamit Roma.

¹⁵ Ek’uchiri’ ri hermanos e k’o Roma xketa’maj ri qoponib’al, xeb’el lo che qak’ulik. Jujun xojkiriq pa ri luwar kab’i’x che: “Foro re Apio”, y jujun chik pa ri luwar kab’i’x che “Oxib’ Tabernas”. Echiri’ ri Pablo xril ri koponib’al ri hermanos, xutioxij che ri Dios y lik xnimar uk’u’x.

¹⁶ Ek’uchiri’ xojopon pa ri tinamit Roma, ri capitán ke ri soldados k’amayom b’i ke ri e k’o chi presoyil, xeb’uya ri presos puq’ab’ ri k’amal kiwach konoje ri soldados re chila’. Pero ri Pablo xya’ che kak’oji’ utukel pa jun ja y xa k’u jun soldado kachajin re cha’ na kanimaj tub’i.

Ri Pablo kutzijoj Ruch’a’tem ri Dios chila’ Roma

¹⁷ Oxib’ q’ij k’u ik’owinaq echiri’ ri Pablo xutaq kisik’ixik ri aj wach ke raj judi’ab’. Echiri’ kimolom chi k’u kichi’, jewa’ xub’i’ij chike:

—Achijab’, alaq watz-nuchaq’, ri’in na jinta k’o nu’anom chirij ri qatinamit y na jinta ne k’o nu’anom chirij ri kikojob’al kan ri qati’-qamam. Na ruk’ ta k’u ri’, chila’ Jerusalem in k’amom lo chi presoyil ma raj wach e aj judi’ab’ xinkiya pakiq’ab’ raj Roma. ¹⁸ Yey rike echiri’ xkita nuchi’, xkaj xinkitzoqopij b’i, ma na xkiriq ta juna mak chwij re taqal chwe kinkamisaxik.

¹⁹ »Pero raj judi’ab’ xeq’aten che kintzoqpix b’i. Ruma k’u wa’, lik xinna’o kajawax chwe kantz’onoj kata’ nuchi’ ruma ri nimalaj taqanel re Roma. Y na xin’an ta wa’ re kankoj kimak ri nutinamit e aj judi’ab’. ²⁰ Ruma taq k’u wa’, xinsik’ij alaq cha’ kanwil wach alaq y kinch’a’t uk’ alaq, ma xew kuaj keta’maj alaq wa’: Ri’in in ya’tal chi presoyil yey inyutum ruk’ wa karena ruma nukub’am pan nuk’u’x che ri qoye’em ri oj aj Israel + 28:20 “Ri qoye’em ri oj aj Israel”: Ri e aj Israel koye’em kak’un lo jun Kolob’enel; yey ri Pablo kuq’alajisaj, wa Kolob’enel e ri Jesús. —xcha chike.

²¹ Ek’uchiri’, rike xkib’i’ij che:

—Ri’oj na qak’ulum tane juna wuj chi’ij la petinaq Judea; yey na jinta ne junoq chike ri qatz-qachaq’ k’uninaq wara chiqawach ri’oj re kukoj juna mak chi’ij la. ²² Pero lik k’u chirajawaxik chiqe ri’oj kaqata na sa’ ri katajin la che uk’utik; ma qonoje qeta’am pa ronoje luwar ri tikawex kech’a’t chirij wa jun K’ak’ B’e —xecha’.

²³ Xkiq’at k’u uq’ijol kakimol kib’ ruk’ ri Pablo cha’ kakita uchi’. Lik k’u e k’i ri’ xeb’opon ruk’ pa ri jeqel wi. Ek’u ri Pablo xuq’alajisaj rutaqanik ri Dios chikiwach; xujeqeb’ej lo anim y xu’k’isa k’a b’enaq q’ij. E lik xutij uq’ij kuk’ cha’ kakikoj ri Utzilaj Tzij puwi ri Jesús. Yey xujikib’a’ k’u uwach rutzijonik ruk’ ri Tzij Pixab’ re ri Moisés y ruk’ taq ri kitz’ib’am kan ri q’alajisanelab’.

²⁴ Jujun k’u chike ri tikawex xkikojo janipa ri xub’i’ij ri Pablo, no’j e k’o jujun chik na xkaj taj xkikojo. ²⁵ Y ruma k’u na xu’an ta junam kik’u’x ruk’ ri xuk’ut ri Pablo chikiwach, xkijeq k’u ri’ keb’el b’i. Yey k’amaja’ k’u keb’ek echiri’ ri Pablo jewa’ xub’i’ij chike:

«Lik e u’anom pacha’ ri xub’i’ij ri Santowilaj Ruxlab’ixel ri Dios chike ri qati’-qamam ojertan ruma ri q’alajisanel Isaías echiri’ xub’i’ij:

²⁶ Jat kuk’ wa tinamit y chab’i’ij wa’ chike:

“Ri’ix tob’ lik kixtanik, na jinta k’o kimaj usuk’ che ri kito;

y tob’ ne kixtzu’nik, na jinta k’o kimaj usuk’ che ri kiwilo.”

²⁷ Ma wa tinamit lik u’anom ko ri kanima’;

e pacha’ lik k’ayew chike ketanik,

y ri kiwach e pacha’ yupulik.

Jek’ula’ na jinta k’o kakilo,

na jinta k’o kakito

y na jinta k’o kakimaj usuk’;

yey na kakitzelej tane kitzij chinuwach

cha’ jela’ utz keb’enukunaj Is. 6:9-10

xcha’.

²⁸ »Cheta’maj k’u alaq: Wa kolob’etajik re ri Dios ke’ek utzijoxik chike ri na e ta aj judi’ab’, yey rike kakita na chi utz» xcha’.

²⁹ Echiri’ xuk’is ub’i’xikil wa’ ri Pablo, raj judi’ab’ xeb’ek y lik kakichapala’ kib’ ruk’ oyowal chikiwach.

³⁰ Ek’u ri Pablo xjeqi’ keb’ junab’ pa jun ja xa xtojon che. Y chiri’ xeb’uk’ul wi konoje ri xeb’o’lb’ina ruk’. ³¹ Ek’u na xuxi’ij ta rib’ che utzijoxik puwi rutaqanik ri Dios y che uk’utik puwi ri Qanimajawal Jesucristo; yey na jinta ne k’o xq’aten che.