I ʼUTZ LAJ TZIJ CHIRIJ I JESUCRISTO U TZʼIBAM

I SAN MARCOS

1

I ma Wan, aj kajsanel ya, xe u pixbaj i winak

1 Are iri are i jekbal re i ʼutz laj tzij chirij i Jesucrísto, chi u Cʼojol i Dios. 2 I jekbal re u chac i Jesus, xak jun ruʼ pacha u tzʼibam can i ujer ajbil u tzij i Dios, mam Isaías. Ire xu tzʼibaj i tzij-i chi Dios xu bij che u Cʼojol:

Chatapeʼ —xu bij che— quin tak bi jun in takon ca nabeaj bi chawach, cu yijba a be chawach.

3 Ca tataj u chʼawbal jun ca siqʼuin che i jyub tzʼinilic; cu bij:

“¡Ya ca pe i Kajwal! Chi yijba u be chuwach.

Chi sucʼba niʼpa i jul, niʼpa i tanalak pu be i Kajwal.”

(Queje ile tzʼibtal canok.)

4 Xoʼon panok, queje ile xeʼelok. ʼO jun achi, ma Wan u bi, xoc che jun chakij jyub tzʼinilic. Chila xe u pixbaj wi i winak, xak xu kajsaj ya piquiwi. Xu bij chique: “Chi jalwachij i nojbal y chi tzʼonoj u kajsaxic ya piwi, man i Dios cu cuy na i mac.” (Queje ile xu bij.) 5 Che tak i ʼij-le, je qʼui i winak xe upon ruʼ chila, chu tayiquil u tzij; xe upon i je aj Jerusalen, xak ronojel i juban tinimit re i jyub Judéa. Chila quiqui bij ni qui mac chiquiwach i winak, teʼuri i ma Wan xu kajsaj ya piquiwi chiya Jordan.

6 I ma Wan, i u ʼuʼ ire xa are i rismal camey ʼantal u ʼuʼ che; i ximbal u pam xa are chʼakap tzʼum. Xak i u wa cu tijo xa wach tak i sacʼ, wach tak i u waʼal cab cu rik pa tak ʼes. 7 Are xe u pixbaj i winak, xu bij chique:

—ʼO jun ca pe chwijil yin chi nim ni u ʼij chinwach yin. N-ca majaw ta chwe we quin ʼan mocom che wib chirij, rumal u ʼij nim; mi te ne quin chaqui kaj chuwach chu toric u wach u xajab che. 8 Yin, xa ya quin kajsaj piwi, xui-ri ire cu kajsaj ni u Tewal i Dios piwi. (Queje ile xu bij i ma Wan chique i winak.)

Wach u yijbaxic rib i Jesus che u chac

9 Che tak i ʼij-le i Jesus xel pu tinimit Nazaret, u cwenta i Galiléa, y xa ʼe chiya Jordan. Chila, i ma Wan xu kajsaj ya puwi chiya. 10 Xak teʼet, are xel i Jesus pa ya, xril i caj xjaktajic, xak xril i u Tewal i Dios xkaj lok pacha jun palomax. Xcʼunic, y xkaj puwi ire. 11 Are xa ʼantaj ile, ʼo jun chʼawbal xchʼaw chicaj chi xu bij:

—Yet at Wacʼal chi lic cʼax cat in naʼo. Lic quin quicot awumal —xu bij.

I itzel xu tzucuj wach tzaksabal re i Jesus cu ʼano

12 Teʼuri i u Tewal i Dios xu cʼam bi i Jesus che jun chakij jyub tzʼinilic. 13 Chila xqʼuiji cuarénta ʼij chiquixol itzel chicop. I itzel, chi Satanas, xupon ruʼ, xraj te ire cu tzaksaj i Jesus chupam jun u mac. Xui-ri, i Jesus n-xtzak taj. Are xicʼaw ile, xe upon juban ángel ruʼ, y xqui to wach i rajwaxic che.

I jekbal re u chac i Jesus pa Galiléa

14 Xoʼon panok, i ma Wan aj kajsanel ya, xtzʼapix pa cárcel. Are ʼuri xa ʼe i Jesus pa Galiléa chu bixquil i ʼutz laj tzij re i Dios chila, wach u ʼatbal tzij i Dios piquiwi i winak. 15 Xu bij chique:

—Ya xu rik i ʼij chi u chʼicom i Dios; ya ca jekan ʼuri i ʼutz laj ʼatbal tzij re ire. ¡Chi jalwachij i nojbal chi n-ʼus taj! ¡Chi cuba i cʼux che i tzij re iwelbal chi sak! —xu bij chique.

I Jesus xe u siqʼuij je cajib aj chapol car

16 Xoʼon chupan jubiʼ, i Jesus ca malcat chu chiʼ i alagun, Galiléa u bi. Chila xe ril i ma Simon ruʼ i ma Andres, chi je catz qui chaʼ quib. Que tijin chu cʼakic cataraya pa ya, man je aj chapol car. 17 I Jesus xu bij chique:

—Chix pet wuʼ, y quin cʼut chiwe wach qui molic i winak qui ʼano, pacha qui ʼan chique uqʼuial car are qui chapo —xu bij chique.

18 Are xqui ta wach xbix chique, juntir xqui canaj can i cataraya, y xe terej chirij.

19 Xbin chupan jubiʼ, xak xe ril i ma Jacóbo ruʼ i ma Wan chi catz qui chaʼ quib; ique je racʼal i mam Zebedéo. Je ʼo chupam jun bárco, que tijin chu yijbaxic tak i cataraya. 20 I Jesus, are xe rilo, juntir xe u siqʼuij ruʼ. Ique-le, xqui canaj can i qui kajaw ruʼ i qui bárco, xak i qui mocom, y xe terej chirij i Jesus.

I rutzirsaxic jun achi, ʼo itzel tew che

21 Xoʼon chupan jubiʼ, xe upon pa tinimit Capernaum. Are xcʼun i uxlambal ʼij, i Jesus xoc pa molbalʼib que i aj Israel winak, y xoc chu cʼutic chique. 22 Lic xqui bisoj i winak wach i cʼutunic xu ʼan chique, man ire, are ca chʼaʼat cuʼ, ʼalaj ʼuri chi lic retaʼam wach i cu bij; n-are ta pacha xqui ʼan i toʼ je tijonel re i ʼatbal tzij. 23 Chupam i molbalʼib-le, ʼo jun achi ʼo jun itzel tew che. Ire ca siqʼuin chu bixquil:

24 —Yet, Jesus aj Nazaret ¿wuchac col a mina awib kuʼ yoj? ¿Mok xat cʼun na, col a sachbej ka wach? Yin wetaʼam a wach: at are i Jun petnak ruʼ i Dios; ¡lic ʼo re i Dios chawe! (Queje ile ca siqʼuin chu bixquil.)

25 I Jesus xu ʼatij wach i xu bij:

—¡Mat chʼawic! —xu bij che—. ¡Chawoʼtaj can i achi-le! —coʼon che.

26 Are ʼuri i achi co xsicsax rumal itzel tew, teʼuri i itzel tew ca siqʼuinic xel che i achi. 27 Conojel i winak lic xqui bisoj, y xe oc chu chʼobic chiquiwach:

—¿Wach u ʼonquil ile? ¿Wach usucʼ i cʼacʼ laj cʼutunic coʼon ire-le? I achi-le lic ʼo u choʼab; ʼo puʼab que u tak bi itzel tew, y que cojon che —xqui bij i winak.

28 Y juntir xpax u tzijol i Jesus ronojel i jyub re i Galiléa.

I rutzirsaxic u chuch u jiʼ i ma Pédro

29 Are xel pa molbalʼib, xe ʼe che i cachoch i ma Simon y ma Andres, xak xe ʼe i ma Jacóbo y ma Wan cuʼ. 30 Are xe upon chila, i u chuch u jiʼ i ma Simon iwab, cotzʼol chuwi u chʼat, ʼo ʼaʼ chirij. I je ʼo chila xqui bij che i Jesus chi iwab i ixok. 31 Are ʼuri, ire xtejeb ruʼ ixok; xu chap che u ʼab, y xu walijsaj. Juntir xchup i ʼaʼ chirij. Teʼuri xoc chi qui tzukic.

I Jesus, je qʼui iwabib xe rutzirsaj

32 Are xkaj i ʼij, ya xoc aʼab, teʼuri i winak xqui ticba li u cʼamic iwabib ruʼ i Jesus.+ 1:32 Queje ile xqui ʼano, man ʼo u chac xcoyʼej cʼa xkaj i ʼij pa uxlambal ʼij we cacaj que chacunic. We xe cunanic pa ʼij, i qui ʼatbal tzij i aj Israel winak cu bij chi que macunic. Xak xqui cʼam li niʼpa i ʼo itzel tew chique. 33 Conojel i winak re i tinimit xqui rik quib pa ocbal bic ruʼ ja, pa ʼo wi i Jesus. 34 Je qʼui xe rutzirsaj, xa bi chi cʼaxil ʼo chique, xak xe resaj niʼpa itzel tew ʼo chique. Xui-ri, n-xu ya ta chique itzel tew que chʼawic, man ique-le quetaʼam u wach.

I Jesus xel chu bixquil u tzij i Dios pa tak tinimit re i jyub Galiléa

35 Sakir chucab ʼij, cʼa ʼekum na, i Jesus xwalijic, xel ruʼ ja, xa ʼe che jun lugar tzʼinilic. Chila xu tzʼonoj wi che i Dios. 36 Teʼuri i ma Simon cuʼ i rachiʼil, xe ʼe chu tzucuxic. 37 Are xqui riko, xqui bij che:

—Conojel i winak que tijin cha tzucuxic —xqui bij.

38 Xui-ri, i Jesus xu bij chique:

—Coj ʼe chic che juban tak aldéa; ʼo u chac xak quin bij u tzij i Dios chique i winak chila. Are i rumal ile xin petic —xu bij chique.

39 Teʼuri, xe ʼe che ronojel i jyub re i Galiléa, chu bixquil u tzij i Dios chique i winak pa tak molbalʼib que i aj Israel. N-xui ta la ile xu ʼano, xak xe resaj itzel tak tew chique i je niʼpa je chaptajnak cumal.

I rutzirsaxic jun achi ʼo yobil lépra che

40 Xoʼon panok, ʼo jun achi xupon ruʼ i Jesus, ʼo yobil che, lépra+ 1:40 I yobil lépra-le, lic itzel cʼax, n-ta cunbal-re. I ʼatbal tzij n-cu ya ta che jun winak ca tejeb ruʼ jun, chi ʼo yobil lépra che. ca bixic. Lic xu tzʼonoj utzil chomal che. Xuqui chuwach y xu bij che:

—We ta cawaj, cat tiqui chi rutzirsaxic i yobil ʼo chwe —coʼono.

41 I Jesus lic xril toʼbal u wach. Xu yin pan ruʼ u ʼab; xu bij che:

—Cwaj —xu bij—. ¡Chel ni yobil ʼo chawe! —xcha.

42 Are xu bij ire ile, juntir xel i yobil che; xcanaj canok chom chic u chʼacul. 43 Teʼuri i Jesus xu ʼijla bic; lic xu pixbaj y xu bij che:

44 —Chatapeʼ, mi jun ma lapla che wach in ʼanom chawe; xui-ri, ja cʼutu awib che i sacerdóte, cʼutbal-re che chi n-ta chic i yobil lépra chawe. Cha jacha can a sipon che, chi cu sujuj chuwach i Dios pacha u bim can i mam Moises ujer. Queje ile caquetamaj i winak chi utzirnak chic i cʼax chawe —xu bij i Jesus che.

45 Xui-ri, i achi, are xa ʼec xoc chu bixquil chique conojel i winak wach i ʼantal che; lic xu paxsaj u tzijol. Rumal ile, lic xe qʼuiar i winak ruʼ i Jesus, xa ipa xa ʼe wi. Rumal-i, ire n-xoc ta chic mer pa tak tinimit, xui xcanaj can pa tak jyub tzʼinilic. Xui-ri, cʼa je qʼui ni winak xe upon ruʼ xa bi chi tinimital.

2

I rutzirsaxic jun chi siquirnak u chʼacul

1 Xoʼon chupan jubiʼ chic, i Jesus xtzalij chic pa tinimit Capernaum. Xpax rason chi ire ʼo chic chi rachoch. 2 Juntir xqui mol quib i winak ruʼ, ya n-que oc ta chic paja; que bajbatic cʼa chuxol uchija. I Jesus xoc chu bixquil u tzij i Dios chique. 3 Are ca tijin chu bixquil, xe upon cajib achiab, cucʼam bi jun achi chuwa chʼat, lic siquirnak u chʼacul. 4 Cacaj ique que oc ruʼ i Jesus; xui-ri, cumal i winak je qʼui, n-xe tiqui ta che. Rumal-i, xe ʼel bi chuwi ja y xe oc chu toric i xot mer puwi i Jesus. Teʼuri i je cajib-le xqui kajsaj bi achi chuwa chʼat chuwach i Jesus. 5 Ire, are xrilo chi lic qui cubam qui cʼux che, xu bij che i iwab:

—Wacʼal, niʼpa i a mac, ya cuytajnak chic —xu bij che.

6 Xak je ʼo jujun aj tijonel re i u ʼatbal tzij i mam Moises je cul chila. Ique xe oc chu chʼobic pa qui cʼux: 7 “¿Wuchac queje ile cu bij i achi-le? I tzij xu bij ire-le, tzel cu ta i Dios, man mi jun ʼo puʼab cu cuy ni qui mac i winak; xui i Dios ʼo puʼab cu cuy na,” que cha.

8 Juntir xu na i Jesus pu cʼux wach que tijin chu chʼobic; rumal-i xu bij chique:

—¿Wuchac qui chʼob ile pi cʼux? 9 Ile, n-cʼax tu bixquil chi “Ya xcuytaj a mac.” Are i cʼax u ʼonquil are iri: “Chat walijok, cha yaca bi a soc, y chat binok.” Are cʼax u ʼonquil ile che jun winak. 10 Xui-ri, yin chi in Achi aj Chicaj, quin ʼalijinsaj na chiwe chi yin ʼo pinʼab quin cuy ni qui mac i winak waral chuwach i jyub taʼaj —xu bij i Jesus chique. Teʼuri xu bij che i achi chi siquirnak:

11 —Yet, chatapeʼ: chat walijok, cha yaca bi a soc, y jat chi awachoch.

12 Juntir xwalij i iwab, xu yac bi u soc, y xa ʼec. Xwalij chiquiwach niʼpa i je ʼo chila y xa ʼec. Ique lic xqui bisoj che y xe oc chu cojic u ʼij i Dios:

—Lic n-kilom ta iri —xe cha.

I sisʼbal re i ma Lewi

13 Xoʼon panok, i Jesus xa ʼe chic chu chiʼ i nim laj alagun. Are ʼo chila, je mas i winak xe moltaj ruʼ; ire xoc chic chu cʼutic chique. 14 Teʼuri xbin chic jubiʼ y xu rik jun achi, ma Lewi u bi, chi u cʼojol i ma Alféo. Ire cul pa qʼuijibal chila pa cu tzʼonoj wi i alcawal re i ʼatbal tzij. I Jesus xu bij che:

—Chat terej chwij —coʼon che.

I ma Lewi juntir xwalijic y xterej chirij.

15 Xoʼon panok, i Jesus cuʼ u tijoxelab que tijin chi waʼim pa rachoch i ma Lewi-le, junam cuʼ juban chic aj tzʼonol alcawal, je qʼui. Xak je ʼo juban winak+ 2:15 “Ajmaquib” ca bix chique cumal i aj Fariséo. que tijin chi waʼim cuʼ, chi n-kas ta que cojon che i ʼatbal tzij re i mam Moises; je qʼui je terejnak chirij i Jesus. 16 Chila je ʼo jujun aj Fariséo junam cuʼ i qui tijonel re i ujer ʼatbal tzij; ique, are xquilo chi i Jesus ca tijin chi waʼim cuʼ i winak-le, xe oc chu bixquil chique i u tijoxelab i Jesus:

¿Wuchac i mayes yix cu tij u wa cuʼ i mal laj tak aj tzʼonol alcawal, xak cuʼ juban ajmaquib? —xqui bij chique.

17 I Jesus, are xu ta wach i quiqui bij, xu bij chique:

—Quin ʼan iri, man are i je iwab craj jun ajcun chique; i ʼutz qui wach n-tu chac ajcun chique. Yin in cʼun-nak chi qui siqʼuixic i je ajmaquib; n-in cʼun-nak ta chi qui siqʼuixic i je ʼutz laj tak winak. (Queje xu bij i Jesus ile chique.)

I costúmbre re ujer n-cumaj taj cocsax ruʼ i cʼutunic cʼacʼ

18 Xoʼon panok, i u tijoxelab i ma Wan aj kajsanel ya, xak i je aj Fariséo, que tijin che qui costúmbre, ayun u bi. (Are i usucʼ i ayun-le: quiqui chʼij jun ʼij, queb ʼij chuwach i Dios, n-ta wa quiqui tijo.) Che i ʼij-le, je ʼo juban winak xe upon ruʼ i Jesus; xqui tzʼonoj che:

—¿Wuchac i a tijoxelab yet n-cacoʼtaj ta jun ʼij, queb ʼij i qui waʼim pacha quiqui ʼan i u tijoxelab i ma Wan, xak i que terej chiquij i aj Fariséo? —xqui bij che i Jesus.

19 I Jesus xu bij chique:

—I winak, we que ʼe pa nimaʼij re jun achi ya ca cʼuliʼic, ¿xataba n-quiqui tij ta wa ruʼ? Quiqui tijo pues. N-ʼus taj quiqui xutuj i waʼim, tzʼakat ire ʼo cuʼ. 20 Xui-ri, we xu rik i ʼij chi ʼelsam chic i achi chiquixol, teʼuri quiqui mayij i waʼim+ 2:20 I usucʼ i tzij-le are iri: I Jesus, pacha i achi-le, ca ʼelsax na chiquixol; xui-ri, tzʼakat ʼo cuʼ n-tu chac quiqui ʼan i ayun. (I aj Israel winak, ʼo qui costúmbre nic are wi quiqui ʼan i ayun; ʼolic xqui ʼano, ʼanbal-re che chi weʼ ca cʼun i Tolque. Xui-ri, i Tolque ʼo chic chiquixol; ique n-xquetamaj tu wach.). (Queje i tijojbal tzij ile xu bij i Jesus chique. Xak ʼo jun chic tijojbal tzij xu bij chique. Are iri:)

21 —Mi jun cu cʼojoj jun u ʼuʼ ʼel ruʼ jun chʼakap cʼojbal cʼacʼ, man i cʼojbal cʼacʼ xa ca tzajic, y cu rakchʼij i cʼul ʼel y ruʼ ile cu nimarsaj i rakchʼijnak. 22 Xak queje ile, mi jun cu coj i víno cʼacʼ chupam i ʼel tak surum. N-quiqui ʼan taj, man i víno cʼacʼ xa cu rakchʼij ni surum. Queʼelok, coʼon mal i surum, xak ca sach i víno. Rumal-i, ʼo u chac qui cʼol i víno cʼacʼ chupam i surum cʼacʼ —xu bij i Jesus chique.+ 2:22 Queje xu bij i Jesus ile chique, cʼutbal-re chique re i cʼaslemal cʼacʼ. I costúmbre re ujer n-cu chʼij taj coc ruʼ i cʼutunic cʼacʼ.

I Jesus rajaw i uxlambal ʼij

23 Xoʼon panok, chupam jun uxlambal ʼij, i Jesus ca bin cuʼ u tijoxelab chupam juban ticon. I u tijoxelab xe oc chu chʼupic u wach i trígo are xe icʼawic. 24 I aj Fariséo xqui bij che i Jesus:

—¡Chawilapeʼ! ¿Wuchac i a tijoxelab quiqui ʼan i chac-le che i uxlambal ʼij-i? Ile nim laj mac u bim i mam Moises —xe cha.

25 Teʼuri, ire xu bij chique:

—¿Xataba n-iwetaʼam ti yix wach i xoʼon i mam David ujer are xu tij numic? Ire cuʼ i rachiʼil lic que numic, lic ʼo rajwaxic chique. 26 Rumal-i, xoc ire pa rachoch i Dios y xu tij i caxlanwa chi sujtal chuwach i Dios. Are xu ʼan ile, are i mam Abiatar ʼatz laj sacerdóte. I caxlanwa-le, n-ta re i mam David che. Man cu bij i ʼatbal tzij tzʼibtal can rumal i mam Moises, xui i sacerdóte que tijaw i caxlanwa-le. Péro i mam David xu tijo, xak xu ya chique i je rachiʼil —xu bij i Jesus chique.+ 2:26 Queje xu bij i Jesus ile chique, man ique lic xqui coj u ʼij i ujer mam David, y xak ire u kelom i ujer ʼatbal tzij; xui-ri, ile n-mac taj chuwach i Dios, man lic xu tij numic.

27 Xak xu bij chique:

—I uxlambal ʼij, Dios u yijbam cumal i winak, ʼanbal ʼutz chique. Mi ʼan jechʼ che; i uxlambal ʼij n-que u rajawij ta piquiwi i winak. 28 Rumal-i, yin chi in Achi aj Chicaj, quin rajawij puwi i uxlambal ʼij —xu bij i Jesus chique.

3

I rutzirsaxic i achi chakijnak u ʼab

1 Teʼuri i Jesus xoc chic pa molbalʼib. Chila ʼo wi jun achi, xchakij u ʼab rumal siquirnak. 2 Xak je ʼo jujun chila que tijin chu takexic i Jesus, we crutzirsaj i achi-le pa uxlambal ʼij; cacaj ique quiqui tzucuj u mac. 3 I Jesus xu ʼijla i achi chi chakijnak u ʼab. Xu bij che:

—Chat walijok, y chat tacʼal chakaxol —coʼon che.

4 Teʼuri xu bij chique i winak:

—I ʼatbal tzij tzʼibtal can rumal i mam Moises, ¿wach cu bij chake, qui bij yix? Chupam i uxlambal ʼij, ¿ʼutz we caka ʼan jun utzil chomal, o xa caka ʼan i n-ʼus taj? ¿ʼUtz caka to jun chuwach i camic? ¿O xa caka camsaj?

Queje ile xu bij i Jesus chique, xui-ri, mi jun xchʼawic. 5 Ire toʼ xe u takej, lic coywaric. Xak lic xbison chique man n-xcaj tu tayic usucʼ. Teʼuri xu bij che achi:

—Cha sucʼba i a ʼab —coʼono.

I achi xu sucʼba, y juntir xutziric. 6 Are ʼuri i aj Fariséo xe ʼel bic y xe ʼe cuʼ i jutzobaj je u cwenta i ma Heródes. Junam xe oc chu chʼobic wach u camsaxic i Jesus quiqui ʼano.

Lic je qʼui i winak xe upon ruʼ i Jesus

7 I Jesus xa ʼe chic cuʼ u tijoxelab chu chiʼ i alagun; xak je qʼui i winak re i jyub Galiléa xe terej chirij. 8 Are xqui ta u tzijol wach i nimak tak ʼanic ca tijin i Jesus chu ʼonquil, je qʼui i winak xe cʼun aj pa jyub Judéa, xak aj pa Jerusalen, xak aj pa jyub Iduméa, xak aj chʼakap re i ya Jordan, xak xe cʼun i je re i jyub u cwenta i queb tinimit Tíro y Sidon. 9 I winak je qʼui, lic quiqui pitzʼ i Jesus, rumal-i, xe u tak bi u tijoxelab chu yijbaxic jun bárco che. 10 Je qʼui i winak je rutzirsam, rumal-i, conojel i iwabib ʼis quiqui min quib ruʼ, cacaj quiqui chap na jubiʼ. 11 Niʼpa i ʼo itzel tak tew chique are xquil u wach i Jesus, juntir xe xuqui chuwach y xe siqʼuin chu bixquil:

—¡Yet at u Cʼojol i Dios! —xe cha che.

12 Xui-ri, i Jesus xe u yaj i itzel tew; n-xu ya ta chique quiqui bij pachin ire.

Wach qui chayic i cablajuj tijoxelab

13 Xoʼon panok, i Jesus xel bi chuwi jun jyub, y xe u siqʼuij ruʼ pachin craj ire chi que terej chirij; y xe ʼe ruʼ. 14 Chila xe u cha cablajuj chique, chi que terej na chirij, lic rachiʼil na ire. Xu ya qui patan que ʼel chu bixquil u tzij i Dios; (ique “apostelab” ca bix chique). 15 Xak xu ya piquiʼab ique que tiqui chi cutzirsaxic iwabib, xak que quesaj bi itzel tew chiquij i winak. 16 I qui bi i cablajuj-le: jun, ma Simon, chi xak ma Pédro xbix che rumal i Jesus; 17 y queb chic: ma Jacóbo, chilam u chaʼ chi ma Wan, chi je racʼal i mam Zebedéo; i Jesus xu ya pi qui bi “Boanérges” chi queʼelok je achiab pacha u chʼawbal jab. 18 Xak i ma Andres, i ma Felípe, xak i ma Bartolome, i ma Matéo, i ma Tomas, y jun chic ma Jacóbo chi u cʼojol i mam Alféo; xak i ma Tadéo, xak i jun chic ma Simon chi re i partído cananísta, 19 xak ʼo i ma Júdas Iscarióte chi xoʼon panok xu jach i Jesus piquiʼab i tzel que ʼilawic. (Ile je are i cablajuj apostelab je chatal rumal i Jesus.)

ʼO i xe binic chi Jesus coʼon i milágro man u yom u wach ruʼ itzel

I Jesus xtzalij chali cuʼ u tijoxelab ruʼ ja. 20 Are xe uponic, xqui mol tan chic quib i winak ruʼ; ique n-xtijtaj ta chic qui wa cumal. 21 I rachalal i Jesus, are xqui ta rason wach ca tijin chu ʼanic, ique xe ʼe chu cʼamic, man quiqui bij i winak xa chʼujernak, quiqui bij.

22 Xak xe upon i je aj tijonel re i ujer ʼatbal tzij; cʼa pa Jerusalen je petnak wi. Ique xqui bij:

—I achi-ri ʼo puʼab i cajʼatzil itzel, chi Beelzebu u bi. Ruʼ u choʼab i itzel-le, ca tiqui chi relsaxic itzel tak tew —xqui bij.

23 Rumal ʼuri, i Jesus xe u siqʼuij ruʼ y xu ya jun tijojbal tzij chique.

—I cajʼatzil itzel ¿xataba que resaj i je u takon ire? N-que resaj taj+ 3:23 I mer tzij xu bij are iri: “I Satanas, ¿wach u ʼonquil ʼuri we cresaj rib ire mísmo?” —xu bij i Jesus chique—. 24 Iwetaʼam yix, jun tinimit we quiqui jach quib pa tak tzobajil, y quiqui ʼan chʼoʼoj chiquiwach, n-que najtin taj. 25 Xak queje juban alal, we n-junam ta qui wach, we quiqui jach quib chiquiwach, xak n-que najtin ta ʼuri. 26 Xak queje i itzel cuʼ u takon; we quiqui jach quib chiquiwach, y quiqui ʼan chʼoʼoj chiquiwach, n-que najtin taj, xa que sachic. (Rumal-i, i Satanas, n-que resaj ti u takon ire che jun winak.)

27 Jun, we craj coc pa rachoch jun achi chi lic ʼo u choʼab, cresajbej re ubitak-re, ire n-ca tiqui ta che we nu yutʼum ti rajaw ja nabe. We u yutʼum chic, teʼuri ca tiqui chi relsaxic ubitak-re. (Queje xu bij i Jesus ile, cʼutbal-re chique chi ire tiquinak chic che itzel.+ 3:27 Rumal-i, i Jesus ca tiqui chi relsaxic jun winak puʼab itzel.)

28 —Chitapeʼ —xu bij i Jesus chique i nimak qui patan—, ʼo u cuytajic i qui mac i winak, wach tak quiqui ʼano, wach tak quiqui bij, 29 xui-ri, we cʼax quiqui bij chirij i u Tewal i Dios, ile lic n-tu cuytajic. Pachin i que ʼanaw ile, lic ʼo ni qui mac chiquij ronojel ʼij sak. 30 Queje xu bij i Jesus ile chique; man qui bim ique chi xa are u tewal itzel ʼo ruʼ, xui-ri, are i u Tewal i Dios ʼo ruʼ+ 3:30 I xqui bij-le queʼelok chi chirij u Tewal i Dios cʼax xe chʼaw wi, man xqui bij chi are u tewal itzel..

Je pachin i ratz u chaʼ i Jesus, xak pachin i u chuch

31 Teʼuri xe upon i u chuch xak i u chaʼ i Jesus. Xe taqʼui chuwaja y xqui tak u siqʼuixic cuʼ. 32 Chila pa ja, je ʼo uqʼuial winak je chʼuquernak chu tayic u tzij i Jesus. Ique xqui bij:

—I a chuch cuʼ i a chaʼ je ʼo chi sak; cat qui tzucuj+ 3:32 Ique xe upon chu cʼamic i Jesus man i winak quiqui bij chi chʼuj chic. Chawila 3:21. —xqui bij che.

33 I Jesus xu bij chique:

—¿Pachin in chuch, tak i je in chaʼ? —coʼon chique.

34 Teʼuri cʼula xe u takej niʼpa i je chʼuquernak ruʼ y xu bij:

—Niʼpa i je ʼo chi ʼis je are in chuch, xak je in chaʼ. 35 Pachin i que tijin chu ʼanic pacha craj i Dios, ique-le je are in chaʼ, xak je are i wanab, xak in chuch —xu bij i Jesus chique.

4

I tijojbal tzij re ulew ʼutz, tak i n-ʼus taj

1 Xoʼon panok, i Jesus ʼo chu chiʼ i alagun, ca tijin tan chic chi qui tijoxic i winak. Xe moltaj uqʼuial winak ruʼ, rumal-i, xoc ire chupam jun bárco y xcubi chila. I bárco, ʼo pan jubiʼ pa ya, i uqʼuial winak je ʼo chu chiʼ i ya. 2 Ire, mas tak i cʼutunic xoʼon chila. Are i cʼutunic xu ʼano, xui tak ejémplo xu bij chique, tijojbal que. Jun tijojbal tzij xu bij chique are iri:

3 —Chitape in tzij-i —xu bij chique—. ʼO jun achi xa ʼe chu tiquic u ticon. 4 Are xe u quirij i rijaʼ, ʼo jubiʼ xeʼe tzak pa be; teʼuri xe cʼun i tzʼiquin y xqui tij bic. 5 Xak jubiʼ chic i ija xeʼe tzak pa tak abaj chi n-ta kas ulew che. Juntir xalax lok, man n-naj taj ʼenak wi pulew. 6 Xui-ri, are xel li ʼij, xchakij na, man n-naj taj ʼenak i raʼ. 7 Xak juban chic xeʼe tzak pa qʼuix. Are xpoʼic, xqʼuiy i qʼuix chirij, y xcamic; n-xwachin taj. 8 Xak ʼo ni ija xeʼe tzak che ulew chom. Chila xpoʼ wi, y xqʼuiyic, y xu ya u wach chom. ʼO jujun xu ya tréinta u wach; xak ʼo i xu ya sesénta u wach; xak ʼo i xu ya cien u wach —xu bij i Jesus chique. 9 Are xutzin u bixquil ile chique, xu bij:

—We yix ʼo i xiquin chu tayic, chi ta u be ʼuri —xu bij chique.

Wach u chac tak i tijojbal tzij xu bij i Jesus

10 Are utuquel chic i Jesus, xe upon i cablajuj u tijoxelab ruʼ, tak juban chic chique i je terejnak chirij, xol qui tzʼonoj che chi ca sakirsax chique wach usucʼ i tijojbal tzij xu bij-le. 11 Xu bij ʼuri chique:

—Yix ʼut, i Dios u yom chiwe qui ta u be wach usucʼ i ʼatbal tzij aj chicaj, chi n-xa ʼetamax ta ujer. Xui-ri, i juban winak (chi n-que terej ta chwij), xa ruʼ tijojbal tzij ca ʼani i cʼutunic chique. 12 (Queʼel chique pacha i tzʼibtal canok rumal i mam Isaías ujer): Quiqui ta neri, péro n-quiqui ta tu be; que tzun neri, péro n-ta quiquilo. Man we ta quiqui ta u be, quiqui jalwachij ʼuri qui cʼaslemal, y ca cuytaj qui mac ʼuri rumal i Dios —xu bij chique.

Wach usucʼ i tijojbal tzij re i aj ticanel

13 Teʼuri i Jesus xu bij chique:

—¿Xak yix n-qui ta tu be i tijojbal tzij-le? We n-xi ta tu be i ral tak tzij-le, ¿wach u tayic ʼuri u be i juban tijojbal tzij quin bij na? 14 I aj ticanel re ija-le are aj paxsal u tzij i Dios. 15 I ija-le chi ca tzak pa be, queʼelok pacha quiqui ʼan i winak chi quiqui ta u tzij i Dios, xui-ri, weʼ ca cʼun i Satanas cuʼ, col resaj i tzij chi tictal piqui cʼux. 16 Xak je ʼo jujun pacha xoʼon i ija chi xtzak pa abaj: are quiqui ta u tzij i Dios, que quicotic quiqui cʼam pa canima. 17 Xui-ri, n-naj taj ʼenak i raʼ pa canima, rumal-i, n-quiqui chʼij ta naj. Are ca pe i cʼax piquiwi, xak we ca pe chʼoʼoj chiquij rumal u tzij i Dios, xa cacoʼtaj canok. 18 Xak je ʼo jujun pacha ija xtzak pa qʼuix: quiqui ta u tzij i Dios; 19 xui-ri, xa que cʼachir rumal i cʼaslemal waral chuwach i jyub taʼaj; xak i qui rayijbal re mas i mer, mas i ubitak que, xak u rayijbal re i qui chʼacul, niʼpa tak ile xa cu chup i ʼutz laj tzij. Rumal-i, n-ta ca wachin chique. 20 Xui-ri, je ʼo jujun quiqui ta u tzij i Dios, y quiqui cʼam piqui cʼux. Teʼuri, ca wachin chique pacha xoʼon i ija tictal pa ʼutz laj ulew. ʼO jujun chique je pacha i rakan chi xu ya tréinta u wach, xak ʼo jujun quiqui ya sesénta, xak ʼo jujun quiqui ya cien u wach —xu bij i Jesus chique.

I tijojbal tzij re i cantil

21 I Jesus xak xu bij chic jun tzij chique.

—Jun cantil, are qui cʼam lok, ¿xataba qui ya chuxeʼ jun cajon, o chuxeʼ jun chʼat? N-queje ta ile. I ʼaʼ-le ca yaʼ ʼan chicaj, man ca ʼe u tzunbal+ 4:21 Queje xu bij i Jesus ile, man ire pacha jun cantil cʼun-nak chuwach i jyub taʼaj, chi tzijtal pa ʼekum. Retaʼam chi ire ca yac ʼan chicaj are ca camsax chuwach cruz.. 22 Xui-ri, niʼpa i n-ca ʼiltaj taj, ca ʼalijinsax na; xak ronojel niʼpa i uwam u wach ʼis quelsax na chi sak. 23 We yix ʼo i xiquin chu tayic, chi ta u be ʼuri —xu bij chique.

24 I Jesus xak xu bij i tzij-i chique:

—Chi cojo retalil che wach quix tijin chu tayic. Ruʼ i pajbal pa quix pajan wi yix, xak ruʼ ile ca paj wi chiwe yix. (We lic qui coj retalil che i sak laj tzij re i Dios, ire cu ya ʼuri mas u nojbal chiwe. Y coʼon panok, mas cu ya na chic chiwe puwi ile.+ 4:24 Are iri are i usucʼ i tzij xu bij.) 25 Jun, we ʼo na chic ʼo ruʼ, ca yaʼ na mas ʼuri che; xak queje i jun, we n-ta ʼo ruʼ, quelsax na i jubiʼ ʼo ruʼ —xu bij i Jesus chique.+ 4:25 Queje ile coʼono, man jun, we lic cu coj retalil che i sak laj tzij re i Dios y cu cʼol pu cʼux, i Dios cu cʼut na mas che. Niʼpa i n-quiqui coj ta retalil che, ique quelsax na ʼuri chique wach i qui tom.

I tijojbal tzij re u qʼuiyic jun ija

26 I Jesus xu bij chic jun tijojbal tzij chique. Xu bij:

—I ʼatbal tzij re i Dios quin junamsaj ruʼ juban ija tictal na. Queʼelok pacha coʼon jun achi chi cu tic ija pulew. 27 Ire n-cretamaj taj wach i qʼuiyic coʼon u ticon; ire xa cwaric ʼab ʼab, xak cwalij ronojel u sakirbal. Queje coʼon ire ile, tzʼakat quicʼaw i tiémpo. I u ticon ca poʼic y ca qʼuiyic. Ire n-retaʼam taj wach mer rumal xpoʼ u ticon. 28 Utuquel i ulew xoʼon che i ticon chi xqʼuiyic y xwachinic. Nabe, calaxic, teʼuri ca qʼuiy i rakan, ca pe i ochʼ che, y pa qʼuisbal-re, coʼon ʼan. 29 Are ya ʼan chic, ca jachʼic, man ya xu rik i ʼij molbal-re.

(Queje i tijojbal tzij ile xu bij i Jesus, wach coʼon i Dios chique i qui jachom chic quib puʼab i u ʼatbal tzij ire.)

I tijojbal tzij re ija mostas

30 Teʼuri i Jesus xu bij chique:

—I ʼatbal tzij re i Dios, ¿wach nawi quin junamsaj ruʼ, sakirsabal-re chiwe wach usucʼ? ¿Wach i tijojbal tzij quin bij na chiwe? 31 Quin junamsaj ruʼ jun ija re i mostas. I ija-le ca tiquic, are mer chʼutik chuwach ronojel niʼpa ija. 32 Xui-ri, are tictal chic, ca qʼuiyic, y mas nim queʼel chiquiwach i rachiʼil. Ca pe i u ʼab lic nimak, teʼuri que cʼun i tzʼiquin y quiqui ʼan ni qui soc che u mujbal u ʼab.

(Queje i tijojbal tzij ile xu bij i Jesus chique, sakirsabal-re wach u qʼuiyaric i u ʼatbal tzij i Dios chique.)

I cʼutunic xoʼon i Jesus chique i winak xa ruʼ tijojbal tzij

33 Queje u cʼutic ile xoʼon i Jesus. Ruʼ uqʼuial ejémplo xe u tijoj che u tzij i Dios, niʼpa tak i tzij chi xe tiqui chu tayic u be. 34 Are i cʼutunic xoʼon ire chique i winak, ʼis ruʼ tijojbal tzij xu bij chique, xui-ri xu sakij ni usucʼ chique u tijoxelab.

I Jesus xu ʼatij i tew, xak u choʼab i ya

35 Che i ʼij-le, are xoc aʼab, teʼuri i Jesus xu bij chique u tijoxelab:

—Coj ʼax chʼaka alagun —xu bij.

36 Teʼuri xe qui canaj can i winak y xqui cʼam bi i Jesus chupam i bárco pa cul wi ire; queje ile xqui ticba ʼenam puwi i ya. Xak je ʼo juban chic winak xe ʼe cuʼ chupam juban chic bárco. 37 Are que tijin chi be, xpe jun nim laj tew puwi i ya. I tew lic cu yac u wi i ya chicaj, y xoc chupam qui bárco, laj xnoj rumal. 38 I Jesus xa cwar pan che u je i bárco, u yom u jolom pujaʼ u chʼaquet. Ique xe ʼe qui cʼastaj, y xqui bij che:

—Mayes, ¿yet n-ta ca chʼob che we coj muktaj pa ya? —xe cha.

39 I Jesus xwalijic y xu ʼatij i tew. Xak xu bij che i ya:

—¡Cha mayij! ¡Chat uxlanok! —xu bij che.

Teʼuri i tew juntir xuxlanic; xak i ya n-ca silab ta chic.

40 Teʼuri xu bij chique u tijoxelab:

—¿Wuchac xi xij iwib? ¿Wuchac n-tu cubibal i cʼux chwe? —xu bij chique.

41 Ique lic je ocnak ʼil che. Xqui bij chiquiwach:

—¿Bi chi achial ile chi que cojon i ya che, xak i loʼlaj tew? —xqui bij chiquiwach.

5

Wach i relsaxic itzel tew che achi aj Gadára

1 Teʼuri xe upon chʼaka ya, pa qui jyub i aj Gadára. 2 I Jesus, are xel pa bárco, juntir xcʼun jun achi ruʼ, chi ʼo itzel tew che. I achi-ri petnak pa tak pantion chuwi camnak. 3 Chila jekel wi pa tak pec que i camnak. Ire tijtal u ximic cumal i winak, xui-ri ne te tiquinak che, xak mi ne ruʼ carena. 4 Qʼuialmul qui yutʼum i rakan i u ʼab che carena, xui-ri ire ʼis xu tʼukij, xa xoʼon chʼakatak che. Niʼpa i chʼichʼ qui cojom che i rakan, ʼis ca tiqui chu ʼajic; mi jun winak ca tiqui che ire. 5 Chi paʼij chi chaʼab, ire xmalcat tzam tak jyub xak chuwi camnak, toʼ ca siqʼuinic. Xak cu joy i rij che abaj. 6 Are xril u wach i Jesus cʼa naj panok, xa ʼe paʼanem, y xuqui chuwach. 7 Teʼuri xsiqʼuin chu bixquil i tzij-i:

—Jesus, yet chi at u Cʼojol i Dios chi ʼatz u ʼij, ¿wuchac xat cʼun wuʼ? Chuwach i Dios lic quin tzʼonoj chawe, min a ya pa cʼax —xu bij. (Ile are itzel tew xchʼawic.)

8 Queje ile xu bij, man i Jesus ca tijin chu bixquil:

—Yet, at itzel tew, ¡chat el che i achi-ri!

9 I Jesus xu tzʼonoj che:

—¿Wach a bi? —xu bij che.

Ire xu bij:

—Are in bi, are “Legion”+ 5:9 I usucʼ i tzij “Legion” queʼelok “je qʼui”., man oj qʼui —xu bij.

10 Ire lic xu tzʼonoj che i Jesus:

—Moj a tak bi naj che i jyub-i —xu bij.

11 Chu nakaj i jyub-le ʼo juban ak que tijin chi waʼim chuwach jun ral jyub. 12 Are ʼuri i itzel tak tew lic xqui tzʼonoj che i Jesus:

—Choj a taka bi cuʼ i ak-le; cha ya chake coj oc chique —que cha.

13 Teʼuri i Jesus xu ya chique pacha i xqui tzʼonoj; xe ʼel ʼuri che achi y xe oc chique i ak. I uqʼuial ak-le, juntir xe ʼe paʼanem chu chiʼ jun siwan; xe tzak bi cʼa pa ya y xe jiʼic. Colo je queb mil i qui qʼuial i ak-le.

14 I aj yuʼul ak lic xqui xij quib. Xe ʼe paʼanem chija, xak pa tak jyub, chu lapic wach i xquilo. Y xe cʼun i winak chi rilic wach i xa ʼani chila. 15 Are xe upon ruʼ i Jesus, xquil i achi chi ʼo te itzel tew che. Xquilo chi toʼ chʼucul chubic, jic chic u nojbal; u cojom chic u ʼuʼ. Rumal-i, i winak-i lic xqui xij quib che i Jesus. 16 Je niʼpa i quilom wach u ʼanom i Jesus che i achi-le, ique xqui lap chique i juban chi cʼa te xe cʼunic. Xqui bij chique wach i quelsaxic itzel tew che i achi, xak wach tak xqui ʼan i ak. 17 Teʼuri i winak xe oc chu tzʼonoxic pawor che i Jesus chi quel chila che i qui jyub.

18 Are ca tijin roquic i Jesus pa bárco, i achi, chi ʼo te itzel tew che, lic craj te ʼenam ruʼ. 19 I Jesus n-xu ya ta che, xui-ri, xu bij che:

—Jat che awachoch cuʼ awachalal. Ja lapa chique wach u ʼanom i Awajwal chawe; ja bij chique chi lic xril toʼbal a wach —xu bij i Jesus che.

20 I achi-le xa ʼe chu bixquil wach i utzil chomal u ʼanom i Jesus che. Naj xa ʼec; xbin chupam i lajuj tinimit re i Decápolis chu bixquil. Conojel i winak chila lic xqui bisoj wach i cu bij i achi-ri.

Wach i rutzirsaxic u miʼal i ma Jáiro, xak i rutzirsaxic i ixok chi xu chap u ʼuʼ i Jesus

21 I Jesus, are xa ʼax chali ruʼ u bárco jewa, lic xe moltaj mas i winak ruʼ. Ire xcanaj can chu chiʼ i alagun. 22 Are ʼo chila, xupon jun achi ruʼ, ma Jáiro u bi. Ire jun cajwal re i molbalʼib que i aj Israel. Are xril i Jesus, xuqui chuwach. 23 Lic xu tzʼonoj jun pawor che. Xu bij:

—I ral in miʼal ya ca camic —coʼono—. Cha ʼana utzil chomal chwe, jo wuʼ, que a ya a ʼab puwi, cawutzirsabej-re, ca yabej re u cʼaslemal —xu bij.

24 Are ʼuri i Jesus xa ʼe ruʼ i achi. Mas je qʼui i winak je teren chirij; lic ca bajbat i Jesus chiquixol i winak. 25 Xak chiquixol i winak-le, ʼo jun ixok lic iwab. ʼO chic cablajuj junab u jekanic i yobil ʼo che; n-ca tani ta chic u yobil. 26 Ire ʼenak chic cuʼ uqʼuial aj cun, lic u chʼijom i cʼax rumal wach ʼantal che cumal, xak ʼis u sachom chic u mer rumal; xui-ri n-ta xoʼon re che; xa mas cu tzʼabij u yobil. 27 Ire u tom rason wach coʼon i Jesus, rumal-i xe u mina rib chiquixol i uqʼuial winak chirij i Jesus, y xu yin pan u ʼuʼ. 28 Queje xoʼon ire ile, man xu chʼob ire, “We xui quin chap jubiʼ u ʼuʼ i Jesus, quin utzir na.” 29 Are xu chap u ʼuʼ, juntir xtan can u quiqʼuel. Xu na pu chʼacul chi ya xutzir i cʼax che. 30 Xak i Jesus xu naʼo chi xak teʼet, ruʼ u choʼab, rutzirsam jun iwab. Rumal-i, xtzun chirij.

—¿Pachin xu yin in ʼuʼ? —xu bij.

31 I u tijoxelab xqui bij che:

—Lic je qʼui i winak cat qui pitzʼo, y yet ca bij ¿pachin xu yin in ʼuʼ? ¿Wach retamaxic caka ʼan yoj ile? —xe cha.

32 I Jesus n-xu mayij ti u tzucuxic chiquixol i winak pachin xyinawic. 33 Rumal-i, i ixok lic xu xij rib, man retaʼam wach u ʼanom che. Ca barbatic xa ʼec, y xuqui chuwach i Jesus. Xu bij i sak laj tzij che, ronojel niʼpa i u ʼanom. 34 I Jesus xu bij che:

—Wacʼal, at utzirnak chic rumal u cubibal a cʼux chwe. ʼUtz cat ʼec, mat cʼachir chic; ya xutzir i yobil chawij —xu bij i Jesus che.

35 Cʼa ca tijin i Jesus chi tzij, ʼo i xe cʼun pa rachoch i cajwal i molbalʼib. Xqui bij che i qui patron:

—I a miʼal ya xcamic. N-ta chic u chac we ca ʼe i Mayes awuʼ —xqui bij.

36 Xui-ri i Jesus n-xoʼon ta cas chique, wach i xqui bij; xa xu bij che i cajwal i molbalʼib:

—Mat oc ʼil che, xui-ri, cha cuba a cʼux chwe —xu bij che.

37 I Jesus n-xu ya taj chi que rachiʼilaj bi i winak ruʼ. Xui i ma Pédro, i ma Jacóbo, xak i ma Wan chi u chaʼ i ma Jacóbo, xui ique xe u cʼam bi ruʼ. 38 Are xe upon ruʼ rachoch i cajwal i molbalʼib, xril i Jesus chi toʼ que chʼokowic; i winak toʼ que oʼic, toʼ que siqʼuinic. 39 Are xoc pa ja, xu bij chique:

—¿Wuchac xa quix chʼokowic, xa quix oʼic? I ali n-camnak taj; xa cwaric —xu bij chique.

40 Xui-ri, i winak xa xqui tzeʼej che. Are ʼuri i Jesus ʼis xe resaj li chi sak conojel, teʼuri xe u cʼam bi i u kajaw i u chuch i ali, chilam i je rachiʼil bi ire, y xe oc pa ʼo wi ali. 41 Teʼuri xu chap u ʼab i ali, y xu bij pa qui chʼawbal ique:

—Talíta cúmi —xu bij.

Are i usucʼ i tzij-le: Ali, quin bij chawe, chat walijok, coʼono.

42 Are xu bij ile, i ali juntir xwalijic, y xoc chi binic; i je ʼo chila lic xqui bisoj che. I ali ʼo cablajuj junab che. 43 I Jesus lic xu bij chique chi mi ta jubiʼ quiqui chʼachʼa wach i xquilo. Xak xu bij chique chi quiqui ya u wa i ali.

6

I aj Nazaret xqui xutuj u cʼutunic i Jesus

1 Teʼuri, i Jesus xel che i tinimit-le cuʼ u tijoxelab, y xe ʼe pu tinimit ire. 2 Are xu rik i uxlambal ʼij, xoc pa ja re i molbalʼib y xoc chu cʼutic chique i winak chila. Je qʼui i winak je ʼo chila; niʼpa i xqui ta u tzij lic xqui bisoj che.

—¿Pa xu tijoj wi rib i achi-le ronojel wach ca tijin chu ʼonquil? —xqui bij—. ¿Wach usucʼ i nojbal chi yatal che? ¿Pa xu nawsaj wi rib ire-le chu ʼonquil i milágro? 3 ¿Xataba n-are ti ire-le i aj ʼanol mexa? Ile xa are i ralab i ati Mariy; xa are i catz a-Jacóbo, i aJose, i a-Júdas, i a-Simon. ¿Xataba i ranab ne te je jekel chi kuʼ yoj? Je jekelic pues. Queje ile xqui bij i winak. Xa xqui xutuj wach i xu bij, wach i xu ʼano.

4 I Jesus xu bij chique:

—Conojel quiqui coj u ʼij jun ajbil u tzij i Dios, xui i je rach aj tinimit n-quiqui coj tu ʼij. Xak queje i rachalal, tak i je aj pa rachoch, xak n-quiqui coj tu ʼij —xu bij chique.

5 I winak chila n-xqui cuba ti qui cʼux che, rumal-i, ire n-xtiqui ta chu ʼanic i milágro.+ 6:5 I winak xe walij chirij i Jesus y xquesaj bi pa tinimit. Chawila i u wuj i San Lúcas 4.28-38. Xui je queb oxib winak xu ya u ʼab piquiwi y xe rutzirsaj. 6 Lic xu bisoj man i winak n-xqui cuba ti qui cʼux che. Teʼuri xa ʼe pa tak aldéa nakaj chu cʼutic chique i winak.

I Jesus xe u tak bi u tijoxelab chu paxsaxic u tzij i Dios

7 Xoʼon panok xe u siqʼuij i cablajuj u tijoxelab ruʼ, y pa cacabil xu jek bi qui takic pa tak aldéa. Xu ya piquiʼab caquesaj itzel tak tew chique i winak. 8 Xak xu bij chique n-ta quiqui cʼam bic are quiqui maj qui be, mi tene qui teb, mi tene qui wa, mi tene qui mer; xui qui chʼamiy quiqui cʼam bic. 9 Xak xu bij chique chi toʼ xajab chiqui cojo, xak miqui cʼam chubi jumolaj qui ʼuʼ, xui i jumolaj chi qui cojom bic. 10 Xak xu bij chique:

—We ʼo jun winak cu ya i posar, chix ʼol na ruʼ; cʼa te qui canaj we quix el che i aldéale. 11 We ʼo i winak n-quix qui cʼulaj taj, xak n-cacaj ti u tayic i tzij, chix el chila. Che i pu can i ulew che iwakan, cʼutbal-re chique chi cʼo can i qui mac chiquij. I tinimit-le, are ca cʼun i tojpen re qʼuisbal ʼij, sak laj tzij i quin bij chiwe, mas nim ni tojbal mac que ique chuwach i queb tinimit Sodóma y Gomórra+ 6:11 Cha tzucuj i queb tzij-i pa Diccionário pa qʼuisbal re i wuj-i. —xu bij chique u tijoxelab.

12 Teʼuri ique xe ʼe chu bixquil chique i winak chi ʼo u chac quiqui jalwachij qui nojbal chi n-ʼus taj. 13 Xak xquesaj je qʼui itzel tak tew chique i winak; xak je qʼui iwabib xqui coj acéite piquiwi y xe cutzirsaj.

Wach i camic ʼantal che i ma Wan chi aj kajsanel ya

14 Xoʼon panok, xak i ma Heródes, chi ʼatol tzij piquiwi i aj Israel winak, xak xu ta u tzijol wach i nim laj ʼanic ca tijin i Jesus chu ʼonquil, man conojel i winak quiqui lapo. Ire xu bij:

—Are i ʼetz ma Wan aj kajsanel ya, walijnak chic chiquixol i camnak. Are i rumal ʼuri chi ʼo i choʼab ruʼ chu ʼonquil i milágro —xu bij.

15 Xak je ʼo juban chic xqui bij:

—Are i ujer ajbil u tzij i Dios mam Elías —xe cha. Xak ʼo i que binic:

—Are jun cʼacʼ laj ajbil u tzij i Dios pacha i je re ujer —xe cha.

16 I ma Heródes, are xu ta, xu bij:

Ire-le are i ma Wan, chi xin tak u cʼatzixic u jolom; ya walijnak chic chiquixol i camnak —xu bij.

17 I ma Heródes u camsam i ma Wan rumal i rixokil, chi ati Erodiys u bi. Are maja ca camsax i ma Wan, i ma Heródes xu maj i ati Erodiys che u chaʼ, chi ma Felípe. I ma Wan xu bij che:

—N-ʼus taj cat qʼuiji ruʼ i rixokil a chaʼ —xu bij.

Rumal-i, i ma Heródes xu tak u chapic i ma Wan, xu xim ruʼ carena, y xu tzʼapij pa cárcel.

19 I ati Erodiys tzel cril i ma Wan. Craj cu camsaj, xui-ri n-cu rik taj wach u ʼanic cu ʼan che, 20 man i ma Heródes n-xu ya ta che. Retaʼam chi ma Wan, lic sucʼul i cu ʼano; lic chʼam u cʼaslemal. Rumal-i, xu xij rib che. Are i rumal ʼuri n-xu ya ta che ixok coʼon cʼax che. I ma Heródes, are xu ta i u tzij i ma Wan, lic ʼutz xu ta, xui-ri, ʼo ca tiʼan pu cʼux rumal; n-xu rik taj wach i cu ʼano. 21 I ati Erodiys lic xraj u camsaxic i ma Wan, y xoʼon panok xu rik i ʼij che. I ma Heródes xoʼon jun nimaʼij re u ʼij ire. Je qʼui i nimak tak winak xe cʼun chu tijawic cenar ruʼ. Xe cʼun i je rakan u ʼab, xak xe cʼun i je cajʼatzil i u soldádo, xak xe cʼun i nimak qui patan re ronojel i jyub Galiléa. 22 Are que tijin chi waʼim, xoc bi i ralit i ati Erodiys, y xoc chi xajawic chiquiwach. I ma Heródes, cuʼ i je ʼo ruʼ, kus xquilo wach i xajawic xoʼon i ali. Rumal-i xu bij che:

—Cha tzʼonoj chwe wach i cawaj quin ya chawe, y yin quin ya na ʼuri chawe —xu bij che ali. 23 Lic xu cuxtaj u bi i Dios chu bixquil.

—Yin lic quin ya na chawe pachique tak ca tzʼonoj chwe. N-ta coʼono we ca tzʼonoj i nicʼaj i uqʼuial tinimit chi ʼo pin ʼab —xu bij—, lic quin ya na chawe. Queje ile xu bij i ma Heródes.

24 I ali xe u tzʼonoj che u chuch:

—¿Wach quin tzʼonoj che, ca bij yet? —xu bij che.

—Cha tzʼonoj u jolom i ma Wan che, chi aj kajsanel ya —xu bij u chuch che.

25 I ali juntir xtzalijic; xa ʼe ruʼ i ma Heródes y xu bij che:

—Woʼor tan cwaj i u jolom i ma Wan, aj kajsanel ya; cwaj ca ya li chwe chupam jun plato —xu bij.

26 I ʼatol tzij, are xu ta ile, lic xbison rumal. Xui-ri, ire u bim chic chiquiwach conojel, chi cu ya na che wach i ca tzʼonox che, xak u cuxtam u bi i Dios puwi u tzij. Rumal-i, n-xraj ta ire cu tzalij u tzij. 27 Are ʼuri xu tak-la bi jun soldádo chu cʼamic u jolom i ma Wan. 28 I soldádo xa ʼe ruʼ i cárcel, y xresaj u jolom i ma Wan; xu ya ʼuri pa plato y xu cʼam bi che ali. Ire-le xe u jacha che u chuch.

29 I u tijoxelab i ma Wan, are xqui ta wach xa ʼan che, xe qui cʼama u nimal y xe qui muku.

I qui tzukic joʼob mil winak

30 Xoʼon panok, i u tijoxelab i Jesus xe tzalij chic y xqui mol quib ruʼ i Jesus. Xe oc chu lapic che niʼpa i qui ʼanom y niʼpa i qui cʼutum chique i winak. 31 Teʼuri i Jesus xu bij chique:

—Joʼ. Jo che jun lugar pa n-ta wi winak; coj uxlan jubiʼ —coʼono.

Queje xraj ire ile, man i winak n-ta qui qʼuisic ruʼ. N-ca tijtaj ta chic u wa cumal. 32 Rumal-i, i Jesus cuʼ u tijoxelab, quituquel xe ʼe chupam jun bárco che jun lugar pa n-ta wi winak. 33 Xui-ri, are xe ʼec, je qʼui i winak xe ʼilawic y xquetamaj chi are i Jesus. Are ʼuri xe ʼe paʼanem chi tak u chiʼ i alagun; nabe xe upon ique chuwach i Jesus. ʼIs pa ronojel tak tinimit je petnak wi. 34 I Jesus, are xel pa bárco, xe ril je uqʼuial winak je ʼo tan chic chila. Cʼax xu na u cʼux chique, man je pacha juban chij n-ta que chajiwic. Rumal-i, xoc chu bixquil uqʼuial cʼutunic chique. 35 Are mer xkaj i ʼij, i u tijoxelab xe tejeb ruʼ y xqui bij che:

—Ya xkaj i ʼij, y waral xa tzʼinilic jyub, n-ta winak chi. 36 Cha bij chique i winak ʼutz que ʼe chu tzucuxic qui wa chi tak ja, xak pa tak aldéa nakaj —xqui bij che i Jesus.

37 Xui-ri, ire xu bij chique:

—Yix chi ya chique wach quiqui tij na —coʼono.

—¿Cawaj bari que ʼe ka loʼo queb ciénto quetzal caxlanwa, tzukbal que i winak-i? —xqui bij che.

38 Ire xu tzʼonoj chique:

—¿Niʼpa i caxlanwa ʼo iwuʼ? Je iwilapeʼ.

Ique, are xquetamaj niʼpa ʼo cuʼ, xqui bij che:

—ʼO joʼob caxlanwa ruʼ queb car —xe cha.

39 Teʼuri i Jesus xe u tak i winak chi que cubi chuwa tak qʼuim pa tak tzobajil. 40 Che tak i tzobajil-le, ʼo jujun chi ʼo i cincuénta chique, xak je ʼo jujun je ʼo jun ciénto chique. 41 Teʼuri i Jesus xu chap i joʼob caxlanwa, xak i queb car; are ʼuri xtzun chicaj xu cʼamwaj xu tioxij che i Dios. Teʼuri xu pir i caxlanwa, y xu ya chique u tijoxelab, quiqui jachbej-re chique i winak. Xak i queb car xu ya chique, man xak quiqui ya chique conojel i winak. 42 Conojel ʼis xe waʼic y xe nojic. 43 Are xquelej, i u tijoxelab xqui mol u chiʼ niʼpa i chʼakatak caxlanwa, xak i car chi n-xqʼuis taj. Xnoj cablajuj coban che i chʼakatak chi xsobrinic. 44 Niʼpa i achiab xe tzukic, je joʼob mil.

Wach i binic xoʼon i Jesus puwi ya

45 Are xutzin ile, i Jesus xu bij chique u tijoxelab chi que oc chic pa bárco, que ʼax chʼaka alagun cʼa pa tinimit Betsáida. Queje xu bij ile chi quiqui ʼan ique tzʼakat ire que u ʼijla bi i winak. 46 Are xutzin qui ʼijlaxic i winak, xa ʼe che jun jyub chu tzʼonoxic che i Dios. 47 Are xoc aʼab, i u tijoxelab ya que upon pa nicʼaj alagun; i Jesus utuquel ʼo che i jyub-le. 48 Are ʼo chila, xe ril lok chi u tijoxelab uyej quiqui ʼan chu minic bi qui bárco chuwi ya, rumal i tew chi lic xpe chirij. Are ya ca pe u sakiric, i Jesus ya ca nakajab cuʼ, lic ca bin chuwi ya; ca tijin ricʼawic chiquiwach ique. 49 I u tijoxelab, are xquilo chi ca bin chuwi ya, xqui chʼob ique, mok jun xibinel, y xe siqʼuin rumal. 50 Queje xqui ʼan ile, man conojel xquilo, xak ʼis xe oc ʼil rumal. Xui-ri, ire xe u ʼijla; xu bij chique:

—¡Mi xij iwib! Xa yin. ¡Chi cowirsaj i cʼux! —coʼono.

51 Teʼuri xoc cuʼ pa bárco; are ʼuri i tew xuxlanic. I u tijoxelab lic xqui bisoj rumal. 52 Ique n-qui tom tu be wach usucʼ i milágro xoʼon ire che i caxlanwa (chi are ire ʼo puwi ronojel niʼpa i ʼolic). Ique toʼ tzʼapil i qui nojbal.

I Jesus xe rutzirsaj i wabib pa Genesaret

53 Are xe ʼax chʼakap, xe upon chu chiʼ i jyub Genesaret. Chila xqui yukba wi can i qui bárco. 54 Juntir, are xe ʼel pa bárco, i winak je ʼo chila xquilo chi are i Jesus. 55 Rumal-i, ʼis xe ʼe paʼanem chu cʼamic li qui iwabib chuwa chʼat pa ʼo wi i Jesus. 56 Pa tak ca ʼe wi ire, pa tak tinimit, pa tak aldéa, pa tak jyub, ʼis que qui cʼam li iwabib ruʼ. Xe qui ya chi tak be, y lic xqui tzʼonoj che chi ca yaʼ chique quiqui chap jubiʼ u ʼuʼ. Conojel niʼpa i xqui chap u ʼuʼ, xe utziric.

7

Wach i ca ʼanaw n-chʼam taj chique i winak

1 ʼO jujun aj Fariséo winak xe tejeb pan ruʼ i Jesus, cucʼam quib cuʼ jujun aj tijonel re i ujer ʼatbal tzij. Ique je petnak pa Jerusalen. 2 Are xe upon ruʼ, xquilo chi ʼo jujun chique u tijoxelab i Jesus chi que wa ruʼ qui ʼab tzʼil, quiqui bij ique, man n-quiqui coj ta retalil chu chʼajic qui ʼab pacha quiqui ʼan i aj Fariséo winak. 3 (I aj Fariséo, xak conojel i juban aj Israel winak quiqui ʼan pacha i qui costúmbre i catit qui mam; n-ca tijaw ti wa we n-quiqui chʼaj ti qui ʼab qʼuialmul. 4 Are que cʼun pa qʼuebal, n-quiqui tij ta tan i wa we n-qui chʼajom ti qui ʼab pacha cu bij i qui costúmbre ique. Xak ʼo chic juban uqʼuial costúmbre je teren chirij: ʼo rawasil che i qui bas, xak che i qui xar, xak queje che i qui pichel chʼichʼ, xak queje che i qui chʼat+ 7:4 I qui chʼat-le are pa que uxlan wi are quiqui tij i qui wa.; ʼis ʼo rawasil che chi quiqui chʼajo.) 5 Rumal-i, i aj Fariséo-le, xak i aj tijonel re i ujer ʼatbal tzij xqui bij che i Jesus:

—I a tijoxelab, ¿wuchac n-quiqui ʼan ta ique pacha qui bim can i katit kamam ujer? ¿Wuchac quiqui tij qui wa, we n-chʼam ti qui ʼab chuwach i Dios? —xqui bij che.

6 I Jesus xu laʼ u wach chique:

—Lic katzij xu bij i mam Isaías ujer. Yix xa queb i palaj. Lic quix ʼanawic pacha chom i qui ʼano, xui-ri ire u bim canok wach quix tijin yix chu ʼanic woʼor. U bim canok chi Dios u bim na:

I winak-i lic quiqui coj in ʼij ruʼ qui chiʼ,

xui-ri, ruʼ qui cʼux n-quiqui ʼan taj.

7 I u cojic in ʼij quiqui ʼano, lic n-ta cu chacuj,

man i tzij que tijin chu cʼutic,

xa qui tzij i winak, xui-ri, quiqui ʼan che pacha tak u tzij i Dios.

(Queje ile u bim i Dios, xu bij i mam Isaías ujer.)

8 Yix n-qui coj ta chic retalil che wach u bim can i Dios chiwe —xu bij i Jesus chique—. Xui quix tijin chu cojic i cʼutunic chi xa ruʼ winak petnak wi. Xui qui coj retalil che wach tak u chʼajic i xar, i bas, xak juban chic ʼanic pacha ile —xu bij chique.

9 Xak xu bij:

—I ʼatbal tzij chi u bim can i Dios chiwe, yix quix tijin chu ʼanic pacha n-ta chic u chac chiwe; are i cojom pu qʼuexel xa ruʼ winak petnak wi. 10 I mam Moises u bim can u tzij u pixab i Dios chiwe: “Cha cojo qui ʼij a kajaw a chuch” xu bij; xak xu bij: “Pachin cʼax ca chʼaw chiquij u kajaw u chuch, cha camsaxok”; queje ile u bim can i mam Moises chi ajbil u tzij i Dios. 11 Xui-ri, yix quix tijin chu cʼutic, chi jun achi, ʼo puʼab cu bij che u kajaw xak che u chuch: “N-cat in to taj, man niʼpa i ʼo wuʼ in sujum chic che i Dios” mok cu bij che. 12 Y we queje cu bij ire ile, n-ta chic chukul ʼuri que u to u kajaw u chuch, qui bij yix. 13 Queje ile, yix i kajsam u ʼij i ʼatbal tzij chi u bim can i Dios. Y pu qʼuexel ile, i cojom wi i cʼutunic chi xa winak bin-nak che jun chic. N-xui ta la ile, xak qʼui na qui ʼan yix pacha ile —xu bij i Jesus chique.

14 Teʼuri i Jesus xe u siqʼuij chic i winak ruʼ y xu bij chique:

—Chi ta na iwonojel wach i quin bij; chi bisoj u tayic u be. 15 Wach ca ʼe chupam jun winak, n-are ta ca ʼanaw che chi n-chʼam ta ire. Xa are wach ca pe pu cʼux ire, are ca ʼanaw che chi n-chʼam taj. 16 We yix ʼo i xiquin chu tayic, chi ta u be ʼuri —xu bij i Jesus chique.

17 Are xel i Jesus chiquixol i winak y xoc pa ja, i u tijoxelab xqui tzʼonoj che wach usucʼ i tzij-le chi xu bij chique i winak. 18 Ire xu bij chique:

—¿Xak yix n-qui ta tu be? ¿N-qui ta tu be chi wach coc chupam jun winak n-are ta ca ʼanaw che chi n-chʼam taj? 19 Man ile n-coc ta pa ranima. Xa che u pam ca ʼe wi, xa quicʼawic y quel tan chic —xu bij i Jesus chique.

Queje ile xu sakij chique chi ronojel niʼpa i u yijbam i Dios chi tzukbal-ke ʼis ʼutz, n-ta rawasil che. 20 Xak xu bij chique:

—Xa are wach ca pe pu cʼux jun winak, are ca ʼanaw-i che chi n-chʼam taj. 21 Man ile, pa ranima ca pe wi. Piqui cʼux i winak ca pe wi i qui nojbal chi n-ʼus taj; are i rumal ʼuri ʼo i je cʼulanic quiqui kajsaj qui ʼij cuʼ i ne te cachiʼil. Are i rumal ʼuri xak ʼo i ne te cʼulanic quiqui kajsaj qui ʼij chiquiwach; are i rumal ʼuri, ʼo i winak je camsanel, 22 xak ʼo i je iliʼomab, xak ʼo i je rayinel; xak ʼo i je aj ʼanol mal, xak ʼo i je aj tʼoronel; xak ʼo i je aj ʼanol n-ʼus taj; xak ʼo i ca titat qui pam chique i cachiʼil wach i ʼo cuʼ; xak ʼo i je aj nucʼul tzij; xak ʼo i quiqui ʼan nimak che quib; xak ʼo i n-quiqui chʼob ta bien wach quiqui ʼano. 23 Je niʼpa i que ʼanaw queje ile, are i ne te chʼam-i chuwach i Dios, y ronojel i n-ʼus taj-le, xa piqui cʼux petnak wi; n-are ti wach quiqui tijo ca ʼanaw chique.

(Queje ile, i Jesus xu sakij i tzij chique u tijoxelab.)

I Jesus xrutzirsaj i ralit jun ixok chi n-aj Israel taj

24 Xoʼon panok, i Jesus xel che i jyub-le y xa ʼe che i jyub re i queb tinimit, Tíro y Sidon; chila xoc che jun ja. N-xraj ta ire we ca tatajic pa i ʼo wi, xui-ri, n-xtiqui ta chi ruwaxic rib chiquiwach i winak.

25 ʼO jun ixok, weʼ xu ta rason pa ʼo wi i Jesus. Ire ʼo jun ralit chi ʼo itzel tew che. I ixok-i xupon ruʼ i Jesus y xuqui che rakan. 26 Ire n-aj Israel taj, xa are aj Sirofenis winak. Xtejeb pan ruʼ i Jesus y xu tzʼonoj pawor che chi quelsax ni itzel tew che i ralit. 27 I Jesus xu bij jun moxbal tzij che:

—Nabe ʼo u chac que tzuk ni acʼalab, man n-ʼus taj ca maj i wa chique i acʼalab y ca yaʼ chique i tzʼi. (Queje ile xu bij i Jesus che, chi queʼelok: “Nabe que in to ni wach aj Israel.”)

I ixok xu bij ʼuri:

28 —Katzij i ca bij, Nim laj Winak; xui-ri, xak i ral tak tzʼi chi je ʼo chuxeʼ i mexa quiqui mol ni ucʼaj qui wa i acʼalab chi tzaknak bic —xu bij.

29 Teʼuri i Jesus xu bij:

—ʼUtz i xa bij —coʼon che ixok—. Y woʼor, ʼutz cat ʼe che awachoch; i itzel tew ya ʼelnak chic che awalit —xu bij che.

30 I ixok juntir xa ʼec. Are xupon ruʼ ja, xe u rika i acʼal cotzʼol chuwi chʼat. I mal laj tew ya ʼelnak chic che.

I Jesus xrutzirsaj jun tac chi n-kas ta quel u chʼawbal

31 Teʼuri i Jesus xel che i jyub re i tinimit Tíro, xicʼaw pa tinimit Sidon; teʼuri xicʼaw pa jyub Decápolis, y xupon cʼa chu chiʼ i alagun Galiléa. 32 Chila xqui cʼam li jun achi ruʼ, lic tac u xiquin, xak n-kas ta quel u chʼawbal. Xqui tzʼonoj che chi cu ya ni u ʼab puwi. 33 I Jesus xu cʼam bi i achi, y xe tejeb pan jubiʼ. Xu min u wi u ʼab pa tak u xiquin i achi; teʼuri xu chubaj pichʼ u cʼaxaj, y xu coj u wi u ʼab che u tzamraʼ i achi. 34 Are ʼuri xtzun chicaj, y xu qʼuis u cʼux. Xu bij pa qui chʼawbal ique:

—¡Efáta! chi queʼelok: ¡cha jaktajok!

35 Juntir, i u xiquin i achi xe jaktajic; xak xel u chʼawbal, n-ta chic cʼax che u tzamraʼ. 36 I Jesus xu bij chique i winak chi mi jun quiqui lap wi ile; xui-ri, are cu bij queje ile chique, xa mas quiqui paxsaj rason. 37 Conojel lic xqui bisoj che. Xqui bij:

—Ronojel niʼpa i cu ʼano, ʼis ʼutz; cu ʼan chique i je tac, chi que tanic; y xak i je mem, que chʼaw rumal —xe cha.

8

I Jesus xe u tzuk cajib mil winak

1 Xoʼon panok xe moltaj chic uqʼuial winak ruʼ; ique, xqʼuisic wach quiqui tijo. I Jesus xe u siqʼuij i u tijoxelab ruʼ y xu bij chique:

2 —Toʼ qui wach i winak-i, man are oxib ʼij iri chi je ʼo chi wuʼ; n-ta chic wach quiqui tijo. 3 Woʼor, we que in tak bi che cachoch, lic n-quiqui chʼij ti uponic we n-ta wa qui tijom bic. Man je ʼo jujun chique, naj je petnak wi. (Queje ile xu bij i Jesus chique u tijoxelab.)

4 Ique xqui bij che:

—¿Wach qui tzukic i winak caka ʼan ʼuri waral? N-ta ca tijaw chi, che i lugar-i chi lic tzʼinilic —xqui bij u tijoxelab che.

5 I Jesus xu tzʼonoj chique:

—¿Niʼpa i caxlanwa ʼo iwuʼ? —xu bij.

Ique xqui bij:

—Xa wukub —xe cha che.

6 Are ʼuri i Jesus xu bij chique i winak chi que cubi chuwach tak ulew. Teʼuri xu chap i wukub caxlanwa y xu tioxij che i Dios. Teʼuri xu piro, y xu ya chique u tijoxelab. Ique xqui jach chique i winak. 7 Xak ʼo jubiʼ ral tak car cuʼ. I Jesus xu tioxij che i Dios rumal, y xu bij chique u tijoxelab chi que qui jacha chique i winak. 8 Conojel i winak xqui tijo y xe nojic. Are xquelej ile, i u tijoxelab xqui mol niʼpa i chʼakatak chi xsobrinic, xnoj wukub chicach che. 9 I winak chi xe nojic, colo je ʼo cajib mil chique. Teʼuri i Jesus xe u ʼijla canok, 10 y xoc bi pa bárco cuʼ u tijoxelab; xe ʼax ʼuri chʼakap che i jyub Dalmanúta.

I aj Fariséo toʼ xqui tzʼonoj tak milágro che i Jesus

11 Je ʼo jujun aj Fariséo winak xe upon ruʼ i Jesus y xe oc chu chapic quib chi tzij ruʼ. Xqui tzʼonoj che chi cu cʼut jun milágro chique, cʼutbal-re we ʼo u choʼab i Dios ruʼ; ique xa cʼambal u pam quiqui ʼano. 12 I Jesus, lic xu qʼuis u cʼux rumal; xu bij:

—¿Wuchac ix winak woʼor xa quiwaj quiwil ni jun milágro, cʼutbal re u choʼab i Dios? Lic quin bij chiwe, lic mi jun cʼutbal re u choʼab ca ʼan na chiwach —xu bij i Jesus chique.

13 Teʼuri xe u canaj canok y xoc pa bárco, y xe ʼax chic chʼaka alagun.

Mi ʼan yix pacha quiqui ʼan i aj Fariséo

14 I u tijoxelab i Jesus xsach i qui wa chi qui cʼux; n-xqui cʼam tu bic wach i rajwaxic quiqui tij pa be. Xa jun caxlanwa qui cʼamom bi cuʼ pa bárco. 15 I Jesus xu bij jun moxbal tzij chique:

—Chitapeʼ, chi ʼana cwent che i cunbal re i caxlanwa que i aj Fariséo, xak i re i ma Heródes —xu bij chique.+ 8:15 Are xu bij “cunbal re i caxlanwa”, are usucʼ i tzij-le are chiqui ʼana cwent che qui módo i aj Fariséo, xak i ma Heródes, man i tzel laj módo que ique ca ʼax chique i winak conojel, pacha coʼon i cunbal re i caxlanwa ca ʼe chupam ronojel i ʼor.

16 I u tijoxelab xe oc chu bixquil chiquiwach:

—Xu bij ire ile man n-ta ka caxlanwa ka cʼamom lok —xe cha.

17 I Jesus xu naʼo wach quiqui bij; xu bij chique:

—¿Wuchac quix cʼachir rumal i caxlanwa? ¿Wuchac quix lapan chirij? ¿Maja ba qui ta u be ʼuri? ¿Xix naw ta bawa che, wach xin ʼano? ¿Lic co ba i jolom-i? 18 ʼO i baʼwach, ¿n-quix tzun ta bawa? ʼO i xiquin, ¿n-quix tan ta bawa? ¿N-ca cʼun ta bawa pi cʼux 19 wach xiwilo are xin ya i joʼob pan chique i joʼob mil winak? ¿Niʼpa chicach i chʼakatak xsobrinic? —xu bij chique.

—Cablajuj —xqui bij che.

20 —Xak are xin ya i wukub pan chique i cajib mil winak, ¿niʼpa chicach i chʼakatak xsobrinic? —xu bij chique.

—Wukub —xqui bij che.

21 Teʼuri xu bij:

—¿Maja qui ta ʼuri u be ile?+ 8:21 Queje ile xu bij i Jesus chique, cʼutbal-re chique chi n-tu chac mas que cʼachir che, wach i quiqui tijo. Are ʼo u chac quiqui ʼan cwent quib che wach i quiqui ʼan i aj Fariséo. —coʼono.

Wach rutzirsaxic jun mawach pa Betsáida

22 Are xe upon pa tinimit Betsáida, xcʼam li jun mawach ruʼ i Jesus, y xqui tzʼonoj che chi cu chap na ruʼ u ʼab. 23 I Jesus xu chap bi che u ʼab, y xel pa tinimit ruʼ. Teʼuri i Jesus xu coj pichʼ u cʼaxaj che u baʼwach i mawach, y xu ya u ʼab puwi. Teʼuri xu tzʼonoj che we ca tzun jubiʼ. 24 I mawach xu bij:

—Que wil i winak —xu bij—. Pacha cheʼ, cwil yin, xui-ri que binic —xu bij.

25 I Jesus xu coj chic u ʼab che u baʼwach; teʼuri i achi xu coj retalil che u takenic, y xutziric. Are ʼuri lic xtzun bien. 26 Teʼuri i Jesus xu tak bi ruʼ rachoch, y xu bij che:

—Mat oc pa tinimit, xak ma bij iri chila —xu bij che.

I ma Pédro xu bij chi Jesus are i Crísto chi Tolque

27 Teʼuri i Jesus xa ʼe cuʼ u tijoxelab che tak i aldéa re i tinimit Cesaréa Filípo. Are que tijin chi be, xu tzʼonoj chique u tijoxelab:

—I winak, are quin qui lapo, ¿wach quiqui bij ique chi in pachin yin? —xu bij.

28 Ique xqui bij che:

—ʼO jujun quiqui bij chi yet at ʼetz ma Wan chi aj kajsanel ya, quiqui bij. Xak ʼo i que binic chi yet at ujer mam Elías. Xak je ʼo juban chic quiqui bij chi yet at jun chic ajbil u tzij i Dios, quiqui bij i winak chawij. Queje ile xqui bij u tijoxelab che.

29 Teʼuri i Jesus xu tzʼonoj chique u tijoxelab:

—Y yix, ¿wach i qui bij yix chi in pachin yin?

I ma Pédro xu bij:

—Yet at Crísto (chi Tolke koyʼem) —xu bij che. 30 Xui-ri i Jesus xu bij chique chi mi jun quiqui lap wi pachin ire.

I Jesus xu bij chique wach i camic quicʼaw wi

31 Teʼuri i Jesus xoc chu bixquil chique chi ire, chi Achi aj Chicaj, lic cu tij ni uyej, xak ca xutux na cumal i nimak tak mamʼib, xak cumal i cajʼatzil i sacerdóte, xak cumal i aj tijonel re i ujer ʼatbal tzij. Xu bij chique chi ca camsax na, teʼuri churox ʼij ca walijic. 32 Ile lic sakil xu bij chique. Are ʼuri i ma Pédro xu siqʼuij pan jubiʼ ruʼ, y xoc chu ʼatixic wach i ca tijin chu bixquil. 33 I Jesus xu pisquilij rib, y xe u tzu u tijoxelab. Are ʼuri xu yaj i ma Pédro:

—¡Chat el chinwach, a-Satanas! A nojbal yet n-queje taj pacha u chʼobom i Dios. Ca chʼob yet pacha quiqui chʼob i toʼ winak —xu bij che.

34 Teʼuri i Jesus xe u siqʼuij u tijoxelab ruʼ, xak i uqʼuial winak, y xu bij chique:

—Pachin jun craj ca terej chwij, ʼo u chac mu chʼob chic rib, xui-ri charekaj bi u cruz, y cha terej na chwij, tupu ca cam na rumal. 35 Queje ile chu ʼana man pachin jun xa cʼax cu na u cʼaslemal re waral, xa cu sach ʼuri u cʼaslemal chi sakil. Xui-ri, pachin jun ca sachsax nu wach u cʼaslemal waral xa wumal yin, xak rumal i ʼutz laj tzij re i Dios, cu rik ʼuri u cʼaslemal sakil. 36 We ʼo jun u chʼacom ronojel i beyomal re u wach i jyub taʼaj, xui-ri we cu sach u cʼaslemal sakil, ile n-ta queʼel wi, n-ta u chʼacom ʼuri. 37 ¿Wach u tojic ʼuri coʼon na, chʼacbal re i u cʼaslemal sakil we u sachom? N-taj. 38 We ʼo jun ca qʼuix na chwe yin, xak che in tzij, chiquiwach i winak re woʼor chi lic je ajmaquib, xak yin quin qʼuix na che ire are quin cʼun tan chic. Yin, chi in Achi aj Chicaj, quin cʼun chic ruʼ u ʼij u chomal in Kajaw, xak cuʼ i loʼlaj ángel —xu bij i Jesus chique.

9

1 Xak xu bij chique:

—Katzij quin bij chiwe, je ʼo jujun waral chi n-que cam ta tan cʼa quiquil ni u jekanic i ʼatbal tzij re i Dios waral, chi nim u choʼab.

Wach u yojtajic u tzunbal i Jesus xoʼon chiquiwach u tijoxelab

2 Wakib ʼij u ʼonquil ile, i Jesus xe u cʼam bi i ma Pédro, i ma Jacóbo, xak i ma Wan; y xe ʼe quituquel che jun nim laj jyub naj u wi. Are je ʼo chila, i u tzunbal i Jesus lic xyojtajic. 3 I u ʼuʼ lic ca walchʼin rumal u sakil; lic sak ʼotoʼoj ca tzunic. N-ta jun cʼul, tupu lic chʼajtalic, chi ca majaw u sakil ile. 4 Xak xquilo chi xe winakir i mam Moises xak i mam Elías ruʼ i Jesus, que tijin chi lapanic. 5 Are ʼuri i ma Pédro xu bij che i Jesus:

—Mayes, lic ʼutz na oj ʼo waral. ʼUtz caka ʼan oxib i mujbal: jun awe yet, jun re i mam Moises, xak jun re i mam Elías —xu bij che.

6 I u tijoxelab, lic je ocnak ʼil che wach xquilo, rumal-i n-xu na ti ma Pédro wach i xu bij. 7 Teʼuri xkaj jutzobaj sutzʼ piquiwi y xqui ta jun nim laj chʼawbal xchʼaw chupam i sutzʼ:

—Iri, are in Cʼojol, chi lic cʼax quin naʼo; chi cojo retalil che, wach i cu bij.

8 Are xqui ta ile, juntir cʼula xe tzunic, péro n-ta xquilo, xui chic i Jesus utuquel.

9 Are xe kaj li che i jyub-le, i Jesus xu bij chique u tijoxelab:

—Niʼpa i xiwil yix, mi lapo cʼa cu rik ni ʼij chi yin, chi in i Achi aj Chicaj, in walijnak chic che i camic —xu bij chique.

10 Rumal-i, n-xqui bij taj wach i xquilo; xui-ri, xqui tzʼonoj chiquiwach wach usucʼ i tzij-le xu bij, chi ca walij che i camic. 11 Teʼuri xqui tzʼonoj che i Jesus:

—I aj tijonel re i ujer ʼatbal tzij, ¿wuchac quiqui bij ique chi nabe ca cʼun i ujer mam Elías? —xqui bij che.

12 I Jesus xu bij:

—Katzij i xqui bij-le, nabe ca cʼun i mam Elías, col u yijba ronojel; queje ile tzʼibtal canok. Xak tzʼibtal chic jun tzij chirij i Achi aj Chicaj: cu bij chi cu tij ni uyej xak ca xutux na. 13 Xui-ri, yin quin bij chiwe chi mam Elías ya cʼun-nak chic; i winak xqui ʼan che pacha cacaj ique; xeʼelok pacha i tzʼibtal can chupam u wuj i Dios —xu bij i Jesus chique.

Wach i relsaxic itzel tew che jun ala

14 Teʼuri xe tzalij chic chila pa je ʼo wi i juban u tijoxelab, y xquilo je qʼui i winak je ʼo chic chiquij chiquiwach. Xak je ʼo jujun tijonel chila re i ʼatbal tzij re i mam Moises; ique qui chapom quib chi tzij cuʼ u tijoxelab. 15 I winak, are xquil i Jesus, xqui bisoj, are ʼuri, xe ʼe paʼanem chu yaʼic rutzil u wach. 16 Are ʼuri, ire xu tzʼonoj chique:

—¿Wach quix tijin chu lapic cuʼ ique?

17 ʼO jun achi chiquixól xu bij:

—Mayes, yin xin cʼam li jun wacʼal awuʼ, ʼo itzel tew che chi u ʼanom mem che. 18 Xa ipa ʼo wi, ca chaptaj rumal itzel tew, y ca tzaksax pulew. Are ʼuri xa ca wokow u cʼaxaj pu chiʼ, xak cu kachʼachʼej uware rumal. Rumal-i, lic n-ta chic u choʼab. Xin tzʼonoj chique a tijoxelab chi caquesaj i mal laj tew che. Xui-ri, n-xe tiqui ta che —xu bij i achi che.

19 Are ʼuri i Jesus xu bij:

—¡Ay, yix chi n-tu cubibal i cʼux che i Dios! ¡ʼO tan chi ʼij in ʼo iwuʼ, y yix n-ta i nawic! ¿Niʼpa nawi chic ʼij cʼa craj? —xu bij—. Chi cʼama li acʼal waral —coʼono.

20 Xqui cʼamlok. I itzel tew, are xril i Jesus, xu ya chic atac che i ala. Ire-le xtzak pulew, lic cu balʼatij chic rib chuwach ulew, xak ca wokow u cʼaxaj. 21 Are ʼuri i Jesus xu tzʼonoj che i achi:

—¿Niʼpa junab u jekanic i cʼax che? —xu bij.

I u kajaw xu bij:

—Ire cʼa chʼutin are xu jeko. 22 I itzel tew-le, qʼuialmul u cʼakom pa ʼaʼ, xak pa ya; craj cu camsaj. ¡Chawila toʼbal ka wach! ¡Choj a to na, we cat tiqui che! —xu bij i achi.

23 —Yin quin tiqui che —xu bij i Jesus—, xui-ri we yet cat tiqui chu cubaxic a cʼux chwe. Ronojel ʼis coj tiqui che we ʼo u cubibal ka cʼux —xu bij.

24 Juntir i u kajaw i ala xsiqʼuin chu bixquil:

—Cul in cʼux chawe —xu bij—. ¡Chin a to na che, chi quin cuba na mas in cʼux chawe! —xu bij.

25 I Jesus, are xrilo chi que tijin qui moltajic i winak ruʼ, xu yaj i itzel tew y xu bij che:

—Yet, at tac y at mem laj itzel tew, quin bij chawe, chat el che i ala-le. Chawoʼtaj, y mat oc chic ruʼ —xu bij che.

26 I itzel tew siqʼuinic xoʼon chic jun atac che i ala, teʼuri xelic. Xcanaj can i ala lic pacha xcamic; rumal-i, conojel xqui bij chi lic xcamic. 27 Xui-ri, i Jesus xu chap che u ʼab y xu yaco; i ala xtaqʼuiʼic.

28 Teʼuri i Jesus xoc pa ja. Are ʼuri i u tojoxelab xqui tzʼonoj che:

—¿Wuchac n-xoj tiqui ti yoj chi relsaxic i itzel tew-le? —que cha.

29 Ire xu bij chique:

—I mal laj itzel tew pacha i jun-le n-quel taj, xui-ri we lic qui tzʼonoj che i Dios, xak we qui mayij ni waʼim rumal —xu bij.

I Jesus xu bij tan chic chi ca camsax na

30 Are xe ʼel chila, xe ʼax pa Galiléa. I Jesus n-xraj taj we caquetamaj i winak pa ʼo wi ire. 31 N-xraj taj, man ire ca tijin chu cʼutic chique u tijoxelab; ca tijin chu bixquil chique chi i Achi aj Chicaj ca jachtaj na piquiʼab i winak, y ca camsax na cumal, xui-ri che oxib ʼij panok ca walij na. 32 Tupu xu bij ire ile chique, n-xqui ta tu be, xak xqui xij quib chu tzʼonoxic che wach usucʼ.

Pachin mas nim u ʼij, are ajchac ʼuri chiquij i rachiʼil

33 Xoʼon chupanok, xe upon pa Capernaum. Are xe oc pa ja chila, i Jesus xu tzʼonoj chique utijoxelab:

—Are coj tijin te chi be, ¿wach i tzij i chapom wi iwib yix puwi? —xu bij chique.

34 Ique lic n-xe chʼaw ta chic. Are i tzij chi qui chapom wi quib ique puwi pa be, are i pachin mas nim u ʼij chique ique. 35 I Jesus xcubiʼic, y xe u siqʼuij i cablajuj u tijoxelab ruʼ. Are ʼuri xu bij chique:

—Pachin jun craj cu ya rib chu nabeal, chu ya na rib ʼuri pa qʼuisbal-re chique i conojel, xak chu ʼana che rib pacha mocom chiquij —xu bij.

36 Are ʼuri xu cʼam jun acʼal ruʼ y xu ya chiquiwach. Xu ʼaluj ʼanok y xu bij chique:

37 —Pachin jun cu cʼulaj jun acʼal ruʼ pacha iri rumal i cʼaxnabal u cʼux chwe yin, are yin ʼuri quin u cʼulaj ruʼ. Pachin jun quin u cʼulaj yin ruʼ, n-xui ti yin quin u cʼulaj ruʼ, xak xu cʼulaj ʼuri i Jun chi in takawnak lok —xu bij chique.

Pachin n-coʼon ta chʼoʼoj chikij, u yom ʼuri u wach kuʼ

38 Teʼuri i ma Wan xu bij che:

—Mayes, xkil jun achi chi ca tijin chi relsaxic itzel tew ruʼ u cuxtaxic a bi yet. Yoj ʼut xka bij che chu mayij, man n-kachiʼil taj —xu bij che i Jesus.

39 —Ile mi ʼatij —xu bij i Jesus che—, man we ʼo jun coʼon milágro rumal u cuxtaxic in bi yin, n-cu bij ta ʼuri mal laj tak tzij chwij. 40 Pachin jun n-coʼon ta chʼoʼoj chikij, ire-le ka cwenta yoj. 41 Pachin jun coʼon jun utzil chomal chiwe xa rumal ix terejnak chwij, ʼo ni sipon ʼuri cu chʼaco. Queje ile queʼel che, tupu xa jun bas i yaʼ cu ya chiwe wumal yin+ 9:41 I mer tzij xu bij are “rumal i Crísto”. —xu abij i Jesus chique.

Chawesaj wach tak i cat tzaksaw chupam i mac

42 Xak xu bij chique:

—Jun chʼutin chi u cubam u cʼux chwe, we ʼo jun cu ʼan che chi ca tzak chupam u mac, mas ʼutz queʼel che i jun-le we tene ca xim jun caʼ rij u kul y ca cʼak bi pa ya, jiʼbalre. I camic-le mas ʼutz chuwach i camic chi ca pe puwi we cu tzaksaj jun chʼutin chupam u mac. 43 We are a ʼab ca ʼanaw chawe chi cat tzak chupam a mac, suʼ cha cʼupij. Mas ʼutz ca sach a ʼab, tobal re a cʼaslemal, chuwach xa cat ʼe pa ʼaʼ chi n-ca chup taj, ruʼ i queb a ʼab tzʼakat. 44 I amol chi cat qui tij chila lic n-que cam taj, xak i ʼaʼ mi jun ca chupuwic. 45 We are awakan ca ʼanaw chawe cat tzak chupam a mac, suʼ cha cʼupij bic. Mas ʼutz ca sach awakan, tobal re a cʼaslemal, chuwach i xa cat ʼe pa ʼaʼ chi n-ca chup taj, ruʼ i queb awakan tzʼakat. 46 I amol chi cat qui tij chila n-que cam taj, xak i ʼaʼ mi jun ca chupuwic. 47 Xak i a baʼwach, we are ca ʼanaw chawe cat tzak chupam a mac, suʼ chawesaj. Mas ʼutz cat oc pa cu ʼat wi tzij i Dios, tupu xa jun a baʼwach, chuwach i xa cat ʼe pa ʼaʼ ruʼ i queb a baʼwach tzʼakat. 48 I amol chi cat qui tij chila n-que cam taj, xak i ʼaʼ chila mi jun ca chupuwic.

49 Ronojel niʼpa i ca sujux chuwach i Dios, cocsax ʼaʼ che, xak cocsax atzʼam che+ 9:49 Chupam i ujer wuj, Levítico u bi, i Dios u bim chi i atzʼam-le are i cuxtabal-re chique i winak wach i trat u yijbam ire cuʼ. (Lev. 2.13; xak Eze. 43:24); xak yix, ʼo u chac pacha cocsax ʼaʼ, pacha cocsax atzʼam chiwe, we ʼutz i yijbaxic chuwach i Dios. 50 I atzʼam, lic cu rik u chac chake. Xui-ri, we xsach i u tzayil, ¿wach u ʼonquil ʼuri caka ʼan tan chic tza che? N-taj. Xak ʼo u chac chi yix ʼo i tzayil (pacha jun sipon sujtal chuwach i Dios; queje ile, ix chom na chiwach); + 9:50 I atzʼam are i cuxtabal re u trat i Dios cuʼ u winak; are cʼutbal-re chi je u chomarsam chic ruʼ ire. (Eze. 43:24,27) chom chix ʼol chiwach.

10

Wach xu bij i Jesus chirij u jachic quib i je cʼulanic

1 Xoʼon panok, i Jesus xel pa tinimit Capernaum, xa ʼe cʼa pa jyub Judéa; xu ʼaxuj i ya Jordan, y xupon che i jyub pa oriénte re i ya. Chila xe moltaj chic uqʼuial winak ruʼ, y ire xoc chic chu cʼutic chique pacha ʼax coʼon wi. 2 Are ʼuri, je ʼo jujun aj Fariséo xe upon ruʼ, xa quiqui tzucuj tzaksabal re. Xqui tzʼonoj che we i ʼatbal tzij cu ya che jun, we craj cu jach i rixokil. Queje ile quiqui cʼambej u pam, xqui bij ique. 3 Are ʼuri i Jesus xu bij chique:

—¿Wach xu bij i mam Moises ujer chi qui ʼano?

4 Ique xqui bij:

—I mam Moises u yom can chake chi jun achi xa cu tzʼibaj jun wuj y cu ya che i ixok, jachbal-re —xqui bij che.

5 Teʼuri i Jesus xu bij:

—I mam Moises xu ya ile chiwe xa rumal n-quiwaj ta qui ʼan pacha craj i Dios. 6 Xui-ri chu xebal ʼij sak, i Dios, are xu yijba ronojel u wach i jyub taʼaj, xak xe u ʼan i winak, “jun achi, jun ixok xe u yijba”. (Queje ile cu bij u wuj i Dios+ 10:6 Gen. 1:27..) 7 “Rumal ʼuri, jun achi ʼo u chac quel cuʼ u kajaw u chuch, man cacucʼaj quib ruʼ i rixokil. 8 Ique che queb, xa jun chʼaculaj queʼelok.” (Queje ile cu bij u wuj i Dios+ 10:8 10.7,8 Gen. 2:24.) Queʼel ʼuri are i je queb, queʼelok xa je jun. 9 Rumal-i, i winak n-ta piquiʼab quiqui yoj ile chi u yijbam i Dios, chi xa jun u ʼanom chique —xu bij i Jesus chique.

10 Are xe oc pa ja, i u tijoxelab xqui tzʼonoj jubiʼ chic che, puwi i tzij-le. 11 Rumal-i, i Jesus xu bij chique:

—Pachin jun cu jach i rixokil, we xqʼuiji ruʼ jun chic, queʼel ʼuri chi ʼo u mac i achi chuwach i Dios, xak chuwach i nabe rixokil. 12 Xak queje jun ixok, we cu jach i rachijil y ca qʼuiji chic ruʼ jun achi, ʼo ni u mac ʼuri chuwach i Dios, xak chuwach i nabe rachijil —xu bij i Jesus chique.

I Jesus que raj i acʼalab; xu ya u ʼab piquiwi

13 Xoʼon panok, je ʼo jujun winak xe qui cʼam li cacʼal ruʼ i Jesus, cu yabej na re u ʼab piquiwi. Xui-ri, i u tijoxelab xqui jek qui ʼatixic i je ucʼawnak i acʼalab. 14 I Jesus, are xrilo, xpe roywal y xu bij chique:

—Chi ya chique i acʼalab que cʼun wuʼ; me i ʼatij, man ʼo que ique che i ʼatbal tzij re i Dios, xak chique i je pacha acʼalab. 15 Katzij i quin bij chiwe: pachin jun, we n-cu ya ta che i Dios cu ʼat ni tzij puwi, pacha coʼon jun acʼal, lic n-coc ta ʼuri pa cu ʼat wi tzij i Dios —xu bij i Jesus.

16 Teʼuri xe u tzʼulej i acʼalab; xu ya u ʼab piquiwi conojel, y xu tzʼonoj ʼutz piquiwi.

Jun achi beyom xu tzʼonoj wach u rikic u cʼaslemal chi n-tu qʼuisic

17 I Jesus xu maj chubi u be; are ʼuri xcʼun jun achi paʼanem y xuqui chuwach. Xu bij che:

—ʼUtz laj Mayes, ¿wach quin ʼan yin, quin rikbej na re in cʼaslemal chi n-tu qʼuisic? —xu bij.

18 —¿Wuchac ca bij “ʼutz” chwe yin? —xu bij i Jesus—. N-ta jun chi ʼutz, xui Dios —xu bij. 19 Yet awetaʼam wach cu bij i lajuj u tzij u pixab i Dios: cu bij “Ma min awib ruʼ jun ixok chi n-awixokil taj; mat camsanic; ma ʼan elaʼ; ma bij mentir chirij jun winak; mat tʼoronic; cha cojo qui ʼij a kajaw a chuch.” Ile awetaʼam chic —xu bij i Jesus che i achi.

20 —Mayes, ronojel ile ʼis quin tijin chu ʼanic; in jekom na lok cʼa are in chʼutin —xu bij i achi che.

21 I Jesus xu maj u takexic i achi; lic cʼax xu naʼo.

—Cʼo ni rajwaxic chawe —xu bij—: niʼpa i ʼo awuʼ, ja cʼayij, ca tobej que i nibaʼib. Ca rik na ʼuri a beyomal chicaj. Teʼuri chat petok y chat terej chwij, tupu cat cam na rumal —xu bij i Jesus che.

22 Are xu ta i achi ile, lic xoc ʼil, y ca bisonic xa ʼec, man ire lic beyom.

23 Teʼuri i Jesus cʼula xe u tzu u tijoxelab, y xu bij chique:

—I beyomab, cʼax coquic puʼab i Dios+ 10:23 I mer tzij xu bij are iri: cʼax coquic pu ʼatbal tzij i Dios. —xu bij.

24 I u tijoxelab, are xqui ta ile, lic xqui bisoj. Are ʼuri i Jesus xu bij chic chique:

—Ix wacʼal, niʼpa i qui cubam qui cʼux che i qui beyomal, cʼax coquic ʼuri pu ʼatbal tzij i Dios. 25 Cʼax u ʼanic chi jun beyom cu jach rib puʼab i Dios; cʼax ile chuwach i ricʼawic jun camey che i tel re acuxa —xu bij.

26 I u tijoxelab, are xqui ta ile, lic xqui bisoj. Teʼuri xe oc chu chʼobic chiquiwach:

—¿Pachin quelsax na ʼuri chupam u mac?

27 I Jesus xu maj qui takexic y xu bij chique:

—I winak n-que tiqui ta chu ʼanic ile, xui-ri, i Dios ca tiqui che; ire, ronojel ʼis ca tiqui che —xu bij.

28 Are ʼuri i ma Pédro xu bij che:

—Kajwal, yoj, ronojel niʼpa i ʼo kuʼ xka canaj canok y oj terejnak chawij —xu bij.

29 I Jesus xu bij chique:

—Katzij i quin bij chiwe, pachin croʼtaj can u bitak-re wumal yin, nim na cu chʼac puwi ile. We ʼo jun cu canaj can i rachoch, xak i rulew, xak i ratz u chaʼ, xak u chuch u kajaw, xak i rixokil ralcʼwal, xa wumal yin, xak rumal u paxsaxic u tzij i Dios, 30 ʼo ni cu chʼac ʼuri woʼor chuwach i jyub taʼaj, xak ʼo ni cu chʼaco coʼon panok. Ca yaʼ na ʼuri jun ciénto che, puwi ile chi xa jun ʼo ruʼ; we are i rachoch xu canaj canok, we are i ratz u chaʼ, we are u chuch, we are i racʼal, we are i rulew xu canaj canok, ca yaʼ na chic jun ciénto puwi; xui-ri, xak cu tij uyej cumal i winak. Péro n-ta coʼono, man coʼon panok, ʼo ni u cʼaslemal chi n-ca qʼuis ta chic. 31 Xui-ri, niʼpa i je ʼo pa nabeal, je qʼui na que canaj can pa qʼuisbal-re; xak je qʼui chi woʼor je ʼo pa qʼuisbal-re, are ique que nabeaj na —xu bij i Jesus chique.

I Jesus, are uroxmul xu bij chic u camic

32 Je ʼo pa be, ʼelic bi que pa Jerusalen, i Jesus nabe chiquiwach u tijoxelab. Ique lic xqui bisoj che, wach ca tijin chu ʼonquil, chi ca ʼe pa Jerusalen; lic qui xim quib xe terej bic. I Jesus xe u siqʼuij juyac chic i cablajuj u tijoxelab ruʼ. Xoc ʼuri chu bixquil chique wach i cʼax quicʼaw wi.

33 —Yix iwetaʼam ya xka maj bi ka be pa Jerusalen. Are coj upon chila, yin chi in Achi aj Chicaj, quin jachtaj na piquiʼab i cajʼatzil i sacerdóte, tak piquiʼab i tijonel re i ʼatbal tzij re i mam Moises. Quiqui ʼat na tzij pinwi, y quiqui bij na chi ʼo u chac quin camsaxic, xak quin qui jach na piquiʼab i ne te aj Israel. 34 Quin yoʼyax na, quin qui chʼay na, xak quiqui chubaj qui cʼaxaj chwe, xak quin camsax na. Xui-ri, churox ʼij quin walij che i camic —xu bij i Jesus chique.

Wach i xqui tzʼonoj i ma Jacóbo, i ma Wan

35 Teʼuri i ma Jacóbo, i ma Wan chi je u cʼojol i mam Zebedéo, xe tejeb ruʼ i Jesus.

—Mayes —xqui bij che—, caka tzʼonoj jun pawor chawe —que cha.

36 —¿Wach quiwaj quin ʼan chiwe? —xu bij i Jesus.

37 Ique xqui bij che:

—Are at ʼo chic che a ʼatbal tzij, chi nim u ʼij u chomal, cakaj yoj ca ya chake coj qʼuiji ni jujun pa tak a tzal: jun pa wikabim, jun pa moxim —xqui bij che.

38 —Yix n-iwetaʼam taj wach qui tzʼonoj —xu bij i Jesus chique—. ¿Quix tiqui yix chu chʼijic i cʼax, pacha i cʼax quin icʼaw wi yin che? ¿Quix tiqui yix chu chʼijic uyej pacha uyej quin icʼaw wi yin? —xu bij chique.

39 —Coj tiquiʼic —xe cha ique.

I Jesus xu bij:

—Katzij, yix quix icʼaw na chupam i cʼax-le; xak qui tij ni uyej-le, pacha quin icʼaw na wi yin. 40 Xui-ri, n-pinʼab ti yin ʼo wi u bixquil pachin que cubi pin wikabim, xak pin moxim. Ca yaʼ ni-le chique pachin u chʼobom i Dios cu ya chique —xu bij i Jesus.

41 I je lajuj chic u tijoxelab, are xqui ta qui tzij i ma Jacóbo i ma Wan, xpe coywal chiquij. 42 Are ʼuri i Jesus xe u siqʼuij ruʼ y xu bij chique:

—Iwetaʼam yix, niʼpa i je ʼatol tzij piquiwi i tinimit, quiqui ʼan che quib pacha je rajaw piquiwi; xak i winak chi nimak qui patan que rajawin piquiwi i cach winak. 43 Xui-ri, yix n-ix ta queje ile. Are i qui ʼan ni yix, pachin craj queʼelok nim u ʼij, cha chacun ʼuri chiquij i rachiʼil. 44 Pachin craj cu ya rib chu nabeal, chu ʼana ʼuri che rib pacha mocom chiquij conojel. 45 Queje chi ʼana ile, man i Achi aj Chicaj+ 10:45 Are i Jesus mísmo. mi te ne ire xcʼun chu tzucuxic pachin ca chacun chirij; xcʼun ire pacha mocom chiquij conojel; xcʼun chu yaʼic rib che i camic, tojbal re i quelbal pa cʼax i je qʼui —xu bij i Jesus chique.

I Jesus xu tzunsaj jun mawach, ma Bartiméo u bi

46 Cʼa que tijin qui ʼenam pa Jerusalen, xe icʼaw pa Jerico. Are ca tijin quelic i Jesus cuʼ u tijoxelab, je qʼui i winak je teren chiquij. ʼO jun mawach, ma Bartiméo u bi, chi u cʼojol i ma Timéo; ire cul pa be, ca tijin chu tzʼonoxic u mer chique i winak. 47 Are xu ta chi are i Jesus aj Nazaret chi ca tijin ricʼawic, ire xsiqʼuin chu bixquil:

—¡Kajwal Jesus! ¡Yet chi at umuk uxiquin can i mam David, chawila toʼbal in wach! —xu bij.

48 Je qʼui i winak xe yajawic man cacaj cu mayij siqʼuinic, xui-ri, ire xa xu cowij u bixquil che i Jesus:

—¡Yet chi at umuk uxiquin can i mam David, chawila toʼbal in wach! —xu bij.

49 I Jesus, are xu ta, xtacʼ canic y xu bij:

—Chi siqʼuij.

Teʼuri xqui siqʼuij i mawach y xqui bij che:

—Cha cowij a cʼux. Chat walijok man ire cat u siqʼuij —xe cha che.

50 Juntir xu cʼak bi i cʼul u licʼom chirij, y xsacʼlin chicaj. Teʼuri xtejeb pan ruʼ i Jesus. 51 I Jesus xu tzʼonoj che:

—¿Wach cawaj quin ʼan chawe?

I mawach xu bij che:

—Mayes, cwaj yin quin a tzunsaj —coʼono.

52 I Jesus xu bij che:

—ʼUtz cat ʼec; ya xat utziric, man xa cuba a cʼux chwe —xu bij.

I mawach juntir xtzunic, y xterej bi chirij i Jesus pa be.

11

Wach u cojic u ʼij i Jesus are xoc pa Jerusalen

1 Ique, ya nakaj chic je ʼo wi pa Jerusalen; ya xe upon che i queb aldéa Betfage y Betánia, chi je ʼo chuwach i ral jyub Olívos. Are ʼuri i Jesus xe u siqʼuij queb u tijoxelab ruʼ y xu bij chique:

2 —Jix che i aldéa-le chi ʼo chakawach; are quix uponic, qui rik ni jun buru yukul chila, chi cʼa maja cretamaj ca ʼan winak chirij. Chi toro y chi cʼama lok. 3 We ʼo jun ca tzʼonow chiwe wuchac quix tijin chu toric, chi bij che chi cu rik u chac che i Kajwal y weʼ col u ya chic, chix chok che —xu bij i Jesus chique.

4 Ique xe ʼec, xe qui rika i buru yukul pa be chuwach jun ja, y xe oc chu quiric. 5 Je ʼo jujun xe ʼilawic, y xqui bij chique:

—¿Wach quix tijin chu ʼanic? ¿Wuchac qui tor i buru? —xe cha.

6 Are ʼuri xqui bij chique pacha u bim bi Jesus chique ique; teʼuri xyaʼ li chique chi xqui cʼam li buru che i Jesus. 7 Are xe uponic, xqui coj qui ʼuʼ chirij, teʼuri xa ʼan i Jesus chirij. 8 Je qʼui i winak xqui rip qui ʼuʼ pa be, xak je qʼui chic xqui cʼatzij u xak cheʼ y xqui coj pa be, wikbal-re.

9 Je qʼui i winak je nabe chuwach i Jesus, xak je qʼui je teren li chirij; conojel xe siqʼuin chu bixquil:

—¡Hosánna! (¡Nim u ʼij i Dios!) —xe cha—. ¡Chu ya ni ʼutz i Dios puwi i Jun-i chi u takom li kuʼ! 10 ¡Cʼamori che i Dios! Ya ca jekan u ʼatbal tzij chi coʼon ni Jun-i, chi u muk u xiquin can i ka mam, mam David. ¡Chocsax u ʼij i Dios! (Queje ile xe siqʼuin chu bixquil.)

11 Queje ile i roquic i Jesus pa Jerusalen. Are ʼuri xoc ire pa rachoch i Dios chila. Are xoc paja, cʼula xtzunic, y xtzalij chalok man ya xkaj i ʼij. Teʼuri xa ʼe chic pa Betánia cuʼ i cablajuj u tijoxelab.

Wach xu bij i Jesus che i cheʼ chi n-tu wach

12 Chucab ʼij, are xe tzalij chali pa Betánia, i Jesus xpe numic che. 13 Are ʼuri xril jun u cheʼlal hígo. Tupu cʼa maja cu rik i tiémpo ca wachinic, chi naj panok xrilo chi chom chic u xak; rumal-i, xa ʼe i Jesus chi rilic we ʼo chic echaʼ che. Xui-ri, ile n-ta echaʼ che, toʼ u xak ʼolic+ 11:13 I u cheʼlal hígo chila pa Jerusalen, we ʼo chic u xak, xak ʼo chic ʼuri u wach. I cheʼ-le chi xril i Jesus n-ti u wach, xui u xak ʼolic.. 14 Rumal-i xu bij i Jesus che:

—Queʼe ʼij chawij, mi jun col u tija chic jun rechaʼ chawe —xu bij che i cheʼ.

I u tijoxelab xak xqui ta wach xu bij.

Wach i quelsaxic i aj cʼayinel pa rachoch i Dios

15 Teʼuri xe upon pa Jerusalen. I Jesus, are xoc pa rachoch i Dios, xoc li chi quelsaxic niʼpa i aj cʼayinel xak i aj loʼonel je ʼo xe ja. Xe u balʼatij qui mexa i je aj jalwachil u wach qui mer i winak. Xak queje xoʼon che i qui tem i je aj cʼay palomax. 16 Xak xe u ʼatij i winak chi n-cacaj ta quiqui sutij i qui be chirij i rachoch i Dios; xa que icʼaw chu nicʼajal uwaja ruʼ wach tak cucʼam. 17 Teʼuri xoc chu cʼutic chique i winak; xu bij:

—I Dios, chupam u wuj u bim can i tzij-i: “I wachoch, lic jun ja re qui tzʼonbal i winak chwe, i winak aj pa tak tinimit re ronojel u wach i jyub taʼaj+ 11:17 I tzij-le, tzʼibtal can rumal i mam Isaías ujer (Is. 56:7). Chila pa rachoch i Dios, ʼo jun uwaja jachtal chique i winak chi ne te aj Israel, pa quiqui tzʼonoj wi che i Dios. Xui-ri, i aj Israel xa xqui ʼan u cʼayibal chicop che i uwaja-le. Rumal-i, i Jesus xpe roywal che, man i aj Israel winak n-ta xqui chʼob che u bixquil u tzij i Dios chique i ne te aj Israel..” Queje ile u bim i Dios, xui-ri, yix i ʼanom qui jul iliʼomab che —xu bij i Jesus chique.

18 I cajʼatzil i sacerdóte xqui ta wach u ʼanom, xak xqui ta rason i je tijonel re i ʼatbal tzij re i mam Moises. Xe oc ʼuri chu tzucuxic wach u camsaxic quiqui ʼano. Queje ile xqui ʼano man xqui xij quib che, man conojel i winak xqui bisoj che, wach i cʼutunic ca tijin chu ʼonquil. 19 I Jesus, are xoc aʼab, xel pa tinimit junam cuʼ u tijoxelab.

Xchakij i u cheʼlal hígo

20 Sakir chucab ʼij xe ʼe chic pa Jerusalen. Are que tijin chi be, xe icʼaw pa ʼo wi i u cheʼlal hígo. Xquilo chi lic chakijnak chic i cheʼ, camnak chic i raʼ. 21 Are ʼuri i ma Pédro xcʼun chu cʼux wach u bim can i Jesus che i cheʼ-le, y xu bij che i Jesus:

—Mayes, wilapeʼ. I cheʼ chi xa cʼokoj, ya chakij chic —xu bij che.

22 I Jesus xu bij:

—Pachin jun ʼo u cubibal u cʼux che i Dios, ʼis ca tiqui chu ʼonquil. 23 Katzij i quin bij chiwe, we ʼo jun lic cul u cʼux che i Dios, we cu bij na che i nim laj jyub-i, “Chat el na chi, ja cʼaka awib pa mar”, cu bij che, i Dios coʼon na ʼuri ile che. Xui-ri, i jun, ʼo u chac lic n-ta cu bij u cʼux; ʼo u chac lic cul u cʼux che chi cril na pacha i u bim che. 24 Rumal-i, ʼo jun tzij quin bij na chiwe: ronojel niʼpa i qui tzʼonoj che i Dios, we lic cul i cʼux che chi yatal chic chiwe, ile lic quiwil na. 25 Are quix tijin chu tzʼonoxic che i Dios, we ʼo jun u ʼanom mal chiwe, chi cuyu ni u mac che, man i Ta chicaj xak cu cuy ni i mac yix. 26 Man yix, we n-qui cuy ti qui mac i juban, xak i Ta chicaj xak n-cu cuy ta i mac yix —xu bij i Jesus chique.

I nimak tak mamʼib xqui tzʼonoj che i Jesus pachin yawnak puʼab wach tak i cu ʼano

27 Teʼuri xe oc chic pa Jerusalen y xe oc pa rachoch i Dios. Are je ʼo chila, xe tejeb pan i cajʼatzil i sacerdóte ruʼ i Jesus, xak i je tijonel re i ujer ʼatbal tzij, xak i nimak tak mamʼib je ʼo cuʼ. 28 Ique xqui tzʼonoj che:

—¿Bi chi ʼatbal tzijal ʼo paʼab chu ʼanic niʼpa ile? ¿Pachin xyaw ile chawe chi cat tijin chu ʼanic-le? —xqui bij che.

29 I Jesus xu laʼ u wach chique:

—Xak yin quin tzʼonoj jun tzij chiwe yix; we qui bij usucʼ chwe, teʼuri xak quin bij yin chiwe bi chi ʼatbal tzijal ʼo pinʼab. 30 Chi bij chwe pachin xtakaw li ma Wan chu kajsaxic ya piquiwi i winak. ¿Are i Dios xtakaw lok? ¿O xa winak? chi bij ʼu chwe —xu bij i Jesus chique.

31 Teʼuri ique xe oc chu chapic quib chiquiwach puwi i tzij. Xqui bij chiquiwach:

—Woʼor we caka bij chi Dios takawnak lok, ire cu bij ʼuri chake: “¿Wuchac ʼuri n-xi coj taj?” cu bij na chake. 32 ¿O xataba caka bij che chi winak takawnak lok? —xqui bij chiquiwach.

Queje ile xqui bij, man ique quiqui xij quib chique i winak; conojel i winak cul qui cʼux che chi ma Wan lic ajbil u tzij i Dios. 33 Rumal-i, xqui bij che i Jesus:

—N-ketaʼam taj —xe cha che.

Rumal-i, i Jesus xu laʼ u wach chique:

—Xak queje yin, n-quin bij ta chiwe wach i ʼatbal tzij ʼo pinʼab, chi quin ʼan tak iri —xu bij chique.

12

I tijojbal tzij re i mal laj tak ajchaquib

1 Teʼuri i Jesus xu jek u bixquil i tijojbal tak tzij chique. Xu bij:

—ʼO jun achi xu tic juban u ticon, úva ca bixic, y xu coj coral chirij. Xu yijba pa quiqui yitzʼ wi u waʼal i úva, xak xu yijba jun ral ja tacʼtic chupam i ticon, chajbal re ronojel.

Teʼuri xe u coj jujun ajchaquib, je aj a média ruʼ, y xa ʼe ire naj che jun tinimit. 2 Are xu rik i ʼij re i cosech, xu tak li jun u mocom chu tzʼonoxic i re ire chique i raj mediant. 3 Are xuponic, ique xqui chapo, xqui chʼayo, y xqui tzalijsaj chubic, n-ta xqui ya bi che. 4 Teʼuri i rajaw xu tak chal jun chic u mocom. Are xupon ire, xqui coj abaj che, xqui soc u jolom, y xqui yoʼya. 5 I rajaw xu tak chal jun chic u mocom; ire lic xqui camsaj. Teʼuri xe u tak chal juban chic, je qʼui. ʼO jujun chique xqui ʼan cʼax chique; xak ʼo i xe qui camsaj.

6 Xeʼelok, n-ta chic que u tako, xui-ri cʼo jun, ile are u cʼojol chi lic cʼax cu naʼo. Xu bij ire, “Woʼor quin tak bi wacʼal cuʼ; que cojon na ʼuri che in cʼojol”, xu bij; y pa qʼuisbal-re, xu tak bi cuʼ. 7 Xui-ri, are xquil u cʼojol i rajaw ulew, xqui bij chiquiwach: “Ire-le are i rajaw ulew coʼon panok”, xe cha. “Chaka camsaj, y yoj coj canajic oj rajaw”, xe cha. 8 Are ʼuri xqui chapo, y xqui camsaj, y xqui cʼak bi u chʼacul rij coral —xu bij i Jesus chique.

9 Teʼuri xu tzʼonoj chique:

—¿Wach coʼon i rajaw ulew ʼuri? Ire ca cʼunic, y que u camsaj i ajchaquib chi je ʼo chuwach ulew; teʼuri cu ya i ulew piquiʼab juban chic.

10 ¿Xataba n-iwilom taj wach i tzʼibtal can chupam u wuj i Dios? Queje iri tzʼibtalic+ 12:10 Sálmos 118:22:

I abaj chi n-xcaj ti je aj ʼanol cimiénto re ja,

are i abaj-le chi xeʼelok lic nim ni u chac.

11 Are i xeʼelok-le, are i Kajwal Dios xa ʼanawic,

y cakil yoj, lic ʼutz ile chi u ʼanom ire.

Queje ile tzʼibtal canok —xu bij i Jesus chique.

12 I nimak tak mamʼib, are xqui ta ile, laj xqui cʼam bi pa cárcel, man xqui ta ique chi u tzij i Jesus-le lic cojbal qui mac ique. Xui-ri, xqui xij quib chique i winak, rumal-i, xqui canaj canok, y xe ʼec.

I aj Fariséo cacaj quiqui cʼam u pam i Jesus we ʼutz quiqui toj impuésto

13 Xoʼon panok, ʼo jujun aj Fariséo, xak jujun aj u partído i ma Heródes, je taktal bi ruʼ i Jesus, que qui cʼambej u pam, tzaksabal re cacaj ique. 14 Are xe upon ruʼ i Jesus, xqui bij i tzij-i che:

—Mayes, ketaʼam chi yet, wach i ca bij, lic sak laj tzij, man yet lic n-ca ʼan ta cas che, wach quiqui bij i winak chawij. Lic n-ta awe che, wach u patan jun winak, we nim, o we n-nim taj, lic ca bij i sak laj tzij che wach craj i Dios. Cha bij ʼu chake, ¿ʼutz nawi caka toj impuésto che i ʼatol tzij pa Róma, o n-ʼus taj? I ujer ʼatbal tzij, ¿cu ya nawi chake caka tojo, o n-taj? —xe cha.

15 Péro i Jesus retaʼam chi xa cʼambal u pam quiqui ʼano. Xu bij chique:

—¿Wuchas qui tzucuj tzaksabal we? —xu bij—. Chi cʼama li jun sak pwak, y chi cʼutu chwe —coʼono.

16 Xqui cʼam lok y xqui cʼut che. Are xrilo, i Jesus xu tzʼonoj chique:

—¿Pachin u qʼuexwach iri ʼo chuwach? ¿Pachin u bi iri tzʼibtal chuwach? —xu bij.

—Re i ʼatol tzij —xqui bij.

17 Are ʼuri xu bij i Jesus:

—Chi ya che i ʼatol tzij wach ʼo re ire che; xak chi ya che i Dios wach ʼo re ire che —xu bij chique.

Ique lic xqui bisoj che, wach i xu bij.

I aj Saducéo xcaj u cʼamic u pam i Jesus che i qui walijbal i camnak

18 Xoʼon panok, xe upon juban aj Saducéo ruʼ i Jesus. I aj Saducéo, ique quiqui bij chi i camnak n-que walij ta chic. Rumal-i xqui bij i tzij-i che i Jesus:

19 —Tijonel, u tzʼibam can i mam Moises, we ʼo jun achi xcamic, we ʼo can rixokil chi n-ta racʼal ruʼ, we je ʼo can ratz u chaʼ i achi, ʼo junok chique, ʼutz ca cʼuli ruʼ i ixok malcan man ca qʼuiji racʼal ruʼ, pu qʼuexel i achi xcamic. Queje ile u tzʼibam can i mam Moises. 20 Bay, oʼonom-lok, je ʼo wukub achiab catz qui chaʼ quib. Are i ʼatz xcʼuli nabe, y xcamic, n-ta racʼal xqʼuiji canok. 21 I ucab chaʼaxel xcʼuli chic ruʼ ixok malcan, y xak xcamic, xak n-ta racʼal xu canaj can ruʼ ixok. Xak queje xoʼon ruʼ urox chaʼaxel. 22 Queje xqui ʼan ile conojel je wukub, ʼis xe cʼuli ruʼ i ixok-le; n-ta jun cacʼal xqʼuiji ruʼ i ixok malcan. Pa qʼuisbal-re xcam i ixok. 23 Bay, are cu rik i ʼij piqui walijbal i camnak, are que walij niʼpa i camnak, ¿pachinok chique i wukub-le chi mer rachijil i ixok? Man conojel i je wukub-le xe cʼuli ruʼ —xe cha.

24 Teʼuri i Jesus xu laʼ u wach chique:

—Yix xa ix sachnak na. Ix sachnak, man n-iwetaʼam taj wach i tzʼibtal can chupam u wuj i Dios, xak n-iwetaʼam taj wach i nim laj u choʼab i Dios. 25 I camnak, are que walij na, queʼelok je pacha i ángel chi je ʼo chicaj; n-que cʼuli taj. I achiab, i ixokib n-que cʼuli ta chic. 26 I qui walijbal i camnak, katzij ʼolic. ¿Xataba n-iwilom ti yix chupam i wuj chi u tzʼibam can i mam Moises wach xu bij i Dios che? I Dios, are xu ʼijla i mam Moises chupam i ʼaʼ chi ca juluw che i ral cheʼ, xu bij che: “Yin cʼa in u Dios i mam Abraham, xak i mam Isaac, xak i mam Jacob”, xu bij che. I oxib-le je camnak chic are xu bij i Dios ile. Bay, chuwach i Dios, cʼa je cʼas na; 27 I Dios n-are ti qui Dios i je camnak, are i qui Dios i je cʼaslic —xu bij i Jesus chique—. Yix, ʼut, xa ix sachnak na. (Queje ile xu sakij chique chi ʼo ni qui walijbal i camnak.)

I lajuj u tzij u pixab i Dios, ¿pachique chique mas ʼo u ʼij?

28 Chila xak ʼo jun mayes re i ujer ʼatbal tzij. Ire ʼis xu ta ile chi xu bij i Jesus chique i aj Saducéo. Xu ta chi Jesus ʼis ʼutz u laʼic u wach xu ʼano. Rumal-i, xtejeb pan ruʼ, y xu tzʼonoj jun tzij che. Xu bij:

—I lajuj u tzij u pixab i Dios, ¿pachique chique mas ʼo u chac coj cojon che? —xu bij.

29 I Jesus xu bij che:

—I jun chique chi mas ʼo u chac are i jun chi queje iri cu bij: “Chitapeʼ, ix aj Israel, i Kajwal Dios, xui ire i Kajwal. 30 Cʼax cha na i Awajwal Dios ronojel a cʼux, ronojel awanima, ronojel a nojbal, ronojel a choʼab”, cu bij. Are i jun-le chi mas ʼo u chac quix cojon che —xu bij i Jesus che—. 31 Teʼuri i ucab tzij (chi ʼo u chac coj cojon che) laj cumaj i jun-le: “Cʼax che a na a loʼcʼanij pacha cʼax u naʼic awib yet ca ʼano”, cu bij. N-ta chic jun chic chiquixol i lajuj tzij pixab nim ni u ʼij chuwach i queb-le —xu bij i Jesus che.

32 Teʼuri i tijonel re i ujer ʼatbal tzij xu bij:

—Lic ʼutz i xa bij, Mayes. Lic katzij i xa bij chi xa jun i Dios, n-ta chic jun chic. 33 We cʼax caka na i Dios ronojel ka cʼux, ronojel i ka nojbal, ronojel i kanima, ronojel i ka choʼab, xak we que kaj i kach loʼcʼanij pacha cakaj kib yoj, niʼpa tak ile mas ʼutz chuwach u poroxic tak chicop chuwach i Dios, xak u sujuxic tak sipon chuwach ire —xu bij che i Jesus.

34 I Jesus xu ta chi lic ʼo u noʼoj niʼpa i xu bij, rumal-i xu bij che:

—Yet, xa jubiʼ chic craj ca jach awib che u ʼatbal tzij i Dios —xu bij che. Teʼuri, mi jun xu cowij chic u cʼux chu tzʼonoxic mas tzij che i Jesus.

I mam David ujer ʼo u ʼij, xui-ri i Crísto ʼo pawi ire

35 Xoʼon chupan jubiʼ, i Jesus ca tijin chu cʼutic chique i winak pa rachoch i Dios. Xu bij chique:

—I je tijonel, re i ujer ʼatbal tzij, ¿wuchac quiqui bij chi i Tolque coyʼem, are na jun umuk uxiquin i mam David? 36 ¿Wuchac quiqui bij ile? man lic are i mam David u bim can i tzij-i:

Xu bij i Kajwal Dios che i Wajwal Crísto:

“Chat cul na pin wikabim cʼa cu rik ni ʼij que in ya na pawakan niʼpa i aj chʼoʼoj chawij”, xu bij+ 12:36 Sálmos 110:1..

Queje ile u tzʼibam can i mam David ujer, y are u Tewal i Dios yawnak pu jolom chi xu bij i tzij-le. 37 ¿Wach u ʼonquil ʼuri chi i Crísto xa umuk uxiquin i mam David? ¿Wach u ʼonquil ile, man lic are i mam David xu bij “Wajwal” che i Crísto+ 12:37 Queje ile xu bij i Jesus chique i winak, sakirsabal-re chique chi i Crísto n-toʼ ta winak, lic Dios.? —xcha.

I uqʼuial winak je ʼo chila lic que quicot chu tayic.

I Jesus xu sakij wach i qui mac i je tijonel re i ʼatbal tzij

38 I Jesus, are ca tijin chu cʼutic chique, xe u pixbaj ruʼ tak i tzij-i:

—Chi ʼana cwent chique i tijonel re i ujer ʼatbal tzij chi xa kus quiquilo que malcat pa tak be ruʼ qui ʼuʼ naj rakan; xak kus quiqui ta are ca yaʼ rutzil qui wach cumal i winak, ocsabal re qui ʼij. 39 Are que oc pa ja re i molbalʼib, xa quiqui tzucuj qui cubibal chi ʼo u ʼij; are que ʼe pa waʼim re tak nimaʼij, xa quiqui tzucuj qui qʼuijibal ʼo u ʼij. 40 Xak quiqui maj i cachoch ixokib malcanib; teʼuri nim i oracion quiqui ʼan chiquiwach i winak, sachsabal-re chique wach qui ʼanom. Ique ʼut, ca yaʼ jun tojpen chique lic nim na u tojic —xu bij i Jesus chique.

I ixok malcan, nim i sipon xu ya chuwach i Dios

41 I Jesus cul pa rachoch i Dios chuwach li caxa, yabal re qui mer i winak. Are ʼo chila, que u takej i winak are que tijin chu yaʼic qui mer pa caxa. Je qʼui i beyomab, mas i mer xqui yaʼo. 42 Are ʼuri xupon jun ixok malcan lic nibaʼ, xu ya queb u mer chi n-ta kas rajil. 43 Teʼuri i Jesus xe u siqʼuij u tijoxelab ruʼ, y xu bij chique:

—Katzij i quin bij chiwe, i ixok nibaʼ-i, i u mer xu yaʼo, mas nim chuwach ile chi qui yom conojel i juban pa caxa. 44 Ique, wach i qui yom, xa are quesam che wach i sobrinak cuʼ; xui-ri, i ixok-le, chi lic nibaʼ, ronojel xu yaʼo, niʼpa i ʼo ruʼ; n-ta chic xu canaj re u cʼaslemal —xu bij i Jesus chique.

13

I Jesus xu bij chi i rachoch i Dios ca wulijsax na

1 Are xel i Jesus pa rachoch i Dios, ʼo jun chique u tijoxelab xu bij che:

—Mayes, chawila tak i ja-ri re i rachoch i Dios, ¡lic chom! ¡Chawila i abaj ʼo che, lic chomik!

2 I Jesus xu laʼu wach che:

—¿Cawil yet niʼpa tak iri lic chom? Ronojel iri ca wulijsax na. Mi jun abaj ca canaj chic puwi i rachiʼil —xu bij che.

Wach i séña cakilo are ya ca cʼun i qʼuisbal ʼij

3 Teʼuri ique xe ʼel bi chuwi jyub Olívos chi ʼo chuwach i rachoch i Dios; chila xcubi wi i Jesus. Are ʼuri je cajib i u tijoxelab xe tejeb pan ruʼ. Je are i ma Pédro, i ma Jacóbo, i ma Wan, i ma Andres. Quituquel xe ʼe chu tzʼonoxic che, aliʼal:

4 —¿Umpa cakil ile chi xa bij? ¿Wach i retalil ca yaʼ chake we ya mer cakil ronojel ile? —xqui bij.

5 I Jesus xu bij chique:

—Chi ʼana cwent iwib, mokxa ʼo quix qui tʼoro. 6 Man je qʼui que cʼun na, quiqui bij na chi “Yin in i Toliwe”, que cha. Cumal ique-le je qʼui que tʼortaj na. 7 Yix, are qui ta rason we ʼo nimak tak chʼoʼoj jela, we ʼo nimak tak chʼoʼoj jewa, mix cʼachir rumal; ʼo ni u chac queje ile ca ʼantajic; xui-ri, are qui ta i tzij-le, maja na ca cʼun i qʼuisbal re tak i ʼij-i. 8 ʼO ni tinimit quiqui ʼan chʼoʼoj che chic jun tinimit; ʼo ni winak re jun ʼatol tzij quiqui ʼan chʼoʼoj chiquij i winak re chic jun ʼatol tzij. Xak i nimak tak ucabrakan xa ipa quicʼaw wi, xak queje i waʼjal; xak queje i chʼokowic, xa ipa ca ʼan na wi. Niʼpa ile xa are jekbal re i cʼax chi ca petic.

9 Chi na iwib yix, man ʼo ni winak quix qui cʼam bi chiquiwach i ʼatbal tzij; quiqui jic i loʼxic pa tak qui molbalʼib. Quix siqʼuix na chiquiwach i gobernador, xak chiquiwach i nimak tak ʼatol tzij xa wumal yin. Xui-ri, queje ile quix tiqui na chu bixquil chique wach iwilom, wach i tom, wach iwetaʼam chwij yin. 10 ʼO u chac ca paxsax ni ʼutz laj tzij re i Dios chique conojel i tinimit chuwach i jyub taʼaj, are cʼa maja ca cʼun i qʼuisbal ʼij. 11 Are quix qui chapo, yabal na iwe chiquiwach i ʼatbal tzij, mix cʼachir che, wach qui bij na chiquiwach, xak mix oc chu chʼobic. Xui chi bij na wach cu ya i Dios pi chiʼ are ix ʼo chiquiwach, man n-are ti yix quix nojiw u bixquil, xa are u Tewal i Dios ca binic. 12 ʼO ni jujun que qui jach ni catz qui chaʼ piquiʼab i je aj chʼoʼoj chiquij, camsabal na que; xak je ʼo ni kajawxel queje quiqui ʼan cuʼ i cacʼal. Xak queje i acʼalab, quiqui ʼan che quib je aj chʼoʼoj chiquij i qui kajaw i qui chuch, que qui jach na chique i que camsawic. 13 Conojel i winak tzel quix quil na xa wumal yin; xui-ri, pachin i cu chʼijo cʼa pa qʼuisbal re u chac, quelsax na ʼuri pa cʼax.

14 I ajbil u tzij i Dios, mam Daniel, u tzʼibam canok wach ca cʼunic+ 13:14 Daniel 9:27, 11:31, 12:11: xu bij ire chi cocsax na jun tzel laj kajsabal re u ʼij i rachoch i Dios che i lugar chi n-ca majaw ta che. Are quiwil yix ile tacʼal chila, niʼpa i je ʼo pa jyub. Niʼpa i cacajlaj i tzij-i, chiqui ta usucʼ. 15 Chupam i ʼij-le, suʼ chix ʼanmajok. Niʼpa je ʼo ʼan puwija re i cachoch, suʼ che kaj la lok; me oc chic chupam, quiqui cʼambej re ubitak-que. 16 Xak niʼpa i que tijin chi chac pa tak ticon, me tzalij lok col qui cʼambej re qui ʼuʼ; ¡paʼanem che ʼanmajok! 17 Chupam i ʼij-le, toʼ qui wach ixokib chi ʼo i yobil chiquij, xak ique chi ʼo cacʼal chi cʼa que tzʼumanic; cʼax i qui ʼanmajic ique. 18 Chi tzʼonoj che i Dios chi n-joron ti tew are quix ʼanmaj chuwach ile, 19 man i uyej che tak i ʼij-le, lic cʼax. Cʼa chu xebal ʼij sak, are xu yijba i Dios i jyub taʼaj, n-ta jun cʼax petnak lic cʼax chuwach ile; xak n-ta chic jun chic ca petic, lic cʼax chuwach ile. 20 Y we i Kajwal n-coʼon ta che, chi xa ʼatal ʼij ʼo ni cʼax-le, ʼis que cam na conojel. Xui-ri, ire u chʼobom chi cu ʼatij na; queje coʼon ire ile, xa rumal i cʼaxnabal u cʼux chique i je re ire, chique i je u chom ire.

21 Rumal-i, che tak i ʼij-le, we ʼo i que bin chiwe: “Chiwilapeʼ, chi ʼo wi i Tolke”, que cha, mi cojo; o we xak quiqui bij: “Le i ʼolic-le”, que cha, mi cojo. 22 Man que cʼun ni aj tʼoronel chi quiqui ʼan che quib pacha je toliwe, xak que cʼun jujun quiqui ʼan che quib pacha je ajbil u tzij i Dios. Quiqui ʼan ni milágro, xak i nimak tak ʼanic, ʼilbal-re we que tiqui chi qui tʼoric niʼpa i je re i Dios, chi je u chom ire. 23 ¡Chi na iwib! Ya in bim chic ronojel chiwe, wach i qui cʼulmaj coʼon panok.

Wach u cʼunic tan chic i Crísto pa qʼuisbal ʼij

24 Are quicʼaw i ʼij re niʼpa i cʼax-le, teʼuri i ʼij ca ʼekumaric, xak i icʼ n-ca tzun ta chic, 25 xak i chʼumil que tzak na li chicaj, xak wach tak ʼo chicaj ca sicsax na. 26 Are ʼuri quiwil ni Achi aj Chicaj; ca cʼun pa sutzʼ ruʼ i nim laj u choʼab, nim laj u chomal. 27 Que u tak bi u ángel cʼa pa que ʼel wi li i cajib tew cʼulala, quiqui molbej-que niʼpa i je u chom i Dios, lic ronojel u wach i jyub taʼaj.

28 Yix iwetaʼam wach i séña cu cʼut u cheʼlal hígo are ya ca cʼun i ʼalaj. Chix naw che i cheʼ-le. Ile, are quiwilo ca pe tan chic u tux, y coʼon rax, iwetaʼam ʼuri ya ca miʼ tan chic i ulew. 29 Queje queʼel tak ile, chi cʼa te xin bij chiwe. Are quiwil yix niʼpa tak ile, chi ta u be ʼuri ya ca pe i qʼuisbal re tak i ʼij-i, ya jekanic coʼono. 30 Katzij i quin bij chiwe, ya ca cʼun ronojel niʼpa in bim-le; ca ʼantaj na, are maja que cam i winak re i woʼor. 31 I caj, i ulew, ca sach na; xui-ri, in tzij yin n-ca sach taj; coʼon na ronojel niʼpa in bim chiwe.

32 Xui-ri, mi jun retaʼam pachique ʼij, pachique ʼor, coʼon ile. Xak mi ne i ángel aj chicaj, xak mi ne yin chi in u Cʼojol i Dios n-wetaʼam taj; xui i Ta chicaj retaʼam.

33 Xui-ri, yix chix cʼascʼatok, chi cʼacʼalij, y mi mayij i tzʼonoxic che i Dios, man n-iwetaʼam taj wach oʼonom ʼor que u rika. 34 Queʼelok pacha jun achi chi ya ca ʼec, naj ca ʼe wi. Que u pixbaj i rajchaquib chi que chajiw can i rachoch. Chi qui jujunal ʼis cu ya can qui chac, xak i aj chajal ja, cu bij can che chi ca cʼascʼat na chu chajixic. 35 Xak queje chi ʼana yix ile, chix cʼascʼatok, man n-iwetaʼam taj wach oʼonom ʼor ca cʼun i rajaw ja. N-iwetaʼam taj we coc aʼab ca cʼunic, o we tiqʼuil aʼab, o are ca chʼaw i acʼ, o we are quel li ʼij. 36 Mok xak teʼet ca cʼunic, y quix u riko xa quix waric. 37 Wach i quin tijin chu bixquil chiwe, xak quin bij chique conojel: “¡Chix cʼascʼatok!” (Queje xu bij i Jesus ile chique.)

14

Wach u chapic i Jesus xqui chʼob i aj chʼoʼoj chirij

1 Xa queb ʼij chic craj cu rik i nimaʼij páscua, iʼij chi ca tijaw wi i caxlanwa chi n-ta cunbal ocnak che. I je cajʼatzil i sacerdóte, xak i je tijonel re i ujer ʼatbal tzij, quiqui tzucuj wach i tzaksabal re i Jesus quiqui ʼano, chapbal na re aliʼal, xa camsabal-re. 2 Xui-ri, xqui bij chiquiwach:

—Maka ʼan ile pa nimaʼij, mokxa que chʼokow i uqʼuial winak rumal —que cha.

Jun ixok xu coj cunbal muy, pakalic, che u jolom i Jesus

3 I Jesus ʼo pa aldéa Betánia ruʼ rachoch i achi Simon, chi “Lepróso” ca bix che. Are que tijin chi waʼim, xoc bi jun ixok cuʼ. Ire rucʼam jun chom laj baxo+ 14:3 I baxo-le, ʼantal che abaj pacha sakchoʼ, “alabástro” u bi., nojnak che acéite lic muy, lic pakal rajil. I acéitele, ʼantal che i cotzʼij, “nárdo” u bi. Xu ʼaj u tzam i baxo, y xu jam i acéite che u jolom i Jesus. 4 ʼO jujun je ʼo chila xpe coywal; xqui bij chiquiwach:

—¿Wuchac queje xoʼon ile che i cunbal muy, chi toʼ xsachic? —xqui bij—. 5 Are i rajil ile, mas che oxib ciénto quetzal; mas ʼutz we ta xcʼayixic, cu tobej que i nibaʼib —xqui bij.

Y xa que chʼachʼat chirij ixok.

6 Péro i Jesus xu bij:

—Coʼon ile. ¿Wuchac quix chʼachʼat chirij? Ile chi xoʼon ire chwe, lic ʼutz. 7 I nibaʼib, queʼe ʼij sak je ʼo na iwuʼ; we quiwaj que i to, pachique ʼij ʼis ʼutz. Xui-ri, yin, n-ronojel ta ʼij in ʼo iwuʼ. 8 I ixok-i xoʼon chwe niʼpa i xtiqui che. Are cʼa maja cu rik i ʼij, xu coj i cunbal muy re i mukbal re in chʼacul. 9 Katzij i quin bij chiwe, xa ipa ca paxsax wi i tzij re i ʼelsabal re qui mac i winak, xak ca tataj ni rason wach u ʼanom i ixok-i chwe. Queje coʼon ile ronojel u wach i jyub taʼaj, cʼunsabal re i ixok-i chi qui cʼux i winak —xu bij i Jesus chique.

I ma Júdas xu sujuj i Jesus piquiʼab i aj chʼoʼoj chirij

10 Teʼuri i ma Júdas Iscarióte, jun chique i cablajuj u tijoxelab, xa ʼe cuʼ i je cajʼatzil i sacerdóte, chu sujuxic i Jesus piquiʼab. 11 Ique, are xqui ta, lic xe quicotic, y xqui bij che chi quiqui ya mer che. Teʼuri i ma Júdas xoc chu tzucuxic wach u jachic i Jesus coʼon piquiʼab ique.

I Jesus xoʼon waʼim cuʼ u tijoxelab re i nimaʼij páscua

12 Xcʼun i nabe ʼij re i nimaʼij chi ca tijaw wi i caxlanwa chi n-ta cunbal che. Are i ʼij-le chi que camsax ni ral tak chij re i ni-maʼij páscua. Chupam i ʼij-le, i u tijoxelab i Jesus xqui bij che:

—¿Pa cawaj wi yet caka yijba wi i a waʼim re i nimaʼij páscua? —xe cha che. 13 Ire xe u tak bi queb chique chu yijbaxic. Xu bij chique:

—Jix pa tinimit. Chila qui cʼulaj wi jun achi rekam jun ʼekbala ʼo ya chupam. Chix terej chirij. 14 Pa coc wi ire ruʼ ja, chi bij iri che i rajaw ja chila: “Cu bij li ka Mayes, ¿Pa ʼo wi i cuárto pa quin tij wi i waʼim re i páscua cuʼ in tijoxelab? xu bij lok”, chix chok che. 15 Teʼuri ire cu cʼut jun nim laj cuárto chiwe, cʼa pu caleja, yij chic; chila chi yijba wi ka waʼim yoj —xu bij i Jesus chique.

16 I u tijoxelab xe ʼec; are xe upon pa tinimit ʼis xqui riko pacha u bim i Jesus chique. Teʼuri xqui yijba i waʼim re i nimaʼij páscua.

17 Are xoc aʼab xupon i Jesus cuʼ i cablajuj u tijoxelab. 18 Are je ʼo chi mexa, que tijin chi waʼim, i Jesus xu bij chique:

—Katzij i quin bij chiwe, ʼo jun chiwe yix, ca tijin chi waʼim wuʼ, chi quin u jach na piquiʼab i je aj chʼoʼoj chwij —xu bij chique.

19 Ique, are xqui ta ile, lic xe oc chi bis. Chi qui jujunal xe oc chu tzʼonoxic che:

—¿Mokxa yin?

Y xak xu bij jun chic:

—¿Mokxa yin? —xu bij.

20 I Jesus xu bij chique:

—Are jun chiwe yix ix cablajuj, jun chi cu mu u wa pa lak wuʼ yin. 21 Katzij, yin chi in Achi aj Chicaj, quin camsax na, pacha tzʼibtal can chupam u wuj i Dios. Xui-ri, toʼwach i achi chi quin jachaw na piquiʼab i aj chʼoʼoj chwij. Mas ʼutz queʼel che i achi-le ma ta xalaxic —xu bij chique.

22 Are que tijin chi waʼim, i Jesus xu chap i caxlanwa y xu tioxij che i Dios, teʼuri xu piro. Xu ya chique u tijoxelab y xu bij chique:

—Chi chapa; are iri are in chʼacul.

23 Teʼuri xu chap i tuʼbal víno, y xak xu tioxij che i Dios. Teʼuri xu ya chique, y conojel xqui tuʼ che. 24 Xu bij chique:

Are iri are in quiqʼuel chi ca yijbaw ni trat cʼacʼ ruʼ i Dios. Ca turuw na, ʼanbal ni ʼutz chique uqʼuial winak. 25 Katzij i quin bij chiwe, n-quin tuʼ ta chic u waʼal úva, cʼa te tan chic quin tuʼ cʼacʼ pa cu ʼat wi tzij i Dios —xu bij.

I Jesus xu bij wach i ruwaxic u wach ca ʼan na rumal i ma Pédro

26 Teʼuri xqui bixaj jun bix, cojbal re u ʼij i Dios. Are xe utzinic, xe ʼe chuwi jyub Olívos. 27 I Jesus xu bij chique:

—Woʼor chaʼab, iwonojel yix quin iwoʼtaj na canok. Wetaʼam queje ile queʼelok, man queje iri u bim can i Dios chupam u wuj: “Quin ya na, chi ca camsax ni aj yuʼul chij”, xu bij, “teʼuri i chij que jacher bic+ 14:27 Zacarías 13:7.” (Queje ile tzʼibtal canok.) 28 Xui-ri, are in walijnak chic che i camic, quin nabeaj na chiwach pa Galiléa —xu bij chique.

29 Are ʼuri xu bij i ma Pédro:

—We conojel ʼis cat coʼtaj canok, yin ʼut n-cat woʼtaj taj —xu bij.

30 I Jesus xu bij chic che:

—Katzij i quin bij chawe, che i aʼab-i, are maja ca chʼaw ucamul acʼ, quin awuwaj ni oxmul.

31 I ma Pédro xu camulij u bixquil; xu bij chic:

—Yin lic n-cat wuwaj taj, n-ta coʼono we junam awuʼ coj camic —xu bij. Xak queje ile xqui bij conojel.

Wach u tzʼonoxic xoʼon i Jesus che i Dios pa Getsemani

32 Teʼuri xe ʼe chic che jun lugar+ 14:32 I Getsemani-le, jun lugar tzʼinilic, chom i cheʼ tictal che., Getsemani u bi. I Jesus xu bij chique u tijoxelab:

—Chix cul na can chi, tzʼakat quin ʼe yin chu tzʼonoxic che i Dios —xu bij.

33 Teʼuri xe u cʼam bi i ma Pédro, i ma Jacóbo, i ma Wan ruʼ, y xpe jun nim laj bis, jun nim laj cʼax pu cʼux. 34 Xu bij chique:

—I bis ʼo pa wanima, laj quin cam rumal, quin na yin. Chix canaj ni yix waral y chix cʼascʼatok —xu bij chique.

35 I Jesus xa ʼe chupan jubiʼ, xu jupij rib pulew, y xoc chu tzʼonoxic che i Dios. Xu bij che we ta ʼo módo, craj quelsax na chuwach i cʼax chi ya cu cʼulmaj.

36 —Ta —xu bij che—, yet ronojel ʼis cat tiqui che. Chawesaj i cʼax ʼo chinwach. Xui-ri, ma ya chwe pacha i toʼ cwaj yin; are, cha ʼana pacha i cawaj yet —xu bij.

37 Teʼuri xtzalij chic cuʼ u tijoxelab, xe u riko que waric. Xu ʼijla i ma Pédro y xu bij che:

—A-Simon, ¿cat waric? ¿N-xa chʼij ta bari cat cʼascʼat jun ʼor? 38 Chix cʼascʼat na y chi tzʼonoj che i Dios, man n-quix tzak ta chupam i mac. Katzij, yix piwanima quiwaj quix cʼascʼatic, xui-ri i chʼacul n-cu chʼij taj —xu bij.

39 Teʼuri xtzalij chic ucamul chu tzʼonoxic che i Dios; xak jun chi tzij xu bij chic che. 40 Are xtzalij chalok, xe u rik tan chic u tijoxelab que war tan chic; i qui baʼwach lic waram craj. Ique n-xqui rik taj wach quiqui bij che. 41 Are xtzalij chal che uroxmul, xu bij chique:

—Bay, chix warok; chix uxlanok. Ya coʼon ile. Ya xu rik i ʼor chi yin, chi in Achi aj Chicaj, quin jachtaj na piquiʼab i ajmaquib. 42 Chix walijok. Joʼ. Ya xcʼun ire chi quin jachaw na piquiʼab i aj chʼoʼoj chwij —xu bij chique.

Wach u chaptajic bi i Jesus

43 I Jesus cʼa ca tijin chi tzij are xupon i ma Júdas, chi jun chique i cablajuj u tijoxelab. Ire je rucʼam li uqʼuial winak; ʼo jujun cucʼam chʼichʼ, xak ʼo i cucʼam cheʼ. Ique je taktal li cumal i cajʼatzil i sacerdóte, xak i tijonel re i ujer ʼatbal tzij, xak i nimak tak mamʼib. 44 I ma Júdas chi aj jachanel re i Jesus u bim can chique wach i séña coʼon na chique, cʼutbal re i Jesus:

—Are i jun chi quin tzʼubaj, are ile —u bim can chique—. Chi chapa, ʼutz u cʼamic bic chi ʼana —u bim chique.

45 Are xuponic, xtejeb pan ruʼ i Jesus y xu bij che:

—¡Mayes, Mayes! —xu bij che.

Y xu tzʼubaj. 46 Are ʼuri xqui chapo, y xqui cʼam bi chuwach i ʼatz laj sacerdóte.

47 Xui-ri, ʼo jun ʼo chila xresaj li u chʼichʼ y xresaj jun u xiquin i aj takon re i ʼatz laj sacerdóte. 48 Are ʼuri i Jesus xchʼawic; xu tzʼonoj chique i winak:

—¿Wuchac xix cʼun yix ruʼ i chʼichʼ, ruʼ i cheʼ, qui cʼambej bi we, pacha qui ʼan che jun iliʼom? 49 ʼIj ʼij in ʼo chixol, pa rachoch i Dios, are quin tijin chu cʼutic chique i winak, y n-xin i chap taj. Xui-ri, ʼo ni u chac ca ʼan na iri chwe pacha i tzʼibtal can chupam u wuj i Dios —xu bij chique.

50 Are ʼuri conojel u tijoxelab i Jesus xqui canaj canok y xe ʼanmajic.

51 Xui-ri, xak ʼo jun ala teren bi chirij, xui jun sawan u licʼom chirij. Ire xchaptajic. 52 Are xqui chapo, xu cʼak can i sawan chique y chʼanalic xa ʼanmajic.

Wach xqui ʼan i aj nucʼbal tʼisbal che i Jesus

53 Teʼuri xqui cʼam bi i Jesus chuwach i ʼatz laj sacerdóte. Chila xqui mol wi quib i je ajwab sacerdóte, xak i nimak tak mamʼib, xak i je tijonel re i ujer ʼatbal tzij. 54 I ma Pédro toʼ chi naj xterej bic, cʼa xupon chuwaja re i rachoch i ʼatz laj sacerdóte. Chila xchʼuqui wi chi ʼaʼ cuʼ i policía, cu miʼsaj rib.

55 I je cajʼatzil i sacerdóte junam cuʼ i je nimak tak aj nucʼbal tʼisbal xqui tzucuj wach u cojic u mac i Jesus quiqui ʼano, camsabal-re, xui-ri, n-xqui rik taj. 56 Je qʼui xqui ʼan mentir chirij, xui-ri niʼpa i xqui bij, n-xak jun tu wach i qui tzij. 57 Je ʼo jujun xe walijic y xqui bij i mentir-i chirij i Jesus:

58 —Lic ka tom yoj chi xu bij ire chi “Yin quin wulijsaj i rachoch i Dios-i, chi qui ʼanom i winak; teʼuri churox ʼij quin yac jun chic rachoch i Dios chi n-winak ta que yacawic”, xu bij —xqui bij ique.

59 Queje xqui ʼan ile pacha i qui chʼobom, xui-ri, n-xak ta jun u wach i qui tzij.

60 Teʼuri i ʼatz laj sacerdóte xwalij chiquixol y xu bij che i Jesus:

—¿Yet, wuchac n-ca laʼ tu wach chique? ¿Wach usucʼ ile quiqui bij chawij? —xu bij.

61 I Jesus lic n-xchʼaw taj; n-xu laʼ tu wach. Are ʼuri i ʼatz laj sacerdóte xu jek chic u tzʼonoxic che. Xu bij che:

—¿Yet nawi at Crísto, chi u Cʼojol i loʼlaj Dios? —xu bij che.

62 I Jesus xu bij:

—Katzij, yin. Xak quin iwil ni yin chi in Achi aj Chicaj, in cul na pu wikabim i Dios chi ʼatz u choʼab; xak quin iwil na are quin cʼun pa sutzʼ chicaj —xu bij chique.

63 Are ʼuri, i ʼatz laj sacerdóte xu rakchʼij u ʼuʼ, cʼutbal re i roywal. Xu bij ʼuri chique i je moltajnak:

—Ya coʼon ile. N-ta chic u chac we ʼo juban chic col qui bij u mac. 64 Ya xi ta yix u tzij, chi tzel cu ta i Dios. ¿Wach qui chʼob yix che? —xu bij chique.

Ique conojel xqui bij chi ca camsax na.

65 Are ʼuri ʼo jujun chique xqui jek u chubaxic qui cʼaxaj che, xak ʼo i xqui tzʼapij u palaj ruʼ cʼul, y xqui chʼayo. Xqui bij che:

—Cha bij pachin xat chʼayawic —xe cha che.

Xak i policía xqui chʼay che u palaj.

Wach i ruwaxic u wach i Jesus xoʼon i ma Pédro

66 Tzʼakat queje quiqui ʼan ile, i ma Pédro ʼo kaj chuwaja. Are ʼuri xcʼun jun ali chi aj chac pa rachoch i ʼatz laj sacerdóte. 67 Are xrilo chi ma Pédro ca tijin chu miʼsaxic rib chi ʼaʼ, xu cʼam u takexic y xu bij che:

—Xak yet at rachiʼil i ma Jesus aj Nazaret —xu bij che.

68 I ma Pédro xruwaj u wach:

—Yin n-wetaʼam tu wach; n-quin ta tu be wach i ca bij —xu bij che.

Teʼuri xu jach rib; xa ʼe pan chibe pa ʼelbal bic; are ʼuri xchʼaw jun teren. 69 I ali xu takej chic ucamul, y xu bij chic chique i je ʼo chila:

—I achi-ri, lic cachiʼil i juban —xu bij.

70 I ma Pédro xruwaj chic u wach ire. Xoʼon chupan jubiʼ, i je ʼo chila xqui bij chic che i ma Pédro:

—Katzij, yet lic at cachiʼil ique-le, man at aj Galiléa, xak i a chʼawbal lic pacha ique-le —xqui bij.

71 I ma Pédro xoc chu cuxtaxic u bi i Dios:

—I Dios chin u ya na pa tojpen we n-katzij ti quin bij. Lic n-wetaʼam tu wach i achi-le, chi qui chʼachʼa chwe —xu bij.

72 Are ʼuri, xchʼaw ucamul acʼ. Teʼuri i ma Pédro xcʼun chu cʼux wach i bital che rumal i Jesus, man u bim che: “Are maja ca chʼaw ucamul acʼ, quin awuwaj oxmul”, u bim che. Are xcʼun chu cʼux ile, xoc che oʼej.

15

Wach xoʼon i Jesus chuwach i ma Piláto

1 Are xsakiric, are ʼuri i cajʼatzil i sacerdóte xqui mol quib cuʼ i nimak tak mamʼib, xak cuʼ i tijonel re i ujer ʼatbal tzij, xak cuʼ conojel i nimak tak aj nucʼbal tʼisbal. Xqui xim i Jesus y xqui cʼam bi ruʼ i ma Piláto, y xqui jach puʼab. 2 I ma Piláto xu tzʼonoj che:

—¿Yet at ʼAtol Tzij que i aj Israel winak? —xu bij.

I Jesus xu bij:

—Are ile, pacha i xa bij yet —xu bij che.

3 I je cajʼatzil i sacerdóte, qʼui u mac que tijin chu cojic. 4 I ma Piláto xoc chic chu tzʼonoxic che. Xu bij:

—¿Yet, wuchac n-ca laʼ tu wach chique? Chatapeʼ, qʼui a mac que tijin chu cojic —coʼono.

5 I Jesus n-xu laʼ tu wach; rumal-i, i ma Piláto lic xu bisoj.

Xqui bij chi ʼo u chac ca camsax ni Jesus

6 Junab chi junab, are ʼo i nimaʼij páscua, i ma Piláto ʼo puʼab croʼtaj bi jun prex, pachique cacaj i winak. 7 ʼO jun achi, ma Barabas u bi, ʼo pa cárcel cuʼ i rachiʼil man xqui mol qui chiʼ i winak chu ʼonquil chʼoʼoj chirij i ʼatol tzij, xak xqui ʼan i camic rumal ile. 8 Are xe cʼun i winak ruʼ i ma Piláto, xe oc chu tzʼonoxic che chi croʼtaj bi jun prex, pacha ʼax coʼon wi. 9 Ire xu tzʼonoj chique:

—¿Pachique quiwaj cwoʼtaj bic? ¿Quiwaj cwoʼtaj bi i ʼAtol Tzij yix, ix aj Israel winak? —xu bij chique.

10 Queje ile xu bij chique man retaʼam chi i je cajʼatzil i sacerdóte xa ca titat qui pam che i Jesus; are ne rumal-i qui jachom puʼab ire. 11 Xui-ri, i cajʼatzil i sacerdóte je qui tunum i uqʼuial winak, chi are i ma Barabas coʼtax bic. 12 I ma Piláto xu tzʼonoj chic chique:

—¿Wach i quiwaj yix ʼut quin ʼan che i jun-le chi “qui ʼAtol Tzij i aj Israel” ca bix che?

13 Ique xe siqʼuin chu laʼic u wach y xqui bij:

—¡Cha camsaj chuwach cruz! —xe cha.

14 I ma Piláto xu bij tan chic chique:

—¿Wach u mac u ʼanom? —coʼono.

Ique xa xe siqʼuin tan chic:

—¡Cha camsax chuwach cruz! —xqui bij.

15 Teʼuri i ma Piláto xroʼtaj bi ma Barabas, man n-craj ti ire chi ca pe i coywal i winak chirij. Teʼuri xu tak u yaʼic u loʼxic i Jesus, y xu jach bi piquiʼab i que camsaw chuwach cruz.

16 Teʼuri i soldádo xqui cʼam bi chuwaja re i rachoch i gobernador. Chila xqui mol wi quib conojel i soldádo cuʼ. 17 Xqui coj jun u ʼuʼ i Jesus, cakcoj ca tzunic, xak xqui coj jun sotosic qʼuix che u jolom. 18 Teʼuri xe oc chi sicʼ:

—¡Naj u ʼij i ʼAtol Tzij que i aj Israel! —xe cha.

19 Xe oc chu chʼayic che u jolom ruʼ jun cheʼ; xak xqui chubaj qui cʼaxaj che, y xe xuqui chuwach, ʼanbal-re pacha quiqui coj u ʼij. 20 Are xe utzin chu yoʼyaxic, xquesaj i cʼul cakcoj chi qui cojom che, y xqui coj i u ʼuʼ ire. Teʼuri xqui cʼam bic, y xe ʼe chu camsaxic chuwach cruz.

Wach u ripic i Jesus chuwach cruz

21 Are que tijin chi be, xqui cʼulaj jun achi aj Ciréne, ma Simon u bi, chi qui kajaw i ma Alejándro, i ma Rúfo. I achi-le cʼunic-re pa tak jyub. Are xqui cʼulaj, xqui ʼan pen che cu cʼam bi u crusil i Jesus.

22 Xqui cʼam bi Jesus che jun ral jyub, Gólgota u bi (i usucʼ i tzij-le queʼel pa ka chʼawbal: “jyub pacha u jolom anma”). 23 Are ʼuri xe oc chu sujuxic víno che, chi ʼo cunbal mírra che (icʼawsabal re u cʼaxcʼol); xui-ri i Jesus n-xu tuʼ taj. 24 Teʼuri xqui rip chuwach cruz. Are ʼuri i soldádo xe oc chi saquinic chirij u ʼuʼ i Jesus, ʼilbal-re pachin ca chʼacaw bi chique.

25 Are i ʼor xqui rip i Jesus chuwach i cruz, are a las nuéve re i raʼanbal ʼij. 26 Pujaʼ ʼan i cruz xqui tzʼibaj juban tzij, ʼalijinsabal-re wach rumal xcamsaxic; queje iri cu bij i tzʼib: “ʼAtol Tzij que i aj Israel winak.” 27 Xak je ʼo queb iliʼomab xe rip chuwach qui cruz junam ruʼ i Jesus: jun pu wikabim, jun pu moxim. 28 Pacha i tzʼibtal can ujer, queje ile xeʼelok, man u bim can i ajbil u tzij i Dios ujer chi “Xqui ʼan che chi xak jun cuʼ i je aj ʼanol mal”. (Queje ile tzʼibtalic+ 15:28 Isaías 53:9-11..)

29 Niʼpa i winak que icʼaw chila quiqui sutsa qui jolom che, y quiqui yoʼya. Xqui bij che:

—Yet a bim na ca wulijsaj ni rachoch i Dios, y ca walijsaj chic churox ʼij. 30 Bay, ¡cha to ʼuri awib! ¡Cha kajsaj li awib chuwach i cruz! —xe cha che.

31 Xak queje xqui ʼan i cajʼatzil i sacerdóte tak i je tijonel re i ujer ʼatbal tzij; xa xqui yoʼya. Xqui bij chiquiwach:

—Ire-le xe u to i juban, xui-ri n-ca tiqui ta chu toʼic rib —xe cha—. 32 Chu cʼutu na chake we ire are i Crísto, i ka ʼAtol Tzij yoj oj aj Israel. Chu kajsaj li rib woʼor chuwach i cruz, cu cʼutbej-re chake, teʼuri caka cojo —xqui bij.

Xak i iliʼomab chi je riptal ruʼ ire, xak ique xqui yoʼya panok.

Wach i camic xoʼon i Jesus

33 Are tiqʼuil ʼij, xa ʼekumar ronojel u wach i jyub taʼaj; xu chʼij oxib ʼor re u kajbal ʼij. 34 Teʼuri, co xchʼaw i Jesus:

—Elói, Elói, ¿láma sabactáni? —xu bij.

I usucʼ i tzij-i queʼelok: Wajwal Dios, Wajwal Dios, ¿wuchac in awoʼtam canok? (Queje usucʼ ile i u tzij pa ka chʼawbal.)

35 Je ʼo jujun chila xqui ta; ique xqui bij:

—Chitapeʼ, ire cu siqʼuij i ujer ajbil u tzij i Dios, mam Elías —xe cha.

36 Are ʼuri ʼo jun chique xa ʼe paʼanem y xu mu jun espónja chupam juban víno chʼam. Teʼuri xu chʼap tzam cheʼ, y xu ya ʼan che, man cu tzʼub-bej re. Xu bij:

—Chiwoyʼej we kas ca cʼun i mam Elías chu kajsaxic —xu bij.

37 Teʼuri i Jesus co xsiqʼuinic, y xcamic. 38 Are ʼuri i nim laj cortin pim chi ʼo pa rachoch i Dios xel pa nicʼaj, majan li pujaʼ, cʼa pulew. 39 ʼO jun qui capitan i soldádo ʼo chi, chuwach i Jesus. Ire, are xu ta wach i sicʼ xoʼon i Jesus, xak xrilo wach u camic, xu bij:

—Katzij, i achi-ri, lic are u Cʼojol i Dios —xu bij.

40 Xak je ʼo jujun ixokib que taken li cʼa naj; chiquixol ique je ʼo i ati Mariy Magdaléna, xak i ati Mariy chi qui chuch i ma Jose, xak i ma Jacóbo chi chaʼxel; xak ʼo i ati Salome cuʼ. 41 I ixokib-i, je terej nak li chirij i Jesus cʼa pa Galiléa, quiqui tobej na re. Xak je qʼui ixokib je ʼo cuʼ chi je upon-nak ruʼ pa Jerusalen.

Wach u mukic i Jesus

42 ʼO jun achi, ma Jose u bi, aj tinimit Arimatéa. Ire, nim u ʼij chiquixol i je aj nucʼanel aj tʼisanel que i aj Israel winak; ire lic craj cril u jekic i ʼatbal tzij re i Dios. Lic xu cowij u cʼux, xoc bi ruʼ i ma Piláto, y xu tzʼonoj u chʼacul i Jesus, man ya xoc aʼab re i qʼuisbal ʼij chuxeʼ i uxlambal ʼij. Are i ʼij wi chi quiqui yijba qui uxlambal ʼij. 44 I ma Piláto, are xu ta chi ya camnak chic i Jesus, lic xu bisoj che man lic weʼ xcamic; rumal-i xu siqʼuij i capitan y xu tzʼonoj che we katzij camnak chic. 45 Are xu ta wach xu bij i capitan, chi katzij, teʼuri xu ya che i ma Jose que u kajsaj li u chʼacul i Jesus. 46 I ma Jose xu loʼ jun chom laj sawan, xu kajsaj li u chʼacul i Jesus, y xu pasij chupam. Xe u ya chupam jun jul worom pa abaj; teʼuri xu tzʼapij u chiʼ i jul ruʼ jun abaj. 47 I ati Mariy Magdaléna ruʼ i ati Mariy chi u chuch i ma Jose, xquilo pa xqui muk wi.

16

Wach i walijic xoʼon i Jesus chiquixol i camnak

1 Are xicʼaw i uxlambal ʼij, i ati Mariy Magdaléna, cuʼ i ati Mariy chi u chuch i ma Jacóbo, xak i ati Salome, xqui loʼ i cunbal muy, quiqui cojbej che i u chʼacul i Jesus. 2 Re u sakirbal domíngo, are xel li ʼij, xe upon pa muktal wi i Jesus. 3 I ixokib que tijin chu bixquil chiquiwach:

—¿Pachin nawi coj u to chi relsaxic i abaj chu chiʼ i jul-le? —que cha.

4 Xui-ri, are xqui takej, xquil i nim laj abaj chi cojtal can chu chiʼ i jul, n-ta chic chila pu qʼuijibal. 5 Teʼuri xe oc pa jul y xquil jun achi, cʼa ala, cul pa qui wikabim; i u ʼuʼ naj rakan, lic sak. Ique lic xqui xij quib.

6 —Mi xij iwib —xu bij chique—. Yix quix tijin chu tzucuxic i Jesus aj Nazaret chi xrip chuwach cruz. Ire n-ta chic chi, walijnak chubic; chiwilape pa yatal wi canok. 7 Ji bij chique u tijoxelab, y xak che i ma Pédro, chi i Jesus ya ca ʼe pa Galiléa. “Ire ca ʼe pa Galiléa nabe chiwach yix”, chix chok chique. “Chila quiwil wi pacha u bim can chiwe”, chi bij chique —xu bij.

8 Are ʼuri i ixokib paʼanem xe ʼel ruʼ i jul; lic que barbatic rumal i qui xibriquil. Lic n-ta jun tzij xqui bij chirij, man lic qui xim quib.

I Jesus xu cʼut rib che i ati Mariy Magdaléna

9 I Jesus, are xwalij chiquixol i camnak, are u sakirbal re i domíngo. Nabe xu cʼut rib che i ati Mariy Magdaléna, chi Jesus resam wukub mal laj tak tew che, oʼonom lok. 10 Teʼuri i ixok xa ʼe chu bixquil chique i je terejnak chirij i Jesus. Are xupon cuʼ, xe u riko lic que bisonic, xak que oʼic. 11 Are xqui ta chi cʼaslic, xak ʼiltal u wach rumal i ixok-le, n-xqui coj taj.

12 Teʼuri i Jesus, jun wi tan chic u cʼutic rib xoʼon chique i queb chi je cachiʼil ique. Xu cʼut rib chique i queb-le are que tijin chi be ʼenam-que pa jyub. 13 Ique xe tzalij chic; xe ʼe chu bixquil chique i cachiʼil, xui-ri xak chique i queb-le, i juban n-xqui coj taj, wach i xqui bij.

I Jesus xu ya can i chac chique i julajuj u tijoxelab

14 Teʼuri i Jesus xu cʼut rib chique i je julajuj u tijoxelab are que tijin chi waʼim. Xe u yaj jubiʼ man n-tu cubibal qui cʼux che we ca walij na; xak co qui jolom, man n-xqui coj taj wach i xbix chique cumal i xe ʼilaw u wach, are walijnak chic. 15 Xak xu bij chique:

—Jix, ji paxsaj u tzijol ronojel u wach i jyub taʼaj wach i ʼelbal chi sak; ji bij chique conojel. 16 Pachin ca cojow i tzij, xak xkajsax ni ya puwi, quel na ʼuri chupam u mac. Xui-ri, pachin i n-cu coj ta i tzij, ca ʼe na ʼuri pa ʼaʼ. 17 Ique chi quiqui coj na, ʼo ni ʼalijinsabal re u choʼab i Dios cuʼ: ique que quesaj ni itzel tew ruʼ u cuxtaxic in bi yin+ 16:17 I usucʼ i tzij-i are iri: ruʼ in choʼab yin., xak quiqui rik juban chʼawbal cʼacʼ; 18 xak we quiqui chap jun cumatz, o we quiqui tuʼ jun venen, n-ta coʼon chique; xak quiqui ya na qui ʼab piquiwi iwabib, y que utziric —xu bij i Jesus chique.

Wach i ʼelic bic xoʼon i Jesus chicaj

19 I Kajwal Jesus, are xutzin che u tzij cuʼ, xcʼam bi chicaj, y xcubi pu wikabim i Dios. 20 I u tijoxelab xe ʼe chu bixquil u tzij i Dios pa ronojel tak tinimit. I Kajwal xe u to chu bixquil, xak xu ʼan tak i milágro chiquiwach i que tawic, ʼalijinsabal-re chique chi katzij i qui tzij. Amen (katzij).